X
Geçen senenin Eylül ayında kızımızı eşimin de öğretmen olarak çalıştığı anaokuluna yazdırdık. Yer Bilkent, Ankara. Kaç gün oldu saymadım ama kavraması kolay olsun diye 100 gün okula gitmiş olsun diyelim. 55–60 gün ben götürmüşümdür. Götürünce de akşama kadar çıkmasını bekliyorum pek tabiî; çünkü Bilkent şehir merkezinden uzak ve benzin kızımı okula bırakayım, eve gideyim, geri almaya geleyim şeklinde yaşayamayacağım kadar çok pahalı.
Eylül 2022'den Ocak/Şubat 2023'e kadar Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde (DTCF) ve Ocak-Haziran 2023 arasında Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nde verdiğim toplam üç dersin neredeyse tamamını kızımı okula bıraktığım günlerde Bilkent Center’daki Arabica’da, her gün aynı saatte, aynı masada, aynı sandalyede, aynı kahveyi yudum yudum 6 saatte içerken hazırladım. İlk zamanlar 33 TL gibi bir fiyatı vardı. Şu anda 60 TL. Yani gittiğim her günü hesaplarsak kahveye deli gibi para vermişim. Neden? Kahveye verecek parayı da kapsayacak bir ücreti kazanmak, ileride bilmem kaç akademik atama/yükseltme kriterini sağlayacak şartları şimdiden karşılayabilmek, akademiden uzak kalmamak, öğrencilerle vakit geçirerek muazzam şeyler öğrenme fırsatını kaçırmamak ve beynimi kullanmaya devam ederek pas tutmamasını sağlamak için. Üretken olurken ne yazık ki “tüketken” de oluyorum yani.
Oradan buradan cüzzi miktarda paralar kazanan, saatlik ders ücreti alan, çeviriden gelen ufak tefek paraları borç kapatmaya harcayan biri olarak bunları kendi elimle “itiraf ediyor” olmam okuyana aptalca geliyor olmalı. Kesinlikle öyle görünüyor, katılıyorum. Ama bu etkinlik benim için bir terapiye dönüştü. Öyle ki, kitaplarımı orada okudum. Makalelerimi orada yazdım. Çevirilerimi orada yaptım. Derslerimi, PowerPoint sunumlarımı orada hazırladım. Sınav kağıtlarını orada okuyup notlandırdım. Reddedilen veya yanıt dahi verilmeyen iş başvurularımın yaklaşık yarısını orada yaptım. Sinirlenince orada ağladım. Uyku bastırdığında oradaki masaya kafamı dayadım. Biriyle görüşeceksem oraya çağırdım. Kızımın okuldan gelen fotoğraflarına gülümseyerek orada baktım. Benim gibi sürekli aynı saatte aynı yere gelen ve aynı kahveyi içen -aynı ayini yapan- o iki adamı göz kenarımla orada seyrettim. Yeni nesilin seks fantazilerine ve aile travmalarına dair konuşmalarına orada kulak kabarttım. Bilkent’in cafcaflı iş hayatına dair dedikoduları orada, her gün aynı yerde, aynı saatte, aynı masada, aynı sandalyede, aynı kahveyi yudumlarken dinledim. Verdiğim kahve parası önemini yitirmeye başladı, çünkü hayatım orada yaşanıyordu, sabah saat 10.30'dan akşam 16.30'a kadar orada geçiyordu.
