İdam
Güç koşullar altında yaşamakta olduğumuz ülkede tartışmak durumunda kaldığımız nahoş konulardan biri ölüm cezası… Toplum içinde infial yaratan terör olaylarında, canavarca hisle işlenen kan donduran suçlarda, özellikle çocuklara yönelmiş olan cinsel saldırı suçlarında toplumun bir kesiminden “İdam” sesleri yükseliyor… Peki 2000'li yıllara yaklaşıldığında terk ettiğimiz bu cezalandırma metodu nedir, gerçekten caydırıcı mıdır, ne sonuçları olabilir?
Ölüm Cezası Nedir?
Ölüm cezası, belli bir suçun karşılığında mahkumun yaşamının sonlandırılması suretiyle cezalandırılmasıdır. Bu işlemin yapılmasına da “idam” denilmektedir. İdam, bir mahkeme kararı sonucunda uygulanabileceği gibi, tarihte görülebileceği üzere belli bir isyanı bastırmak gibi maksatlarla uygulanabilmektedir.
Ölüm Cezası Hangi Ülkelerde Uygulanmaktadır?
2015 verilerine göre dünya genelinde 58 ülke ölüm cezasını uyguluyor, 32 ülkede ölüm cezasını öngören kanun yürürlükte ancak uzun süredir uygulanmıyor, 6 ülke ise yalnızca cinayet gibi suçlarda ya da savaş hallerinde ölüm cezasını uyguluyor. Türkiye dahil 102 ülkenin mevzuatında ölüm cezası yer almamaktadır. Avrupa kıtasında Balerus haricinde hiçbir ülke ölüm cezasına mevzuatında yer vermemektedir.
Ölüm cezasını uygulayan bazı ülkeler: ABD, Çin, İran, Pakistan, Suudi Arabistan, Irak, Japonya, Mısır, Bangladeş gibi ülkelerdir. Coğrafi dağılım olarak Kuzey Afrika, Güney Amerika ve Asya’da idam cezası yaygın olarak uygulanmaktadır.
Ölüm Cezasının Türk Hukukundan Çıkışı
Türkiye’de “adam öldürme”, çeşitli savaş suçları, “casusluk”, devlete karşı çeşitli suçlar, “Cumhurbaşkanına suikast”, “uyuşturucu ticareti”, “mevsuf kız kaçırma”, “mevsuf ırza geçme”, “adam kaldırma”, “gerçeğe aykırı bilirkişilik” gibi suçlar bakımından ölüm cezası öngörülmüştü.
İdam 1965 yılına dek aleni olarak, daha sonra ise sabaha karşı sınırlı sayıdaki kişilerin nezaretinde gizli olarak gerçekleştiriliyordu. Normal vatandaşlar asılarak, askerler ise kurşuna dizilerek idam ediliyordu.
Ölüm cezasının uygulanması için normal temyiz sürecinin sona ermesinin ardından sırasıyla TBMM’nin uygun bulması, Cumhurbaşkanı onayı ve Resmi Gazete’de yayınlanma aşamalarının geçilmesi gerekiyordu.
Ölüm cezası 2002 yılında 4771 sayılı kanun ile “savaş ve çok yakın savaş tehdidi” halleri hariç tutulmak üzere mevzuattan çıkartılmıştır. 2004 yılında ise Anayasa değişiklikleri ve 5218 sayılı kanun ile tamamen ortadan kaldırılmıştır. Türkiye’de idam en son 1984 yılında Kenan Evren döneminde uygulanmıştır.
Türkiye’nin Taraf Olduğu Sözleşmelere Göre Ölüm Cezası
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)’nin temel metni ölüm cezasının yaşam hakkı ihlali sayılmayacağını hükme bağlarken; 1985'te yürürlüğe giren EK-6 Protokolünde “savaş ve yakın savaş tehdidi” halleri hariç tutulmak üzere ölüm cezası kaldırılmıştır. Türkiye bu metne 2002 yılında imza atmıştır. Yine AİHS’nin 2002 yılında imzaya açılan EK-13 Protokolünde ölüm cezası tamamen kaldırılmıştır. Türkiye bu metne 2004 yılında imza atarak, ölüm cezasını hukuk sisteminden tamamen kaldırmıştır.
