ramblings — if i had legs i’d kick you

letterboxd’da kısa ve hızlı yorumumu yazmıştım ama sonra bunun yeterli gelmediğini fark ettim, %70 kendi yorumum %30 röportaj izleyerek edindiğim fikirlerle tekrardan yorum yapıyorum. spoilerın allahını vericem o yüzden izlemeyi planlayan okumasın.

bir uyarı daha, filmin yönetmeni filmde kızın terapistini oynayan kadınmış. kendisi kadın bir yönetmen olduğu için, kadının başrol olduğu ve kadınların çektiği zorlukları temele alan bir film olması gerekçesiyle hem feminist bir lensten bakacağım hem de “amk çok detaya takılmışsın” denilebilecek her detaya da takılacağım.

fark ettim ki filmin en başında fark ettiğim ama sonra film daha da delirdikçe aklımdan çıkan bir konuya değinmek istiyorum: kızın hastalığı, kadının tepkisi, ve kadının tepkisinin gösterilme şekli. şimdi kızın hastalığı kesin değil, nedeni asla söylenmiyor, ancak önemli olan kısmı şu: yemiyor. yemek yemek de istemiyor. direkt yeme bozukluğu diyen olmuş, hastalık temelli olarak ortaya çıkan yeme bozukluğu diyen olmuş, çok da önemi yok aslında. benim ilgimi çeken kızı hiçbir şekilde yemek yemezken kadının ne kadar çok yediği oldu. filmi izlerken de acaba kadın, kızının yeme bozukluğuna tepki olarak mı kendi atıştırmalarını, yemek yemelerini arttırdı diye düşündüm bir stres bastırıcı olarak, sonra da dedim ki kadın çok mu yiyor yoksa bize kadının yediği zamanlar gösteriliyor mu sadece? ilk ilgimi çektiği an eve ilk girdikleri, kızın lavaboya gittiği ve kadının da ayakkabılarını çıkartıp masaya oturduğu andı, yeme şekli normal bir filmde belki oburca olarak yorumlanabilecek bir şekildi ama eve gelip eline gelen ilk yemeğe ellerinle dalmak aslında çoğumuzun yaptığı bir şey. bunu ilk başta beynimin oburluk veya kızın yemek yememezliğine bir tepki olarak yorumlaması da saçma aslında, çünkü dışarıdan gelince yemek yemek benim kendimden de annemden de gördüğüm bir şey. sanırım beynim bu anın bir plot point olmasını bekliyordu ya da character point. sanırım filmin şaşırtıcı yanı kadının normal bir insan gibi davranmasını beklemiyordum, yemeğini sadece yemek zamanı yemesi, az yemesi, temiz yemesi gerekiyordu. sanırım sinemada insani bir davranışın bu kadar az görülmesi aklımı karıştırdı.

Bu yazdığımdan bir şey anlayan oldu mu? Ben anlamadım çünkü. Özet geçiyorum: Normal filmlerde oburluk olarak yansıtılan (elle yeme, atıştırmalıklara yönelme) özelliklerin görece kadının daha normal olduğu bir anda bize sunulması, kendi içimde “yemek yemeyi nasıl değerlendiriyorum” ve “film endüstrisi insanların dağınık ve ‘kural dışı’ davranışlarını neden hep bir rayından çıkma anı olarak yansıtıyor” sorularını uyandırdı. Düşününce it’s not that deep, kadının kızına kıyasla normal yemek yeme alışkanlıkları tabii ki bir kontrast olarak kullanılıyor.

Eğer amacım Linda’nın (anne) kızının yememesini kompanse ettiğine dair bir argüman sunmak olsaydı heralde tam şu noktada kendisinin alkol ve uyuşturucu kullanımı ve bunların eksesifliğinin de bir kanıt olduğunu söylerdim, ama bu iki elementin tamamıyla Linda’nın farklı bir zorluğuna hizmet ettiğini düşünüyorum. Burası zaten en kolay kısmı, Linda’nın kontrolü kaybetme ve hislerini uyuşturma isteği. “Lütfen biri bana ne yapacağımı söylesin” diye yalvaran bir karakter için “e bi zahmet” denilen coping mekanizmaları.

