2024'de Okuduğum Kitaplar
Sevgiler yolluyoruz kitaplara ve en derinden saygılarımızı sunuyoruz yazarlarına.
Notlar — 3 Ocak 2025 Cuma
Bill Gates ve Barack Obama okuma serüvenlerini sık sık paylaşıyorlar. Ne okudular, hangi kitapları beğendiler. Bakınız meselâ Gates’in 5 great things to read or watch this summer (Bu yaz okunacak veya izlenecek 5 harika şey) ve Books to keep you warm this holiday season (Bu tatil sezonunda sizi sıcak tutacak kitaplar). Ayrıca Obama’nın Here Are My Favorite Books, Movies, and Music of 2024 (İşte 2024 Yılının En Sevdiğim Kitap, Film ve Müzikleri). Daha yeni Mürşide 2024 yılında okuduğu kitapları ve okuma üzerine güzel bir yazı yayımladı: Okumak Üzerine
Ben de 2024 yılı için kendime 24 kitap hedefi koymuştum. Anladınız değil mi küçük espriyi! Çok şükür her ne kadar 2024 yılı bir çok noktadan sıkıntılı bir yıl olsa da şahsen benim için okuma açısından verimli bir yıldı. Hedefimi tamamladım ve 62 kitap okudum.
62 kitap, 17.179 sayfa, günlük 365'e bölersek yaklaşık 47 sayfa. Hiç fenâ değil. 47 sayfa hoşuma gitmedi! Hemen neden 100 sayfa değil diye düşündüm!
Okuduğum en kısa kitap 30 sayfa ve en uzun kitap 724 sayfa. Ortalama bir kitap 277 sayfa. Şimdi bilim insanı ve arşivci titizliğiyle başladım ayrıntılardan bahsetmeye. Not almış olup geçeyim.
Okuduğum kitapları ve bazı önemli gördüğüm konuları paylaşacağım ama ondan önce bu altmış-iki kitap ile nasıl buluştum ona dair bir iki kelâm edeyim. Hemen ifade etmek isterim ki öyle belli bir metodoloji takip etmiyorum. Bazen ben kitapları buluyorum bazen onlar beni! Bu yüzden okuma serüveni diyorum. Bu serüven açık denizlere açılmış bir yelkenli gibi. Hava nereden eserse oraya ama hep yeni yerler keşfetme ve yeni insanlar tanıma garantisi ile. Tabii metodoloji yok diyorsam da bir rastgelelikten bahsettiğimi sanmayın. Tabii ki benim de izini sürdüğüm kitaplar ve yazarlar var. Ama iki-üç kitap sonrası da belirsiz ve heyacanlı! Bazen okuduklarımdan çok yeni keşfettiğim ve daha henüz okumadığım ve okunacaklar listesine kaydettiğim kitaplar beni daha çok heyacanlandırıyor.
Kitapları listelemeden önce ayrıca şundan da bahsedeyim. Kitapları nasıl temin ediyorum. Listeyi yapınca bir tasnif yapayım ancak şunu hemen söyleyeyim. Kitap kaynaklarım: Yeni satın alınan kitaplar — genellikle Half Price Books’u tercih ediyorum. Çocuklarla beraber ve bazen ailecek Half Price Books’a gidip yeni — kullanılmış — kitaplar seçmeyi seviyoruz. Ayrıca evdeki kitaplardan da seçiyorum. Bazen bunlar yakın geçmişte temin edilmiş olan kitaplar oluyor ve bazen de çok önceden alınmış kitaplar. Tabii evde handiyse okumadığım Türkçe kitap kalmadı. Allahtan bu yaz Türkiye’ye gittiğimizde bagaj kapasitemiz müsaade ettiği ölçüde yeni Türkçe kitaplar satın aldık. Hepsi okundu bile, listede göreceksiniz. Diğer bir kitap kaynağım arkadaşlarımdan — gerçi burada sadece bir arkadaştan sevgili A.Çoban’dan bahsediyorum — ödünç aldığım kitaplar. Sonra oturduğumuz şehrin il halk kütüphanesi de önemli bir kaynak benim için. Tabii kütüphaneden ödünç alınan kitapların şöyle bir durumu oluyor. Belirli bir zaman içinde vakit geçirmeden hemen okumalı ve kütüpnaye iâde etmelisiniz. Ayrıca kütüphaneye gidince kütüphane envanterinden çıkarılmış kitaplara da göz atıp satın alıyorum. Karton kapak kitaplar bir-dolar, kağıt kapak kitaplar elli-sent! Tabii seçmek için zaman harcamak gerekir. En son kütüphaneye gittiğimizde envanterden düşürülmüş kitaplardan Orhan Pamuk’un Snow (Kar) romanını aldım. Okuyacaklarım listesine ekledim.
