Maraton Efsaneleri
Bir önceki yazıda maratona giriş yapmıştık. Şimdi gelelim Olimpiyat ruhunu yansıtan, her dinlediğimde beni duygulandıran, içinizi ısıtacak iki güzel hikâyeye.
5 Ağustos 1984. Los Angeles Olimpiyat Oyunları.
Hava inanılmaz sıcak. Nem son derece yüksek.
Olimpik oyunlar ve maraton koşusu için tarihi bir gün. Çünkü ilk defa kadınlar maratonu düzenlenecek. O güne kadar kadınlar maratonu hiç düzenlenmemiş. Bu ilk yarış, kadınların dayanıklılığını ve gerçek gücünü tüm dünyaya göstermesi için tarihe geçecek bir fırsat…
Aslında daha önce Kathrine Switzer isimli bir koşucu sadece erkeklere açık olan Boston Maratonu’na kaçak olarak girmiş, bir kadının da bu mesafeyi koşabileceğini kanıtlamıştı. Tabii ki bu deneme hiç kolay olmamıştı. Onca erkek koşucu arasında bir kadın gören organizatörler koşu pistine dalmış, Kathrine’a saldırmışlar, kolundan tutarak onu pist dışına çıkarmaya çalışmışlardı. Böyle bir engelle karşılaşacağını tahmin ettiği için Kathrine koşuya Amerikan futbolu oyuncusu erkek arkadaşı Tom ile gelmişti. Fizikli yapısıyla Tom, Kathrine’i engellemeye çalışan tüm erkekleri omuz darbesiyle yere yıkıyor ve kız arkadaşının koşuya devam etmesini sağlıyordu. Böylece erkek yarışında ilk maratonu koşan kadın olarak Kathrine Switzer tarihe geçti.
Yıllar sonra, Los Angeles’teki olimpik oyunlarda, resmî olarak ilk defa kadınlar maratonu düzenleniyordu. Kadınların tüm dünyaya kendilerini göstermeleri için bu bir fırsattı. Halen birçok kişi kadınların bu koşuyu koşamayacaklarını, maratonun sadece erkek sporu olduğunu iddia ediyordu.
Tüm bu baskı ve önyargılara rağmen 28 ülkeden 50 cesur kadın ilk kadın maratonu için başlangıç çizgisindeydi.
Bu koşuculardan biri de İsviçreli Gabriela Andersen-Schiess isimli sporcuydu.
Yarış sorunsuz başlamıştı, ancak dakikalar ilerledikçe bazı katılımcılar koşuyu bırakmak zorunda kaldı…
Yakıcı sıcakta asfalt üzerinde devam eden koşunun son 3 km’sine girilmişti. Gabriela, bir şeylerin ters gittiğini tam o an anladı. Vücudu, aşırı susuzluk ve mineral kaybı nedeniyle dehidrasyona girmişti. O günün kuralları gereği koşucular yalnızca belirlenen noktalarda su takviyesi yapabilirdi ve Gabriela son su istasyonunu çoktan geçmişti. Başındaki sıcaklık o kadar çok arttı ki istemsizce taktığı beyaz şapkasını çıkardı. Koşu hızı düşmüştü.
Kendi ifadesiyle beyni ve kasları arasındaki iletişim kesilmek üzereydi. Uzaktan stadyumu görebiliyordu ama başarabileceğinden emin değildi. Çok bitkin düşmüştü. Bilincini kaybetme riski altındaydı. O an bir süre duraksadı ve düşündü. Bu kadınların katıldığı ilk maratondu. Herkesin gözü bu yarıştaydı. Kendisi için değil ama tüm dünya kadınlarının gücünü gösterebilmek için ne pahasına olursa olsun bu yarışı bırakmayacak, stadyuma kadar asla pes etmeyecekti. O an kendisine bunun sözünü verdi!
Bu azimle zar-zor koşuya devam eden Gabriela nihayet stadyuma giriş yaptı.
Önünde sadece birkaç yüz metre kalmıştı. Ancak artık kaslarına hükmedemiyordu. Koşmayı durdurdu ancak pes etmeyeceğine dair verdiği sözü hatırladı! Bir iki saniyelik duraksamadan sonra yavaş adımlarla bitiş çizgisine doğru yürümeye başlamıştı. Dehidrasyon o kadar yoğundu ki bilincini kaybetmek üzereydi. Düz gidemiyor, bir sağa bir sola yalpalıyordu. Yarış komitesi hemen acil müdahale kararı verdi. Piste müdahale etmek için iki doktor geldi, ancak Gabriela kalan son enerjisini de ‘‘gelmeyin’’ dercesine elini kaldırarak ‘‘No’’ demeye harcadı. Müdahaleyi kabul etmedi!
Kafasına koymuştu. Tüm dünya kadınlarını temsilen bu yarışı bitirecekti! Bu kadar yaklaşmışken ‘‘kadın yapamaz’’ diyenlere inat ‘‘yapar’’ dedirtmeliydi!
Get Dr. Gökhan Bozkurt’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Tam bu esnada inanılmaz bir olay oldu! Olimpiyat stadında koşuyu oturarak ve biraz da sıcaktan bunalmış şekilde izleyen on binlerce seyirci birden ayağa kalktı. Herkes Gabriela’yı ayakta alkışlamaya başlamıştı. Bu olimpiyat tarihinde ender görülen bir andı. Gabriela bir röportajında o anı ‘‘bitti denilen yerden tekrar başlamak’’ olarak anlatacaktı. Hayatında ilk defa on binlerce insan onu ayakta alkışlıyordu. Seyircinin de desteğini gören doktorlar o an için müdahaleden vazgeçtiler ama yürüyerek zar-zor ilerleyen Gabriela’nın hemen yanında, adeta son metreleri onunla beraber yürüme kararı aldılar. Müdahale etmiyorlardı ama acil müdahale için hemen yanında ona eşlik ediyorlardı.
