Η γερμανική πικρία της Αντανία Σίμπλι

Υπήρχε μια κάποια αδημονία στα τέλη Νοεμβρίου του περασμένου χρόνου. Πολλοί περίμεναν την πρεμιέρα στο θέατρο Γκόρκι του Βερολίνου, μια διασκευή του σύντομου μυθιστορήματος «Ασήμαντη λεπτομέρεια» της Παλαιστίνιας συγγραφέως Αντανία Σίμπλι, γεννημένης σ’ ένα χωριουδάκι στους πρόποδες του βιβλικού όρους Θαβώρ. Το βιβλίο, που έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πλήθος, αποδίδει λογοτεχνικά μια ιστορικά τεκμηριωμένη τραγωδία που εκτυλίχθηκε το 1949, όταν ομάδα Ισραηλινών στρατιωτών βίασε και στη συνέχεια δολοφόνησε μια νεαρή βεδουίνα στην έρημο Νεγκέβ.

Το βιβλίο τιμήθηκε με σειρά βραβείων, προτάθηκε μάλιστα στις ΗΠΑ για το βραβείο National Book Award και στη Μεγάλη Βρετανία για το βραβείο Booker. Δεν είναι ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά λογοτεχνική κατάθεση για την παράδοση του ανθρώπου στη βία. Παρ’ όλα αυτά ορισμένοι κριτικοί στη Γερμανία υποστήριξαν ότι διαπνέεται από αντισημιτικές διαθέσεις, πόσο μάλλον που η χρήση βίας παρουσιάζεται ως ισραηλινή αποκλειστικότητα.

Η ιστορία μιας ακύρωσης

Αιφνιδιαστικά λοιπόν στα τέλη Νοεμβρίου ένα δελτίο τύπου του θεάτρου Γκόρκι: «Λόγω των δυναμικών και διαφωνιών που προέκυψαν στους κόλπους του καστ και της καλλιτεχνικής ομάδας της παραγωγής ο υπεύθυνος σκηνοθέτης Όλιβερ Φρίλγιτς, στον οποίο η Αντανία Σίμπλι εμπιστεύθηκε το μυθιστόρημά της για διασκευή στο θέατρο Γκόρκι, δεν είναι πλέον σε θέση να συνεχίσει την παραγωγή.» Μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ τί είδους ήταν αυτές οι μυστηριώδεις «δυναμικές», προφανώς άνω της μιας, και τι είδους διαφωνίες προέκυψαν στις πρόβες.

Όταν πάντως οι αρμόδιοι του θεάτρου ρωτήθηκαν απάντησαν ότι δεν μπορούν να δώσουν απάντηση γιατί θα πρόδιδαν προσωπικά δεδομένα. Σημειωτέον ότι κατά τα άλλα το Γκόρκι είναι ίσως το πιο εναλλακτικό κρατικό θέατρο στη Γερμανία, πάντα ευεπίφορο σε νέα ερεθίσματα και προκλήσεις, μέχρι και συμβόλαια έχει δώσει σε πρόσφυγες ηθοποιούς από το Αφγανιστάν, τη Συρίακαι τη Γάζα.

Η ιστορία μιας αναβολής

Ήταν στα τέλη του 2023, όταν η Σίμπλι επρόκειτο να τιμηθεί στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης και με το βραβείο του Λογοτεχνικού Συλλόγου LitProm, που προωθεί λογοτεχνικά έργα από την Ασία, την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τον αραβικό κόσμο, για το βιβλίο της «Ασήμαντη λεπτομέρεια». Αλλά λίγες μέρες πριν από την έκθεση ο διευθυντής της Γιούργκεν Μπόος, σημειωτέον και πρόεδρος του LitProm, είχε ανακοινώσει ότι η βράβευση αναβάλλεται.

Ήταν τότε λίγες μόλις μέρες μετά την πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση της Χαμάςστο Ισραήλ που άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου. Πάνω από χίλιοι διανοούμενοι απ’ όλο τον κόσμο, ανάμεσά τους για παράδειγμα και η κάτοχος του Νομπέλ Λογοτεχνίας Αννί Ερνώ, είχαν διαμαρτυρηθεί για την αναβολή. Μετά έπεσε γρουσουζιά. Η απονομή δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα, LitProm και Σίμπλι δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στη διαδικασία, το βραβείο δεν απονεμήθηκε έκτοτε σε κανέναν.

Αναξιοποίητες ευκαιρίες

Τί να πει κανείς για τη διπλή πικρία της Σίμπλι; Γράφει ένα έργο που διακρίνεται διεθνώς για τη λογοτεχνική του αξία, αλλά κατά κάποιον τρόπο αποκηρύσσεται στη Γερμανία λόγω της γνωστής και ιστορικά δικαιολογημένης ευαισθησίας στον αντισημιτισμό. Κρίμα ωστόσο, αν σκεφθεί κανείς ότι το θέατρο είναι ένας από τους καταλληλότερους χώρους για την εκδίπλωση συγκρούσεων και την υπέρβασή τους, δι’ ελέου και φόβου. Κρίμα επίσης, αν σκεφθεί κανείς ότι η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου θα έπρεπε κανονικά να προχωρήσει στην απονομή του βραβείου ειδικά εκείνη τη δύσκολη στιγμή, ακόμα και σαν συμβολική χειρονομία κατά του στερεότυπου που θέλει κάθε Ισραηλινό διωκόμενο δημοκράτη και κάθε Παλαιστίνιο άξεστο τρομοκράτη. Η Σίμπλι εν τέλει είναι Παλαιστίνια με ισραηλινό διαβατήριο.