Yine aynı sandalyede ve aynı masada otururken yaptığım bir şey, son iki günümü birbirine kattı. Bir iş başvurusu yaptıktan sonra sinirlerim gevşeyince Twitter’a (ya da adına ne diyorsanız) şöyle bir gönderi serisi yazasım tuttu:
Sonra soğumuş kahvemden bir küçük yudum daha alıp çalışmaya devam ettim. Gönderide bahsini ettiğim kitap yazımına ve yine bahsi geçen -para almayacağım- çevirime döndüm. Birinden sıkılınca diğerine geçerek ilerledim. Saat 15.30 civarı, gün içinde asla alamadığım uykuma katkı olsun diye alışkanlık hâline getirdiğim, kapalı otoparktaki arabamda (evet arabamız var) bir saatlik uyuma seansım için bilgisayarı kapattım. Arabica ayinimin son sigarasını yakıp Twitter’a girdim. Girmez olaydım… Durmayan bir bildirim akışı! “Yine salak salak yazdın, üç-beş kişi beğenir, sen de söylenmeni yapmış olursun işte,” diye düşündüğüm şey durmaksızın etkileşim almaya başladı. Bir yandan hoşuma gitti, bir yandan korkmaya başladım. Özel mesaj atan oldu, yazıştığım oldu vesaire derken arabadaki uykumdan da feragat etmiş şekilde kızımı okuldan almaya gittim. Bu arada, hem sabah hem akşam Eskişehir Yolu’nun trafiğini de kattığınızda her gün en az 1,5 saatimizin yolda geçtiğini ve su gibi benzin harcadığımızı da hatırlatmam gerek. “Neden toplu taşıma kullanmıyorsunuz?” diyecek olursanız… Bunu babam bile soruyor. Sadece bir kez olsun o yolu çocuğunuzla gidip gelir ve 15 dakika yürüyüş ile birleşen dört vesait macerasını yaşarsanız bunun neden sürdürülemeyecek bir yöntem olduğunu anlardınız. Babam bunu hiç denemediği için soruyor. Umarım bir gün dener…
Neyse… Akşam Twitter yüzünden uyuyamadım. Yazılan her şey cevap verme isteğiyle yanıp tutuştum. En çirkin laflara, ithamlara, üstten bakan yanıtlara, acımasız retweet’lere vs. derken gün bitti. Gece cevap yazacağımı söylediğim insanlara cevap yazacak gücüm kalmadı.
Ertesi gün başkaları haber tweet’i olarak yazdıklarımı paylaştı. Instagram’daki garip akademik hesaplar benim gönderimi paylaşmaya başladı. İş çığırından çıktı. Kimseye cevap yazacak gücüm kalmadı; çünkü münferit yanıtlar verilebilecek seviye çoktan aşılmıştı.
Ben de üşenmedim, kimi gönderilerin ekran görüntülerini aldım. Bunları kimin yazdıklarını yeterince zaman geçirirseniz bulabilirsiniz; ama ben anonimlik adına hesap fotoğraflarını ve isimlerini kaldırdım. Yüzlerce yanıttan bir kısmını seçtim. Bunların bir kısmı aşırı ön yargılı, bir kısmı absürt komik, bir kısmı küstahça, bir kısmı dünya tatlısı, bir kısmı aşırı insanî. Amma velâkin bir kısmı cahilce; bu biraz benden biraz karşı taraftan kaynaklı. Önce bir bakalım, sonra açıklayacağım.
Daha sayısız iyi, orta, kötü ve berbat içerikli etkileşim alan ve bu lunapark treni gezisi gibi yüreğimi bir hoplatan bir sızlatan tweet’ime dair biraz daha açıklama yapma gereği duyuyorum. Öncelikle ben hiçbir şey yapmadan yüksek lisans ve doktora bitirip “Ben işsizim ya!” diye sızlanmıyorum.