Bu kısmını geçiyorum ama, belki sonra dönerim. Bence alkol/uyuşturucu kullanımının başka bir amacı daha var: Linda’nın yetişkin hissetme ve çocuğundan kopma isteği. Linda fazlasıyla izole ve yalnız bir karakter, çocuğuna bakma zorunluluğu bunu ne kadar arttırsa da hayatının öncesindeki arkadaşlarına dair elimizde hiçbir detay yok. Kendi terapistine karşı parasosyal yaklaşımı, normalde sormaması gereken ve sormaması gerektiğini bildiği(kendisi de bir terapist sonuçta) soruları sorması da bence bu yüzden. Başka kimseden yardım isteyemiyor, başka kimseye “ne bok yicem ben” diyemiyor, başka kimseye öncesinde yaptığı kürtajdan bahsetmemiş çünkü başka kimsesi yok. Kendi kızı ne kadar izoleyse kendisi de o kadar izole, ve kendi kızına sürekli her saniye bakmak zorunda olduğu için kızına neler yasaksa ona da yasak. Kızı odada kalıyorsa o da odada kalmak zorunda, kızı ne yiyebilecekse onu yemek zorunda, kızının stresi ve korkularının hepsine ortak ve bandaj olmak zorunda. Bu yüzden şarabını alıp kendi başına durması(ki hala elinde bebek monitörüyle), kendi evine gidip esrar yakıp televizyon izlemesi, Jamie(asap rocky neden bu filmde amk) ile uyuşturucu almak istemesi, yine Jamie’yi, literally otelde tanıştığı rastgele bir adam, kendi evine götürmesi bile bunlara biraz işaret bence. Çocuğuyla birlikteyken her şeyi hissetmek, her şeyden sorumlu olmak zorunda ama yine çocuğuna baktığı için de bir yandan hapis. Hiçbir şeyi tehlikeye atma lüksü yok. Sadece alkol içerken yalnız, sadece alkol içerken özgür, sadece alkol içerken çocuğundan kopuk olabiliyor.

Genel olarak annelerin heralde %70'inin karşılaştığı bir durum bu, çocuğuna mahkum olmak. Çocuğun neleri yapabiliyorsa sen de sadece onları yapabiliyorsun, sürekli çocuğum bunu yapabilir mi veya çocuğum bu ortamda bulunmalı mı diye düşünmek zorundasın. Korkunç bi durum, özellikle bir de bu durumdaki gibi özel ilgiye ihtiyacı olan bir çocuğun, düzenli gitmen gereken bir işinve ciddi anlamda 0(SIFIR) desteğin varsa. Kabus senaryosu. Umarım yaşamamışsınızdır ama bunu okuyan en az birkaç kişi yaşamıştır, üniversiteye geçtikten birkaç yıl sonra annenin oturup mistik hobilere başladığı, kulüplere katıldığı, gezip vibeladığı bir hayat edindiğini görmek. Belki üniversiteden önce de yapıyordur ama çok daha kısıtlıdır, sürekli seninle ilgilenmeye beyninin bir kısmı gider çünkü. Hayat enerjisinin geri geldiğini görmek, tekrar insanlaştığını görürsün, ve fark edersin ki bu zamana kadarki hayatındaki boşluk ve o yaşayamaması sen kaynaklı biraz da. Linda ise bu kafa rahatlığından tamamen yoksun. Sonra neden deliriyor, tabii delirir.

Get E.B’s stories in your inbox

Join Medium for free to get updates from this writer.

