Fragmanlar-II
14.08.2026, 20:44
Abdulrazak Gurnah’ın elli yılı aşkın İngiltere serüveni ve okuduğum beş kitabı, bir yerden ayrılmanın o yerden gerçekten uzaklaşmak anlamına gelmediğini düşündürdü bana. Tersine belki, hem zamansal hem mekansal mesafeler açıldıkça, memleket daha da büyüyor içte. Gurnah ne Zanzibar’ ı ne Afrika’yı geride bırakabiliyor. Unutmayı, geride bırakmayı denemiş olduğunu, bunun tecrübe, bilgi ve duygusuna sahip olduğunu karakterlerinden anlıyoruz. Romanlarındaki karakterler memleketi hep geride bırakmaya, unutmaya, yok saymaya çalıştıkça, daha da derinleşiyor, beliriyor ve bu hayatlarında belirleyici oluyor.
Gurnah’ ın bedeni İngiltere’de zihni, çoktan yitirilmiş ya da hiçbir zaman bütünüyle sahip olamadığı Afrika’ da yaşıyor. Gözden ırak olanın gönülden de ırak olacağı tezi onun durumda geçerliliğini kaybediyor. Bu sefer kristalleşen,bir insan değil, bir yer oluyor. Sonunda doğulan ile hatırlanan yer başkalaşmış, birini haritada, diğerini ancak anlatıda buluyoruz.
Get Mürşide’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Salman Rushdie’ de benzer bir sürgünlük deneyimine sahip. Gurnah’ın bu yönelişini, tüm göçmen yazarlarda olan, kayıp duygusunu telafi etme çabası olarak tanımlıyor. Artık geri dönülemeyecek olana yazıyla dönmeye çalışmak. Şöyle diyor:
Bizim konumumuzda olan yazarlara, sürgünlere ve göçmenlere bir kayıp hissi musallat oluyor; daha çok parçalanma riskini almak pahasına geçmişin telafisine, onu yeniden inşa etmeye yönelik bir dürtüye esir oluyoruz. Ama eğer geçmişe döneceksek, Hindistan’a fiziksel olarak yabancılaştığımız için kaybettiğimiz şeyi tam anlamıyla yeniden inşa etmenin/geri kazanmanın imkânsız olduğu bilinciyle bunu yapmalıyız… kısacası gerçek şehirleri veya köyleri değil ancak kurmaca ve görünmez olanları, hayalî anavatanları, zihnimizdeki Hindistanları yaratabiliriz.
Geçmişi düşünmek yaşananlarla mı, yaşla mı geliyor ? Çünkü geçmişi pek düşünmediğim, şimdide yaşadığım, hatta geçmişi unutmaya meyilli zamanlarımı hatırlıyorum. Şimdilerin ebediliğini hissettiğim.
Sık sık anda, şimdide kalmaya çalıştığımı düşünürsek, bu da kaybettiklerimdenmiş. Yine de genişleyen tek bir şimdidense, geçmiş, şimdi ve geleceğin bir olduğu anları daha değerli ve anlamlı buluyorum.
Zamanın ağrısını çektim. Zaman, diye düşünmüştüm. Halbuki bir evden, geçmişte kalmış bir evden ayrılmanın; geçmişin bir eve, evin geçmişe dönüşmesinin ağrısıymış. İçime musallat olmuş bir kayıp hissiyle, zamanın sokaklarında dolaşmışlığım, başıboşluğum, kaybolmuşluğum, ağrımmış.
