«Η Τουρκία μπορεί να ενισχύσει την αποτρεπτική ισχύ της με τα Eurofighter και αυτό είναι προς το συμφέρον της Γερμανίας» έλεγε προ ημερών στην τουρκική εφημερίδα «Χουριέτ» ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ. Δεν θα μπορούσε να περιγράψει με μεγαλύτερη ευκρίνεια τις «τεκτονικές κινήσεις» που συντελούνται στο αμυντικό δόγμα του Βερολίνου, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης.
Ευπρόσδεκτος εταίρος των γερμανικών και ευρωπαϊκών εξοπλιστικών προγραμμάτων ήταν και παλαιότερα η Τουρκία, αλλά αυτό συνέβαινε με πρωταρχικό κριτήριο τις ανάγκες των ίδιων των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Για «κοινά συμφέροντα ασφαλείας» Γερμανίας και Τουρκίας έκανε άλλωστε λόγο και ο Γερμανός καγκελάριος αυτή την εβδομάδα έχοντας δίπλα του τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν στην κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν στην Άγκυρα.
Ο εξοπλισμός της Τουρκίας φαίνεται να εντάσσεται σε μία «ομπρέλα ασφαλείας» για την ίδια τη Γερμανία, καθώς, όπως επισημαίνει εδώ και χρόνια ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, έχει παρέλθει η εποχή που η ασφάλεια της Ευρώπης αποτελούσε αποκλειστική υπόθεση των Αμερικανών.
Από τον Σρέντερ στον Βάντεφουλ
Αξιοσημείωτη είναι πάντως η ειλικρίνεια, με την οποία ο επικεφαλής της γερμανικής διπλωματίας, Γιόχαν Βάντεφουλ, κάνει λόγο για το «συμφέρον» της χώρας. Κάτι τέτοιο δεν ήταν πάντα αυτονόητο στη μεταπολεμική Γερμανία. Μόλις στα τέλη της δεκαετίας του '90 ο τότε σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ άρχισε να μιλάει ανοιχτά για τη Γερμανία ως μία «κανονική» χώρα, που είναι φυσιολογικό να επιθυμεί και εκείνη να προωθεί τα εθνικά της συμφέροντα.
To 2022 ένας άλλος επιφανής σοσιαλδημοκράτης, ο πρώην δήμαρχος του Αμβούργου Κλάους φον Ντονάνυ, στο ευπώλητο βιβλίο του με τίτλο «Εθνικά Συμφέροντα» («Nationale Interessen»), περιέγραφε με αφοπλιστική ειλικρίνεια τη νέα εποχή της «Ρεαλπολιτίκ» για τη γερμανική διπλωματία. Μάλιστα ο Ντονάνυ σκιαγραφούσε μία διαμφισβητούμενη γεωπολιτική ισορροπία, στην οποία η Γερμανία απογαλακτίζεται από τις ΗΠΑ και προσεγγίζει τη Ρωσία, χωρίς όμως να εξαρτάται από αυτή, ενώ συνολικά η Ευρώπη διατηρεί ρόλο «αδέσμευτου μπλοκ» απέναντι στις δύο μεγάλες υπερδυνάμεις, που δεν είναι άλλες από τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Όπως είναι φυσικό, η ανάλυση ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων, ιδιαίτερα στα επόμενα χρόνια, υπό το φως της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Σε κάθε περίπτωση, ο Ντονάνυ έθετε πιο επιτακτικά από ποτέ το ζήτημα της οριοθέτησης και εξυπηρέτησης του εθνικού συμφέροντος.
Όχι στον απομονωτισμό
Ωστόσο, εθνικό συμφέρον δεν σημαίνει περιχαράκωση, ομφαλοσκόπηση ή αυταρέσκεια. Το αντίθετο συμβαίνει. Το εθνικό συμφέρον κατά κανόνα επιβάλλει την αναζήτηση συμμαχιών, τη διασφάλιση επιλογών και εναλλακτικών λύσεων, τη διατύπωση προτάσεων που λειτουργούν λυσιτελώς. Γενικότερα, είναι πάντα καλύτερα να είσαι μέρος της λύσης, παρά μέρος του προβλήματος.
Υπό αυτό το πρίσμα προκύπτουν νέες προκλήσεις και για την ελληνική διπλωματία, η οποία διαισθάνεται τις αλλαγές, αλλά μάλλον δεν έχει βρει ακόμη τον βηματισμό της στις προσπάθειες για ενίσχυση της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας (όχι βέβαια ότι τον έχουν βρει όλοι οι υπόλοιποι, για να λέμε την αλήθεια...)
Η απόλυτη προτεραιότητα που φαίνεται να δίνει η ελληνική διπλωματία στις σχέσεις με τις ΗΠΑ μάλλον υπαγορεύεται από την πεποίθηση ότι σε περίπτωση κρίσης ή «θερμού επεισοδίου» μόνο ένας μπορεί «να σηκώσει το τηλέφωνο» και αυτός βρίσκεται στην Ουάσινγκτον. Μπορεί να είναι κι έτσι.
Ας σημειωθεί ωστόσο ότι το 2020 εκείνος ή μάλλον εκείνη που σήκωσε το τηλέφωνο βρισκόταν στο Βερολίνο. Σε μια συγκυρία που ο Αμερικανός πρόεδρος ασχολούνταν με αλλότρια κατά την πρώτη του θητεία στον Λευκό Οίκο.