Get İptilâ’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Türkiye’nin idam cezasını uygulayabilmesi AİHS’nin en azından EK-13 protokolünden çekilmesi gerekmektedir. Daha kötü bir senaryo ile Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden tamamen çekilebilir ki bu durumda AİHM’e bireysel başvuru gibi hakların da kaybedilmesi söz konusu olabilecektir.
Sonuç olarak Türkiye mevcut sözleşmeleri feshetmediği sürece ölüm cezasını mevzuata geri koyamaz, koyduğu takdirde AİHM kararlarıyla tazminata mahkum edilir. Sözleşmeleri feshettiği takdirde ise Avrupa Konseyi üyeliği ile birlikte Avrupa Birliği’ne katılım süreci de tehlikeye düşecektir. Avrupa ile olan diplomatik, siyasi ve ekonomik ilişkiler zarar görecektir. Türkiye’nin bir Avrupa ülkesi olduğu iddiasında bir geri adım söz konusu olacaktır.
Ölüm Cezasının Caydırıcılığı
Bir suçu işlediğinden ötürü öldürülecek olmak çoğu insan için caydırıcı gelebilir. Ancak bir suçu işlemeyi kafaya koyup da ömür boyu hapis cezası almayı göze alabilen bir kişiyi, ölüm cezası durdurabilir mi? Acaba ölüm cezası uygulanmayan bir ülke olan Almanya’da suç oranı ABD’den fazla mı? Bir kişi ölüm cezasını uygulamayan Fransa’da mı yoksa bu cezayı en çok uygulayan ülke İran’da mı kendini daha güvende hisseder?
Bir kişinin küçük bir çocuğa cinsel istismarda bulunduğunu düşünelim ve bu suçun ölüm cezasını gerektiren bir suç olarak kabul edildiği bir ülkede işlendiğini varsayalım; bu durumda cinsel istismara uğrayan bu çocuğun öldürülmemesi önündeki engel nedir? Kişi zaten idam edileceğinden bahisle, daha fazla ya da daha şiddetli suçları işlemeye yönelmeyecek midir?
Ölüm cezasının uygulanması bakımından en çok gündeme getirilen bir konu da terördür. Peki ülkemizde özellikle sivillere yönelik saldırıların en bilinen şekli nedir? İlk akla gelen canlı bombalardır. Bir canlı bomba adayını, ölüm cezası caydırabilir mi?
Tüm bu sorulara cevap verirken bilimsel olarak hareket etmek durumundayız. Kriminoloji bilimi bu hususta en büyük rehber olabilecektir. Ancak intikam alma, hınç gibi duygularla hareket edildiğinde tehlikeli sonuçlar karşımıza çıkabilecektir.
Ölüm Cezasının Sakıncaları
Modern hukuk sistemlerinde uygulanan tüm cezaların telafisi mümkündür. Örneğin bir kişinin ödediği adli para cezası faiziyle iade edilebilir, hapiste olan bir kişi tahliye edilip haksız yere içeride kaldığı süre tazminata konu edilebilir. Ancak ölüm cezasında geri dönüş yoktur. Sonradan ortaya çıkacak bilgi ve belgeler kişinin aklanmasına yol açacak olsa bile işe yaramayacaktır, zira kişi ölmüştür.
Somut bir örnek vermek gerekirse birkaç yıl önce Ergenekon davası kapsamında yargılanan kişilerin bir bölümü müebbet hapis cezasıyla mahkum edildi. Eğer ölüm cezası yürürlükte olsaydı, haklarında verilecek hüküm bu olacaktı ve muhtemelen idam edileceklerdi. Ancak birkaç yıl sonra bu yargılamada delillerle ilgili şaibeler olduğu, devletin içine sızan birtakım oluşumların yargılamayı etkilediği iddiaları ortaya çıktı. O zaman haklarında hüküm verilen çoğu kişi bugün serbest… Türkiye dışında da yıllar sonra suçsuz olduğu ortaya çıkan birçok insan karşımıza çıkabilmektedir. Bu kişilerden şanslı olanları henüz öldürülmeden aklanabilmiştir.
İlgili Kaynaklar:
http://www.danistay.gov.tr/upload/avrupainsanhaklarisozlesmesi.pdf