Tabii ki kitaplar İngilizce ve Türkçe olarak ikiye ayrılıyor. Türkçe kitap okumayı çok seviyorum. İngilizce okuma bazen gerçekten zorluyor. İki ayrı dil iki ayrı dünya! Geçenlerde Leyli’ye de bahsettiğim gibi gerçekten bir İtalyanca — bu İtalyanca’nın tınısı çok güzel bir dil, bayılıyorum — bir İspanyolca ve hatta Lâtince bilmeyi ve okumayı çok isterdim. Türkçe’ye yakınlığa ile bir Japonca da neden olmasın! Hatta ve hatta Farsça ve Arapça! İnsan dildir, dil kitap, kitap yeni dünyalar ve insanlar!
Diğer bir husus da ben öyle günceli her ne kadar istesem de takip edemiyorum. Aslında daha çok eskinin sırları beni kendine daha çok çekiyor. Her zamandan her devirden kitap okumak istiyorum.
İşte 2024 yılında okuduğum altmış-iki kitap ve yazarları:
1 I Know Why the Caged Bird Sings (Kafesteki Kuşun Neden Öttüğünü Biliyorum) — Maya Angelou (1928–2014)
2-) Şehir Mektupları — Ahmet Râsim (1865–1932)
3-) Baudolino — Umberto Eco (1932–2016)
4-) Walden and Other Writings (Walden ve Diğer Yazıları) — Henry David Thoreau (1817–1862)
5-) Paradise (Cennet) — Abdulrazak Gurnah (1948-)
6-) Amerika Mektupları — Ayşe Göktürk Tunceroğlu (1958-)
7-) All-American Muslim Girl (Tam-Amerikalı Müslüman Kız) — Nadine Jolie Courtney (1980-)
8-) Shakespeare’s Restless World: A Portrait of an Era in Twenty Objects (Shakespeare’in Huzursuz Dünyası: Yirmi Objede Bir Dönemin Portresi) — Neil MacGregor (1946-)
9-) The Trial (Dâvâ) — Franz Kafka (1883–1924)
10-) Laughter in the Dark (Karanlıkta Kahkaha) — Vladimir Nabokov (1899–1977)
11-) First Person Singular: Stories (Birinci Tekil Şahıs: Hikâyeler) — Haruki Murakami (1949-)
12-) The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success (Türk Dil Reformu: Felâket Bir Başarı) — Geoffrey Lewis (1920–2008)
13-) Osmanlı’dan Günümüze Edebiyat ve Toplum — Kemal H. Karpat (1923–2019)
14-) The Family Markowitz (Markowitz Ailesi) — Allegra Goodman (1967-)
15-) Dare to Disappoint: Growing Up in Turkey (Bırak Üzülsünler: Türkiye’de Büyümek) — Özge Samancı (1975-)
16-) The Man of Numbers: Fibonacci’s Arithmetic Revolution (Sayıların Adamı: Fibonacci’nin Aritmetik Devrimi) — Keith Devlin (1947-)
17-) Why Fish Don’t Exist: A Story of Loss, Love, and the Hidden Order of Life (Balıklar Neden Var Olmaz? Bir Kayıp, Aşk ve Yaşamın Gizli Düzeni Hikâyesi) — Lulu Miller
18-) Hillbilly Elegy: A Memoir of a Family and Culture in Crisis (Hillbilly Elegy: Krizdeki Bir Ailenin ve Kültürün Anıları) — J.D. Vance (1984-)
19-) The Best of O’Henry (O’Henry’nin En İyi Hikâyeleri) — O. Henry (1862–1910)
20-) The Worst Hard Time: The Untold Story of Those Who Survived the Great American Dust Bowl (En Kötü Zor Zamanlar: Büyük Amerikan Toz Çanağından Sağ Çıkanların Anlatılmamış Hikâyesi) — Timothy Egan (1954-)
21-) Walking (Yürüyüş) — Henry David Thoreau (1817–1862)
22-) Life with Father (Babamla Yaşam) — Clarence Day Jr. (1874–1935)
23-) The Way to Wealth (Zenginliğe Giden Yol) — Benjamin Franklin (1706–1790)
