Ticaret
Bazı kelimeler vardır ki insan hayatına etkisi büyüktür. Siz o olmadan yaşamak isteseniz de o sizin peşinizi asla bırakmaz. Ticaret de böyledir. Gerek maddi gerekse manevi yönü ile daima karşınızdadır; sizinle beraberdir.
Kelimenin anlam dünyasına baktığımız zaman “ticaret”in dilimize Arapçadan geçtiğini öğreniyoruz. TDK’nin Günlük Türkçe Sözlük’te bu kelimenin dört farklı anlama gelecek biçimde kullanıldığını görüyoruz. Bunlardan birincisi “ürün, mal vb. alım satımı”, ikincisi “kazanç amacıyla yürütülen alım satım etkinliği”, üçüncüsü “bu etkinlikle ilgili bilim”, dördüncüsü ise “alışveriş sonucu elde edilen, yararlanılan fiyat farkı, kâr”. Bunun dışında elbette anlamın farklı tonlarında kullanımları da söz konusu olabilir. Zira kelimeler asıl cümle içinde canlılık kazanır; farklı farklı anlamlara gelecek biçimde kullanılır. Bu da yazarın dili kullanma becerisine göre değişir.
Ticaret kelimesinin mezkûr farklı anlamlarından, dördüncü sırada verdiğimiz anlamı günlük hayatımızda daha çok kullanılmaktadır. İşte “asrın dertlisi” ve “söz sultanı” Bediuzzaman Hazretleri Lemalar adlı eserinde bu anlamı içeren, dünya hayatının faniliğini, ebedi hayata hazırlanmanın çok önemli olduğunu Niyazi-i Mısrî’nin şu dizeleriyle dikkat çekmek ister:
“Bir ticaret yapmadım, nakd-i ömür oldu hebâ,
Yola geldim, lâkin göçmüş cümle kervan bîhaber.
Ağlayıp, nâlân edip, düştüm yola tenhâ, garip,
Dîde giryan, sîne biryan, akıl hayran, bîhaber.”
Get Hüseyin Say’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Dünya hayatının geçici, fani olduğunu, hiç kimsenin burada durucu olmadığını bilmeyen yoktur. Yoktur ama bu bilgisinin ebedi hayat olan ahiret hayatına katkısı nedir? Kişi, buranın bir ticaretgâh, bir alışveriş merkezi olduğundan hareketle burada iyi bir ticaret yapma konusunda yeterli çabayı gösteriyor mu? Asıl cevaplanması gereken soru budur.
Hayatımız devam ederken çeşitli vazifelerle muvazzaf durumundayız. Vazifelerimizi ifa ederken bir muhasebe şuuru ile hareket ediyor muyuz? Ticaretin can alıcı noktalarından biri muhasebedir ve onun da zirvesinde kâr düşüncesi vardır. Muhasebe olmadan yani kâr-zarar hesabı yapılmadan kâra ulaşmak mümkün değildir. Bu, dünya hayatı için de böyle ahiret hayatı için de.
Sonrasında kâr ile çıkabileceğimiz bir yolculukta yapmamız gereken “Hatalarımız ve sevaplarımız, yanlışlarımız ve doğrularımız nerede duruyor? Bunları bir teraziye koyduğumuzda hangisi ağır geliyor? İyiliklerimizi hep zarar ederek asıl parayı bitiren tüccar misali bu dünyada harcayıp “müflis” durumuna mı düşüyoruz?” sorularını sormak ve bunlara cevaplar aramaktır.
Müflis duruma düşmenin başlıca sebeplerinden biri ve en önemlisi kul hakkına girmektir. Kul hakkı ile ebedi âleme göçen birinin hakkı geçen kişi ya da kişilerle helâlleşmeden cennete girmesi mümkün değildir. Zira “ahkemü’l-hâkiminin” olan Allahu Teâla bir hadis-i kutside “Benim huzuruma ne ile gelirseniz gelin affederim ancak kul hakkı ile gelmeyin!” buyurmuştur.
Yüce Yaratıcı, kullarına bir ticaret imkânı sunmaktadır: “Allah, karşılık olarak cenneti verip müminlerden canlarını ve mallarını satın almıştır…” (Tevbe, 9/111) Kul; aklını, vicdanını, kalbini kullanabilirse bu en kârlı ticarete talip olacaktır.
Hakikat şu ki fani dünyanın ebedî hayata nispeti neyse ona öyle kıymet vermek, ahirete de öyle hazırlanmak gerek. Elbette mümin, fani diye bu dünyadan tümüyle çekilecek değildir. O, bu dünyayı kesben değil, kalben terk edecek, kârlı ticaretin zirvesine ulaşacaktır. Bunu başarmada en önemli adım, korku ve ümit çizgisinde kul hakkına girmeden bu fani hayatı tamamlayarak Rıza ufkuna yürümektir. En büyük ve kârlı ticaret budur.
