Ο Λάσλο Κρασναχορκάι στην Αθήνα

Ο μαιτρ μπαίνει στο αμφιθέατρο με το σκούρο κοστούμι του και γκρίζο πουκάμισο, είναι ψηλός, ευθυτενής, με διατρητικό, εράσμιο βλέμμα. Το κοινό χειροκροτεί τον νομπελίστα συγγραφέα Λάσλο Κρασναχορκάι, η Αθήνα τον υποδέχεται στο 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της πόλης (27-29 Μαρτίου). Όλα είναι άψογα οργανωμένα στο Αεριοφυλάκιο 1 της Τεχνόπολης στο Γκάζι. Τα βιβλία και τα λόγια του Κρασναχορκάι διαπνέονται από μια αποπνικτική βαρυθυμία για την εποχή μας που κατακρημνίζει τα πάντα αλλά δεν ξέρεις αν ανεγείρει κάτι στη θέση τους.

Έτσι κι απόψε. Ο συγγραφέας δηλώνει αβέβαιος αν βρισκόμαστε στο τελευταίο βήμα μιας εποχής ή στο πρώτο κιόλας μιας καινούργιας. Ο Κρασναχορκάι κατάφερε πολύ έγκαιρα να αποτυπώσει στο λογοτεχνικό του έργο, στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, την υπαρξιακή δυσφορία που απλώνεται στα σωθικά των ανθρώπων όταν νιώθουν ότι ο κόσμος καταρρέει και η έκβαση είναι άδηλη, αποτυπώνει με άλλα λόγια την περιρρέουσα ατμόσφαιρα του σήμερα.

Τα μηνύματα των αγγέλων

Σήμερα, λέει, δεν υπάρχουν πια Ηράκλειες Στήλες σαν όριο του κόσμου, πέρα απ’ το οποίο καραδοκούν τα τέρατα του ωκεανού, αλλά δεν υπάρχει καν και ο πόθος της ριψοκίνδυνης υπέρβασης. Σήμερα, λέει, δεν υπάρχει μέθεξη στην ομορφιά παρά μόνο η κατανάλωσή της. Σήμερα, λέει, οι άγγελοι έχουν εξαφανιστεί, επειδή κανείς δεν περιμένει το μήνυμά τους. Αν όμως στον δρόμο νιώσετε κάποια στιγμή το βλέμμα ενός παιδιού ή ενός σακάτη να προσηλώνεται αίφνης πάνω σας, να ξέρετε, σας βλέπει σαν άγγελο και περιμένει το μήνυμά σας. Και τί έχουμε άραγε να του πούμε, αν υποθέσουμε πως αναγνωρίσουμε την προσμονή του;

Ο Κρασναχορκάι δεν είναι βολικός, δεν προφασίζεται ότι έχει καλογυαλισμένες κι ετοιμοπαράδοτες αλήθειες, αλλά μας προτείνει τον στοχασμό του για να διερευνήσουμε καλύτερα την κατάσταση του κόσμου και τη συνθήκη της ψυχής μας. Κάπου μας οδηγεί διακριτικά, χωρίς να ξέρουμε πού ακριβώς, αυτός ο διανοούμενος με την πιο αγνή σημασία της λέξης που έλκει την καταγωγή του περισσότερο ίσως από την Αναγέννηση και το μπαρόκ και λιγότερο από την πολυκύμαντη σύγχρονη ιστορία της πατρίδας του, της Ουγγαρίας.

Χαμηλόφωνες προφητείες

Όταν οι πολιτικές περιστάσεις το επέτρεψαν ταξίδεψε πολύ, πρωτίστως στην Άπω Ανατολή. Και μας λέει σήμερα ότι η συμμετρία της ιαπωνικής τέχνης είναι φαινομενική, αναπόσπαστο στοιχείο της είναι η ασυμμετρία. Μας μιλάει για το χωριό έξω από το Ρέθυμνο, όπου στο σπίτι της γιαγιάς ενός φίλου έγραφε ένα από τα βιβλία του και εντελώς τυχαία ανακάλυψε σε μια γιορτή το λαούτο και την πανάρχαια μουσική του.

Φοβάται ότι στη νέα εποχή που μας κατακλύζει βουίζοντας δεν θα υπάρχουν νέοι που θα αναρωτηθούν πού είναι ο εκκεντρικός Ευριπίδης ή που είναι ο μεγαλοφυής Δάντης. Και με αφοπλιστική ειλικρίνεια και απλότητα αποφεύγει κάμποσα σκέλη των περίτεχνων ερωτήσεων που του θέτει στο πόντιουμ η σοφή νεαρή καθηγήτρια. Είναι ούτως ή άλλως ενθουσιασμένη και ευγνώμων με όποια απάντηση κι αν πάρει. Το κοινό κερδίζει, οι αφορμές δεν παίζουν πια ρόλο, η ευαισθησία και η σκέψη του Κρασναχορκάι μας κατακλύζουν. Έχει περάσει πάνω από μια ώρα και ο μαιτρ έχει μετατραπεί σε προφήτη.

Η κορωνίδα της βραδιάς είναι στο τέλος, όταν ο Κρασναχορκάι διαβάζει στα ουγγρικά ένα απόσπασμα από κάποιο βιβλίο του. Με μια φωνή που νομίζεις ότι κάθε τόσο θα σβήσει κι όμως δεν διακόπτεται ούτε στιγμή, χαμηλή και γι’ αυτό πιο διαπρύσια κι απ’ τις στεντόρειες φωνές, όπως λένε οι μεγάλοι οραματιστές πως ήταν και η φωνή του Θεού πριν πεθάνει, ποτέ βροντώδης, αλλά πάντα ευκρινής, έβγαινε μέσα στην έρημο από έναν αναμαλλιασμένο από τον λίβα θάμνο, ακουγόταν στο σφύριγμα του φιδιού και στις πομφόλυγες της σμέρνας. Και μετά συντελείται το θαύμα. Στην Τεχνόπολη σχηματίζεται μια ατέλειωτη σειρά σιωπηλών ανθρώπων που βηματίζουν, σχεδόν με κατάνυξη, προς την επιβλητική αίθουσα των Παλαιών Φούρνων, όπου ο τυφλός Τειρεσίας θα υπογράψει το αντίτυπό τους.