Remember me for faster sign in

Neyse, dikkatim dağıldı normalde burayı daha da açardım ama başka bir kısma da değinmek istiyorum, yine filmin ana temalarından ama düşündükçe yine delirten başka bir konu: Linda’nın sürekli aşağı görülmesi, aşağı görüldüğü için zıvanadan çıkması, zivanadan çıktıkça daha da aşağı görülmesi. Filmin başında problemleri yine büyük ama hiçkimse ona problem çözmede yardımcı olmuyor, kızının psikiyatristi ona sürekli suçlayıcı şekilde konuşuyor, kocası zaten en acilinden bombalanması gereken birisi bu kaçıngan ve siklemez haliyle, terapisti düzgün sınır çekemiyor, otelde sinirini sürekli bozan gerizekalı bir çocuk var ve kadının kendini anlatabileceği kimse yok. Kocasına ne zaman problemlerini anlatmaya çalışsa kocası ya onu sallamıyor, ya konuyu dağıtıyor ya da bir şeyleri dikte ediyor. Uzakta ve kendi problemi değil çünkü, hapsolan o değil. Hapsedilen o değil. Filmin en başında kızı, babası hakkında “daha sert, annem gibi esnemiyor” diyor ama biz Linda’nın açısından kocasının ne kadar oynak keyfine düşkün bi amın evladı olduğunu görüyoruz. Aradaki fark ne? Kocası düzenli olarak kızını görmediği için esnemesine gerek kalmıyor, çünkü kızı onu çığrından çıkartmıyor. Tamirciler Linda’yı iplemeyip onu 2 hafta boyunca süründürebiliyor ve ancak kocası bastırınca çalışmaya başlıyorlar, hem de bunu gecenin bir yarısı yapıyorlar. Hastasının kocası zaten bunun filmde artık en barizleştiği alan, Linda, her şeyden önce, bir kadın olduğu için sınırları defalarca kez çiğneniyor, yaptığı iş görmezden geliniyor, çabaları yetersiz görülüyor. Bir yaptırım gücü yok, karşısındaki terapistinden tamircisine kocasından hasta yakınına herkes HERKES Linda bir kadın olduğu için onu çiğneme konusunda tereddüt etmiyorlar, ve Linda buna karşı çıkıp sert durmaya çalışınca daha da suçlu duruma düşüyor. Bağırıp çağırma hakkı bile yok, çünkü bağırıp çağırınca da bu sefer kontrolü kaybetti olacak, sinirlendi değil.

Bunun daha da derin bir kısmı da var: Bunu yapanlar sadece erkekler değil, filmdeki kadın karakterler de Linda’nın kadınlığını kullanarak kendilerinde onu çiğneme ve sınırlarını aşma hakkı görüyorlar. Caroline, Linda’nın hastası, Linda’nın bir çocuğu olduğunu öğrenene kadar yine Linda ile belirli sınırlarını koruyor, terapistliği konumuna saygı duyuyor ya da duymaya çalışıyor. Tam olarak Caroline ne noktada Linda’nın bir anne olduğunu öğreniyor hatırlamıyorum ama Caroline, Linda kendi özel hayatıyla alakalı bir bir bilgiyi ve spesifik olarak annelik bilgisini saklamasını yediremiyor kendine. Aynı şekilde de kızının terapisti düzenli olarak annenin çocuğu üzerindeki gücünü görmezden geliyor, sınırlarına saygı duymuyor, ve düzenli olarak tehditkar konuşmalarda bulunuyor. Linda düzenli olarak ayrı terapi seanslarını erteliyor, toplu seanslara da gitmek istemiyor, ama insan düşünmeden edemiyor, kızının terapisti anneyle değil de babayla konuşuyor olsaydı bu kadar rahat “ya çocuğuna yemek yedir ya da elinden alırım onu” diyebilir miydi?

