2008 Ekonomik Krizinin Anatomisi
Uzun bir süredir, gelecekte olması muhtemel ekonomik krizlere karşı uygulayabileceğimiz bir strateji belirleyebilmek için geçmiş krizleri irdelememizin gerektiğini düşünüyorum. Bu amatör ruhlu çalışmama 2008 Ekonomik Krizini araştırarak başlamaya karar verdim. Bunu, haberlere bağlı kalmadan, belli grafikleri yorumlayarak yapmaya çalışacağım.
Şüphesiz ki her durumun dinamikleri farklı ve benzersizdir. Her kriz farklı olaylar sonucu gerçekleşmiş olabilir. Ancak bu krizlerin hepsine maruz kalanlar, bizler, yani insanlardı ve bu krizlere karşı yine bizler çeşitli hareket tarzları geliştirdik. Ve doğal seçilim sürecinde olduğu gibi güçlü olanlarımız ayakta kaldı. Zayıf olanlar, yani yeterli bilgiye, öngörüye, biraz da şansa sahip olmayanlar silinip gittiler. Yani hedef kitlemiz hayatta kalanların ne yaptığı olmalı.
Peki bu hayatta kalanlar kimler ve neredeler?
Krizlerden darbe almayan kişilerin hala piyasalarda aktif işlem yapan kişiler olduğunu düşünebilir miyiz ? Bence kabaca bu fikir doğru yerlere bakmamızı sağlayabilir. Yani her gün milyonların işlem yaparak belirlediği fiyatların oluşturduğu grafiklere. Bu zaten biliyor olduğumuz konuyu uzatmamın nedeni, bakış açımızı biraz daha farklılaştırırsak, grafiklere neden güvenmemiz gerektiği daha iyi anlayabileceğimizi düşünmemden ötürüdür.
Kısaca anlatacak olursam, tek bir kişinin ne yaptığı ya da yapacağını bilmek mümkün değildir, hatta önemli değildir. Önemli olsa bile de öngörülemezdir. Yani kanaatimce vakit kaybıdır. Ancak milyonlar yada milyarların neler yaptığı ya da yapacağının tahmin edilebilmesi muhtemeldir. Belli sapmalar dahilinde hepimiz ortalamaya yakınız ve benzer hareketleri yaparız. Mesela akşam yemeği yeriz. Geceleri uyuruz. Akşam yemek yemeyenler ve gece uyumayanlar illa ki olsa da ‘insalar akşam yemeği yemiyor.’ gibi bir iddia yerine ‘insanlar akşam yemeği yer.’ iddiasında bulunmak daha makul olurdu herhalde :) Demek istediğim, piyasalardaki hayatta kalanların, ortalama hareketlerini gösterecek olan araçlar grafiklerdir. Bu düşünce doğrultusunda grafikleri inceleyerek neler yaşandığını ve sonraki krizlerde karşımıza neler çıkabileceğini analiz etmeye çalışacağım.
Bakalım grafikler bize ne anlatmak istiyor;
1. ABD 10 Yıllık Tahvil Verimi
İlk olarak ABD 10 Yıllık Tahvil Veriminden başlamak doğru olur diye düşünüyorum. İnsanlar korktukları zaman paralarını güvence altına almak isterler. Yıllardır bu davranışlarını ABD tahvillerini alarak gösterdiler. Bu grafiğin enflasyondan arındırılmış halini kullanmak isterdim ama mümkün olmadı. O nedenle grafiğe 40 haftalık ortalama çizgisi koyarak ortalama dışına sarkan savrulmaları ortaya çıkarmak istedim. 2008 yılı ortalarından itibaren aşağı savrulma yaşamışız. Bu da tam kriz öncesi zamanlara denk gelmekte. O zaman birinci önermemiz şu olsun; ‘Krizde ABD tahvil faizleri ani düşüş kaydeder.’
2. Altın Vadeli İşlemleri
Altın düzenli yükselişine 2008 yılı başında ara vermiş ve tepeden yaklaşık yüzde 30 civarı bir düşüş yaşamış. Yeni yeni duymaya başladığım bilgilere göre, kriz zamanlarında yatırımcı, altın bozdurup (kriz öncesi kayda değer bir yükseliş kaydettiği için kar realizasyonu da diyebiliriz) değeri düşen varlıklardan alım yapıp ortalama düşürme, ya da zararda olan kredili işlemlerin teminatını yatırma yoluna gidermiş. Grafikte görüldüğü gibi 2008 yılı başından, 2009 yılı sonuna kadar en tepen yaklaşık yüzde 30 değer kaybeden altın, tekrar çok büyük yükselişler kaydetmiş.
Get Kaan’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
O zaman ikinci önermemiz, ‘Kriz patlak verdiğinde altın değer kaybeder ve daha sonra yeni tepelere gider.’ olabilir.
3. ADB Dolar Endeksi
ABD Dolar endeksine 2002 yılından itibaren oldukça güç kaybetmiş. Ta ki 2008 ikinci yarısına kadar. Oradan gelen tepki ile yüzde 20 üzerinde bir artış yaşamış. Daha sonra 2009 yılı ilk yarısında itibaren tekrar düşüşe geçmiş. Üçüncü önermemiz ‘Kriz başlarken (altından önce) ABD dolar endeksi değer kazanır.’ .
4. S&P 500 Endeksi
2002 yılı ortalarında yükselişe başlayan SP500, Ekim 2007 itibariyle en tepeden düşüşe başlamış, daha sonra yükselen trend çizgisini kırıp yaklaşık yüzde 60 oranında bir kayıp yaşamış. Düşüş 16–17 ay sürmüş ve kısa zamanda en dipten çok sert bir yükseliş yaşamış. Dikkatimi çeken konu en tepeden düşüşün 2007 yılında başlamış olası ve 6 yıllık trendi 2008 yılı başında kırmış olması. ‘Borsalar bir öncü gösterge olabilir mi?’ sorusu uzun vadeli trend desteği kırılımlarında aklımızda bulunmalı.
5. Volatility Index
S&P 500 Volatility Index grafiğine baktığımız zaman 2008 yılının ikinci yarısından sonra 40 seviyesinin üzerine çıktığını ve tekrar Nisan 2009'dan itibaren 40 altına düştüğünü görmekteyiz. Bu tarih aynı zamanda borsaların en dipten yükselişe geçtiği zamana denk gelmektedir. Buradan çıkarılabilcek önerme ‘Deneyimli bir kaptan değilsin, dalgalı denizde çok açılma :)’ ya da ‘VIX, 40 altına inmeden alım yaparken bir daha düşün :)’ olmalı.
Sonuç olarak, 2008 krizinde yaşananların birebir aynısını günümüzde yaşamayacağımıza emin olsam bile, insan davranışlarının ortalamasının grafiklere vereceği şekli az çok tahmin edebileceğimizi düşünüyorum. Hiç değilse, geçmişteki yapılan hataları bu grafiklere bakarak eleyip, yeni hatalara hayatımızda yer açabiliriz :) Herkese başarılar.
