Görümcelik Müessesesi
Türk aile yapısında bazı makamlar vardır ki ne seçimle gelinir ne de atamayla. Doğrudan doğum yoluyla kazanılır.
Görümcelik de bunlardan biridir.
Üstelik ömür boyu sürer. İstifa edemezsiniz, emekli olamazsınız. Kardeşiniz boşansa bile eski görümce sıfatınız bir süre daha kulaktan kulağa dolaşmaya devam eder. Bir nevi fahri konsolosluk.
Ben bu makama oldukça hazırlıksız yakalandım. Abim evlendi, ben görümce oldum. Kimse fikrimi sormadı. Nikâhtan önce herhangi bir eğitim verilmediği gibi, sonrasında da görev ve sorumluluklarıma ilişkin bir bilgilendirme yapılmadı.
Zaten toplum bu konuda gereken bilgilendirmeyi çoktan yapmıştı.
Görümceler kıskanç olurmuş. Kardeşlerini paylaşamaz, gelinleri çekemez, fırsat buldukça ortalığı karıştırırlarmış. Çocukluğumdan beri o kadar çok kötü görümce hikâyesi dinledim ki abim evlendiğinde bir ara kendimden şüphelendim.
Acaba bende de var mıydı?
Henüz fark etmediğim birtakım haset belirtileri taşıyor olabilir miydim?
Neyse ki bugüne kadar hiçbir belirti göstermedim.
Zaten gösterecek vaktim de yok.
Ben kendi hayatımda Seyit Onbaşı olarak görev yapıyorum.
Sabah çocuk hazırlanır, kahvaltı edilir, okula ve işe yetişilir. Ardından alışveriş, akşam yemeği, çamaşır, ödev derken gün biter. Evde bir şey bozulsa tamirciyi ben bulurum. Çocuğun okuldan istediği malzemeyi ben hatırlarım. Eşimin bir işi olsa onu da araya sıkıştırırım. Bir ara buzdolabının filtresini değiştirmeyi bile öğrendim.
Haftada bir gelecek temizlikçi bulursam bayram ederim. Bulamazsam süpürgeyle olan münasebetimize kaldığımız yerden devam ederiz.
Kısacası kendi evimin hem müdürü hem çalışanıyım. Personel toplantısı yapmaya kalksam tek başıma oturacağım.
Buna rağmen kimseye pek dert yanmam. İnsan bir yerden sonra yaptığı işleri anlatmaya bile üşeniyor. Zaten anlatırken aklına başka bir iş geliyor, kalkıp onu yapıyor.
Üstelik kendi evim yetmiyormuş gibi bir de aile içi diplomasi işleriyle uğraşıyorum.
Hani şu görümcelerin gelinle kaynananın arasını bozduğuna dair hikâyeler var ya? Ben tam tersini yapmaya çalışıyorum.
Mesela annem arar:
— Abin de ne kılkuyruk oldu. Karısının her dediğini yapıyor.
— Ne yapsaydı anne, hayvan gibi mi davransaydı? Karısını dinlemesi ne güzel işte.
Birkaç gün sonra yengem arar:
— Senin abin de ne çok konuşuyor! İnsan bir kafa dinleyemiyor.
Şimdi burada küçük bir parantez açmam gerekiyor.
Abimin çok konuştuğunu herkesten iyi ben bilirim. Çocukluğum boyunca kendisinin bitmek bilmeyen nutuklarına maruz kaldım. Yanlış bir şey yaptığımda beni karşısına oturtup öyle uzun uzun anlatırdı ki bir süre sonra ne yaptığımı unuturdum. Evde sesini duyduğumda fark edilmeden odama çekilmek konusunda ustalaşmıştım.
Yıllarca biraz sussun diye dua ettiğim adamı, yengem şikâyet edince birden savunmaya başlarım.
— E canım, konuşkan adam işte. Ne güzel, evde sohbet oluyor.
Sohbet!
Çocukluğumun yarısını kaçmaya çalışarak geçirdiğim nutukları bir anda aile içi iletişimin vazgeçilmez unsuru ilan ederim.
Kan bağı insanı bazen hiç beklemediği yerlerden vuruyor.
Bir tarafta annem, bir tarafta yengem. İkisini de kırmamaya çalışırım. Kim haklıysa içimden ona hak veririm ama karşımdakine mümkün olduğunca makul bir açıklama bulurum. Abimse olup bitenden habersiz hayatına devam eder.
Birleşmiş Milletler gibi çalışıyorum anlayacağınız. Yalnız onların en azından binası, bütçesi, tercümanları var.
