Γερμανία: Ρωγμές στο «Δημοκρατικό Τείχος»

Το ψήφισμα εγκρίθηκε στο κομματικό συνέδριο της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) το 2018: «Η CDU απορρίπτει τον συνασπισμό και οποιεσδήποτε μορφές συνεργασίας τόσο με την Αριστερά, Die Linke, όσο και με την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD)». Έκτοτε, διατηρείται μια συνεχής συζήτηση σχετικά με το πότε ξεπερνιέται αυτό το όριο «μη συνεργασίας». Ένα πρόσφατο περιστατικό στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τροφοδότησε ξανά τη συζήτηση για αυτό το λεγόμενο «Τείχος Δημοκρατίας» με πρωτοφανή ένταση.

Στήριξη σε αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική

Το γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων (dpa) αποκάλυψε ότι το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) μαζί με την ομάδα «Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών» (ESN) έχει συντάξει νομοθετική πρόταση για την αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής. Η CDU είναι μέλος του ΕΛΚ, όπως και το αδελφό κόμμα της Βαυαρίας, η CSU. Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), η οποία χαρακτηρίζεται ως «επιβεβαιωμένη δεξιά εξτρεμιστική» από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος σε 5 από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας, ανήκει στο ESΝ.

Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο: Πρόεδρος του ΕΛΚ είναι ο πολιτικός της CSU, Μάνφρεντ Βέμπερ. Υπερασπίστηκε τη συμπόρευση με την AfD στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα ARD: «Δεν θέλουμε αυτή τη συνεργασία και δεν θα δώσουμε στην AfD πρόσβαση στη νομοθεσία». Αλλά χρειάζεται μια λύση στο ζήτημα. Με αυτό, ο Βέμπερ εννοούσε μια πιο αυστηρή προσέγγιση στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.

Διαδηλώσεις κατά των CDU/CSU και AfD

Το επιχείρημα του Βέμπερ δεν ακούγεται τόσο πειστικό, καθώς η AfD συμμετείχε σαφώς στο υπό διαπραγμάτευση σχέδιο νόμου. Δεν υπάρχει συγκρίσιμο παράδειγμα στη γερμανική ομοσπονδιακή βουλή. Ωστόσο, στα τέλη Ιανουαρίου 2025, η CDU/CSU και η AfD κάλεσαν από κοινού την τότε ομοσπονδιακή κυβέρνηση να αλλάξει πορεία στην πολιτική ασύλου. Αυτή η συμμαχία πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις, στις οποίες συμμετείχαν αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι.

Σε τοπικό επίπεδο, η έννοια του «τείχους προστασίας» έχει από καιρό διαλυθεί. Το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, το οποίο συνδέεται με την Die Linke, κατέγραψε πάνω από 100 περιπτώσεις συνεργασίας σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024. Για παράδειγμα, τον Οκτώβριο του 2019, η CDU στην περιοχή Ράινικεντορφ του Βερολίνου πρότεινε την «απαγόρευση της μαντίλας για τις μαθήτριες έως και την 6η τάξη». Μετά από μήνες συζήτησης, CDU και AfD ψήφισαν υπέρ της πρότασης τον Αύγουστο του 2020.

Κρίσιμη χρονιά εκλογών

Το 2026, η συζήτηση για το «τείχος προστασίας» εντείνεται, εν μέρει επειδή μετά τις εκλογές στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, ακολουθούν τέσσερα ακόμα γερμανικά κρατίδια. Η Ρηνανία-Παλατινάτο θα ψηφίσει στις 22 Μαρτίου, ακολουθούμενη τον Σεπτέμβριο από τη Σαξονία-Άνχαλτ, το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και την πόλη-κράτος του Βερολίνου. Η AfD καταγράφει υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις σε όλα αυτά τα κρατίδια. Στη Σαξονία-Άνχαλτ συγκεντρώνει περίπου το 40%.

Σε αυτό το πλαίσιο η βουλευτής της CDU Σάσκια Λούντβιχ υποστηρίζει ότι σε περίπτωση που το αποτέλεσμα των εκλογών ευνοήσει το κόμμα της, μια κυβέρνηση μειοψηφίας θα πρέπει να συνεργαστεί και να συντονιστεί με την AfD σε συγκεκριμένα ζητήματα. Αν και η Λούντβιχ απέρριψε έναν κυβερνητικό συνασπισμό με την AfD σε συνέντευξή της στο Der Spiegel, τόνισε: «Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει να λαμβάνεται πολύ σοβαρά υπόψη η απόφαση των ψηφοφόρων».

Η Λούντβιχ απορρίπτει το «Τείχος Δημοκρατίας», στο οποίο επανειλημμένα αναφέρεται ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς: «Εάν το 50% ή περισσότερο από το 50% ψηφίσει την Κεντροδεξιά, τότε πρέπει να υπάρχουν και κεντροδεξιές πολιτικές», δήλωσε η βουλευτής από το Βρανδεμβούργο.