24-) The Essential Rumi (Mevlâna’nın Şiirleri) — Jalal ad-Din Muhammad ar-Rumi (1207–1273), çevirmenler Coleman Barks (1937-) ve John Moyne (1920–2014)
25-) High Tide in Tucson: Essays from Now or Never (Tucson’da Yüksek Gelgit: Denemeler — Şimdi ya da Asla) — Barbara Kingsolver (1955-)
26-) American Chica (Amerikalı Chica) — Marie Arana (1949-)
27-) Song of Solomon (Solomon’un Şarkısı) — Toni Morrison (1931–2019)
28-) How About Never — Is Never Good for You?: My Life in Cartoons (Asla-Asla Senin İçin İyi Değil’e Ne Dersin? Karikatürlerle Hayatım) — Robert Mankoff (1944-)
29-) Why Homer Matters (Homeros Neden Önemlidir?) — Adam Nicolson (1957-)
30-) Mutlu Yaşam Üzerine ve Yaşamın Kısalığı Üzerine — Seneca (MÖ 4-MS 65), çevirmen C. Cengiz Çevik (1983-)
31-) Çarpana — Ümit Kaftancıoğlu (1935–1980)
32-) Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine — İnziva Üzerine — Seneca (MÖ 4-MS 65), çevirmen C. Cengiz Çevik (1983-)
33-) Bütün Şiirleri — Orhan Veli Kanık (1914–1950)
34-) Ölü Canlar — Nikolai Gogol (1809–1852)
35-) Ölüler Evinden Anılar — Fyodor Dostoevsky (1821–1881)
36-) Nana — Émile Zola (1840–1902)
37-) Dorian Gray’in Portresi — Oscar Wilde (1854–1900)
38-) Babalar ve Oğullar — Ivan Turgenev (1818–1883)
39-) Akıl Çağı — Thomas Paine (1737–1809)
Get Tuncay Karaca’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
40-) Dönüşüm —Franz Kafka (1883–1924)
41-) Amerika — Franz Kafka (1883–1924)
42-) Babaya Mektup — Franz Kafka (1883–1924)
43-) ’Tis (Bu) — Frank McCourt (1930–2009)
44-) Hüyükteki Nar Ağacı — Yaşar Kemal (1923–2015)
45-) Ağrıdağı Efsanesi — Yaşar Kemal (1923–2015)
46-) Aganta Burina Burinata — Halikarnas Balıkçısı (1890–1973)
47-) Zeytindağı — Falih Rıfkı Atay (1894–1971)
48-) Yasalar Üzerine — Marcus Tullius Cicero (MÖ 106-MÖ 43), çevirmen C. Cengiz Çevik (1983-)
49-) Böyle Söyledi Zerdüşt — Friedrich Nietzsche (1844–1900), çevirmen Mustafa Tüzel (1959-)
50-) Amerikan Mektupları — Düşünen Adam Aranızda — Nurettin Topçu (1909–1975)
51-) Kuşlar da Gitti — Yaşar Kemal (1923–2015)
52-) Çankaya — Falih Rıfkı Atay (1894–1971)
53-) Ziya’ya Mektuplar — Cahit Sıtkı Tarancı (1910–1956)
54-) The Trojan War: A New History (Truva Savaşı: Yeni Bir Tarih) — Barry S. Strauss (1953-)
55-) İsyan Ahlâkı — Nurettin Topçu (1909–1975)
56-) Edebi Portreler — Hakkı Süha Gezgin (1895–1963)
57-) Beş Şehir — Ahmet Hamdi Tanpınar (1901–1962)
58-) 1453: The Holy War for Constantinople and the Clash of Islam and the West (1453: Konstantinopolis için Kutsal Savaş ve İslam ile Batı’nın Çatışması) — Roger Crowley (1951 — )
59-) Who Owns History?: Rethinking the Past in a Changing World (Tarihin Sahibi Kim? Değişen Dünyada Geçmişi Yeniden Düşünmek) — Eric Foner (1943-)
60-) Tutunamayanlar — Oğuz Atay (1934–1977)
61-) Mağaradakiler — Cemil Meriç (1916–1987)
62-) Bu Ülke — Cemil Meriç (1916–1987)
Ben bunu niye yapıyorum, bilmiyorum! Hem bütün kitapları listele hem de kitap ve yazarlara link ver. Amacım bu yazıyı okuyanların daha çok bilgiye ulaşabilmesini sağlamak. Ama saatler aldı bu şekilde yapmak!