Benim telefonum var.
Onun da şarjı genelde yüzde on iki.
Neyse, bütün bunlar bir yana, yengemle aramızda çok temel bir fark var.
Benim evde işleri ben yapıyorum.
Yengemin evde ise işleri yapan biri var.
Üstelik tam zamanlı.
Bunda ne var diyeceksiniz. Hiçbir şey. İmkânı olan herkes yardım alsın. Benim de bir gün kapıyı açıp “Bugün hiçbir şeye dokunmayın, ben hallederim,” diyen biriyle karşılaşmak en büyük hayallerimden.
Fakat yengemin ilginç bir özelliği var.
Evde yapılan işlerin sayısı arttıkça kendisi daha çok yoruluyor.
Bir gün oturmuş kahve içiyorduk. Derin bir iç çekti.
— Ay, bugün bittim ben.
— Hayırdır?
— Kadına bütün çarşafları değiştirttim. Dolapları da düzenlettim. Mahvoldum.
Bir süre yüzüne baktım.
Çünkü bu cümlenin içinde benim daha önce karşılaşmadığım bir yorgunluk çeşidi vardı.
Birine çarşaf değiştirtme yorgunluğu.
Ben o sabah çarşaflarımı kendim değiştirmiş, çocuğu okula götürmüş, işe gitmiş, alışveriş yapmış, yemek pişirmiştim. Eve dönünce de çamaşır asmıştım.
Ama bunları anlatmadım.
— Ay, zor tabii, dedim.
Kendi sesimdeki samimiyete ben bile şaşırdım.
Başka bir gün yengem yardımcısının pazarları gelmemesinden şikâyet etti.
— Bir gün de insan rahat edemiyor. Pazarları her şeyi kendimiz yapmak zorunda kalıyoruz.
Merak ettim.
— Ne yapıyorsunuz mesela?
— Kahvaltı sofrasını bile kendimiz kaldırıyoruz.
Bir an sustum.
Kendimi bildim bileli kahvaltı sofrasını kaldırıyorum ama bunun özel bir dayanıklılık gerektirdiği hiç aklıma gelmemişti.
Demek ki ben farkında olmadan yıllardır çok ağır şartlarda çalışıyormuşum.
Üstelik fazla mesai ücreti de almıyormuşum.
Yengem konuşmaya devam etti. Yardımcı bazen ütüleri yanlış dolaba koyuyormuş. Kekleri düzgün kabarmıyormuş. Ütü yaparken Müge Anlı izliyormuş, yengemin içi daralıyormuş.
Ben dinledim.
Bir süre sonra başımı o kadar çok salladım ki boynum tutuldu.
İşte böyle zamanlarda anlıyorum ki bazı insanların yükünü omuzları, bazılarınınkini ise başkalarının omuzları taşıyor. Ama ikinciler daha çok şikâyet edebiliyor.
Aslında yengemin yardım almasıyla hiçbir derdim yok. Benim derdim, kendi rahatlığını hayatın olağan hâli sayıp başkasının yorgunluğunu kişisel tercih zannetmesi.
Bir akşam aile yemeğine biraz geç kaldım. Bütün gün oradan oraya koşturmuştum. Daha sandalyeye oturmadan yengem bana baktı.
— Ay, sen de kendine hiç vakit ayıramıyorsun.
— Evet, biraz yoğun bu aralar.
Get Madam Münasebet’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
— Ben kendimi öyle ihmal etmeye hiç gelemem. İnsan kendine değer vermeli.
Çok doğru.
İnsanın kendine değer vermesi lazım.
Ben de kendime değer veriyorum. Mesela geçen hafta kendime yeni bir bulaşık süngeri aldım.
Yengem devam etti:
— Biraz yardım alsana. Her şeyi kendin yapmak zorunda değilsin ki.
— Bakacağım, dedim.
Neye bakacağımı bilmiyordum.
Yardımcı ilanlarına mı, banka hesabıma mı?
Sonra asıl cümle geldi.
— Ben senin yerinde olsam bu kadar yorulmam.
İşte o anda içimde bir şey hareket etti.
Önce küçük bir kıpırtı.
Sonra mağaranın derinliklerinden belli belirsiz bir homurtu yükseldi.
Yüzyıllardır kötü şöhretiyle tanınan o tarihî görümce ejderhası, tek gözünü araladı.
Ben yine gülümsedim.
— Haklısın, dedim. İnsan bazen kendi şartlarını herkesinkiyle aynı sanıyor.
