Hanggang sa Huling Barikada
Poem: Ang Sugat at ang Kalsada
Sabi nila, ang ibigin ka ay isang pakikibaka —
isang pagsuong sa dilim kung saan ang pangako’y di galing sa lipunan,
kundi sa lakas ng ating mga bisig na ayaw bumitaw.
May takot sa bawat hakbang, may pait sa bawat sulyap,
sapagkat sa mundong ang halaga ng tao’y binibilang sa barya,
ang magkaroon ng pusong buo ay isang uri ng kasalanan.
Naranasan natin ang gabi ng pag-aalinlangan,
mga luhang pumatak sa kalsadang nauuhaw sa hustisya,
at ang sakit ng pag-alam na ang sistemang ito
ay pilit tayong ginagawang magkahiwalay at mag-isa.
Present: Recto, 6:00 PM
Napakahirap huminga sa kapal ng usok ng tear gas sa Recto. Sunog ang lalamunan ni Min habang pilit niyang hinihila si Rina pabalik sa likod ng isang nakatagilid at gibang wooden barricade. Masyadong mabilis ang lahat — ramdam ang gulo sa bawat sulok. Sumasabay ang sigawan ng libo-libong tao sa nakalilitong kalansing ng mga batuta sa kalasag at sa nakalulunod na ugong ng mga water cannon.
Nanginginig ang mga kamay ni Min habang tinatanggal ang basang bandanna para punasan ang humahapding mukha at mata ni Rina. “Rina, look at me. Huminga ka nang malalim, please. Huminga ka.”
Kasalukuyang naghahabol ng hininga si Rina, mabilis ang naikakabit na pagtaas-baba ng kanyang dibdib, ngunit ang mga mata niyang namumula sa hapdi ay hindi humihiwalay sa tingin ni Min. Mahigpit niyang hawak ang kanyang megafon hanggang sa mamuti ang mga kasukasuan ng daliri, habang ang paborito niyang damit ay punong-puno na ng dumi, putik, at alikabok ng kalsada.
“Okay lang ako,” halos pabulong na sabi ni Rina, paos at paos ang boses. “Min, yung medical team sa dulo… pinalibutan sila ng dispersal unit. We can’t just leave them.”
“Alam ko, pero nagdudugo ka,” sagot ni Min. Basag ang boses niya habang dahan-dahang hinahawakan ang maliit na sugat sa bahagi ng pelipis ni Rina. Naninikip ang dibdib ni Min sa matinding takot at galit — hindi na lang ito simpleng kilos-protesta. Pakiramdam niya, ginagawa ng buong mundo ang lahat para durugin sila nang unti-unti. “I can’t lose you, Rina. Hinding-hindi ko kakayanin kapag may nangyari sa ‘yo.”
Inabot ni Rina ang mukha ni Min, gamit ang malamig at may dungis niyang kamay para hawakan ang pisngi nito. Isinandal niya ang kanyang noo sa noo ni Min — doon mismo sa makipot at madilim na eskinita sa likod ng Legarda, na natatakpan lamang ng mga bitak na pader at mga nabasag na placard.
“Min, makinig ka sa akin,” pabulong niyang sabi, halos pumipiglas ang boses sa gitna ng hingal. “Takot din ako. Bawat sigaw ko sa kalsada, natatakot ako na baka ito na yung huling beses na maririnig mo boses ko. But loving you in a world like this… it’s supposed to hurt sometimes. Dahil kapag hindi na natin nararamdaman ang sakit, ibig sabihin lang noon ay tumanggap na tayo ng katahimikan.”
Pumikit si Min at sumandal sa palad ni Rina, hinahayaang pumatak ang isang luha mula sa kanyang mata na humalo sa abo sa kamay ng dalaga. “I hate that loving you means watching you get hurt.”
“No,” mabilis ngunit mahinahong sagot ni Rina. Inangat niya ang mukha ni Min upang magkatapat ang kanilang mga mata. “Loving me means fighting so we both survive this.”
Past: University Campus, 3 Years Ago
Malakas ang buhos ng ulan noon sa kampus, yung tipong ilang minuto lang ay aapaw na ang tubig sa paligid ng amphitheater. Nakayukod silang dalawa sa ilalim ng maliit na bubong ng Student Council building, napapalibutan ng mga kalahating-pintadong streamer at mga basang karton.
Tahimik na pinupunasan ni Min ang pulang pintura sa kanyang jacket, basag ang katawan mula sa labindalawang oras na shift sa kanyang part-time job bago sumabak sa buong hapon na klase. Halatang-halata ang pagod sa kanyang mga mata — ang bigat ng paghahabol sa tuition at ang responsibilidad sa pamilya ay halatang pumapatay sa kanyang lakas.