Kitapları nereden temin ettiğimden ziyade şöyle bir tasnif yapayım. Geçtiğimiz yıl hangi kitaplar benimle birlikte yaşadı ve nefes aldı? Kitaplar sizinle yaşarlar ve nefes alırlar. Yatarsınız onları düşünürsünüz. Bazen uyku tutmaz kitaplara dair şeyler uyutmaz sizi. Sabah kalkarsınız hemen kavuşmak istersiniz. Okumak ve dertleşmek istersiniz. Günlük telâşeler ve iş-güç sizi kitaplardan uzak tutar, üzülürsünüz. En önemlisi kitaplar nefes alır. Gün içinde etrafınızdaki insanlarla onlar hakkında konuşmaya ve sohbet etmeye başlarsınız.
Şimdi şöyle kitap listesine bakıyorum da hepsi bana beraber geçirdiğimiz vakitleri hatırlatıyor. Ancak şu kitaplar kesinlikle benimle yaşadı.
Franz Kafka’nın The Trial (Dâvâ) romanı. Arkadaşım A.Çoban’dan ödünç aldığım kitaplardan biri. Bir de İngilizcesi’nden okudum. Artık ben kitapla kavga etmeye başladım. İngilizcem’in yeterli gelmediğini düşünmeye başladım. Bu bir bilim kurgu romanı mıydı? Bu bir roman mıydı? Kafka ne yapıyordu burada? Kitabın sonu neden öyle bitti? Kesinlikle dini ve metafizik göndermeler vardı. Bu kitap öyle sokakta öylesine karşılaştığınız yabancı biri gibi. Dinliyorsunuz yabancıyı, anlatıyor. Hissediyorsunuz acısını. Ama ayrılma vakti geldiğinde bir an önce uzaklaşmak istiyorsunuz.
Geoffrey Lewis’ın The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success (Türk Dil Reformu: Felâket Bir Başarı) kitabı. Gene arkadaşımın A.Çoban’ın tavsiyesi ile okuduğum bir kitap. Dil meseleleri ve Türkçe aşina olduğum konular. Severek okudum kitabı. Lewis bir Türkolog. İngizce bir kitap ve Türkçe hakkında. Türk Dil Devrimi, Lewis bu devrim değil reform diyor. Kitabın içindeki Türkçe örnekler, açıklamalar. Kitabın bütün o kurgusu. Lewis işinin hakkını vermiş. Çalışmış, çabalamış, üretmiş. Bizler bu konularda kimliksel çatışmalarımızla boğuşurken Lewis kapsamlı bir bakış açısı getirmiş. Allahım işini düzgün yapan insanları o kadar çok seviyorum ki!
Özge Samancı’nın Dare to Disappoint: Growing Up in Turkey (Bırak Üzülsünler: Türkiye’de Büyümek) kitabı. Bizim çocuklar ilk halk kütüphanesinden bulmuşlar. Samancı kendi hikâyesini anlatıyor. Samancı hem yazmış hem cizmiş. Çocuklarla beraber okuduk. Ben arada sürekli durup kendi çocukluğumla ilgili benzer anekdotlar anlatmayı ihmâl etmedim. Biliyorum biz insanlar özellikle en yakınlarımızla etkileşimimizde hikâyelere muhtacız. Hikâyeler bizi biz yapar. Samancı’ya çok teşekkür ediyorum.
Henry David Thoreau’ın iki kitabı Walden and Other Writings (Walden ve Diğer Yazıları) ve Walking (Yürüyüş). Okunması zor bir kitaptı. Thoreau bilinen bir yazar. Her yerde adına rastlıyorum. Cemil Meriç’in son okuduğum kitaplarında Thoreau’dan XIX. yüzyıl anarşistlerinden diye bahsediyor. Anarşist ama eylemsiz ve yıkmayan! Başkaldıran biraz Mahatma Gandhi (1869–1948) gibi. Kitapların ilki zaten Thoreau’nun en önemli eseri Walden ve Walking (Yürüyüş) dahil diğer yazıları içeriyor. Thoreau’nun yazıları arasında çok öne çıkan ve tabiri caizse Thoreau’yu Thoreau yapan yazılar var. Okuyunca bir düşünüp bir daha geri dönüp bir daha okuyorsunuz.
Mevlâna’nın Şiirlerini (The Essential Rumi) Coleman Barks’ın İngilizce çevirisinden okudum. Çok güzeldi.
Adam Nicolson, Why Homer Matters (Homeros Neden Önemlidir?) kitabı ile çok güzel bir iş çıkarmış. Homeros diye bir var mıydı? Homeros etrafındaki teoriler nelerdir. Nicolson’un kendi araştırmalarından küçük hikâyecikler. Şimdi Homeros’un adını duyunca daha başka bir gözle bakıyorum.
Orhan Veli Kanık’ın Bütün Şiirleri’ni derli toplu okumak ve şiirlerinin serüvenini izlemek güzeldi.
