Oι φοιτητές κινηματογράφου του 2026 προτιμούν το TikTok από τον Τρυφό

Μια πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας για φοιτητές κινηματογράφου που αδυνατούν να παρακολουθήσουν ολόκληρες ταινίες (μπορειτε να βρείτε περισσότερα εδώ) δεν αποκαλύπτει απλώς ένα παιδαγωγικό πρόβλημα. Φέρνει στην επιφάνεια μια βαθιά κρίση του ίδιου του κινηματογραφικού βιώματος: της διάρκειας, της συγκέντρωσης και της σχέσης της Gen Z με τον χρόνο της εικόνας.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι ότι οι φοιτητές «βαριούνται». Είναι ότι ορισμένοι διδάσκοντες έχουν σταματήσει να αναθέτουν ολόκληρες ταινίες, περιοριζόμενοι σε αποσπάσματα, επειδή «οι φοιτητές έτσι κι αλλιώς δεν συγκρατούν αυτό που βλέπουν». Εδώ ο κινηματογράφος παύει να είναι έργο και μετατρέπεται σε δείγμα. Η φόρμα διαλύεται σε θραύσματα, και μαζί της διαλύεται και η εμπειρία της συνέχειας — στοιχείο θεμελιώδες για την κινηματογραφική γλώσσα από τον Γκρίφιθ μέχρι τον Αντονιόνι. 

Το αποκορύφωμα έρχεται με ένα περιστατικό που μοιάζει σχεδόν σατιρικό. Σε μάθημα προβλήθηκε το “Jules and Jim” του Φρανσουά Τρυφώ — μια ταινία λίγο πάνω από 100 λεπτά. Μετά την προβολή, περισσότεροι από τους μισούς φοιτητές απέτυχαν σε ένα απλό τεστ πολλαπλής επιλογής, υποστηρίζοντας με αυτοπεποίθηση ότι οι χαρακτήρες «κρύβονταν από Ναζί» ή «έπιναν με τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ». Spoiler: τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει. Οι καθηγητές δηλώνουν ότι τέτοια σύγχυση θα ήταν αδιανόητη πριν από δέκα χρόνια και ότι το φαινόμενο εκτοξεύτηκε μετά την πανδημία.

Και ναι, ακόμη και η φυσική παρουσία στις προβολές έχει γίνει πρόβλημα. Πολλοί φοιτητές θεωρούν τις δια ζώσης προβολές «ταλαιπωρία», αφού μπορούν να δουν την ταινία στο δωμάτιό τους. Μόνο που, σύμφωνα με την αναφορά, ακόμη κι όταν τους δίνεται αυτή η επιλογή, λιγότεροι από τους μισούς πατούν play, και μόλις το 20% φτάνει μέχρι το τέλος. Και όταν βλέπουν; Συχνά σε διπλή ταχύτητα.

Αξίζει να τονιστεί: μιλάμε για φοιτητές κινηματογράφου. Όχι για τυχαίο κοινό. Για ανθρώπους που επέλεξαν αυτό το αντικείμενο σπουδών. Κι όμως, η αναφορά καταγράφει τη φράση που συνοψίζει το παράδοξο: «ακόμη και φοιτητές που θέλουν να γίνουν σκηνοθέτες δεν απολαμβάνουν απαραίτητα να βλέπουν ταινίες».

Η εξήγηση δεν είναι μυστηριώδης. Smartphones, YouTube, TikTok, infinite scroll — μια ολόκληρη γενιά μεγάλωσε μέσα σε ένα οικοσύστημα σχεδιασμένο να καταστρέφει τη διαρκή συγκέντρωση. Ζητώντας τους να παρακολουθήσουν ένα δίωρο φιλμ της Γαλλικής Νουβέλ Βαγκ χωρίς ερεθίσματα, είναι σαν να τους ζητάς να τρέξουν μαραθώνιο. Για αυτούς, το “Jules and Jim” μπορεί κάλλιστα να είναι “Sátántangó”.

Οι καθηγητές διχάζονται: κάποιοι προσπαθούν να αντεπιτεθούν με μαθήματα «slow cinema» και απαιτητικά έργα, άλλοι προσαρμόζονται, σχεδιάζοντας μαθήματα γύρω από short-form περιεχόμενο και projects τύπου social media. Όπως και να ’χει, το τοπίο έχει αλλάξει.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν οι φοιτητές βαριούνται. Είναι αν ο κινηματογράφος, ως τέχνη της διάρκειας και της αφοσίωσης, μπορεί να επιβιώσει σε μια κουλτούρα που αντιστέκεται στη σιωπή και την ακινησία. Και αν οι μελλοντικοί δημιουργοί δεν μπορούν να καθίσουν να δουν τις ταινίες που διαμόρφωσαν το μέσο, τι είδους σινεμά θα φτιάξουν — αν φτιάξουν.