Άγιος Νικόδημος για άγιο Γρηγόριο Παλαμά!Αφήνω ὅλα τὰ ἄλλα ἐκφαντορικὰ καὶ θεολογικὰ θεάματα τῆς πνευματοκινήτου διανοίας καὶ γλώσσης τοῦ Γρηγορίου, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον ὑψηλῶς καὶ μεγαληγόρως καὶ ἀπὸ βαθεῖαν ἁγιοπνευματικὴν πεῖρα διατυπωμένα, ὥστε νὰ μὴ φαίνωνται ὡς γεννήματα ἀνθρωπίνης φύσεως, ἀλλὰ κάποιας ἄλλης, ὑπερφυσικῆς καὶ οὐρανίας. Ἐνώπιόν τους δὲν ἠμπόρεσαν νὰ σταθοῦν γιὰ νὰ ἰδοῦν καὶ νὰ ἀκούσουν οἱ πορευόμενοι στὴν ἀπώλειαν αἱρετικοί, ποὺ ἐτόλμησαν νὰ ἐμβαθύνουν στὰ θεῖα. ᾿
Αγίου Νικοδήμου του ΑγιορείτουΣΤΗΝ ΠΕΡΙΤΟΜΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ:Ο Χριστός με την περιτομή Του κατασκεύασε α) ένα φάρμακο θεραπευτικό της ασθένειας των ανθρώπων β) ένα φάρμακο ανακουφιστικό των πόνων τους και γ) ένα φάρμακο διαφυλακτικό της υγείας τους.α) Ένα φάρμακο θεραπευτικό της ασθένειας των ανθρώπωνΣκέψου ότι ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο, για να γιατρέψει τις ψυχές μας και αμέσως στην περιτομή Του, σαν ένας καλός γιατρός, ετοιμάζει ένα φάρμακο θεραπευτικό της ασθένειάς μας, ένα φάρμακο ανακουφιστικό των πόνων μας και ένα φάρμακο διαφυλακτικό της υγείας μας. Επειδή, λοιπόν, η προπατορική αμαρτία του Αδάμ προξένησε δύο μεγάλες ασθένειες σε όλο το γένος των ανθρώπων και στην μεν ψυχή και τον νου προξένησε την υπερηφάνεια και την άγνοια και όλους τους εμπαθείς λογισμούς, οι οποίοι είναι ενωμένοι μαζί με το γεννημένο σώμα και σκεπάζουν σαν ένα σύννεφο και παραπέτασμα τις ταλαίπωρες ψυχές των ανθρώπων, ενώ στο σώμα προξένησε μία κλίση προς τις ηδονές.Γι’ αυτό είπε ο Θεολόγος Γρηγόριος στην ομιλία του για τα Γενέθλια: «Ως Χριστού μαθητής κάνε περιτομή, αφαίρεσε το κάλυμμα που υπάρχει από την γέννηση»· αυτό ο σχολιαστής Νικήτας ερμηνεύοντας αναφέρει ότι «ο άγιος Γρηγόριος με τη φράση «ἀπό γενέσεως κάλυμμα» εννοεί την προγονική αμαρτία, η οποία εισελήλυθε σε όλο το γένος· διότι αυτή η αμαρτία, σαν κάποιο σύννεφο, αμέσως με την γέννηση, προσθέτει στην ψυχή το κάλυμμα, που προέρχεται από την γέννηση, τους εμπαθείς, εννοώ, λογισμούς και την σκότωση που προέρχεται από αυτούς και την άγνοια που είναι ενωμένη με την σάρκα· περιτομή, όμως, πνευματική είναι η απομάκρυνση της σαρκικής ηδονής, και των περιττών και μη απαραίτητων».Επειδή, λέω, η προπατορική αμαρτία και την ψυχή εξασθένησε με τους εμπαθείς λογισμούς και μάλιστα της υπερηφάνειας και παρόμοια εξασθένησε και το σώμα με την κλίση προς τις ηδονές και τα πάθη, γι’ αυτό και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός με την περιτομή κατασκευάζει ένα φάρμακο θεραπευτικό και της ψυχής και του σώματος. Και την μεν ασθένειας του σώματος θεραπεύει περιτέμνοντας την ακροβυστία της αγίας σαρκός Του, η οποία είχε τύπο της σωματικής ηδονής· «Διότι κάθε ηδονή», αναφέρει ο πιο πάνω σοφός Νικήτας, «που δεν προέρχεται από τον Θεό και δεν γίνεται εν Θεώ, θεωρείται περίττωμα ηδονής, της οποίας τύπος είναι η ακροβυστία· η οποία πάλι δεν είναι τίποτε άλλο, παρά δέρμα, περίττωμα ηδονικού βίου».
