Salah Paham Udud Pandan
Sadérék Fajar Islam, urang Sunda anu dines di Papua ngunggahkeun status WA ngeunaan tradisi urang Papua anu ududna linting pandan. Sangkaan simkuring, pandan téh minangka gaganti bako. Jadi pandan dikeureutan terus dopoé. Satutasna garing, laju dilinting ududeun.
Singhoréng lain kitu.
“Jar, mawa ka lembur bakona!” kitu ceuk kuring mairan status WA-na. Fajar mémang bulak-balik waé antara Sumedang-Papua. Méh jiga ka cai baé. Saminggu sakali mah aya balikna. Naon cik jawabanana? Timbang kari mawa, da ngajawabna téh kalahka di lembur ogé loba pandan mah.
“Maké pandan teu maké bako. Pandan mah loba di lembur ogé,” pokna.
Geus wéh, teu bisa maksa da simkuring gé lain ‘jastip’ ménta mawa bako pandan ka inyana téh, éstuning sugan baé manéhna aya béar hayang méré ngasaan udud Papua. Ari kalahka nyebutkeun di lembur gé pandan mah loba, nya mémang loba.
Di tukang, di balong nu pun biang, aya tangkal pandan, mayakpak. Terus kuring ngadongéng sual udud Papua ieu ka pun lanceuk anu pernah parigel ngeureut daun bako.
“Lain pandan leutik meureun, pandan gedé anu di leuweung, anu cucukan,” pokna mairan carita kuring. “Nya meureun,” ceuk kuring. “Tapi naon salahna lamun pandan leutik gé disiksik terus dipoe.”
Get dian nugraha ramdani’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Demi ngadéngé kitu, pun lanceuk mawa péso terus nigas dua dapuran pandan. Daunna garedé. Seungit kaambungna gé. Tanpa dikumbah heula, daun pandan disiksik. Pun lanceuk mah maké gunting, kuring ngagunakeun péso.
Daun-daun pandan diéntép, terus ditilep-tilep jadi kandel. Saanggeusna kitu, éntépan daun dicepét ku jempol, diteueulkeun kana tatakan kai. Sor péso diteundeutkeun kada congo tikelan daun. Lalaunan jiga nyiksik bawang daun ari rék masak. Lumayan, hasilna leuwih rapi ti batan digunting.
Tapi ké, di satengahing nyiksik pandan, asa jadi hémeng wiréh prosésna ampir jiga ngajieun daun pandan keur rampé, keur nyampuran kekembangan paragi nyekar ka kuburan. Ampun déh!
Kuring buru-buru muka ponsél, terus maluruh kumaha ari kabiasaan udud di Papua ngagunakeun pandan téh. Singhoréng, lain pandanna anu disiksik. Tapi, bako lokal Papua dilintingna maké daun pandan garing. Jadi, daun pandan di Papua téh minangka gaganti daun kawung, daun jagong, atawa pahpir di urang. Kieu ceuk AI:
“Tradisi merokok menggunakan daun pandan di Papua, sering disebut sebagai cerutu Papua atau meetawa (khususnya di kalangan suku Mee), adalah kebiasaan tradisional yang menggunakan tembakau lokal yang dibungkus dengan daun pandan kering. Tradisi ini tidak hanya sekadar merokok, tetapi memiliki makna mendalam terkait kebersamaan dan budaya setempat.”
Situs Jubi Papua ogé nandeskeun yén urang Papua melak bako. Urang Papua udud bako ti kebon sorangan, tina tangkal bako anu dipelak ku sorangan, dipelak maké cara anu turun-tumurun. Tandes, yén pandan mah ukur bungkusna.
“Haju rék kumaha ieu, A?” ceuk kuring ka ki lanceuk. “Ah, anggeuskeun baé, urang poé. Urang asaan kumaha rasana bako pandan. Sugan ngeunah. Tos ngeunah mah bisa jadi duit.”
Keureut pandan téh meunang sanyiru.
— — -
Catetan Gawir
Saptu (28/2/2026).