Bunun haricinde de terapiyle alakalı ilginç yorumları var filmin. Linda artık filmde psikozda mı lan bu kadın diye düşünmeye başladığımız bir aralıkta kendisinin suçlu olduğunu, terapinin bir işe yaramadığını ve bütün bunların desteksiz hiçbir anlamı olmadığını ifade ediyor. Artık spiral down modunda olduğu için söyledikleri ağır ve gerçek, ve bir noktada da haklı. Linda’nın kendini suçlu görmemesi gerekiyor, çünkü çocuğu belli bir şekilde en küçük bir negatif histen bile etkilenen bir ruh halinde, ama Linda’nın kendi başına kalabildiği, rahatlayabildiği bir saniye bile yokken, çocuğunun ciddi anlamda yediği yemediği her lokmadan sorumlu tutulurken kendini nasıl suçlu hissetmeyebilir? Linda’nın hayatında dış etkenler değişmedikçe(sikik kocasının ona destek olması gibi) kendini daha güvenli bir alanda hissetmesi ve iyileşmesi çok zor. Filmin en başında dönen bir diyalog vardı, kızının terapisti diyordu ki kızın iyileşince tüpü çıkartacağız, Linda da diyordu ki belki tüpü çıkartınca kızım iyileşir. Bu da aslında Linda’nın mentalitesini ve bulunduğu durumu açıklıyor, aynı kızının üzerinde bir yeme baskısı olduğu gibi onun üzerinde de bir yedirme/bakma baskısı var, ve normalde yardım etmesi gereken(kızı için tüp, Linda için terapistler) etkenler durumu daha da kötüleştirecek bir ortam yaratıyor. Linda en sonunda zaten “sikerler terapisini de doktorunu da” diyip bu dış etkeni kızının hayatından çıkartıyor, ve ona paralel zamanda kendi hayatında da bir dış etken değişiyor: kocası geri dönüyor ve evi tamir ettiriyor. Yüksek ihtimalle kocasının geri döndüğünü önceden görseydi o tüpü çekmeyip daha az hasarla bu kabusu atlatacaktı.

Kız ve kadın arası paralelliklere değinmişkenL hamsterdan da bahsetmemek olmaz, sonra umarım ki bitiricem bu yazıyı. Letterboxd yorumumda da demiştim, hamster ve kız arası paralellikler kan dondurucu seviyede. Öncelikle bu hamsterın alınması biraz neden filmin başında kız annesine “daha esnek” dediğine ışık yakıyor, Linda o zamana kadar oldukça kontrolcü, sınırları çizen, kızını sakinleştirmeye yönelik davranmaya çalışan birisi oluyor ama kızının ona olan bağlılığı ve yüksek stresi sonucu sus payı koymaya başlıyor. Bunun ne ilk ne de son sus payı olmadığı belli, kızı da bunun farkında. Yeterince zorlarsa istediğini elde edeceğini biliyor, yeterince zorlarsa o kutudan çıkabileceğini düşünüyor. Hamster-kız ve kız-anne arasındaki paralel de buradan başlıyor, başta tatlı görünen, sana muhtaç olan, koruman gereken küçük bir varlık var. Bu varlığın bir süre sınırlar içinde kalması gerek, yoksa zarar görebilir ve zarar verebilir, etrafı dağıtıp kaybolabilir. Kutuda kalması gerek, kısa bir süre bile olsa ama kutuda durmak istemiyor. Kendisi için iyi olan o an kutuda kalması, kutuda zarar görmeyecek ama çıkmaya çalışmak doğasında var, kaçmak istiyor. Onu anlıyorsun ve kutuda kalmak zorunda mı diye düşünüp biraz rahat bırakıyorsun, ama kutudan çıkmasından da deli gibi korkuyorsun, iki arada bir derece kalmanın bedeli de bu küçük varlığın seni ısırması oluyor. Seni ısırıyor, senin onu koruyacak ellerini ısırıyor ve sana zarar veriyor ve sen artık kutuyu tutamıyorsun. Kutuyu tutamama sebebin bu küçük varlığa duyduğun sevgi ve şevkat, aynı zamanda kaçmasından gelen korku, ve kendi içinde o durumu büyütmen. Durumdan biraz daha uzak birisinin o varlığı alıp koruması gerek, diğer türlü hem sen hem de o varlık zarar görecek.

Ortam ancak o durumdan uzak birisi küçük varlıkla ilgilendiğinde biraz düzeliyor, ama o da kısa sürüyor çünkü dış etkenlerle varlık kaçıyor kutudan, ve onu gerçek hayat öldürüyor. Bu küçük varlık daha hayata çok yeni, hiçbir şeyle baş etmeyi bilmiyor ve gerçek hayatın zorlukları onu mahvedecek. Bu senin çocuğun mu, yoksa kızın ve kızının hamsterı mı?