Αγίου Νικοδήμου του ΑγιορείτουΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΙΡΜΟΥΣ ΤΩΝ ΩΔΩΝΤΟΥ ΙΑΜΒΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣΕιρμός ωδής α΄«Ἔσωσε λαόν, θαυματουργῶν Δεσπότης,ὑγρὸν θαλάσσης κῦμα χερσώσας πάλαι·ἑκὼν δὲ τεχθεὶς ἐκ Κόρης, τρίβον βατήν,πόλου τίθησιν ἡμῖν· ὃν κατ οὐσίαν,ἶσόν τε Πατρί, καὶ βροτοῖς δοξάζομεν».«Παλαιά», λέει, «ο Δεσπότης Θεός Λόγος, θαυματουργώντας διαμέσου του Προφήτη Μωυσή, έσωσε τον λαό του Ισραήλ από την τυραννία του Φαραώ». Με ποιον τρόπο; «Κάνοντας χέρσο και ξηρό το υγρό κύμα της Ερυθράς Θάλασσας και αποδεικνύοντάς το περιπατητό. Τώρα, όμως, ο ίδιος Θεός Λόγος, αφού γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία θεληματικά και με παντεξούσια βούληση, δεν έκανε περιπατητή, όπως τότε, την θάλασσα – ή, για να πούμε καλύτερα, λίγο μέρος της θάλασσας-· ούτε έκανε για ένα λαό, τον Ισραηλιτικό, την ευεργεσία αυτή, αλλά ανοίγοντας τον πλατύτατο δρόμο του Ουρανού με την κατά σάρκα Γέννησή Του, τον έκανε περιπατητό σε όλους μαζί τους ανθρώπους». Ώστε το θαύμα αυτό είναι πολύ περισσότερο παράδοξο από το θαύμα εκείνο.Και πολύ σωστά έτσι έγινε· διότι εκείνο το θαύμα έλαβε τέλος με τον δούλο και υπηρέτη Μωυσή· ενώ αυτό έγινε με τον σαρκωθέντα Λόγο του Θεού, τον Δεσπότη και Κύριο όντα του Μωυσή. «Αυτόν, λοιπόν, τον Θεό Λόγο, που ενανθρώπησε και έκανε τέτοια θαυμάσια πράγματα, εμείς που πιστεύουμε σε Αυτόν, Τον δοξάζουμε· επειδή είναι ίσος και ο ίδιος με τον Πατέρα και με εμάς τους ανθρώπους· με τον Πατέρα ως προς την ουσία και φύση της Θεότητας, ενώ με εμάς τους ανθρώπους ως προς την ουσία και φύση της ανθρωπότητας». «Δοξάζομεν», είπε, και όχι «ὑμνοῦμεν» ή «μεγαλύνομεν», για να κάνει φανερό με την λέξη αυτή το χαρακτηριστικό λόγιο του ειρμού της πρώτης ωδής, το οποίο είναι το «Ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται».
Αγίου Νικοδήμου του ΑγιορείτουΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΙΡΜΟΥΣ ΤΩΝ ΩΔΩΝΤΟΥ ΠΕΖΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣΕιρμός ωδής α΄: «Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε· Χριστὸς ἐξ οὐρανῶν, ἀπαντήσατε· Χριστὸς ἐπὶ γῆς, ὑψώθητε· ᾄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ καὶ ἐν εὐφροσύνῃ ἀνυμνήσατε, λαοί, ὅτι δεδόξασται».Από ποιον άλλο πρέπει να ζητούν άρτους όσοι τους χρειάζονται, παρά από τον αρτοπωλητή; Ή από ποιον πρέπει να λαμβάνουν οίνο όσοι τον στερούνται, παρά από τον οινοπώλη; Αλλά και όσοι έχουν ανάγκη από χρυσό νόμισμα και ασημένιο, από ποιον άλλο πρέπει να το ζητούν, παρά μόνο από τον αργυραμοιβό; Έτσι παρόμοια και όσοι θέλουν να πανηγυρίζουν και να εγκωμιάζουν τις εορτές του Χριστού, από ποιον άλλον πρέπει να ζητούν λόγους πανηγυρικούς και εγκώμια, παρά από τον πανηγυριστή τους και εγκωμιαστή τους, τον μέγα, λέω, στην θεολογία, Γρηγόριο;Διότι αυτός ο κατεξοχήν λεγόμενος Τριαδικός Θεολόγος, όχι μόνο στόλισε τις δεσποτικές εορτές με τους δικούς του λόγους και τα εγκώμια, αλλά επέτρεψε και στους μεταγενέστερους να κλέβουν τα δικά του λόγια και ποιήματα με μία κλοπή επαινετή και ακατηγόρητη, την οποία, όποιος εργάζεται, όχι μόνο δεν ντρέπεται, όπως