Get Hakan Mutlu’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
2007–2011 arasında antropoloji bölümünde lisans okudum. Hiç ara vermeden -siz sormadan ben söyleyeyim- baba parasıyla Almanya’ya gittim ve 2014'e kadar yüksek lisansımı yaptım. Yüksek lisansım bitmenin eşiğindeyken Türkiye’de lisansımı yaptığım fakültede araştırma görevlisi kadrosu açıldığını öğrendim. Tandığım birine açılmıştır umutsuzluğuyla başvurmaktan vazgeçtim; şu an 15 yıllık hayat arkadaşım (kavgamız eksik olmaz), o zamansa kız arkadaşım olan eşimin zoruyla açılan kadroya başvurdum. Hiç beklemediğim bir şekilde araştırma görevlisi oldum. Paleontoloji değil, paleoantropoloji anabilim dalına. Hani şu doğru yazdığınızda bile altı kırmızı ile otomatik çizilen ve “yanlış yazdınız” uyarısı verecek kadar Türkçeye uzak, ama cumhuriyetin kuruluş yıllarında neredeyse tüm devlet kademesinin bildiği bilim dalı…
Baba parasıyla okudum diye (o zamanlar Euro 2,5 TL’ydi) en yakın arkadaşlarım bile torpille girdiğimi düşündü. Ne de olsa sınava giren diğer adayların eğitimi Türkiye’dendi. “Kazandım!” diye Twitter’a yazsam eminim daha ağır konuşanlar çıkardı tabiî, ama usluluk edip çok yaymadım ki moralim bozulmasın. Yani gurur bile yaşatmadılar bana, daha o zamandan. Neyse… İşe başladığım 28 Şubat 2014 tarihinden sonra (darbe gibi tarih) 4 Nisan 2014'te yüksek lisans tezimi başarıyla savundum. Baba parasıyla okudum ama tezim için aylarca, tozlu ve küflü laboratuvarlardan soğuk odalara, kalabalık sınıflardan yalıtılmış kütüphanelere kadar pek çok şartta sabahlara kadar çalıştım. Affedersiniz eşek gibi çalıştım hem de. “Sikindirik” falan bir konuydu belki çoğu insana göre, ama benim için önemliydi. Sonra Eylül 2014'te doktoraya başladım (aynı ay içinde o 5 yıllık sevgilimle evlendim) ve bu esnada araştırma görevlisi olarak çalışmaya devam ettim. Tüm özgeçmişimi yazmayacağım, ama ben zaten doktora yaparken “hoca” olarak çalışıyordum, hem de devlet üniversitesinde devlet “memuru” olarak. İyi de maaşım vardı. İyi de çalıştım. Twitter’a yazdığımın katbekat fazlası iş yaptım. Eskiden olsa asla böyle şeyler söyleyemezdim ama o çok basmakalıp laf var ya, yine Twitter işgüzarları yüzünden İbn-i Haldun’a atfedilen, “fazla tevazunun sonu vasattan nasihat dinlemektir” diye… Hah, onu o kadar çok yaşadım ki artık gereğinden fazla tevazu göstermemeye çalışıyorum. Kusuruma bakmayın.
Ben araştırma görevlisi olduğumda 2547 sayılı kanunun 50/d bendine göre atandım. Yani yüksek öğrenimim bittiğinde iş sürem de son bulacaktı; fakat 33/a bendine göre yükselebilme hakkım vardı. Yani belli akademik şartları yerine getirir, doktora yeterlik sınavını geçer ve bölüm tarafından da istenilirsem doktoram bitse dahi araştırma görevlisi olarak üniversitede kalabilirdim. Dönemin Ankara Üniversitesi rektörü Erkan İbiş isimli şahıs 2016 yılında kafasına göre bir senato kararı ile 50/d’li araştırma görevlilerinin 33/a’ya atanmayı isteyebilmelerinin önünü, başvuru süresini “en az 5 yıl doktora yapmış olmak” şartıyla uzattı. Normal şartlarda bir doktora eğitimi en az 4 yıl en fazla 6 yıl sürer. Ben dosyamı hazırlayıp başvurmaya hazırlanırken çıkan bu karar yüzünden beklemek zorunda kaldım; çünkü 2014'te doktoraya başlamıştım ve beş senem dolsun diye 2019'a kadar beklemem gerekecekti.
2017'nin Haziran ayında Yüksek Öğretim Kurumu bir karar aldı 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun 33/a bendinde değişiklik yapılmasına onay verdi. Meclis tabiî ki bu kanun değişikliğini onaylayacaktı. Bu değişikliğe göre 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren üniversitelerde yeni istihdam edilecek tüm araştırma görevlileri 50/d’li olacak, yüksek lisanslarını bitirdikten sonra 6 ay içinde doktoraya başlamazsa veya hâlihazırda doktora yapanlar doktoralarını tamamlarlarsa üniversite ile ilişikleri kesilecekti. Haziran’da alınmış bu karar bize resmî olarak ya Ekim’in son haftası ya da Kasım’da bildirildi. Kısacası 33/a’ya başvurmak isteyen herkes panik hâlinde dosya hazırlamaya başladı -tabiî eğer en az beş yıldır doktoraya kayıtlılarsa (Senato’da İbiş Etkisi / SİE diyorum ben bu saçmalığa).
