Wie vrede wil, moet haar ook willen verdedigen
Op de opiniepagina in Trouw van 02 oktober jl. vraagt Willem de Haan (pacifist en actief in de Nieuwe Vredesbeweging) waarom we niet nadrukkelijker spreken over het afschaffen van oorlog. Op LinkedIn introduceert hij zijn artikel met een beeld dat hem raakt: jonge militairen op het station van Assen, in uniform en met zware rugzakken. Hij noemt het een ‘ellendig gezicht’.
Ik begrijp waar dat gevoel vandaan komt. Wie oorlog van dichtbij heeft gezien, zal er niet gemakkelijk iets romantisch in ontdekken. Ook ik heb bij Defensie gezien, door onder andere mee op uitzending te gaan, wat geweld met mensen kan doen. Niet alleen lichamelijk, maar ook moreel. Militairen kunnen lang worstelen met wat zij hebben meegemaakt, gedaan of juist niet hebben kunnen doen. Juist daarom lees ik De Haans artikel met belangstelling. Maar op een belangrijk punt verschil ik met hem van mening.
Mensen in uniform
Wanneer ik jonge mensen in uniform op een station zie, zie ik niet in de eerste plaats iets ellendigs. Ik zie mensen die ervoor hebben gekozen zich in te zetten voor de veiligheid van anderen. Mensen die bereid zijn, als het nodig is, risico’s te nemen die de meesten van ons niet hoeven te nemen. Dat verdient erkenning en respect. Dat is iets anders dan oorlog verheerlijken.
Na 26 jaar bij Defensie weet ik dat militair zijn niet betekent dat je naar oorlog verlangt. Integendeel. Veel militairen weten beter dan wie ook waarom oorlog voorkomen moet worden. Maar zij weten ook dat vrede niet uitsluitend bestaat bij de gratie van goede bedoelingen. Daar wringt voor mij de redenering van De Haan. Hij benadrukt terecht het belang van diplomatie. Politiek moet altijd blijven zoeken naar gesprek, de-escalatie en vreedzame oplossingen. Maar bewapening en diplomatie zijn geen tegenpolen.
Get Erwin Kamp’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Ook niet handelen kan tot schuldgevoel leiden
Diplomatie heeft soms kracht nodig om geloofwaardig te zijn. Wie niet bereid of in staat is zichzelf of een ander te verdedigen, staat zwakker wanneer de tegenpartij wél bereid is geweld te gebruiken. De oorlog in Oekraïne maakt dat zichtbaar. Natuurlijk moeten we blijven vragen hoe deze oorlog kan eindigen en of diplomatieke mogelijkheden voldoende worden benut. Maar daarbij hoort ook een andere vraag: wat betekent vrede wanneer een land zijn vrijheid en veiligheid alleen kan behouden zolang een agressor daarmee instemt?
Vrede is meer dan de afwezigheid van geweervuur. Wat mij in het artikel aanspreekt, is het verhaal over De Haans oom, die in mei 1940 tegen de Duitse inval vocht en later bleef worstelen met de vraag of hij iemand had gedood. Het laat zien hoe diep oorlog in een mens kan ingrijpen. Maar ik trek daar een andere conclusie uit. Het feit dat militair optreden iemand moreel kan beschadigen, betekent niet dat dit optreden daarom verkeerd was. Soms kan ook niet handelen ernstige morele gevolgen hebben. Wie een ander niet beschermt terwijl hij dat wel zou kunnen, kan daar eveneens levenslang mee worstelen.
Zorgvuldig met elkaar omgaan
Dat is precies het tragische van oorlog: soms veroorzaakt iedere keuze schade. Daarom moeten wij zorgvuldig omgaan met de mannen en vrouwen aan wie wij vragen zulke keuzes namens ons te maken. We moeten hen goed voorbereiden, duidelijke politieke opdrachten geven, grenzen stellen aan geweld en hen na afloop niet alleen laten met wat zij hebben meegemaakt. We moeten voorkomen dat onze begrijpelijke afkeer van oorlog ongemerkt verandert in ongemak bij degenen die bereid zijn ons tegen oorlog te beschermen.
Ik deel met Willem de Haan het verlangen naar een wereld waarin oorlog overbodig wordt. Maar zolang die wereld niet bestaat, hebben samenlevingen mensen nodig die bereid zijn hun vrijheid en die van anderen te verdedigen. De jonge militair met die zware rugzak op het station verdient daarom niet in de eerste plaats ons afgrijzen. Hij/Zij verdient onze belangstelling, onze zorg en ons respect!
Erwin Kamp
Oud Humanistisch Geestelijk Verzorger