οι κλέπτες των άλλων πραγμάτων, αλλά αντιθέτως με την κλοπή αυτή στολίζεται. Τι λέω;Ο Γρηγόριος αυτός νους της Θεολογίας δεν επέτρεψε μόνο στους μεταγενεστέρους να κλέβουν τους δικούς του λόγους, αλλά και ακόμη τους προσκαλεί με φιλαδελφία ανεκδιήγητη να φάγουν ακόρεστα τον νοητό άρτο της σοφία του, ο οποίος στηρίζει την ψυχή και να πιουν τον γνωστικό του οίνο, ο οποίος ευφραίνει την καρδιά, φωνάζοντας με δυνατή φωνή άλλοτε εκείνα τα λόγια της Σοφίας: «Ἒλθετε φάγετε τῶν ἐμῶν ἄρτων καὶ πίετε οἶνον, ὃν ἐκέρασα ὑμῖν(: Ελάτε να φάτε από τους άρτους μου και να πιείτε από τον οίνο μου το οποίο εγώ σας έχω κεράσει)»[Παρ.9,5]· άλλοτε πάλι εκείνα τα της ασματίζουσας νύφης: «Φάγετε, πλησίοι, καὶ πίετε καὶ μεθύσθητε, ἀδελφοί(: Φάτε, φίλοι μου, και πιείτε και ευφρανθείτε, αδελφοί μου, όσο θέλετε και όσο μπορείτε)»[Ασμ.5,1] και άλλοτε εκείνα του Ησαΐου: «Οἱ διψῶντες, πορεύεσθε ἐφ᾿ ὕδωρ, καὶ ὅσοι μὴ ἔχετε ἀργύριον, βαδίσαντες ἀγοράσατε, καὶ φάγετε καὶ πίεσθε ἄνευ ἀργυρίου καὶ τιμῆς οἶνον καὶ στέαρ(:Εσείς των οποίων η ψυχή διψά, πηγαίνετε στο πνευματικό ύδωρ που τρέχει στην νέα Ιερουσαλήμ· και όσοι δεν έχετε χρήματα να αγοράσετε, βαδίστε με θάρρος προς αυτήν και προμηθευτείτε χωρίς χρήματα, χωρίς να καταβάλλετε κάποιο αντίτιμο, οίνο και βούτυρο)»[Ησ. 55,1].
Τα 5 καλά της συνεχής εξομολόγησης:1) Όπως τα δέντρα, όπου μεταφυτεύονται συνεχώς, δεν μπορούν να πιάσουν βαθιές ρίζες στην γη, έτσι και τις κακές συνήθειες και έξεις της αμαρτίας δεν τις αφήνει η συχνή εξομολόγηση να πιάσουν ρίζες βαθιές στην καρδιά εκείνου, που συνεχώς εξομολογείται2) Όποιος συνεχώς εξομολογείται, έχει μεγάλη ευκολία στο να εξετάζει με ακρίβεια την συνείδησή του και να βρίσκει τον αριθμό των αμαρτιών του, επειδή με το να ξελαφρώνεται συνεχώς από το πλήθος των αμαρτιών του με την συχνή εξομολόγηση, μένουν πάντα αυτές λιγότερες. Γι' αυτό και ευκολότερα μπορεί να τις βρει και να τις θυμάται
Άγιος Νικόδημος ΑγιορείτηςΠοιες ζημιές προξενούν στη σωτηρία τους εκείνοι, που αμαρτάνουν με την ελπίδα, ότι θα εξομολογηθούν και θα μετανοήσουνΠοιος όμως μπορεί να φανερώσει πολύ καλά τις ζημιές, που προξενούν στον εαυτό τους εκείνοι που αμαρτάνουν με την ελπίδα ότι θα μετανοήσουν; Εγώ πιστεύω ότι οι περισσότεροι χριστιανοί θα κολασθούν για αυτήν την πονηρή και πλανεμένη ελπίδα, που σιγά-σιγά τους οδήγησε στο φοβερό γκρεμό του άδη.Γιατί μολονότι πίστευαν, ότι για όσους αμαρτάνουν έχει ετοιμασθή μια αιώνια φλόγα, αυτοί, παρά όλα αυτά αμάρταναν σαν να πίστευαν ότι η κόλασις είναι ένα παραμύθι.Και γιατί αυτό; Διότι νόμιζαν, ότι η ιατρεία των αμαρτιών τους είναι τόσο εύκολη, όσο εύκολο είναι το να εξομολογηθούν στον Πνευματικό τους τις αμαρτίες, που έκαναν και να δεχθούν για αυτές ένα πολύ μικρό επιτίμιο. Και αφού το κάνουν αυτό ειρηνεύουν και δεν φροντίζουν για τίποτε, νομίζοντας ότι εξεπλήρωσαν κάθε τους χρέος.Α’ Πρώτη ζημιά εκείνων, που αμαρτάνουν με την ελπίδα της μετάνοιας είναι η υπερβολική ποσότητα των αμαρτιώνΗ πρώτη λοιπόν ζημιά, που προξενούν στον εαυτό τους εκείνοι που αμαρτάνουν με την ελπίδα της μετανοίας, είναι η ποσότητα και το μεγάλο πλήθος των αμαρτιών που κάνουν.
Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ[:Β΄Πέτρ.1,10-19]ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗ«Διὸ μᾶλλον, ἀδελφοί, σπουδάσατε βεβαίαν ὑμῶν τὴν κλῆσιν καὶ ἐκλογὴν ποιεῖσθαι· ταῦτα γὰρ ποιοῦντες οὐ μὴ πταίσητέ ποτε(: Γι'αυτό, αδελφοί, καταβάλλετε μεγαλύτερη προσπάθεια, με περισσότερη σπουδή και επιμέλεια, ώστε, αποκτώντας τις αρετές αυτές, να διασφαλίσετε και να σταθεροποιήσετε την κλήση σας και την εκλογή σας. Διότι όταν ασκείτε τις αρετές αυτές, δεν θα σκοντάψετε ποτέ πάνω σε κάποιο εμπόδιο, αλλά θα φθάσετε με ασφάλεια στο τέρμα της σωτηρίας σας)» [Β΄Πε.1,10].«Γι'αυτό», λέγει, «εσείς, αδελφοί μου Χριστιανοί, φροντίστε να κάνετε βέβαιη και αμετάτρεπτη την κλήση και την εκλογή που σας έκανε ο Θεός, ο Οποίος και σας κάλεσε με την προκαταρκτική Του χάρη και τον γραπτό Νόμο, για να πιστέψετε στον Χριστό και σας διάλεξε από τους άλλους ομογενείς σας Ιουδαίους, για να κληρονομήσετε τα αιώνια αγαθά με την πίστη σας στον Χριστό [1]. Πώς όμως θα κάνετε βέβαιη αυτήν την κλήση και εκλογή του Θεού; Εάν αποκτήσετε τις παραπάνω αναφερθείσες αρετές, την πίστη δηλαδή, την αρετή, την γνώση, την εγκράτεια, την υπομονή, την ευσέβεια, την φιλαδελφία και την αγάπη, επειδή εάν αποκτήσετε τις αρετές αυτές με την πράξη και την θεωρία, σίγουρα δεν θα σφάλλετε ποτέ και έτσι δεν θα ξεπέσετε από την κλήση, δηλαδή από το κάλεσμα και από την εκλογή, δηλαδή από το διάλεγμα που σας έκανε ο Θεός».Και, τρόπον τινά, με τα λόγια αυτά έτσι φαίνεται να λέγει ο Κορυφαίος: «Σας είπα παραπάνω, Χριστιανοί, ότι όποιος δεν έχει τις αρετές αυτές είναι τυφλός, όπως ο τυφλοπόντικας, και δεν βλέπει νοερά τα μυστήρια του Θεού. Η τύφλωση όμως αυτή δεν είναι φυσική και γι'αυτό δεν είναι αγιάτρευτη, αλλά είναι προαιρετική και γι'αυτό είναι ευκολοϊάτρευτη. Γι'αυτό, εάν εσείς με τη δική σας σπουδή και επιμέλεια γυμνάσετε τις πρακτικές δυνάμεις της ψυχής με τις πρακτικές αρετές, τις δε θεωρητικές και γνωστικές δυνάμεις, με τις θεωρητικές αρετές, θα καθαρίσετε τον οφθαλμό της πίστεως για να βλέπει τα του Θεού μυστήρια και έτσι θα τελειωθείτε στην επίγνωση και θεωρία του Θεού και με αυτά θα κάνετε την κλήση και την εκλογή σας βέβαιη, πιστούμενοι και στερεώνοντας την πίστη, στην οποία κληθήκατε και διαλεχθήκατε δια των έργων και των πράξεων»· διότι σχεδόν αναμαρτησία και δυσκινησία ή ακινησία προς το κακό ακολουθεί εκείνους που θα τελειωθούν με την πράξη και θεωρία, κατά τον ιερό Μητροφάνη.«Οὕτω γὰρ πλουσίως ἐπιχορηγηθήσεται ὑμῖν ἡ εἴσοδος εἰς τὴν αἰώνιον βασιλείαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ σωτῆρος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ(:Δεν θα σκοντάψετε πουθενά· διότι με αυτόν τον τρόπο θα σας χορηγηθεί γενναιόδωρα το κυριότερο: η ανοιχτή και ελεύθερη είσοδος στην αιώνια Βασιλεία του Κυρίου μας και Σωτήρος Ιησού Χριστού)»[Β΄Πέ.1,11].Σε εκείνους, λέγει, που διαπράττουν τις προαναφερθείσες αρετές μέχρι το τέλος, θα δοθεί πλουσίως, δηλαδή θα ανοιχθεί η θύρα της αιωνίας Βασιλείας του Κυρίου, επειδή ο μισθός των εργατών του αμπελώνος του Κυρίου στο τέλος αποδίνεται. Και αν ακόμη δουλεύει κανείς σε αυτόν από την πρώτη ώρα της ημέρας, δηλαδή από την νεότητα της ζωής του, και αν ακόμη δουλεύει από την τρίτη και έκτη ώρα, δηλαδή από το μέσο της ηλικίας του, και αν ακόμη δούλεψε την ενδεκάτη ώρα, δηλαδή στο γήρας του, κανένας από αυτούς όλους δεν παίρνει μισθό, επειδή ο Κύριος του αμπελώνος και δίκαιος Κριτής αποβλέπει στο τέλος της ημέρας, δηλαδή στο τέλος της ζωής του καθενός. Και εκείνους μεν που θα βρει τότε να εργάζονται την αρετή και το αγαθό, τους πληρώνει με τον συμφωνηθέντα μισθό· εκείνους όμως που θα βρει αργούς και που εγκατέλειψαν την εργασία του καλού από αμέλεια, αυτούς αφήνει χωρίς μισθό, μάλλον όμως και τους καταδικάζει.
π. ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΗ ΝΟΘΕΥΣΗ ΤΟΥ «ΠΗΔΑΛΙΟΥ» ΑΠΟ ΤΟΝ «ΨΕΥΔΑΔΕΛΦΟ» ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΤα έτη «ωσεί σκιά παράγουσι» και ο «άνθρωπος μέντοι γε εν εικόνι διακορεύεται πλην μάτην ταράσσεται». Τον Άγιον Νικόδημον κατά την εποχήν αυτήν απησχόλει η έκδοσις του «Πηδαλίου» του, όπερ ενεπιστεύθη εις τον Ιερομόναχον Θεοδώρητον. Ούτος ήτο Λαυριώτης και διετέλεσεν Ηγούμενος της εν Αγίω Όρει Μονής του Εσφιγμένου επί τι διάστημα, μετά το οποίον διήγε βίον Ησυχαστικόν εν τοις ορίοις της Λαύρας. Ήτο εκ των λογίων της εποχής και απετέλουν μετά του Αγίου Νικοδήμου, Χριστοφόρου Προδρομίτου, Ονουφρίου Κοντούρογλου, Κυρίλλου Καστανοφύλλη, Ιωσήφ Βατοπεδινού και άλλων, την αριστοκρατίαν του πνεύματος εν Αγίω Όρει, επηρεάζοντες την ιστορικήν ζωήν του τόπου.Εις την εποχήν εκείνην των διενέξεων, ο Θεοδώρητος , αν και ευλαβής μάλλον ανήρ, μετ’ άλλων τινών είχε ταχθή κατά των συντηρητικών απόψεων του Αγίου Νικοδήμου, Μακαρίου Κόρινθου, Παρίου και άλλων, εν τω θέματι της συνεχούς Θ. Μεταλήψεως και των Μνημοσύνων. Φαίνεται όμως, εκ του γεγονότος της αναθέσεως εις τούτον υπό του Αγίου, της επιβλέψεως κατά την εκτύπωσιν του «Πηδαλίου», ότι ασχέτως της διαφοράς αντιλήψεων, διετήρει μετά του θείου Νικοδήμου καλάς σχέσεις, ως αφήνεται να νοηθή εκ του χαρακτηρισμού του Θεοδώρητου υπό του Ευθυμίου ως «ψευδαδέλφου», δηλαδή αδελφού μη ειλικρινούς, όταν το «Πηδάλιον» εστάλη εκ Λειψίας νοθευμένον.Εν πάση περιπτώσει, ο Άγιος Νικόδημος εθεώρει εαυτόν υποχρεωμένον έναντι του Θεοδωρήτου δια τον κόπον της επιβλέψεως εν τη εκτυπώσει του «Πηδαλίου». Ο Θεοδώρητος ανεγνώριζε την πνευματικήν υπεροχήν και πολυμάθειαν του Αγίου, γεγονός βεβαιούμενον και εκ μιας επιστολής του Χρυσάνθου Λαυριώτου προς τον Θεοδώρητον, εχούσης ως εξής: «… Εύρον εις του διδασκάλου Κυρίλλου ασθενούντος, τους ελλογίμους κύρ Νικόδημον, κύρ Χριστοφόρον και άλλους. Έδωκα την ερμηνείαν εις την Αποκάλυψιν εις τον Νικόδημον, όστις ανεφώνησεν: είμαι υποχρεωμένος εις τον αδελφόν Θεοδώρητον, παραιτώ βέβαια όλας μου τας μελέτας, δια να θεωρήσω την ερμηνείαν μ’ όλον όπου δεν είμαι άξιος…». Η επιστολή φέρει χρονολογίαν 15.9.1799, δηλαδή εν έτος προ της εκδόσεως του «Πηδαλίου».
π. ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣΤΟ «ΠΗΔΑΛΙΟΝ» ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥΗ Εκκλησία ήτο δια τον Άγιον Νικόδημον η ατμόσφαιρα εντός της οποίας ανέπνεεν εν πνευματική ελευθερία. Μόνον εντός του θριγκού της Ορθοδοξίας η ύπαρξίς του ελάμβανε νόημα, έζη βαθέως, εμόρφωνεν αποστολήν, υπετάσσετο εις τον Θεόν, διηκόνει τους αδελφούς του.Ο βίος του ευωδιάζει το θυμίαμα του σεβασμού του προς την Εκκλησίαν. Ενδιεφέρετο σφοδρώς όχι μόνον να μη προσκρούση εις την Εκκλησίαν, αλλά και να καταστήση το κύρος αυτής σεβαστόν εις πάντα πιστόν. Όλοι οι αγώνες του, οίτινες ωδήγησαν αυτόν πολλάκις εις αντίθεσιν με τους ανθρώπους, αφετηρίαν είχον την προάσπισιν των νόμων και των θεσφάτων της Εκκλησίας. Εις την θείαν του ζωήν, δύο οδούς εγνώρισε. Την οδόν της πνευματικότητας της Ορθοδοξίας, η οποία αποτελεί συμπύκνωσιν, εις συνεχιζομένην παράδοσιν, του βίου των Πατέρων, τους οποίους ζηλωτώς εμιμείτο, και την οδόν της τηρήσεως των δογμάτων αυτής, άτινα διετυπώθησαν εις Κανόνας, υπέρ της κωδικοποιήσεως των οποίων τόσον εμόχθησεν.Είναι εκ των παραδοξωτάτων, ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία μέχρι του 1800 εστερείτο κώδικος των I. Κανόνων, δε’ ων κατευθύνεται η μυστική αυτή ολκάς. Κωδικοποιημένους, παρεφρασμένους επί το απλούστερον, δια την κατανόησιν υπό του πιστού λαού, και συμφωνούντας, μετά πλήθους υποσημειώσεων, έδωκεν ο Άγιος Πατήρ δια του «Πηδαλίου» του.Δεν έδωκε μόνον τον προσφυέστερον τίτλον εις την Ολκάδα — Εκκλησίαν. Έγεινεν ο ίδιος και πηδαλιούχος. Παρέλαβεν άθροισμα άμορφον Κανόνων, πολλάκις αντιφασκόντων και διαφερόντων γραμματικώς και κατ’ έννοιαν, και ζυγοστατήσας με θεϊκήν σοφίαν, καθιέρωσεν ιδικόν του εξηγητικόν σύστημα, τας «συμφωνίας», δια των οποίων κατατοπίζεται ο σοφός και ο αμαθής. Αι δε υποσημειώσεις του, γραφείσαι πνευματοκινήτως, προσέλαβον ισοδύναμον κύρος προς τους εν σχέσει Κανόνας, ως επέκτασίς των, και ουδείς προσέχει τόσον Ράλλην και Ποτλήν, αλλά τι λέγει ο ιερός Νικόδημος.
π. ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣΑΓ. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣΤου Βιβλίου τούτου ημφεσβητήθη κατά το παρελθόν η πατρότης και μέχρι σήμερον ακόμη εξακολουθεί η αμφιβολία, των περισσοτέρων αποκλινόντων εις την άποψιν, ότι ανήκει εις τον Άγιον Μακάριον τον Νοταράν, εξ αφορμής του ότι μνημονεύεται εν τη Βιογραφία του Αγίου τούτου ανδρός υπό του Αθανασίου Βαρίου, αποδίδοντος το Βιβλίον εις αυτόν. Πρόκειται όμως περί λάθους, όπερ διέλαθε της προσοχής και αυτού και πολλών λογιών.Του Βιβλίου τούτου η πρώτη έκδοσις του 1777, ήτις και εκυκλοφόρησεν ανωνύμως, εγένετο εν Βενετία. Εις τον Πρόλογον αναφέρεται το φρόνημα της Εκκλησίας από του Ιερού Ευαγγελίου, Αποστόλους και Συνοδικούς Κανόνας. Καταφέρεται κατά της κακής συνήθειας του δις ή τρις του έτους μεταλαμβάνειν, «ως συνήθειας νεωτέρας, ήτις εισήλθεν εν τη Εκκλησία και η οποία είναι ψυχοφθόρος καινοτομία και αποξενωμένη από την Εκκλησίαν. Διο και η παρασιώπησις της αληθείας κρίνεται ως προδοσία».Ο ίδιος συγγραφεύς κρύπτει εαυτόν, διότι η αλήθεια είναι άσχετος προς τα πρόσωπα, τα οποία την εκφράζουν. «Μην περιεργάζεσαι, λέγει, τον πατέρα του εγχειριδίου τίς ποτε και ποιος είναι, αλλά κατανοώντας προσεκτικά των λεγομένων την καθαρότητα και την ως χρυσόν πεπυρωμένον λαμπρότητα, την αγαθήν μερίδα διάλεξε, και τους λόγους εκείνους μεν, οπού καθ’ οιονδήποτε τρόπον σε προσεγγίζουσιν εις τον Θεόν, αν και ανωνύμου τινός είναι, συ ως θείους δηλαδή εναγκαλίζου τους, εκείνους δε όπου δια τάχα ευλάβειαν σε απομακρύνουσιν από τον Θεόν, αν και Αγγέλου εξ ουρανού είναι, ως ψυχοφθόρους να τους βδελύττεσαι και να τους αποστρέφεσαι».
π. ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΗΣΟ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ1786-1792 ΝΕΑ ΣΚΑΝΔΑΛΑ Από του έτους 1783, δηλαδή τρία έτη ενωρίτερον της περιόδου, ην ιστορούμεν ήδη, εκυκλοφόρουν εντύπως πλέον η «Φιλοκαλία», ο «Ευεργετινός» και το «Περί συνεχούς θείας Μεταλήψεως» βιβλιάριον. Οι Αγιορείται εγνώριζον, ουκ οίδαμεν πόθεν, ότι των βιβλίων τούτων εργάτης ήτο ο Καψαλιώτης Νικόδημος, διο και ωμολόγουν χάριτας αυτώ δια την ην απελάμβανον ωφέλειαν.Αλλά το βιβλιάριον «Περί συνεχούς θ. Μεταλήψεως», πολλοί των Μοναχών δεν εδέχθησαν ευαρέστως, φρονούντες ότι ανατρέπει την τάξιν της Εκκλησίας και περιέχει αιρέσεις! Δια τούτο, η σοβούσα κατά των Κολλυβάδων βαθεία διάστασις, προέβαινε συν τω χρόνω εις έκρηξιν νέου σκανδάλου, δεδομένου ότι ο συγγραφεύς του ήτο Κολλυβάς.Η συγκεκριμένη κατηγορία ήτο, ότι το υπ’ όψιν βιβλιάριον, εν αντιθέσει προς την συνήθειαν, ην είχον οι Μοναχοί να μεταλαμβάνουν τρίς ή τετράκις του έτους και κατά τους μετριοπαθεστέρους το περισσότερον εις τεσσαράκοντα ημέρας, προκειμένου περί Μοναχών, εδίδασκεν ότι ώφειλον οι χριστιανοί να μεταλαμβάνουν και άπαξ και δις και τρις της εβδομάδος. Η κατηγορία, βεβαίως, επρόδιδεν άγνοιαν βαθυτάτην του φρονήματος της Εκκλησίας και παράδοξον νοοτροπίαν. Εντεύθεν δύναταί τις να εικάση πόσην ευγνωμοσύνην οφείλη ο Ορθόδοξος λαός εις τους Κολλυβάδες και ειδικώς εις τον Άγιον Νικόδημον, αποκαλύψαντα τον «πολύτιμον μαργαρίτην», ερριμένον εις τον βυθόν μιας σκοτίου αγνοίας επί ολοκλήρους αιώνας, δεδομένου ότι το βιβλιάριον τούτο ανετυπώθη πολλάκις υπό νέας μορφάς.Το «Περί συνεχούς Θ. Μεταλήψεως» βιβλιάριον, αναγνώσας και τις Μοναχός, εξ εκείνων οι οποίοι ήσαν δογματικώς προσκεκολλημένοι εις την καχέσπερον ταύτην προκατάληψιν και ταραχθείς την συνείδησιν, απέστειλεν εις την Μεγάλην του Χριστού Εκκλησίαν, προσειπών κατ’ αυτού όσα ηδυνήθη κακά. Ο δε Πατριάρχης Προκόπιος, παροξυνθείς εκ της αναγνώσεως του βιβλιαρίου και της επιστολής του Μονάχου, κατεδίκασε Συνοδικώς και τούτο και τον Άγιον Μακάριον τον Νοταρά, ον εσφαλμένως εθεώρει ως συγγραφέα τούτου—επειδή εγνώριζε την φροντίδα, ην κατέβαλλε δια την έκδοσίν του εν Σμύρνη—αφορίσας και πάντα πιστόν, όστις θα ετόλμα ν’ αναγνώση το βιβλίον. Πράγμα φοβερόν! Η Εκκλησία, η οποία ώφειλε να μεριμνά μητρικώς δια τον φωτισμόν και την αύξησιν της πνευματικής ηλικίας των τέκνων της, έθετε πρόσκομμα και προεκάλει σκάνδαλον εις τας συνειδήσεις των, δοκούσα ότι τοιουτοτρόπως τα προφυλάσσει τις οίδε εκ ποιων κινδύνων!Οι πεφωτισμένοι Αγιορείται με όλας τας δυνάμεις των ηγωνίσθησαν δια την ανάκλησιν της αδίκου και αντικανονικής αποφάσεως του Πατριάρχου, αλλ’ εις μάτην. Έως ου ανελθών εις τον θρόνον της Κωνσταντινουπόλεως ο Νεόφυτος Ζ‘, ήρε Συνοδικώς την παράλογον καταδίκην, γράψας και τω νομιζομένω ως συγγράφει του βιβλίου Αγίω Μακαρίω και σχετικήν επιστολήν, εκ της οποίας καταφαίνεται πόσον εντός των I. Κανόνων και του πνεύματος της Εκκλησίας ευρίσκεται το βιβλίον τούτο του Αγίου Νικοδήμου.
