Suç ve Ceza
Kitap İncelemesi
Daha ortaokuldayken alıp okumuştum. Hangi yayıneviydi hatırlamıyorum ama yarı yarıya kısaltılmış bir versiyonuydu. Aklımda kalan şeyler; balta, yaşlı kadın, Lizavetta, tefecilik, alkol, ruble, Petersburg ve tabi ki Raskolnikov…Ne tür bir farkındalık düzeyinde okumuştum bilmiyorum ama o zamanlar Rusça öğrenmeyi ve Petersburg’a gitmeyi arzuladığımı çok iyi hatırlıyorum.
Yıllar sonra bu kitabın tam versiyonunu iyi bir yayınevinden tekrar okudum. Ve anladım ki: Dostoyevski bir dahi. O anlatım; betimlemelerdeki ayrıntılar, karakterler, karakterlerin buhranları, sefalet…Kitabı yaklaşık bir haftada bitirdiğime inanamadım resmen. Normalde yavaş okurum ve bundan gocunmam. Ama bu kitapta o kadar heycanlandım ki bırakamadım elimden. Bundan sonrasında spoiler bilgiler olacak!
Kitapta en vurucu olay en başta yaşanıyor. Ben buna biraz şaşırdım çünkü Raskolnikov’un cinayet kararını bu kadar çabuk almasını beklemiyordum. Yapsam mı yapmasam mı sancılarını daha çok dinleriz zannediyordum. Fakat kitaba başladığımızda Raskolnikov o süreçleri çoktan geçmiş ve kararını vermişti. Tabi ben öncesini bilmeyince Raskolnikov’a çok kızdım. Ne diye böyle bir şey yaptı ki? Yaşı çok genç, okulu bitirip iş bulmaya çalışabilir. Hem bir tefeciyi öldürmenin kime ne faydası dokunur? Mutlaka yerini dolduracak başka bir pislik çıkacaktır.
Ben bunları düşünürken yazar araya başk karakterlerde koydu. Marmeladov ve ailesi gibi. Marmeladov karakteri sevmediğim bir karakter. İşi olmasına rağmen alkol batağında, bana göre iradesiz ve beceriksiz. Rusya’nın dönem şartlarını ve kültürünü bilmemenin duygularımda etkisi büyüktür diye düşünüyorum. Çünkü o sefil aileye bir anlam yükleyemedim. Onlara acımalı mıydım, kızmalı mıydım, tiksinmeli miydim? Marmeladov sürekli içiyor, karısı sürekli ağlıyor fakat zavallı Sonya’yı da fuhuşa zorluyor. Sonya’yo seveyim diyorum o da tüm varlığıyla hala veremli kadını ve babasını çok seviyor. Elbette ailesini sevmek doğal bir dürtü fakat fuhuştan kazandığı azıcık parayı da babası meyhaneye gitsin diye ona vermesi… Bilemiyorum gerçekten. Aynı durum Raskolnikov için de geçerli zaten. Cebindeki son parayla bu fakir aileye hep yardım ediyor. Belki de sonunda Sonya ile birleştirmesinin sebebi bu tür ortak yanlardır.
Get Nursel Paköz’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Razumihin ve Dunya karakterlerini sevdim. İkisiyle de gerçek hayatta arkadaş olabilirdim sanırım. Anneleri tam bir eski zaman kadını gibiydi. Evladı için her şeyi yapan, bir şeyler sezen, affeden ama bazen patavatsızca konuşan. Neyse biz olaya geri dönecek olursak ben kitabın yarısına kadar Raskolnikov’a hala kızgındım. Neden, neden, neden… Bu sorunun cevabını da yarısından sonra buldum. Raskolnikov’un öğrencilik yıllarında yazdığı bir makaleden anlıyoruz ki; adamın farklı bir sosyolojik tezi var. Buna göre insanlar ikiye ayrılıyor; olağanüstü insanlar ve sıradan olanlar. Sıradan insanlar çoğalırlar ve daha alt işleri yaparlar. İnsan neslinin devamlılığını sağlamakla yükümlüdürler. Doğaları gereği tutucu ve uysaldırlar. Olağanüstü olanlar ise yıkıcıdır, bu yıkıcılık iyiliğe kullanılan bir yıkıcılıktır. Günümüz deyişiyle devrimci gibi nitelendirilebilir belki. Raskolnikov’un tezine göre sıradan insanlar bu olağanüstülere suç işleme hakkı tanımalıdır. Onlar böylece topluma yön verir ve çoğunluğun iyiliği için devrimler yapar. Bu durumda anlıyoruz ki Raskolnikov kendisini olağanüstü görmektedir. Doğası gereği de yıkıcı davranarak tefeci kadını öldürmüştür.
