Η ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΙΑ

1 Η ΠΡΕ΢ΒΤΣΕΡΑ ΢ΣΗΝ ΕΝΟΡΙΑ Γράφει η πρεσβυτέρα Υωτεινή Κλουκίνα-Φαμάλη, Υιλόλογος ΠΡΟΣΤΠΟ ΣΗ΢ ΠΡΕ΢ΒΤΣΕΡΑ΢ Η ΠΑΝΑΓΙΑ Η κάθε γυναίκα μέσα στην εκκλησία και ακόμα περισσότερο η Πρεσβυτέρα είναι η πνευματική μητέρα των πιστών. Δεν είναι τυχαίο ότι στη Ρωσική Εκκλησία την πρεσβυτέρα την αποκαλούν «matouchka»(μάτουσκα) που σημαίνει «μητερούλα». Διαχρονικό πρότυπο της Πρεσβυτέρας μέσα στην ενορία αποτελεί το πρόσωπο της Θεοτόκου την οποία ο λαός μας τιμάει όσο καμία άλλη γυναίκα. Η μορφή της Παναγίας Πλατυτέρας που αντικρίζουμε μπαίνοντας στο Ναό, στην κόγχη του ιερού, με την πλατιά αγκαλιά της, εμπνέει και οδηγεί. Αυτή είναι η μητέρα όλων μας, ολόκληρης της ανθρωπότητας. Γι’ αυτό απεικονίζεται στους ναούς μας με πλήθος εικονογραφικών τύπων και αποδίδονται σε αυτή πλήθος ονομάτων και εορτών στον κύκλο του χρόνου. ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΥΙΚΟΙ ΣΤΠΟΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙ΢Η΢ ΣΗ΢ ΠΑΝΑΓΙΑ΢ Η τιμή στο πρόσωπο της Θεοτόκου εκφράζεται και στην εκκλησιαστική τέχνη με τους ποικίλους εικονογραφικούς τύπους: Δεομένη: όταν στέκεται όρθια με τα χέρια σε στάση δέησης. Αυτή είναι μία από τις αρχαιότερες Φριστιανικές εικόνες. ΢τους τοίχους των κατακομβών στη Ρώμη υπάρχει μερικές φορές ζωγραφισμένη η μορφή μιας γυναίκας που προσεύχεται. Ποιάν απεικονίζει: την Παρθένο Μαρία, την Εκκλησία ή την προσευχόμενη ψυχή; Ή ίσως και τα τρία μαζί; Όπως κι αν ερμηνευθεί αυτή η εικόνα απεικονίζει μια βασική χριστιανική στάση. Βρεφοκρατούσα: κάθε εικόνα της Παναγίας που κρατάει το μικρό Φριστό Γαλακτοτροφούσα: όταν τον θηλάζει Γλυκοφιλούσα: όταν κρατάει το Φριστό στην αγκαλιά της. Σο κεφάλι της κλίνει ελαφρά και σκύβει προστατευτικά επάνω στο Θεάνθρωπο Τιό της. Σο πρόσωπό της είναι σοβαρό και μελαγχολικό. Ένθρονη: όταν κάθεται σε θρόνο Σου πάθους: όταν δεξιά και αριστερά της υπάρχουν δύο άγγελοι οι οποίοι κρατούν το σταυρό του μαρτυρίου, τη λόγχη και το σπόγγο με το ξύδι Οδηγήτρια: όταν κρατάει το Φριστό και τα πρόσωπά τους βρίσκονται σε κάποια απόσταση, ενώ το δεξί της χέρι υψώνει προς τον Τιό της. Με αυτό τον τρόπο δείχνει τον Ιησού. Η Θεοτόκος φέρει κι εδώ, όπως και στις άλλες απεικονίσεις, επάνω από το χιτώνα της το πορφυρό Ψμοφόριο (Μαφόριο) στολισμένο με τρία άστρα, ένα επάνω από το μέτωπο και τα δύο άλλα επάνω στους ώμους. Αυτά δηλώνουν τη χάρη της Αγίας Σριάδος που δέχθηκε η Θεοτόκος. Ακόμα συμβολίζουν την Αειπαρθενία της Θεοτόκου (πρό του τόκου, κατά τον τόκο και μετά τον τόκο). Ο Φριστός δεν έχει τη συγκινητική αφέλεια του Βρέφους Ιησού. Είναι ο Λόγος που είναι πάντοτε ντυμένος