Yengem başını salladı.
— Aynen öyle! Biraz kendine vakit ayıracaksın.
İçimdeki ejderha diğer gözünü de açtı.
Bir süre yengeme baktım. Söylediğim sözün ona hiç dokunmadan geçip gitmesine hem şaşırmış hem de biraz sevinmiştim.
Ejderha burnundan belli belirsiz bir duman çıkardı.
Ben çayımdan bir yudum aldım.
Ne de olsa yıllardır biriktirdiğim sabrı tek bir aile yemeğinde harcayacak değildim.
Ejderha da bunu anlamış olacak ki yeniden uzandı.
Ama bu kez gözlerini kapatmadı.
Çünkü insan karşısındakinin rahat yaşamasına değil, kendi hayatına tepeden bakmasına kızıyor.
İstersen evinde üç kişi çalışsın. Dördüncü de gelip diğer üçünü idare etsin. Beşinciyi de kendine arkadaş tut. Bana ne?
Yeter ki bir gün yardımcının izinli olduğu için kahvaltı tabağını mutfağa taşımanın ne kadar yorucu olduğunu anlatırken karşındaki insanın o sabah neler yaptığını bir düşün.
Bir de üzerine ona hayat tavsiyesi verme.
Özellikle de “Ben senin yerinde olsam…” diye başlayanlardan.
Zira insan başkasının yerinde olmadığı sürece çok güzel yaşıyor.
Ben görümcelik müessesesinin yıllardır haksız yere kötü tanıtıldığını düşünüyorum.
Her görümce kıskanç değil.
Her görümce kardeşinin evine burnunu sokmak istemiyor.
Hatta bazı görümceler kendi evlerinde burnunu sokacak kadar boş vakit bulamıyor.
Ama her insanın bir sabır sınırı var.
Ve galiba bütün görümcelerin içinde, nesilden nesile aktarılan o meşhur görümceden küçük bir parça bulunuyor.
Benimki yıllarca uyudu.
Kimsenin perdesiyle ilgilenmedi. Abimin evde ne yaptığına karışmadı. Yengemin aldıklarını, giydiklerini, gittiği yerleri kıskanmadı.
Kendi hâlinde, sessiz sakin yattı.
Ama artık yengem her “Ben kendime kıyamam,” dediğinde mağaranın derinliklerinde yeniden bir kıpırtı hissediyorum.
Geçenlerde yine oturuyorduk.
— Sen çok güçlüsün, dedi. Ben senin yaptıklarının yarısını yapamam.
— Estağfurullah.
— Yok vallahi. Ben kendimi bu kadar yoramam. İnsan biraz prenses olmalı.
Gülümsedim.
Prenses olmakta bir sakınca yok elbette.
Ama her prensesin karşısına bir gün Seyit Onbaşı çıkabileceğini de hesaba katmak lazım.
O sırada içimdeki ejderhanın kuyruğunu oynattığını hissettim.
Bu nedenle buradan küçük bir ricada bulunacağım.
Sevgili yengeler, bizi rahat bırakın.
Mutlu olun, şımartılın, tatillere gidin. İsterseniz çarşaflarınızı her gün değiştirin. Kimse size karışmıyor.
Ama lütfen bütün görümcelerin sizi kıskanmak için fırsat kolladığını düşünmeyin.
Bazılarımız gerçekten çok meşgulüz.
Bazılarımız annemizle sizi, sizinle abimizi, abimizle de mümkünse kimseyi konuşturmadan hayatımıza devam etmeye çalışıyoruz.
Bazılarımızın kıskanacak vakti bile yok.
Ve rica ediyorum, çok sabırlı bir görümceyle karşılaştığınızda bunu bir fırsat olarak görmeyin.
Çünkü o kadın yıllardır kendi işini, evini, çocuğunu, ailesini, hatta bazen sizin aile içi meselelerinizi bile sırtlanıyor olabilir.
İçindeki tarihî ejderhayı daha fazla dürtmeyin.
Benimki gözlerini açtı ama şimdilik yerinden kalkmıyor.
Geçen pazar kahvaltı sofrasını kaldırırken bir an durdum.
Yengemi arayıp nasıl yapıldığını sormayı düşündüm.
Sonra vazgeçtim.
Kadıncağız zaten bütün gün kendi sofrasını kaldırmak zorunda kalmıştı. Bir de benimkiyle uğraşmasın.
Saygılarımla,
Madam Münasebet
Görsel Chatgpt ile yazar tarafından oluşturuldu.