Doktorlar o anı daha sonraki röportajlarda şöyle açıklayacaklardı. ‘‘Sağa sola doğru yalpalayarak zorlukla yürümesine rağmen yön duygusunu kaybetmemişti, sadece ileriye doğru gidiyordu. Bu bizim için bilincinin yerinde olduğuna dair bir kanıttı. Referans noktamız bu oldu. Yönünü kaybettiği an müdahale kararı aldık ve beklemeye karar verdik.’’
Gabriela yönünü hiç kaybetmedi, sanki tüm dünya kadınlarına bir mesaj vermek istermişçesine hep ileriye doğru yürüdü!
Yarışı alkışlar içinde bitirdi.
Bitiş çizgisini geçer geçmez hemen acil müdahale yapıldı ve hastaneye kaldırıldı. Bugün, bir olimpiyat efsanesi olarak son derece sağlıklı bir şekilde yaşamına devam ediyor.
İkinci hikâyemiz Meksika Olimpiyatları'ndan…
John Akhwari yetenekli bir koşucuydu. En büyük hayali Olimpiyatlar’da ülkesi Tanzanya’yı temsil etmekti. Bunun için çok çalıştı ve tüm elemeleri başarıyla geçerek 1968 Meksika Olimpiyat Oyunları'na katılmaya hak kazandı. Ancak Tanzanya’nın sporcusunu Dünya’nın öbür ucundaki Meksika’ya gönderecek bütçesi yoktu. Halk, Tanzanya’yı temsil etmesi için tüm imkânlarını sonuna kadar zorladı, bağışlar toplandı, kampanyalar düzenlendi ve sonunda Akhwari’yi Meksika’ya yollamaya yetecek kadar para toplandı. Akhwari en büyük hayaline Tanzanya halkının desteği sayesinde kavuşacaktı…
Maraton günü Akhwari’de büyük bir heyecan var. Bu daha önce hiç deneyimlemediği bir tecrübeydi. Heyecanına kapılan Akhwari maratonun daha ilk dakikalarında büyük bir talihsizlik yaşadı. Halkının kendisiyle gurur duymasını isteyen Akhwari, ön sıralara geçmeye çalışırken ayağı takıldı ve sert bir şekilde asfalt zemine düştü. Düşmenin etkisiyle dizi parçalandı. Aynı şekilde aldığı darbe nedeniyle omuzu da ağır yaralanmıştı.
Doktorlar hemen olay yerinde ilk müdahaleyi yaptı. Dizi çıkmış olabilirdi, acilen hastaneye kaldırılması gerekiyordu. Hastaneye kaldırılması, yarıştan diskalifiye olması demekti… Akhwari yarışı bırakmayı kesin bir dille reddetti! Sporcu olarak bütün sorumluluğu kendi üzerine aldığını; ya şimdi ilk müdahalesi yapılmış şekilde ya da hiç müdahale yapılmamış şekilde, ama her hâlükârda bu yarışa devam edeceğini beyan etti. Doktorlar mecburen tedaviyi ayaküstü orada yaptılar. Dizine ne olduğu belli değildi. Akhwari’nin yarışa devam edebilmesi için kanını sildiler ve dizini geçici olarak sargı bezleriyle sardılar.
Akhwari adeta dizi parçalanmış şekilde koşmaya devam etti. Koşmaktan ziyade aslında sadece topallıyor, arada duruyor, biraz dinleniyor sonra topallayarak tekrar ilerlemeye devam ediyordu. Böyle kilometrelerce yol gitti.
Maratonun altın, gümüş ve bronz kazananları çoktan belli olmuştu, koşuya katılan bütün yarışmacılar bitiş çizgisini geçmişti. Aradan saatler geçmişti. Madalya töreni bile yapılmıştı. O ise stadyuma madalya töreninden yaklaşık 2 saat sonra girebildi. Neredeyse stadyumda hiç seyirci kalmamıştı. Yaralı bacağı ve bir avuç seyircinin alkışlarıyla maraton koşusunu bu şekilde tamamladı.
Yarışı bitirdiğinde stadyumda kalan birkaç gazeteci ‘‘Neden maratonu bitirmek için bu kadar çabaladın?’’ diye sordu.
Akhwari şu cevabı verdi; ‘‘Benim ülkem fakir bir ülke, beni buraya bin bir zorluklarla gönderdiler. Buraya ülkem adına bir yarışa katılmaya değil, ülkem adına bu yarışı bitirmeye geldim. O yüzden devam etmeliydim.’’
Spor tarihinde bu ve benzeri birçok destansı hikâye var. Tam da bu yüzden Olimpik Oyunlar ‘‘The best games ever’’ yani ‘‘En iyi oyunlar’’ sloganı ile düzenlenir. Buradaki en iyi olma terimi skor ve sonuçtan bağımsızdır. Olimpik Oyunlar sportif, organizasyon ve fair-play açısından en iyisi olmalıdır. Sonuç kadar süreç de önemlidir. Bu yüzden olimpik oyunlar, insanlığın dayanışmasını ve birlikteliğini ifade eden simgesel ve kültürel en güzel bayramlardır.
(Politikyol / 24 Eylül 2022)