Άγιος Νικόδημος ΑγιορείτηςΛοιπόν ακολουθούντες εις τα ειρημένα, επειδή ο τύπος του Αποστολικοῦ Κανόνος το απαιτεί, λέγομεν, ότι το των Λατίνων βάπτισμα είναι ψευδώνυμον βάπτισμα, και δια τούτο, ούτε κατά τον λόγον της ακριβείας είναι δεκτόν, ούτε κατά τον λόγον της οικονομίας. Δεν είναι δεκτόν κατά τον λόγον της ακριβείας,.… διατί είναι αιρετικοί. Οτι δε οι Λατίνοι είναι αιρετικοί, δεν είναι καμμία χρεία επί του παρόντος να κάμωμεν καμμίαν απόδειξιν. Αυτό γαρ τούτο, οπού τόσον μίσος και τόσην αποστροφήν έχομεν ήδη τόσους αιώνας προς αυτούς, είναι μία φανερά απόδειξις, ότι ως αιρετικούς τούς βδελυττόμεθα, ο,τι λογής δηλαδή και τούς Αρειανούς, η Σαβελλιανούς, η πνευματομάχους Μακεδονιανούς.Μα ανίσως τινάς αγαπά να καταλάβη και από βιβλία τας αιρέσεις των, αυτάς θέλει τας εύρει όλας μεν, εις τα βιβλία του αγιωτάτου Πατριάρχου Ιεροσολύμων κυρίου Δοσιθέου του παπομάστιγος, με τας σοφωτάτας αναιρέσεις των. Πλην ικανήν είδησιν ημπορεί να λάβη και από το βιβλιάριον του σοφού Μηνιάτου, το επιγραφόμενον Πετρα σκανδάλου· αρκούσι δε όσα περί αυτών ο άγιος Μαρκος ο Εφέσου εν τη Φλωρεντία (συνελεύσει κε) παρρησία είπεν ούτως· «ημείς δι οὐδέν άλλο απεσχίσθημεν των Λατίνων, αλλ ἤ ότι εισίν, ου μόνον σχισματικοί, αλλά και αιρετικοί».
Εἰς τὸ Πάσχα καὶ εἰς τὰς ἡμέρας τῆς Λαμπρᾶς δὲν πρέπει οἱ Χριστιανοὶ νὰ ρίπτουν τουφέκια, ἡ πιστόλας, ἡ μάσκουλα, καὶ ἄλλα ὅμοια πολυβόλα, ἐπειδὴ ὁ Ἀναστὰς Χριστός, ὄχι μόνον δὲν χρειάζεται ταῦτα ἄλλα καὶ πρὸς τούτοις τὰ μισεῖ καὶ τὰ ἀποστρέφεται, α' διότι αὐτὰ μισερώνονται πολλοὶ ἄνθρωποι, πὸλλάκις θανατώνονται, β' διότι αὐτὰ μὲ τὸν κρότον τους δὲν ἀφίνουν τοὺς Χριστιανοὺς νὰ ἀκούσουν τὴν ἀκολουθίαν καί τα πνευματικά τροπάρια καὶ ἄσματα τῆς ἀναστάσεως.
Εάν ξέρεις γράμματα, αδελφέ, σημείωνε τις αμαρτίες σου σε χαρτί, για να μην τις λησμονήσεις.Πρέπει όμως να γνωρίζεις και το εξής: ότι αν εσύ δεν κάνεις την κατάλληλη εξέταση των αμαρτιών σου πριν να εξομολογηθείς, όσες αμαρτίες λησμονήσεις και δεν τις εξομολογηθείς, είναι ασυγχώρητες επειδή η αλησμονησία αυτή έγινε από εσένα με την θέλησή σου, επειδή μπορούσες να τις θυμηθείς με την εξέταση και δεν το έκανες.