με το ένδυμα των ωρίμων στην ηλικία (χιτώνα και ιμάτιο). Πλατυτέρα των Ουρανών: στην κόγχη του ιερού, ανάμεσα στον Παντοκράτορα και στους πιστούς, για να δείξει ότι η Παναγία σκέπει και προστατεύει τη λατρεύουσα και εν αγάπη  2 ζώσα εκκλησιαστική κοινότητα. Έτσι η Παναγία είναι ουσιαστικά η σκάλα από την οποία κατέβηκε ο Φριστός από τον ουρανό στη γη. Από την άλλη είναι η γέφυρα που ανεβάζει τους ανθρώπους από τη γη στον ουρανό «σύνδεσμος γης και ουρανού, Θεού και ανθρώπων». Σο πλήθος των ονομάτων που ο λαός μας της έχει δώσει μαρτυρεί τη μεγάλη αγάπη που τρέφει γι’ αυτή τη μοναδική Παναγία γυναίκα. ΟΝΟΜΑΣΑ ΓΙΑ ΦΑΡΗ ΣΗ΢ ΘΕΟΣΟΚΟΤ Από την παράσταση της Παναγίας στην εικόνα: Σέτοια επίθετα είναι π.χ. Ζωοδόχος Πηγή, Σριχερούσα, Μεγαλομάτα (όταν απεικονίζεται με μεγάλα μάτια). Από τον τόπο της: Ετσι υπάρχει η Παναγία η Αθηνιώτισσα, η Καστριώτισσα, η ΢πηλιανή, η Πυργιανή η Βλαχερνίτισσα, η Θαλασσινή. Από την τεχνοτροπία του ναού της: Σέτοια επίθετα είναι η Θολοσκέπαστη, η Μολυβδοσκέπαστη, η Πελεκητή, η Πλατανιώτισσα (μέσα σε πλατάνι), η Κουμπελίδικη (δηλαδή με κουμπέ=με τρούλο), η Κρεμαστή. Από το μήνα που εορτάζεται η Παναγία: ΢οτομπριανή, Βρεχούσα, Αυγουστιανή και Δεκαπεντούσα, Μεσοσπορίτισσα και Βροντού Από τα θαύματα της: Γοργοϋπήκοος, Ελεούσα, Γιάτρισσα, Θεραπεία, Παραμυθία, Παρηγορήτρα, Παυσολύπη, Μυροβλύτισσα, Ρευματοκρατούσα, Κατευοδώτρια. Εγκωμιαστικά :Φρυσοκελλαριά, Φρυσοσπηλιώτισσα, Φρυσογαλούσα, Φρυσοποδαρίτισσα, Φρυσοχεριά< Αγγελόκτιστη, Αναφωνήτρα, Επίσκεψις, Παντάνασσα, Σρανή, Φιλιαρμενίτισσα, Ηλιόκαλη, Φρυσοπηγή. Επίθετα που της έδωσαν οι υμνογράφοι της Εκκλησίας:Αμόλυντος, Τψηλοτέρα, Κλίμαξ, ΢κέπη, Παράκλησις, Επίσκεψις, Καταφυγή, Κεχαριτωμένη, Δέσποινα, Κυρά, Πάντων Φαρά, Ρόδον το Αμάραντον< Γι αυτό ο ευλογημένη πατρίδα μας έχει αγιασθεί με αναρίθμητες εκκλησίες στο όνομά της. ΢ημειώνει ο Μητροπολίτης Ηλείας Γερμανός στο έργο του «Σα Ναϊκά της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας & Ψλένης» πως ο Παλαιοχριστιανικός Ναός (435 μ.Φ.) εντός του Αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Ολυμπίας ήταν πιθανώς αφιερωμένος εις την Παναγίαν. Ας μην ξεχνάμε ότι η Παναγία μας κράτησε όρθιο το Γένος μας σε όλες τις δύσκολες περιστάσεις. Αξίζει σ’ αυτό το σημείο να αναφερθούμε σε δυο τρία προσκυνήματα της στις αλησμόνητες πατρίδες για να διαπιστώσουμε πως η Παναγία μας σκεπάζει και προστατεύει τη Ρωμηοσύνη. Η Κων/λη, η πρεσβυτέρα πόλη των Ρωμηών είναι πράγματι η ιδιαίτερη πόλη της Παναγίας αφού είχε πάρει το χαρακτήρα της Θεοτοκούπολης. Οι πικρές αναμνήσεις από το πάρσιμο της Πόλης εκφράστηκαν από το λαό μας με θρύλους και θρήνους. ΢’ ένα  3 τέτοιο θρήνο αναφέρεται και η Παναγία η Δέσποινα που η παρουσία της είναι συνυφασμένη με όλη την ιστορική πορεία του γένους μας. ΣΟ ΚΑΘΟΛΙΚΟ ΣΗ΢ ΜΟΝΗ΢ ΣΗ΢ ΦΨΡΑ΢: Ο ιστορικός της Άλωσης Υρατζής την καταγράφει ως μονή της Αχωρήτου Φώρας (Δηλαδή ποια είναι η Φώρα του Αχωρήτου; Η Παναγία που χώρεσε μέσα της τον Αχώρητο Θεό.) Ο εσωνάρθηκας της Μονής ιστορήθηκε με δεκαοχτώ σκηνές από τη ζωή της Θεοτόκου μεταξύ 13ου και 14ου αι. δείγματα της Παλαιολόγειας τέχνης που εκφράζουν το Βυζαντινό Ανθρωπισμό. Σην ημέρα της Αλώσεως το 1453 η μονή λεηλατήθηκε από τις πρώτες οπότε καταστράφηκε και η περίφημη εικόνα της Θεοτόκου Οδηγήτριας. Η εικόνα αυτή θεωρείτο το «Παλλάδιον»=το εθνικό σύμβολο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Άλλος ναός της Θεοτόκου στην Επτάλοφο Κων/λη είναι Ο «ΜΕΓΑ΢ ΝΑΟ΢» ΣΨΝ ΒΛΑΦΕΡΝΨΝ, ξυλόστεγος «περίλαμπρη»τρίκλιτη βασιλική, η αφιερωμένη από την αυτοκράτειρα Πουλχερία στην Τπεραγία Θεοτόκο. Εκεί εναποτέθηκε και η Σίμια εσθήτα της Θεοτόκου. Σο 626, Άβαροι, Πέρσες και ΢λάβοι πολιόρκησαν την Κων/λη από την ευρωπαϊκή και Ασιατική της πλευρά. Ο Ηράκλειος απουσίαζε σε εκστρατεία. Σότε λιτανεύτηκε η εικόνα της Παναγίας Βλαχερνίτισσας στις επάλξεις από τον πατριάρχη ΢έργιο και τον πιστό λαό. Η Πόλη σώθηκε τελικά και ο λαός σύσσωμος αγρύπνησε στο ναό της Βλαχερνίτισσας και έψαλλε για πρώτη φορά τον Ακάθιστο Ύμνο ενώπιον της εικόνας. Σο βαρύτιμο αργυρό υποκάμισό της καταστράφηκε το 1955 από τους Σούρκους στα ΢επτεμβριανά. Η διάδοση της τιμής της Παναγίας των Βλαχερνών φαίνεται επίσης από το γεγονός ότι στην Ηλεία υπάρχει από το 10ο αιώνα ομώνυμος ναός στην Κάτω Παναγιά Κυλλήνης. Έχει λάβει την ονομασία της σε ανάμνηση της Παναγίας της Βλαχερνίτισσας της Κων/λεως είτε κτίσθηκε αρχικά ως μετόχι της. Άκόμα και μετά την Άλωση ανέβλυζε αγίασμα στον τόπο τον καλούμενο των Βλαχερνών. Πλήθος κόσμου Ελλήνων και Σούρκων ακόμη έσπευδε εκεί για να βρεί θεραπεία. Ονομάστηκε Βλαχέρνες από τις βλάχνες, δηλαδή τις παλαμίδες που υπήρχαν στην παραλία. Ήταν τόσες πολλές που τις έπιαναν με τα χέρια. ΠΑΝΑΓΙΑ ΢ΟΤΜΕΛΑ ΣΡΑΠΕΖΟΤΝΣΑ΢ ΠΟΝΣΟΤ: Γύρω στα τέλη του 10ου αι. οι δύο μοναχοί Βαρνάβας και ΢ωφρόνιος ξεκίνησαν από την Αθήνα, για να φέρουν το εικόνισμα της Παναγίας της Αθηνιώτισσας στην Σραπεζούντα του Πόντου, στην καρδιά του όρους Μελά... Όταν, τρεις αιώνες αργότερα, οι Μεγάλοι Κομνηνοί της Σραπεζούντας αναδιοργάνωσαν την άμυνα των βουνών που φρουρούσαν την πρωτεύουσά τους, ενίσχυσαν την ασκητική πολιτεία ιδρύοντας ένα μοναστικό συγκρότημα, το οποίο θα έλεγχε όλη την περιοχή και τα εσωτερικά μονοπάτια προς την Κρώμνα και το μόνιμα εμπόλεμο σύνορο. Σην Ιερά Αυτοκρατορική Πατριαρχική και ΢ταυροπηγιακή Μονή της Τπεραγίας Θεοτόκου του όρους Μελά (΢ουμελά), σε υψόμετρο 1200 μέτρων, 48 χλμ. Νότια της Σραπεζούντας. Από τότε ιδρύθηκε εκεί στον Πόντο περίφημη μονή που έχει 16 αιώνες πορεία και αποτέλεσε κέντρο του διωκώμενου Ελληνισμού. Σην μονή προίκισαν με προνόμια οι μεγάλοι Κομνηνοί.  