Peki madem olağanüstü olduğuna inanıyor ve suç işleme hakkını kendinde görüyordu öyleyse neden teslim oldu? Polislerin ve yakınındaki bir kaç kişinin onu yakalamaya çok yakın olması mı? Bence hayır. Nedeni bana göre hassas bir karakter olması ve vicdan azabı çekmesiydi. Böyle olmasaydı kaçıp gidebilirdi. Hastalanacak kadar bunalıma girmezdi diye düşünüyorum. Ölümle yüzleşmek kimse için kolay değildir diye düşünüyorum. Üstelik iki kişinin ölüm kararını aldı. Kolay olmasa gerek.
Kitabın sonlarına doğru Svidrigaylov karakterini tanıyoruz. Tüyler ürpertici bir şeydi bu adamın bulunduğu bölümü okumak. Kitap burada bir korku romanına dönüştü. Adam başta pedofili gibiydi, sonra Dunya’ya saplantılı olduğunu öğrendik. Dunya’ya tam saldıracak derken geri döndü ve kaçmasına izin verdi. Benim en çok ilgimi çeken şey Raskolnikov ile sohbeti esnasında ölüm konusundan hiç hoşlanmadığını bu konuyu konuşmayı sevmediğini ve kendi ölümünden korktuğunu öğrendik. Fakat bu karakter yağmurda uzun uzun yürüyüp, pis bir otel odasında sabahladıktan sonra intihar etti. Otel odasının betimlenmesindeki o gerçekçilik, kapıcının getirdiği pis yemek, odada dolaşan fare, adamın rüya içinde rüya görmesi…Rüyasında çocuk zannederek yardımına koştuğu kişinin ufak tefek bir fahişe çıkması…
Raskolnikov’un teslim olmaya gidişi oldukça vurucuydu. Artık karaktere iyice alıştığımdan mı sevdiğimden mi bilinmez teslim olmaktan vazgeçsin diye umuyordum. Fakat vazgeçmedi. Yazarın hukuk sistemine güveninden mi, güvensizliğinden mi bilinmez, mahkemeye karakterinin suçunu oldukça hafiflettirdi. Sonya’nın Raskolnikov’un peşinden gitmesi de beklenen bir sondu benim için. Raskolnikov sona doğru ılımlı ve sevecen bir hale geldi. Belki yaşın getirdiği bir şeydi bu, belki de yaşananların ruhunda oluşturduğu duygusal yükün bir sonucuydu.
Raskolnikov kendi adalet sistemini kurmaya çalışan günümüz anti kahramanlarından (örnek: Dexter) biraz farklı. Tek bir suçla küçük ölçekli bir devrim yarattı kendine göre. Mantık temeline oturttuğu bu suçun sorumluluğunu sonuna kadar aldı. Öyle ki sorguya çekildiği zamanlarda bile hep kendini belli ettiğini ve “Ben yapmadım” derken bile kıvrandığını ve acı çektiğini görüyoruz.
Bu kitabı bir dönem sonra tekrar okuyacağımı düşünüyorum. Eminim ki daha farklı çıkarımlarım da olacaktır zamanla. Çeviri haliyle bile bu kadar etkileyen bir kitabı orjinal dilinde okumak, yapılması gerekenler listeme çoktan eklendi.