Duramadığımdan son olarak terapistten bahsetmek istiyorum ama açıkçası çok bir yorum yapamıyorum. Yönetmenin odaklanabildiğim bir klibi vardı onda da terapistle alakalı bir konuşmadan bahsetmiyordu (filmin adı lisede öylesine yazdığı bir defterdenmiş bu arada bu da böyle bi bilgi). Kadının kendi hastalarında dikte ettiği kuralları kendi terapistiyle çiğnemeye çalışması ironikti, sanırım yönetmenin amacı genel olarak terapist ile olan sahneleri komedi kısmı olarak tutmakmış ama bu filmde genel olarak komik hiçbir şey yok. Hayatımda daha az komik çok az film görmüşümdür. Sahnelerinin her biri bende birilerini vurma isteği uyandırdı. Kadının profesyonellikten uzaklığı mı daha kötüydü terapistin beceriksizliği mi asla emin olamadım.

Tamam bu cidden son, Caroline ve Linda arasında bir bağlantıyı daha konuşup bitiriyorum. Caroline ve Linda aslında çok benzer durumlardaki karakterler, çocuklarının yaşları yakın olmasa da ikisi de yüksek endişe, çocuğun tek sorumlusu olma, ve kaçıp gitme isteğiyle boğuşuyorlar. Bu kaçıp gitme istekleri hem çocuğa zarar vermeme hem de çocuktan bıkma kaynaklı. Bu kısım zaten anlaşılır, tamam. Benim ilgimi çeken kısmı Caroline’ın Linda’ya attığı mail oldu. Linda bu maili izledikten sonra bence çok daha kötü bir döngüye girmeye başlıyor, ve filmin sonunda kendini denize atmasının birincil sebebi bence Caroline’ın örnek oluşturması değil, videoda duyduğu onlara daha fazla zarar vereceğime kendimi denize atardım diye bir sözü. Kızına zarar verdiğinin farkında, ve bu videodaki kendini denize atma hareketini spesifik olarak tekrarlıyor. Bunun önemi ne peki?

Hepinizin bildiği üzere yüzyılın en sağlıklı insanı olarak ben açıkçası bu anı bazen sağlıklı olmayan insanların birbirini tetiklemesi üzerine yorumladım. Caroline, Linda tarafından sadece post-partum depresyonu olan bir kadınken etkilenmemesi kolay bir hastaydı, ancak ne zaman sınırları aşıldı ve Caroline ona sağlıksız bir şekilde ulaşıp hayatına dahil etmeye zorladı, işte o anda Linda’nın mental stabilitesi çok daha kötü bir noktaya geldi. Caroline, sarılacak başka dalı olmadığı için Linda’ya tutunup videoyu göstererek ona yaşadığı korku ve düşünceleri anlatmaya çalıştı ama yaptığı tek şey Linda’nın kendi durumunu sarsmak oldu. Linda’nın Jamie’yi eve götürüp deliği göstermesi de biraz buna benzer, sadece durum çok daha fiziksel: Linda deliği başka kime görmediği ve yardım etmediği için delirmek üzere, ona uzanan ve yardımcı olmaya çalışan tek bir kişi var, onun bu uzanan eline karşılık kendini anlatmak için evindeki hasarı gösteriyor ve Jamie bu deliğe bakıp anlamaya çalışırken çok yaklaşıp delikten düşüyor, zarar görüyor. Caroline ve Linda’nın durumu da aynı bu.

Özetle insanlarla acılarınızı paylaşmak, korkularınızı anlatmak güzeldir. Benzer acıları çektiğiniz kişiyle konuşmak ikinizi de rahatlatabilir ama bazen anlattığınız kişinin kendisi sağlam mı, sizin anlattığınız durum fazla etkileyebilir mi diye düşünmek gerek bence(şurda deliğinizi gösterirken zemin sağlam mı bakın yazmak vardı da duruyorum. deliğinizi göstermeyin.). Asla sağlıklı bakmıyorum bu arada bu konuya o yüzden agree to disagree diyebilirsiniz. Bunu bana bir şey anlatmayın olarak anlayan olursa da anlamasın amk burda nerdeyse hiçbi boktan etkilenmediğini kanıtlamış biri varsa o da benim zaten.

Neyse valla bitirdim bu sefer, buraya kadar gelen 2 kişiye teşekkürlerimi sunuyorum. Yazımı daha düzenli hale getiririm umarım bi gün öptüm hepinizi.