4 Μετά την Άλωση ο Σούρκος διοικητής της Σραπεζούντας ΢ελίμ (1489-1512) ανανέωσε το προνομιακό καθεστώς που ίσχυε για τη Μονή. Η μητέρα του ήταν η Ελληνίδα χωρική Μαρία, καταγόταν από το ΢ουμελιώτικο χωριό Δουβερά και ανήκε σε οικογένεια παροίκων της Μονής. Η παράδοση λέει ότι στα μοναστηριακά κτήματα την είδε ο Μπαγιατζίτ Β’ πατέρας του ΢ελίμ. Όμως η Μονή Παναγίας ΢ουμελά ήταν και πνευματικό κέντρο του Ελληνισμού που συντηρούσε μυστικά στα χρόνια της τυραννίας την ελληνική γλώσσα και παιδεία. ΢την περίφημη βιβλιοθήκη της είχαν αρχειοθετηθεί και συντηρηθεί πολύτιμα αρχαία χειρόγραφα, βυζαντινά χρυσόβουλα. Οθωμανικά φιρμάνια και πατριαρχικά σιγίλια. ΢τα ράφια της βρέθηκε μοναδικό χειρόγραφο με το έπος του Βασιλείου Διγενή Ακρίτα, το οποίο εκδόθηκε το 1875 από το ΢άθα. Όμως η Μονή Παναγίας ΢ουμελά ήταν και πνευματικό κέντρο του Ελληνισμού που συντηρούσε μυστικά στα χρόνια της τυραννίας την ελληνική γλώσσα και παιδεία. ΢την περίφημη βιβλιοθήκη της είχαν αρχειοθετηθεί και συντηρηθεί πολύτιμα αρχαία χειρόγραφα, βυζαντινά χρυσόβουλα. Οθωμανικά φιρμάνια και πατριαρχικά σιγίλια. ΢τα ράφια της βρέθηκε μοναδικό χειρόγραφο με το έπος του Βασιλείου Διγενή Ακρίτα, το οποίο εκδόθηκε το 1875 από το ΢άθα. ΢ήμερα σ’ αυτό το καστρομονάστηρο δεν καταφθάνουν μόνο Έλληνες προσκυνητές απ’ όλο τον κόσμο αλλά ακόμα και Κούρδοι και Σούρκοι συρρέουν στο «Μαρίεμανά Μοναστίρ». Ας μην ξεχνάμε ότι σήμερα στον Πόντο ζει το μεγαλύτερο μέρος των κρυπτοχριστιανών. Έτσι φαίνεται πως η Παναγία μας είναι η θεματοφύλακας των Ιερών και των Οσίων του Γένους μας. Ας έρθουμε τώρα στο κυρίως Θέμα. Πώς μπορεί η Πρεσβυτέρα αγωνιζομένη να μιμηθεί, κατά δύναμιν, τη Θεοτόκο, τη μητέρα όλων μας.  Να νιώθει ως οικείο χώρο τον ενοριακό Ναό όπου τελούνται τα Άγια Μυστήρια και αγιάζονται οι άνθρωποι. ΢ημειώνει ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας:«Αλλά και το εξής είναι σημείο φανερό ότι η μακαρία Παρθένος ήταν απαλλαγμένη από κάθε κακία: το ότι είχε εισέλθει στο αγιώτατο τμήμα του Ναού, τα Άγια των Αγίων < Γι’ αυτό οι άνθρωποι που είχαν διακρίνει στην Παναγία τα πιο μεγάλα και πιο θαυμαστά πράγματα < την τιμούσαν με ό, τι καλύτερο είχαν, προσφέροντάς της για κατοικία τον πιο ιερό χώρο που υπήρχε. <»  Να έχει στάση υπακοής στο θέλημα του Θεού ΢ημειώνει ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας :«Ιδού η δούλη Κυρίου∙ γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου» (Λουκά 1,38), απαντά η Παναγία στον Ευαγγελισμό. Η στάση της είναι στάση ακοής του Λόγου του Θεού. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς επιμένει να παρουσιάζει, σε περισσότερες από μια περιπτώσεις, αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Θεοτόκου, δηλαδή, εκείνης που ακούει.  Να γεύεται τη χαρά της Θείας Λειτουργίας και των Μυστηρίων της Εκκλησίας.  5 Η Παναγία είναι η μητέρα του μυστηριακού σώματος του Φριστού δηλαδή της Εκκλησίας, εκτός της οποίας δεν υπάρχει σωτηρία και ζωή. Και η πρεσβυτέρα κατά το πρότυπο της Τπεραγίας Θεοτόκου καλείται έχει τη μεγάλη ευλογία να γεύεται την ζωή της Εκκλησίας που έχει σαν κέντρο τη Θεία Λειτουργία. Παρόντες είναι οι Άγγελοι, μαζί με την Τπεραγία Θεοτόκο και όλους τους Αγίους. Παρούσα ακόμα είναι και ολόκληρη η Δημιουργία, η οποία μεταμορφώνεται και αγιάζεται «εν Φριστω». Σο ψωμί και το κρασί, τα κεριά, οι άγιες εικόνες, ο σταυρός και όλα τα υλικά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται στη θεία Λειτουργία: Σο νερό, το λάδι, το θυμίαμα, τα άνθη. Και ανάμεσα οι ενορίτες οι εικόνες του Θεού. Έτσι η κάθε Θεία Λειτουργία στο ναό της ενορίας μπορεί να γίνει παράδεισος, ένα κομμάτι της Βασιλείας του Θεού. Κι αν δεν μπορούμε να το βιώσουμε ακόμα έτσι, να παρακαλούμε το Θεό να μας αξιώσει να γευτούμε κάποτε αυτή την εμπειρία. Ο κάθε άνθρωπος έχει τέτοια καταγωγή και προορισμό που δε μπορεί αλλού να βρει τον εαυτό του και τη σωτηρία του παρά μέσα στη Θεία Λειτουργία. Και συγχρόνως δε μπορεί να κάνει κανείς κάτι σωστό, να πει κάτι αληθινό για τα μεγάλα προβλήματα του κόσμου, δε μπορεί να αγαπήσει, αν δεν έχει τακτοποιήσει τον εαυτό του, αν δεν έχει βαπτιστεί, λειτουργηθεί και ισορροπήσει προσωπικά με την επώδυνη μετάνοια. Άρα η Πρεσβυτέρα αξιώνεται σιγά σιγά να γεύεται αυτή τη μυστική χαρά της ενότητας μέσα στη Θεία Λειτουργία. Καθαρίζει τον εαυτό της από τα πάθη με το Μυστήριο της Μετανοίας. Μυείται σταδιακά στην αδιάλειπτη καρδιακή προσευχή. Ειρηνεύει τους λογισμούς της. Ισορροπεί εσωτερικά και αγαπά τους πάντες. Σότε δεν έχει σημασία τι ακριβώς θα κάνει στη ζωή της και πως θα συνδράμει το έργο του ιερέως. Αυτό θα προκύψει φυσικά και αβίαστα. Αν λόγου χάρη θα βοηθά στο Υιλόπτωχο ή στην Κατήχηση ή στο Χαλτήρι ή στην επίσκεψη των ασθενών ή στην ιεροραπτική ή στην αγιογραφία ή θα βγει στην αγορά εργασίας ή θα ασχοληθεί με τις αγροτικές εργασίες. Σο σημαντικό είναι να ζούμε και ν’ απολαμβάνουμε τη ζωή της εκκλησίας. Μέσα σ΄ αυτή ο κόσμος όλος βρίσκει νόημα, αρμονία. Έξω απ’ αυτή γίνεται