“You know you don’t have to carry everything alone, right?” mahinahong sabi ni Rina noon, habang inabot sa kanya ang isang mainit na baso ng instant coffee mula sa kiosk.
Tinanggap ni Min ang baso, bahagyang nagdikit ang kanilang mga daliri. Tumingin siya kay Rina, malamlam at walang buhay ang tingin. “Minsan pakiramdam ko, wala man lang akong karapatang mapagod nang ganito. Para kanino ba ako dapat magalit? Sa paaralan? Sa pamilya ko? Sa sarili ko? I’m just so tired, Rina. Pakiramdam ko ginawa ang sistemang ito para lang pumalpak ang mga katulad ko.”
Get Tiff’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Hindi siya binigyan ni Rina ng mga gasgas at mababaw na salita ng pag-asa. Sa halip, umupo ito sa tabi niya sa malamig at basang semento, at isinandal nang bahagya ang balikat nito sa balikat ni Min.
“Then be angry at the system, Min. Don’t turn that anger inward,” sabi ni Rina, habang ang boses nito ay pumatak sa isang tahimik ngunit napakatinding emosyon na laging nagpapabilis sa tibok ng puso ni Min. “May karapatan kang mapagod. May karapatan kang umiyak. But don’t ever think your life is just meant for struggling. Kapag tinitingnan kita, hindi lang tao na may mabigat na pasan ang nakikita ko. Nakikita ko kung bakit kailangang baguhin ang buong mundong ito.”
Lumingon si Min para pagmasdan ang mukha ni Rina — ang paraan ng pagliwanag ng ilaw sa kanyang mga mata, ang matapang na anggulo ng kanyang mukha. Doon, sa eksaktong sandaling iyon, napagtanto niya na hulog na hulog na siya sa dalaga. Hindi ito isang simpleng kwentong romantiko. Mabilis, mabigat, at nakatatakot ang lalim ng nararamdaman niya.
“You’re crazy, you know that?” pabulong na sabi ni Min, habang may kumawala na maliit at basag na tawa sa kanyang mga labi.
“Maybe,” ngumiti si Rina at humarap sa kanya, lumambot ang matatapang nitong mata. “But I’m crazy about a future where you don’t have to bleed just to survive. At gusto kong kasama kita kapag nakuha na natin ‘yon.”
Present: Recto, 6:15 PM
Lalong lumakas ang wangwang ng mga patrol car at ambulance sa labas ng eskinita. Muling nag-aabante ang mga dispersal unit. Huminga nang malalim si Min, tumayo at inalalayan si Rina patayo. Hindi niya binitawan ang kamay ng dalaga. Isinalikop niya ang kanyang mga daliri sa daliri nito, hanggang sa wala nang natitirang puwang sa pagitan ng kanilang mga palad.
Inilapit niya si Rina sa kanya, dahan-dahang hinalikan ang noo nito — doon mismo sa itaas ng maliit na sugat — habang nalalasahan ang pait ng pawis at usok sa hangin.
“Lalaban tayo,” paninindigan ni Min, buo at matatag na ang boses, may nag-aalab na apoy ng determinasyon. “Sama tayo sa dulo.”
Tumango si Rina, at isang napakaganda at hindi mababasag na ngiti ang lumitaw sa kabila ng dumi, sugat, at pagod sa kanyang mukha. “Sama tayo sa dulo.”
Sabay silang humakbang pabalik sa mausok at magulong kalsada, magkatabi ang balikat, at magkasamang hinarap ang mahabang linya ng mga kalasag.
Poem: Ang Tiyak na Pahinga
Ngunit dito ko natutunan: politikal ang magmahal.
Hindi tayo nagtagpo upang magtago sa sariling hardin,
kundi upang maging kanlungan sa gitna ng unos at paninindak.
Ang pag-ibig natin ay hindi pwedeng ipagbili o presyuhan;
ito ay mapagpalaya, may sariling utos na hindi kailanman yumuyuko.
At sa dulo ng lahat ng pait, ikaw ang aking tiyak na pahinga.
Sa gitna ng sigaw ng kalsada at ngitngit ng kahirapan,
ang makita ang iyong mukha ay ang pinakamagandang wakas —
isang tagumpay na hindi maagaw ng kahit anong kapangyarihan.
Sapagkat ang pusong natutong tumutol laban sa mundo
ay ang pusong buong-buong nakalaan para sa iyo.
Ipinaglaban natin ang bukas,
at sa huli, ang pag-ibig natin ang nanatiling nakatayo.
Filed. Served
-Tiff