Ben her şeye rağmen dosyamı dekanlığa teslim ettim; fakat tabiî ki 33/a’ya geçirilmedim. Hukukî ama gayrımeşru bir karardı bu. Yine de dekanlıktan resmî bir yazı ile sebep öğrenmek istedim. Bana gelen resmî yanıtta yalnızca doktorasına 2013 ve öncesinde başlamış araştırma görevlilerinin dosyalarının kabul edildiği yazıyordu. Bu kanun değişikliği muhtemelen rektörler arasında bir kulis bilgisi olarak aylar, belki de yıllar önceden yayılmıştı, bilemiyorum. Çünkü SİE, muhtemelen 33/a’ya geçmeye uygun en az sayıda araştırma görevlisinin 2013 ve öncesinden olduğunu göz önünde tutarak çıkarılmıştı. Bu tamamen benim varsayımım; ama emin olun, akademide 8 sene pek çok varsayımın geçerli olduğunu anlayabilecek kadar uzun bir süre.
Bir bardak soğuk su içip doktorama ve akademik hayatıma devam ettim tabiî. Benim gibi onlarca araştırma görevlisiyle arkadaş oldum bu süreçte, bana en büyük faydası bu oldu. Şimdi neredeyse hepsi işsiz bu arada. Şimdiki aklım olsa 2016'daki SİE’ye dava açardım. Açmadım.
Doktora bitince işsiz kalacağımın kesinleşmesinden mütevellit borç harç işlerine bir son verdik ailecek. Ev alacaktık, almadık. Araba alacaktık, almadık. Çocuk yapacaktık, erteledik. Klasik bir aile hayatı hayali gibi geliyor belki ama 2019'da eşimle 10 yıldır birlikteydik ve Türkiye’de öğrencilerin dahi hayatını güzel yaşayabildiği yıllarda yaşadığımızdan ev-araba-çocuk “hayali” uzak bir fikir değildi artık.
Sonra 2020, merhaba COVID-19! Şubat’ta canım kızımız doğru. Mart 11'de koronavirüs pandemisi Türkiye’de resmen ilân edildi. Pandemi sayesinde azamî doktora sürelerimizin uzatılmasına karar verildi, YÖK’ün son yıllarda yaptığı tek iyi şey olabilir. Bu sayede doktoram bitmediği için araştırma görevlisi olarak çalışabilmeye devam ettim. Ama işimin biteceğini bildiğim için yatırımlarımızı, birikimlerimizi yapmaya da devam ettik.
Nihayetinde 28 Mart 2022'de doktora tezimi savundum. 21 Nisan 2022'de ise Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih — Coğrafya Fakültesi ile akademisyenlik ilişkim kesildi. O sıralarda yeni değişen YÖK başkanının bu 50/d meselesine dair bazı yenilikler getireceği söylentileri çıktı. Savunmamı o kadar çok uzatmıştım ki, yeni düzenlemenin çıkmasını resmî olarak bekleyememiştim. Savunmamdan 63 gün sonra 50/d’li araştırma görevlilerinin 1+1 sene daha işlerine devam edebilecekleri kararı alındı. Sonrasındaysa tüm 50/d’lilerin 33/a’ya geçirilmesi kararı çıktı. Hiçbir karar geriye dönük işletilmedi. 2018'de alınan keyfi karardan dolayı hepimiz en azından bu tarihe kadar geriye dönük uygulanacağını düşünmüştük. Olmadı. Yani o tren de gözümün önünde aktı gitti ve ben bir öküz gibi vagonları seyrettim.
O sıralarda tweet’imde yazdığım süreçler başlamıştı. Çeviriler, bir eski öğrencime İngilizce dersi, birkaç kere ev temizliği, ufak tefek proje işleri vesaire. 2022 yazında ODTÜ, TED ve Bilkent Üniversitelerine başvurularda bulundum. ODTÜ ve TED’den geri dönüş almadım. Bilkent’ten ise olumlu dönüş aldım ama tam o sırada rektör değiştiği için saat ücretli derslerin çoğu açılmadı ve benim oradaki dersim 2023'e sarktı. Dil ve Tarih — Coğrafya Fakültesi’nde, kendi bölümümde iki ders verebilmek içinse bölümümle anlaştım, ders başına ayda 650 TL gibi bir para kazandım. Yani iki dersten ortalama 1300 TL. Aylık! Bu süreçte başka bir işte çalışamıyordum çünkü kızım artık kreşe başlamıştı ve sürekli onunla ilgilenmek, kendime ayırabildiğim vakitlerdeyse ders hazırlamak durumundaydım. Eşim hem işinde çalışıyor hem de ek gelir olsun diye sürekli yeni proje ve ücretli eğitimlere koşuyordu (eğitmen olarak). Ben ek gelir olsun diye çeviri yapmaya devam ediyor, yeri gelince eşime projelerinde yardım ediyordum. Kendim bir doktora sonra araştırmacı projesi yazamadım. Sebepleri hem kişisel hem de akademinin içindeki boktan meseleleri kapsıyor.