χάος και συντρίμμια. Έτσι η μεγαλύτερη αγάπη και μοναδική ευλογία για τον κόσμο είναι η επέκταση της Εκκλησίας που αγκαλιάζει, ζωοποιεί και χαροποιεί τα πάντα. ΢ημειώνει η πρεσβυτέρα για το σύζυγό της π. Αλέξανδρο ΢μέμαν, πρύτανη του Ορθόδοξου Θεολογικού ΢εμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου στην Αμερική: «Σο να λειτουργεί στην Αγία Σράπεζα ήταν η χαρά του. Αυτή τη χαρά τη μετέδιδε στους γύρω του, στους σπουδαστές του, στους συναδέλφους του, στην οικογένειά του»<  Να αντιμετωπίζει τους πιστούς ως παιδιά της και να συμμετέχει στη ζωή της ενορίας. Ο Παύλος Ευδοκίμωφ στο βιβλίο του: Η Γυναίκα και η σωτηρία του κόσμου σημειώνει: «Η γυναίκα είναι πιο ικανή να προσεγγίσει την αγιότητα με τη δύναμη της ταπεινώσεως<  6 Αντίθετα προς κάθε κήρυγμα εξισώσεως της γυναίκας προς τον άνδρα και προς κάθε τάση εκδικήσεως, η γυναίκα μπορεί να εκδηλώσει την πιο φυσική λάμψη της χαρισματικής της καταστάσεως. Είναι το λειτούργημα του Παρακλήτου, η χάρη της παρηγοριάς και της πίστεως, που επιβάλλει το γυναικείο ον ως μητέρα, ώστε κάθε ον να γίνεται δικό της παιδί. Η τρυφερότητα ενός Αγίου ΢εραφείμ προς τον αδελφό είναι γνώρισμα της γυναικείας ψυχής<» Για παράδειγμα ας διαβάσουμε μερικές γραμμές από το διήγημά του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «΢το Φριστό στο Κάστρο», βασισμένο στις παιδικές του αναμνήσεις, αφού ήταν γόνος παραδοσιακής ιερατικής οικογένειας της ΢κιάθου: Ο παπα-Υραγκούλης μαθαίνει πως «Σὸ Γιάννη τὸ Νυφιώτη καὶ τὸν Ἀργύρη τῆς Μυλωνοῦς τοὺς ἔκλεισε τὸ χιόνι ἀπάν᾿ στὸ Κάστρο, τ᾿ν πέρα πάντα, στὸ ΢τοιβωτὸ τὸν ἀνήφορο,»< «Νὰ πήγαινε τώρα κανένας νὰ λειτουργήση τὸ Φριστὸ στὸ Κάστρο» ἐπανέλαβεν ὁ ἱερεύς, «θὰ εἶχε διπλὸ μισθό, ποὺ θὰ τοὺς ἔφερνε κι αὐτοὺς βοήθεια. Πέρσι ποὺ ἦταν ἐλαφρότερος ὁ χειμῶνας, δὲν πήγαμε. Υέτος ποὺ εἶναι βαρύς...» Ἡ παπαδιά ἐβλεπεν ὅτι ἐφέτος θὰ ἦτο δυσκολωτατον, φοβερόν, ἀνήκουστον τόλμημα, ἕνεκα τοῦ βαρέος χειμῶνος, καὶ ἐφρόνει ὅτι ὁ Φριστὸς θὰ ἦτο συγγνώμων καὶ θὰ παρεχωρει νέαν προθεσμίαν. Ἐν τούτοις, γνωρίζουσα τὴν συνήθη τακτικὴν τοῦ παπᾶ, ὡς καὶ τὴν ἰσχυρογνωμοσύνην του, ἀπεφασισεν ἐνδομύχως νὰ μὴ ἀντιλέξῃ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλο τί ἠρωϊκώτερον καὶ εἰς πολλοὺς ἀπίστευτον, ὅπου ἀποφασίσῃ νὰ ὑπάγῃ ὁ παπάς, νὰ ὑπάγῃ κι αὕτη μαζί του<  Να τηρεί τις παραδόσεις που μεταδόθηκαν ως ιερή παρακαταθήκη από γενιά σε γενιά όπως για παράδειγμα την παρασκευή του προσφόρου και το άναμμα του καντηλιού, όπως τα έπρατταν οι παλιές βασανισμένες, αγιασμένες γυναίκες. Μεγάλη πηγή εσωτερικής πληρότητας για την πρεσβυτέρα είναι η συμμετοχή στις χαρές και τις λύπες των μελών της Εκκλησιαστικής