Στο κρατίδιό της, η AfD είναι η ισχυρότερη δύναμη της αντιπολίτευσης. «Δημοκρατία σημαίνει συμβιβασμός, όχι αποκλεισμός», υποστήριξε η Λούντβιχ, δικαιολογώντας την υπεράσπισή της για μια διαφορετική προσέγγιση προς την AfD.

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα προειδοποιεί

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (SPD), το οποίο συγκυβερνά με την Χριστιανική Ένωση, προειδοποιεί για την προσέγγιση με την AfD. Ο πρωθυπουργός του SPD στη Ρηνανία-Παλατινάτο, Αλεξάντερ Σβάιτσερ, δήλωσε στην εφημερίδα Welt am Sonntag: «Οι συντηρητικοί πρέπει να συνειδητοποιήσουν τι θα σήμαινε η συνεργασία τους με την AfD».

Ο Σβάιτσερ επισημαίνει άλλες χώρες στην Ευρώπη, όπου οι συντηρητικοί έχουν συνεργαστεί με δεξιούς λαϊκιστές χωρίς να καταφέρουν να τους χαλιναγωγήσουν: «Δεν μπορούμε να προσποιούμαστε ότι μπορούμε απλώς να προσκαλέσουμε ένα κόμμα που είναι, από ορισμένες απόψεις, σίγουρα ακροδεξιό σε θέσεις ευθύνης και στη συνέχεια να περιμένουμε να μην κάνει αυτό που έκανε όλο αυτό το διάστημα, δηλαδή να γίνει ακόμα πιο ακραίο».

Κριτική στο «Δημοκρατικό Τείχος»

Ακόμα και εκτός των πολιτικών κομμάτων και των κοινοβουλίων, το τείχος κατά της AfD είναι αμφιλεγόμενο. Ο Γιεργκ Μίλερ, πρώην επικεφαλής της Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος του Βρανδεμβούργου, το θεωρεί αποτυχημένο:

«Είναι υπερβολικά άκαμπτο, υπερβολικά σαρωτικό για τη σύγχρονη εποχή, για τις κοινωνικές διαθέσεις», δήλωσε στην εφημερίδα Tagesspiegel. Ο Μίλερ απορρίπτει, ωστόσο, τους συνασπισμούς με την AfD. Πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να διατηρηθεί ο διάλογος με τους ψηφοφόρους και τους πολιτικούς του κόμματος. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο ίδιος χαρακτήρισε την AfD ως «σίγουρα δεξιό εξτρεμιστικό» κόμμα. Παρ' όλα αυτά, είναι αντίθετος στην προσκόλληση στο «Τείχος Δημοκρατίας»: «Περιορίζει και αποκλείει επίσης τους ψηφοφόρους της AfD. Και αυτό είναι το λάθος». Ταυτόχρονα, ο ειδικός σε θέματα προστασίας του Συντάγματος ζητά μια σταθερή και σαφή στάση κατά των εξτρεμιστικών δομών και θέσεων εντός του κόμματος.

Ο πρόεδρος Στάινμαϊερ υπέρ του «Τείχους»

Ένας εξέχων υποστηρικτής του «Δημοκρατικού Τείχους» είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Φρανκ-Βάλτερ Στάινμαϊερ: «Είμαι βέβαιος ότι η δημοκρατία δεν θα βγει νικήτρια από τη συνεργασία των δημοκρατών με εκείνους που περιφρονούν τη δημοκρατία», τόνισε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Die Zeit.

Στην ίδια εφημερίδα, ο πρώην πρόεδρος της Γερμανικής Επισκοπικής Συνόδου, Γκέοργκ Μπέτσινγκ, προειδοποίησε κατά της συνεργασίας με την AfD. Αυτό το κόμμα υποστηρίζει τον εθνικισμό. «Και αυτό είναι ασυμβίβαστο με τη χριστιανική κατανόηση της ανθρωπότητας».

Όταν το κοινό ερωτάται για τη στάση του απέναντι στην AfD, η εικόνα είναι τόσο ανάμεικτη όσο και στην πολιτική. Πριν από τις εκλογές του κρατιδίου στη Βάδη-Βυρτεμβέργη στις αρχές Μαρτίου, το ινστιτούτο δημοσκοπήσεων YouGov, σε δημοσκόπηση που του ανατέθηκε από το Γερμανικό Πρακτορείο Τύπου, διεξήγαγε μια έρευνα: Περίπου το ένα τέταρτο τάχθηκε υπέρ της περιστασιακής συνεργασίας ή των συνασπισμών με την AfD. Το 42% απέρριψε εντελώς τη συνεργασία μαζί της.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός