Mbi Psikologjinë e Personalitetit
Shënime nga kursi i Jordan Peterson
Është e pa evitueshme mardhënia me njerëzit dhe mos gjetia e një vije të mesme për të mirën e përbashkët. Thuhet në terma diskutimi të përditshmërisë që — Njerzit janë të ndryshëm, secili ka personalitetin e tij dhe nuk mund të ndryshohet lehtë. Zhvillimi njerzorë ka arritur ti emëroj dhe ti klasifikoj personalitetet konkretisht në mënyrë empirike. Është shumë e rëndësishme të mësojmë rreth personalitetit sepse njeriu është pjesë e nje bote sociale, dhe njohja/vetëdijësimi mbi psikologjinë e personalitetit do e bënte ndërveprimin njerzorë më të harmonishëm dhe shkëlqyeshëm për zgjidhjen e problemeve në një mjedis gjithnjë dinamik, dhe në ndryshim.
Personaliteti fuksionon duke influencuar perceptimin, motivimin, emocionet dhe veprimet sa që njerzit me personalitete të ndryshme e përjetojnë dhe perceptojnë botën ndryshëm. Ne mund ta zhvillojmë personalitetin dhe të ndryshojmë minimalisht, ndërkohë që ato janë disi të lidhura gjenetikisht. Nuk ka vetëm një zgjidhje të saktë për problemet e botës. Bota nuk është e njëjtë në çdo vënd dhe kohë, dhe mjediset tona janë të pa parashikueshme në përbërjen e tyre. Çdo personalitet në ekstremitet e tij është i mirë përshtatur në një lloji ambjenti të caktuar.
Një qasje empirike ndaj Personalitetit është modeli me Pesë Faktorë kryesorë:
Ekstrovert — Neurotik — Dakortues — I Ndërgjegjshëm — I hapur; i bazuar në leksik dhe jo teori psikologjike, i zhvilluar në fillim viteve 1990. Fjalori njerzorë është zhvilluar mjaftueshëm të përshkruaj dhe kap elemente esenciale në diferencat dhe të përbashktat tek personaliteti i njerzve; nëpërmjet pyetjeve, frazave, apo të zgjidhen mbiemra. I testuar në kultura dhe gjuhë të tjera.
Ekstrovert — dy aspekte në përbërje, Entuziast dhe Kategorik
Trajtat e Ekstrovertit: Social, Të qeshur dhe të dashur, Afeksion, Spontan, Fjalëshumë, Të tërhequr në profesione si shitja, infermieri dhe mësuesi, Impulsiv, Bixhozçij.
Ekstrovert si personalitet ka tendencën të përjetojnë emocione pozitive. E kundërta Neurotik përjetojnë emocione negative.
Emocionet positive dhe negative na orientojnë drejtë arritjeve të qëllimeve tona dhe ndihmon të kuptojmë ku jemi dhe të përllogarisim rrugëtimin përpara. Studimet tregojnë që njerzit nuk kanë një uri për lumturi por çlirim nga vuajtia; qëllimi është të qënurit përshtatshmërisht i lumtur bazuar në rrethanat aktuale.
Njerëzit Entuziast flasin shumë, bëjnë miq lehtë, buzëqeshin shpesh, dhe shfaqin ndjeshmëritë e tyre më shpejtë. Njerëzit kategorik marrin përgjegjësi, influencojnë njerzit, udhëheqin drejtimin, dhe pëlqejnë të ndajnë opinione.
Ekstrovertët vlersojnë të tashmen më shumë se të ardhmen dhe në aspektin social të popullsisë kjo trajtë ndihmon në situata të ndryshimeve dhe bën që të adoptohen në situatat e momentit. Kjo tendencë shtynë në ndjekjen e shpërblimeve, benefiteve të kënaqësive negative drogë, bixhoz, dhe sex të pa mbrojtur dhe kontrrolluar.
Neuroticizm — dy aspekte në përbërje Paqëndrueshmëri dhe Tërheqia (në vetvete)
Në përgjithësi njerzit janë më tepër të ndjeshëm ndaj emocioneve negative se sa atyre emocioneve pozitive. Kjo dihet sepse njerzit preken në dhimbje më tepër nga një magnitudë çfarë do humbjeje se sa ata do të bëheshin të lumtur të merrnin të përfitonin diçka në të njëjtën magnitudë.
Neuroticizmi si tipar përfaqëson emocionet negative. Emocionet negative përfshijnë një aspekt të gjërë trajtash si frustrimi, zhgënjimi, pikëllimi, dhimbja, kërcënimi, pasiguria, dhe ankthi. Dy aspektet e saj:
- Tërheqja (në vetvete): kur personi ananon së tepërmi nga kjo trajtë përshkruhet si më i prekshëm nga ankthi, i vetëdijshëm, depresiv, i lehtë në përhumbje, diskuraim.
Njerëzit me pak të tillë përshkruhen si të qetë, arsyeshëm të lumtur, dhe konfident.
- Paqëndrueshmëria: konsiderohen njerëz që preken, lehtësisht të irritueshëm, dhe të luhatshëm.
Emocionet negative na ndihmojnë të shmangim dhimbjen dhe vuajtjet duke na motivuar të veprojmë të kujdesshëm. Por disa njërëz e kanë të tepruar sa i përhumb dhe gjasat janë të vuajnë nga sëmundje psikiatrike: depresioni dhe ankthi, që mund ti tejkalojnë me trajtim të tyre.
Depresioni shkakton apo bën një njeri të ndjehet i mërzitur, bosh, i pashpresë, dhe me faj ndër të tjera emocione negative.
Kjo mund të kurohet me antidepressant por duhet parë edhe situate në tërësi e njeriut duke iu përgjigjur pyetjeve të disa fushave bazike të jetës, përpara marrjes së medikamenteve. Përfitimi do jetë më i mirë nga përmirësimi i këtyre fushave:
- Keni një punë të qenësishme?
- Kanë marrë edukim mjaftueshëm?
- Sa përmbushëse është jeta sociale e tyre?
- Janë në shëndet të mirë fizik?
- E përdorin në mënyrë të qënësishme kohën e lirë?
Ankthi një çrregullim tjetër i shkaktuar nga emocionet negative, që përfshin simtomat e merakut të tepruar, ndjenja paniku, dhe ngritje intesiteti fizionomik.
Mënyra më e mirë për ta trajtuar është duke u përballur në mënyrë vullnetare me gjërat që frikësojnë. Tre mënyra të mundshme për tu përballur me Ankthin:
- Ki një plan./ Pasja e një plani të thjesht njëkohësisht motivues
- Mos nenvlersimi i përdorimit të rutinës./ Edhe rutina më e thjeshtë si ajo e ushqimit apo fjetja në të njëjtën orë çdo ditë.
- Ekspozohu me situate jofamiljare./ Prirja për tu përballur me “frikra’ të reja apo situate mund të reduktoj ankthin ndërkohë qe familjarizoheni me to.
Dakortues — dy aspekte në përbërje Dhëmbshuria dhe Mirësjellja
Njerëzit me tipar Dakorsie mund të përshkruhen si të dashur, të ngrohtë, dhe të gjindshëm, ndërkohë jo dakortuesit përshkruhen si përvetsues, të pamëshirshëm dhe hakmarrës.
Dakortësia është një qasje e cila anon të vendosi interesat e të tjerve kundrejt të vetave, dhe zgjidh problemin e gjetjes së balancës sa shumë duhet të anojmë nga interesat tona përkundrejtë interesave të të tjerve.
Disadvantazhed e Dakortësisë së tepërt
Duke qenë së tepërmi dakortues këta njerëz mund të jenë shumë përkujdesës dhe në ambjentin e të rriturve është një strategji jo produktive. Me kalimin e kohës këta njerëz mund të mbajnë inate apo pasiv agresiv.
Psikologët klinikë i ndihmojnë këta persona duke i ushtruar të jenë më kategorit, për të vendosur interesat e veta përpara. Përshëmbull ky trajnim ndihmon njerzit të mësojnë të negociojnë për paga më të mira. Gjithashtu ndikon në autonominë e individid, kur prindërit janë vetë sakrifikues dhe nuk i lënë fëmijët e tyre të zhvillojnë mjaftueshëm autonominë e tyre — të jenë autonom.
Aspekti Dhëmbshurisë:
- Ndjeshmëri të emocioneve të të tjerve
- Marrin kohë për të tjerët
- Kanë një anë të butë
Get Mario Korra’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
- Pëlqejnë të bëjnë për të tjerët
- INteresohen për problemet e të tjerve
Aspekti Mirësjelljes:
- Respektojnë autoritetet
- Nuk besojnë se janë më mirë se të tjerët
- Urrejnë të duken shtytës
- Nuk marrin avantazh kundrejt të tjerve
- Rrallë i vendosin të tjerët në presion
Mangësitë dhe sjellja predadore e mungesës së Dakortësisë
Njerzit jo dakortues janë shpesh kokë-fortë, të pamëshirshëm dhe hakmarrës; edhe pse tingëllojnë negative, kanë një avantazh, paguhen më shumë për të njëjtën punë, gjasat të përdoren nga të tjerët janë të pakta, dhe nuk inatosen sepse nuk bëjnë gjëra që nuk duan ti bëjnë.
Mungesa e tepërt e dakortësisë përkthehet shpesh në dhunë dhe sjellje kriminale.
Më së shumti jo dakortues janë meshkujt; femrat janë më dakortuese.
Kush janë diferencat në personalitet ndërmjet burrave dhe grave?
Diferencat më të mëdha ndërmjet burrave dhe grave në Pesë Traitat e Mëdha të personalitetit janë në Dakortësi dhe Neuroticizëm, ku gratë shënjohen më lartë në secilën; kjo është përtej aspekteve kulturore.
Diferencat më të mëdha, gratë shënjojnë më lartë në dhëmbshuri, tërheqje në vetvete, mirësjellje, luhatje, të hapura, rregull dhe etuziazëm. Burrat shënjojnë më lartë në të qenurit kategorik.