Bilkent’teki dersimden Ankara’dakine nazaran çok daha iyi bir aylık ücret aldım. Azıcık da olsa o beni rahatlatmıştı. Sonra yaz geldi, ders bitti, para gitti. Kitap çevirisi işine girdim, çok para getirmiyor. Çok paragöz gibi sürekli paradan bahsettiğimin farkındayım ama bana Twitter’da yöneltilen ithamların aksine -bilhassa bir baba olarak- hayatın mevcut gerçeklerinin gayet farkındayım: Para.
Yazabileceğim o kadar çok şey var ki, çeviri yapmak yerine kendi sürecimi kitaplaştırmayı bile düşündüm bu süreçte. Sonra da “Aman, kim ne yapsın senin hayatını?” deyip sürekli vazgeçtim. Twitter’da sürekli ağlaklık yaptığım oldu, kimse ciddiye almadı. Almadılar diye üzüldüm, yine ağlaklık yaptım. Sonra o iki gün önceki Tweet’i atıp bir milyondan fazla kişiye ulaştığını görünce ne yapacağımı bilemedim, kitlendim kaldım. Ama sırf bir gönderim tabiri caizse “yürüdü” diye kitap yazma fikrine geri de dönmedim, merak etmeyin.
Hülâsası, ben eğitim hayatını -dershaneyi saymazsak- devlet üniversitelerinde nispeten ücretsiz tamamlamış, ama baba parasıyla Almanya’da “sikindirik” bir alanda yüksek lisans yapmış, 24 yaşında üniversitede işe girecek kadar şansı yaver gitmiş, 32 yaşına kadar hayatında en sevdiği yerlerden biri olan Dil ve Tarih — Coğrafya Fakültesi’nde kimilerinin sığ ve faydacı/çıkarcı hayat görüşüne göre “sikindirik” bir bölümde çalışmış, tonlarca hobisi ve gerçekten gereksiz olduğunu kabul ettiği bir sürü bilgisi olan hassas ve ağlak bir baba olarak, rektörler ve YÖK kodamanları tarafından plansız yüksek eğitim politikalarının sonucu sadece akademik değil, neredeyse tüm hayatını üzerine inşa ettiği ve göz göre göre parçalanan hak sütunlarının altında kalmış bir eski tam zamanlı akademisyenim. 17 yaşında başladığım akademik kariyerim hayatımın tam %50'sini oluşturuyor. Hayatımın -bu yazı itibariyle- %64,7'si tüm bu yaşadıklarımı(zın) esas müsebbibi olan, dezenfektan piyasasından emlâk piyasasına, balonlu poşet piyasasından sağlık “piyasası”na bir plansızlık ve liyakatsizlik anlayışı içinde geçti.
Bu alanda daha önceden çalışmış, kim ne derse desin başarılı, ama kapitalist ve piyasacı eğitim modellerine, nepotizme, plansız eğitim politikalarına ve çalışma hayatının her alanında sömürüye sonuna kadar karşı biri olarak elbette hayatımı adadığım ve kimliğime ilmek ilmek bezediğim alanımda işsizliğim hakkında söyleneceğim! Bu hakkımı elimden almanıza izin vermeyeceğim ve ağlayarak mücadele etmeye devam edeceğim. Çünkü ağlamazsam ne yaşadığımı, hatta yaşayıp yaşamadığımı anlayabileceğimi düşünmüyorum. Twitter’da atıp tutuşlarınızı da alın götünüze sokun, en azından oradan hava almış olursunuz.
Şununla bitirmek istiyorum:








