Bewustzijn

Is de mens een biologisch wezen dat toevallig bewust werd, of is bewustzijn de diepste laag van de werkelijkheid waarvan het biologische leven slechts een tijdelijke verschijningsvorm is?

Foto door Hendrik Alting op Unsplash

Er is één vraag die me de laatste jaren steeds vaker bezighoudt: blijft er nog iets van mij over als ik doodga?

Er is geen ontkomen aan, zei mijn vader. De grote gemene deler, of je nou rijk bent of arm, als het om de dood gaat is iedereen gelijk. Als ik om mij heenkijk of kijk naar de generaties voor mij, dan leef ik in een paradijs op aarde, daarin is de dood een uitermate vervelend bijverschijnsel. Dat zal heel anders zijn dan wanneer je leeft in omstandigheden die mensonterend zijn of als je ziek wordt. In die zin kan je perspectief op het leven in seconden wijzigen.

Dan wordt het einde verlossing. We hebben wel voorzieningen voor als het leven ondraaglijk wordt: sedatie en euthanasie. Wellicht krijg je als mens dan het gevoel dat je zelf regie hebt, het onoverkomelijke blijft. Daarmee hebben we ook een dilemma te pakken waarmee gelovige mensen soms worstelen. Volgens het geloof is het God die aan het begin en het eind van een leven staat en niet de mens.

Ik heb in mijn leven op verschillende manieren tegen de dood aangekeken. Toen ik jonger was, was ik erg gelovig en ervan overtuigd dat er een leven na de dood was dat vergelijkbaar was met het leven dat wij nu leven. Naarmate ik ouder werd, meer nadacht, meer las, nam ik afstand van de Bijbel en christelijk geloof. Niet in de laatste plaats doordat ik ernstig teleurgesteld raakte in de vertalers van de boodschap. Natuurlijk, niemand is perfect, dus verdere duiding daarvan laat ik achterwege. Toch een mooie tijd, in die zin dat de dood iets van zijn scherpe kanten had verloren. Achteraf begrijp ik wel waarom Marx godsdienst ‘opium voor het volk’ noemde.

Daarna heb ik lang het standpunt gehuldigd dat er na de dood niets is. De dood als definitieve punt. Dat is niet iets om naar uit te zien, maar eleveert het leven. Het maakt elk afscheid ook bijzonder pijnlijk en definitief. De gedachte dat een dierbare nog ergens zou kunnen zijn, ook al is dat ergens waar wij niet bij kunnen, geeft troost.

Get Hendrik 🏳️‍🌈 🇳🇱 🇪🇺’s stories in your inbox

Join Medium for free to get updates from this writer.

Remember me for faster sign in

Bij ons overlijden verliezen we de controle over ons lichaam, het hart stopt met pompen en de hersenen en het centraal zenuwstelsel functioneren niet meer. Volgens de huidige inzichten van de neurowetenschappen moet je brein functioneren om je bewustzijn actief te houden.

Als echter werkelijk bewezen zou worden dat bewustzijn niet zetelt in de hersenen, maar dat onze hersenen ontvanger zijn van een bewustzijn dat zich buiten ons bevindt, dan zou daarmee aannemelijk worden dat het lichamelijke leven kan eindigen terwijl bewustzijn niet noodzakelijk verdwijnt.

Dan gaat het denken, ervaren en communiceren mogelijk gewoon door. Het zal anders zijn, immers veel van wat wij ervaren hangt samen met wat we waarnemen.

Ik heb de afgelopen jaren ontdekt dat ik een spiritueel mens ben en veel meer opensta voor alles wat niet waarneembaar is met het menselijke oog.
Wie je bent is in elk geval verbonden met je actieve bewustzijn, waarbij alle ervaringen, je genetische afkomst en het leven zelf bepalen hoe je wordt ervaren door anderen. Het bewustzijn is wellicht de sleutel naar oneindigheid.

Bewustzijn is dat waardoor jij weet dat jij bestaat. Of dat bewustzijn kan overleven en daarmee jouw unieke zelf is dus de kernvraag, want je lichaam zal ophouden te bestaan.
Ik twijfel of bewustzijn en persoonlijke identiteit hetzelfde zijn. Misschien is bewustzijn universeel, en is mijn vraag of mijn unieke ‘ik’ daarin behouden blijft.

In het boek Het Ultieme geheim van Dan Brown speelt hij met deze gedachten, dat inspireerde mij tot dit blog. Hoewel er veel aanwijzingen zijn dat het bewustzijn groter is dan het individu, kunnen we nog niet daadwerkelijk bewijzen dat de hersenen een ontvanger zijn van een collectief of een eeuwig persoonlijk bewustzijn. Er zijn wel aanwijzingen, maar dat is nog geen bewijs.

Veel religies menen dat de mens meer is dan een afbreekbaar lichaam. Dat wat overblijft wordt afhankelijk van de traditie aangeduid als ziel, geest, of persoonlijke identiteit die terugkeert naar God. Misschien spreken religie en moderne theorieën uiteindelijk wel over het hier beschreven mysterie, ieder in hun eigen taal. Daarmee kunnen wij mensen dus ook een beroep doen op iets dat groter is dan wij. Mensen hebben door de eeuwen kracht en hulp gekregen door in gebed te communiceren met dat mysterie. Ik denk zelf ook dat het mogelijk is dat ieder mens dat op eigen wijze kan doen.

De vraag is voor mij dan of na mijn dood mijn unieke identiteit kan worden onderscheiden in dat geheel. Zul jij mij dan nog herkennen?

Read the English version here.