Zeytindağı daha lisedeyken duyduğum, Falih Rıfkı Atay’ın meşhur eseri. Meşhurdur, değil mi? Herhalde lise edebiyat kitabımızda bir parça vardı Zeytindağı’ndan. Yakın geçmişte ne oldu. XX. yüzyılın başları, uzaklaştık biraz. Şimdi daha iyi görebiliyoruz. Zeytindağı’nı okumadan günümüzdeki Suriye meselerini anladığınızı mı sanıyorsunuz!
Falih Rıfkı Atay’ın Çankaya’sı mutlaka okunması gereken eserler arasında mı Cumhuriyet tarihi ile ilgilenenler için? Atay, bir roman tadında Milli Mücadele’yi — Kurtuluş Savaşı değil — ve Mustafa Kemal Atatürk’ü (1881–1938) anlatıyor. Eleştirileceğimi biliyorum ama anlatmaktan geri duramazdım diyor. Bizin o günün olaylarına ve karekterlerine yakınlaştırıyor. Daha insani, kahraman kimliğinin yüceltilmiş abartılarından sıyrılmış bir Atatürk var karşımızda. Tabii ki Falih Rıfkı Atay’ın kendisi ve hayatı. Ankara’nın başkent olmasının hikâyesi ve hemen sonrası. Daha o günden rant peşinde koşanlar ve ikbal peşinde koşanlar!
Böyle Söyledi Zerdüşt ile Friedrich Nietzsche yaktın beni. Her sabah kalktığımda bir an önce hazırlanıp kitabı elime alıp okumak için heyacanlanıyordum. Nietzsche sen delirmedin, deli değilsin! O yaralı atı gördüğünde ve ona sarıldığında her şey değişti, değil mi? Sevgili eşim Leyli ile döndük dolaştık kitaptan bahsettik. Hassas konular, büyük semboller ve çetrefilli imgeler. Kaçma, kitaba sarıl, oku. Zor ama kolay! Acı veriyor farkındalık! Bitti en sonunda kitap! En sonunda derken! Neden bitti demiyorum! Peki ya sonrası ya kitaptan sonrası hayat nasıl olacak?
Cahit Sıtkı Tarancı’nın arkadaşı Ziya Osman Saba’ya (1910–1957) yazdığı mektuplar var Ziya’ya Mektuplar kitabında. Mektuplar zaten mahrem bir alan değil mi? Öyle olunca sıcak, samimi ve doğal bir üslup bütün mektuplarda. Şiir ile yaşayan iki şair ve kendi hayatlarına açılan küçük pencereler. Leyli ile üzerinde en çok konuştuğumuz kitaplardan biri. Tarancı ve Saba iki güzel insan. İnişli-çıkışlı hayatlar. Hangimizin hayatı inişli-çıkışlı değil ki!
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Beş Şehir’ini tekrar okudum. Türk Edebiyatı’nın şaheselerlerinden ve en birinci klasiklerinden. Tanpınar, Türkçemizin muhteşem bir gösterisini yapıyor. O ne muhteşem bir dil! İçeriğinden bağımsız dili için bile okunabilir. Büyük bir heyacan ve çoşku içinde okudum. Bu herhale üçüncü okuyuşumdu. Fevkâledediklerin zirvesinde muazzam bir eser! Anlatmak için kelimelerin gücü yetmiyor. Tekrar tekrar okunması gereken harikulâde bir klasik!
Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar romanı. İki efsane kitap: Biri Tutunamayanlar biri de James Joyce’un (1882–1941) Ulysses romanı. Bu sene okuduğum en hacimli kitap. Ama çok hızlı bir tempoda okudum diyebilirim. Karışık duygular içindeyim. Sevdiklerim ve sevmediklerim hepsi bir arada. Daha doğrusu iyi bir değerlendirme yapılması gerekir. Atay’ı daha da bir merak ettim. Diğer kitaplarını okumalıyım, Korkuyu Beklerken’i not ettim.
İşte 2024 yılını böylece geride bıraktık. Yeni yıldan günler gelip geçmeye başladı bile. Hızla giden trenin penceresinden manzarayı, şehirleri ve insanları izleyen yolcular gibiyiz. Zamanı durduramayız. Akıp gidiyor zaman. Zamanı biraz olsun yavaşlatacabileceğimiz en muhteşem araçlardan en birincisi kitap. Kitaplı günleriniz olsun. Kitaplarla birlikte yaşamayı öğrenin. Sevgiler yolluyoruz kitaplara ve en derinden saygılarımızı sunuyoruz yazarlarına.