Janë dy teori kryesore që reflektojnë se nga se derivojnë këto diferenca
1. Teoria e parë është konstruksionizmi social, e cila argumenton që këto diferenca rezultojnë nga mënyra si burrat dhe gratë socializohen.
2. Teoria e dytë është hipotezat biologjike, e cila argumenton që këto diferenca në personalitet janë të lidhura në ndryshimet biologjike siç janë diferenca në gjenetikë.
Më e favorizuara është teoria e ndryshimit biologjikë, pas studimeve në shoqëri egalitariste, me influencë për barazi, ndryshimet në personalitet në Pesë Traitat e mëdha ishin njëlloji të dukshme.
Gjithashtu psikologët e personalitetit kanë zbuluar traitë sjellje të quajtur Interesa, ku këto interesa janë dy kategpri: 1. Interesim në gjëra dhe 2. Interesim në njerëz.
Burrat janë më të interesuar në gjëra ndërsa gratë janë të interesuara në njerëz.
Nga këtu rezulton që burrat zënë vënd në profesione si inxhiniera, mekanikë, dhe riparues;
Gratë dominojnë infermjerinë, mësuesinë, dhe kujdesin e fëmijëve, që reflekton interesin në njerëz.
Të Ndërgjegjshëm — dy aspekte në përbërje Zellshmëria dhe Rregullsia
Tipari personalitetit të Ndërgjegjshëm me dy aspektet e saj Zellshmërinë dhe Rregullsinë është e lidhur me punën dhe organizimin.
Zellshmëria: i çojnë deri në fund planet, shmangin humbjen e kohës, përfundojnë çfarë nisin, dhe gjithmonë dinë se çfarë po bëjnë, nuk shpërqëndrohen lehtë. Zakonisht janë shumë punëtorë.
Rregullsia: Njerëz të tillë mbajnë gjërat me rregullsi, përdorin planifikim të kohës, dhe pëlqejnë rutinat dhe detajet. Ata shpesh përshkruhen si të pastër dhe të organizuar.
Ndërgjegjshmëria është një nga përcaktuesit më të mirë të suksesit në jetë pas Inteligjencës (IQ).
DR. Peterson dhe ekipi i tij kërkimorë kanë teorizuar që mund të lidhet me korteksin frontal të trurit, i cili është i lidhur me sjelljen racionale njerzore të planifikimit, por hulumtimet nuk gjetën një ndërlidhje të tillë.
Me studentët e tij provuan ta lidhnin ndërgjegjshmërinë me veprimptari të ndryshme që kanë të bëjnë me orientimin drejt detajeve, durim në përfitimin e kënaqësive, dhe Inteligjencën, por përsëri nuk gjetën një ndërlidhje.
Ndërgjegjshmëria, veçanërisht rregullsia, është e lidhur së tepërmi me ndjeshmërinë e neverisë (aromat e pakënshme, lëngjet trupore, dhe vendet e pa pastra).
Nëse tipari i ndërgjegjshmërisë është në nivele të larta, lidhet me dy çrregullime: Anoreksinë: Hiper-obsesion me trupin
Ç’rregullimi Obsesiv Kompulsiv: ç’rregullim shpesh i fiksuar me pastërtinë ndaj mikrobeve.
Lidhja e Ndërgjegjshmërisë me Suksesin në bisnes: dy tipologji njerëzish që ndihmojnë në suksesin e bisnesit janë të ndërgjegjshmit dhe të hapurit ndaj eksperiencave.
Të ndergjegjshmit, janë të mirë në zbatim dhe menaxhim, specifikisht nëse gjithashtu janë inteligjent.
Të hapurit, janë të mirë në të menduarit ide të reja dhe ndryshimin e drejtimit të kompanisë.
Bisnesi ka nevoj për njerëz të hapur, kreativ, dhe sipërmarrës për të siguruar që mundësitë frutdhënëse të mos lihen pa u vërejtur.
Të Hapur ndaj Eksperiencave: dy aspektet në përbërje Intelekt dhe I Hapur
Njerzit e hapur përshkruhen si origjinal, imagjinativë, kreativ, complex, kurioz, dhe shfaqin të kenë gjërësisht interes për gjërat.
Ky tipar personaliteti, i Hapur ndaj Eksperiencave, lidhet me inteligjencën, kreativitetin, të menduarit abstract, dhe të interesuar ndaj artit.
Njerzit me tipar të theksuar të qënurit të hapur shijojnë natyrën, besojnë në rëndësinë e artit, janë reflektues, përfshihen shumë në muzikë, shijojnë poezinë, janë shumë emocional, kanë nevojë për një qasje kreative, dhe shikojnë bukurinë në gjëra që njerzit e tjerë nuk mund ti shofin.
Njerzit të cilët janë me intelekt të lartë, idetë abstrakte i kuptojnë shpejtë, mund të përpunojnë shumë informacion, zgjidhin probleme komplekse, pëlqejnë diskutimet filozofike, lexojnë shpesh, dhe mendojnë shpejtë. Aspekti i intelektit është reflektim i IQ në personalitet.