κοινότητας. Ποια άλλη γυναίκα έχει αυτή την ευκαιρία να μοιράζεται με τους άλλους χαρές και λύπες καημούς και βάσανα. Ποια άλλη γυναίκα έχει την τιμή να στέκεται δίπλα στον ηγέτη της Εκκλησιαστικής κοινότητας να τον εμπνέει και να τον στηρίζει. Και παράλληλα να στηρίζει τη συνοχή και την ενότητα όλης της κοινότητας. Ας μην ξεχνάμε τη θαυμάσια εικόνα της παραδοσιακής κοινωνίας, όταν στις μεγάλες εορτές συνήθως το απόγευμα του Πάσχα μετά τον εσπερινό της Αγάπης ο παπάς έσερνε πρώτος το χορό. Κάθε εκκλησιαστική γιορτή ήταν ορόσημο για όλες τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου και συνδεόταν με την καθημερινή ζωή και με τις γεωργικές εργασίες. Έτσι για παράδειγμα της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας υπήρχε η συνήθεια να ευλογούνται στις εκκλησίες βρασμένοι δημητριακοί καρποί. Καθώς ο σπόρος είναι θαμμένος στη γη και περιμένει τις ζωογόνες βροχές για να φυτρώσει οι ελπίδες εναποτίθενται στη Μεγάλη Μητέρα. Οι ζευγάδες φρόντιζαν να πηγαίνουν Άρτους στην Παναγία και στόλιζαν την εικόνα της με πράσινα κλαδιά αειθαλών δέντρων. ΢τις 8 ΢επτεμβρίου εορτή του Γενεθλίου της Θεοτόκου, εποχή της συγκομιδής των καρυδιών πήγαιναν στην εκκλησία τα πρώτα καρύδια. ΢την εορτή αυτή λένε την Παναγία Καρυδιώτισσα ή Καρδιώτισσα.  7  Να αγαπά την πατρίδα. Αναφέρεται από το δάσκαλο Φαράλαμπο Παπαγιάννη στο βιβλίο του με τίτλο «Σο Κούμανι Ηλείας», ένα τέτοιο παράδειγμα πρεσβυτέρας που θυσιάστηκε για την ελευθερία: «Ο παπα-Γιάννης, γενάρχης της οικογένειας των Παπαγιανναίων, έζησε στο Κούμανι την προεπαναστατική Περίοδο κι έδρασε κατά των Σουρκολαλαίων. Για τη δράση του οι Σούρκοι επέδραμαν στο σπίτι του και συνέλαβαν την παπαδιά του που την κρέμασαν μέσα στο σπίτι της». Ας μην ξεχνάμε ότι ο ηρωικός Κλεφταρματωλός Γιαννιάς ο οποίος έδωσε τη ζωή του για την ελευθερία του τόπου μας ήταν γόνος ιερατικής οικογένειας.  Να συμπαραστέκεται στον ιερέα σύζυγό της. Ο Παύλος Ευδοκίμωφ στο βιβλίο του «Η Γυναίκα και η σωτηρία του κόσμου» σημειώνει: «Είναι πολύ χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στην Α’ Οικουμενική ΢ύνοδο το ακραίο ασκητικό ρεύμα θέλησε να υποστηρίξει την αγαμία των ιερέων υπό το πρόσχημα ότι η ιερότητα της λειτουργίας και η τέλεση της θείας Ευχαριστίας είναι πράγματα ασυμβίβαστα προς τη συζυγική ζωή. Και εν προκειμένω ο επίσκοπος Παφνούτιος, ένας από τους πιο αυστηρούς μοναχούς της Ανατολής, επέβαλε την απόφαση της ΢υνόδου, σύμφωνα με την οποία αναγνωρίσθηκε η συζυγική ζωή των ιερέων. Η ΢ύνοδος εν Σρούλλω κανονίζει οριστικά για την Ανατολή την έγγαμη ζωή για τους ιερείς και τη μοναστική μόνο για τους επισκόπους< Η ΢ύνοδος της Γάγγρας (4ος αιώνας) καταδικάζει κατηγορηματικά (4ος κανόνας) κάθε περιφρόνηση προς τις συζυγικές σχέσεις, γιατί «ο γάμος καθ’ εαυτόν είναι άξιος και χωρίς κηλίδα»< Για παράδειγμα ας διαβάσουμε μερικές γραμμές από το βιβλίο «Εχθρός του λαού» η σταυρική πορεία του Αγίου Νεομάρτυρα π. Παύλου Ανσίμωφ, ο οποίος συνελήφθη και εκτελέστηκε από το άθεο σοβιετικό καθεστώς, τα εξής: «Ήξερε πως θα τον οδηγήσουν πάλι στους ατέλειωτους διαδρόμους, στις ανακρίσεις, στο θάλαμο των κρατουμένων< Περισσότερο όμως τον ανησυχούσε η οικογένειά του και οι ενορίτες του. Θα έμεναν και πάλι ορφανοί. ΢κεφτόταν την πρεσβυτέρα του που ζούσε μέσα στην αγωνία< Και μετά από κάθε σύλληψη έτρεχε στις φυλακές, περίμενε στις ουρές να μάθει κάτι για τον άντρα της».  Να είναι υπερήφανη που είναι Πρεσβυτέρα, καθώς συμμετέχει έμμεσα στη Φάρη της Ιερωσύνης. ΢τις Διδαχές του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού αναφέρονται σχετικά με τη Φάρη της Ιερωσύνης τα εξής: «Προσέξτε! Γιατί οι Ιερείς, επειδή τους έδωσε ο Θεός την ιερωσύνη, είναι ανώτεροι από τους Αγγέλους και από τους βασιλιάδες. Εγώ, αν δω έναν παπά κι έναν βασιλιά, θα τιμήσω πρώτα τον παπά. Σο ίδιο αν δω έναν παπά κι έναν Άγγελο. Κι εσείς πρώτα να φιλήσετε το χέρι του παπά κι ύστερα του Αγγέλου». Τπάρχει λοιπόν μεγαλύτερη τιμή για μία γυναίκα από το να είναι Πρεσβυτέρα; Αυτή στέκεται δίπλα σ’ έναν άνθρωπο που, κατά χάριν, είναι ανώτερος από τους Αγγέλους. Σῆς Ἱερωσύνης ὑμῶν μνησθείη Κύριος ὁ Θεός ἐν τῆ Βασιλείᾳ αὐτοῦ πάντοτε<  8 ΠΗΓΕ΢ Μητροπολίτης Ηλείας Γερμανός Παρασκευόπουλος, Σα Ναϊκά της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας & Ψλένης Μαρίζα Ντεκάστρο, Διαβάζοντας τις Βυζαντινές Εικόνες, εκδ. Νέοι Ακρίτες Κάλλιστος Γουέαρ, Ο ορθόδοξος δρόμος, εκδ. Ίδρυμα Γουλανδρή-Φόρν Επίσκοπος Αχελώου Ευθύμιος, Βοηθήματα για την Εκκλησιαστική Κατήχηση, εκδ. Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος Περιοδικό Βημόθυρο, Αφιέρωμα: Παναγία Η πάντων χαρά, τεύχος 1 Νικόλαος Καβάσιλας, Η Θεομήτωρ, εκδ. Αποστολικής Διακονίας Παύλος Ευδοκίμωφ, Η Γυναίκα και η σωτηρία του κόσμου, εκδ. Πουρνάρα Μαρία Ματζάρη-Μιχαήλ, Η Πρεσβυτέρα Ματιές στη μορφή της, εκδ. Η Έλαφος Σζουλιάννα ΢μέμαν, Σο ταξίδι μου με τον π. Αλέξανδρο, εκδ. Ακρίτας Γεωργίου Π. Ανσίμωφ, «Εχθρός του λαού» Η σταυρική πορεία του Αγίου Νεομάρτυρα π. Παύλου Ανσίμωφ (1891-1937), εκδ. ΢ταμούλη Ιωάννου Β. Μενούνου, Κοσμά του Αιτωλού ΔΙΔΑΦΕ΢, εκδ. Σήνος Ευθυμίας Μοναχής, Ένας Μύλος τραγουδούσε κι ο Παπουλάκης τριγυρνούσε *Γνωρίζοντας τον Άγιο Κοσμά και την εποχή του+, εκδ. Ι. Μονής Αγ. Κοσμά του Αιτωλού Θεολογίας Μοναχής, Η Ορθόδοξη Πρεσβυτέρα στη σκιά ή στο πλευρό του Ιερέα;