Zor Göç

Küçük amcam Sedat, uzun yıllar kamu kurumu olan TCK da etütçü olarak görev yapmıştı. Denizi ilk kez onun evine misafir olarak gittiğim zaman Arhavi’de görmüştüm. Oysa şimdi denizi ile meşhur koskocaman bir yere göç etme hazırlığı içindeydik. O güne kadar sadece coğrafya derslerinden bildiğim, resimlerini gördüğüm,oraya gidip gelenlerin parmakla gösterildiği ve orada yaşayıp tatil için gelenlerin ayrıcalıklı muamelesine tabii tutulduğu bir yere gidiyordum. Artık İstanbul’a gitmeye aday biri olarak hava atabilirdim. öyle ya…biz yakında İstanbul’a gidiyorduk. Oldukça dramatik bir uğurlama sonunda gözyaşları içinde otobüse bindik. Özellikle Büyükannem çok ağlamış , hepimizi de ağlatmıştı. Öylesine dramatik bir tabloydu ki bu, bir daha asla bu topraklara dönemeyeceğim ve asla büyükannemi tekrar göremeyeceğime kesin inanmıştım.

Babam ani karar mı vermişti? Yoksa ben mi geç duydum? Bilemiyorum ama, neredeyse son anda haberim olmuştu bu göçten. Babam ticari birikimini büyük şehirde değerlendirmek istemiş olmalıydı ki bu yola koyulmuştuk. Bu birikimin gerçek miktarı babamın ölümü ile sonsuza kadar bir bilinmeyen olarak kalacaktır. . Bugün arşivimde sakladığım babama ait bir çek koçanında ki dip koçan bilgilerine bakılırsa kısa süre içinde iki yüz bin lira gibi bir parayı borç veya hibe şeklinde arkadaşlarına veren bir tüccarın , toplam ne kadar parası olabilirse, bence bu miktar o kadardı. Doğunun kereste kralı babam, böyle bir göçü seçtiğine göre artık kabuğuna sığamaz bir miktara erişmiş olmalıydı.

İstanbul Yedikule Orta okuluna başladım aynı yıl. Kız kardeşim ilk okula , abim ise bizden bir yıl önce gelmişti ve Büyükbabamın maddi manevi gayreti ile özel üniversiteye başlamıştı. Hayatın akışı bizim aile için adeta sıfırlanmış, yeni bir mücadelenin içinde bulmuştuk kendimizi. Babam için yeni bir iş, annem için yeni bir şehir , hatta büyük şehir yaşamı başlıyordu. Bu göçün en çok çocuklar olarak bizlerin yaşam akışını ne denli değiştirmiş olduğunu ve büyük şehre göçün , eğitim açısından önemini yıllar geçtikçe anlıyordum. Ama İstanbul o zamanlar bile iki milyon nüfusu ile yine İstanbul’du ve taşının toprağının değeri şöyle dursun, oldukça ürkütücü bir şehirdi.

Akşamları eve önce babam daha sonra abim gelirdi. Abimin gelişi tüm aile için tam bir kabus haline gelmişti. Gündüz belediyede çalışıyor gece işten çıkıp okula giderdi abim. Bu durumda geç gelmesi normaldi ama babama sorarsanız geç kalıyordu eve. Bu geç kalış akşamları babamın abime şiddete varan baskısından bunalır hale gelmiştik. Annem ve ben ne yapacağımızı şaşırırdık. Zavallı annem bir yandan evladını babamın hışmından korumak, diğer taraftan da kocasına karşı gelmemek için harcadığı gayrete rağmen, Zaman zaman bu karambolde babamın şiddetinden nasibini almıyor değildi. Babamın abime uyguladığı bu husumeti aratmayan öfkenin nedeni bilinmemiştir. Ben ise bu olayları korku ve endişeyle izlerken bana da aynı şeyleri yapacağı düşüncesini atamazdım kafamdan. Bu yüzden hiç büyümek istemediğim çok olmuştur. Bütün bunlara bir anlam veremiyordum. Annemle özellikle akşam saatlerinde yalnız kalabiliyorduk. Birlikte oturup önümüzdeki günler için hayali, ama gerçeğe uygun planlar yapardık. Çoğu olumlu biten projeler üretir, böylece hayata plan yapmak gibi bir katkımız olmasından memnun olurduk. Ne acıdır ki bu hayali projelerimizin hiçbiri bizi o anda mutlu etmekten öteye geçemedi.

İlk hüsran çok uzun sürmedi. İstanbul canavarı doğudaki ticari saltanatını çok iyi bildiğim, bu yüzdendir ki bu sonuca hala inanamadığım kereste müteahhidi, kereste kralı babamı kolaylıkla nasılda yutmuştu. Bu canavarın bir kolu, bacağı olan cambaz ortaklar bir anda babamı ve ailemizi çöl ortasında aç ve susuz kalmaktan beter etmişti. Bu demekti ki bu bir kurtlar sofrasıydı ve utangaç, kibar kurt olmanın sonucuydu babamın durumu. İlk ve en önemli dersimi almıştım ticaret hakkında..
Babam çaresizlik içinde bir şeyler yapmaya çalışırken bizlere mümkün olduğunca fark ettirmemeye çalışıyordu. Bundaki amacının bizlerin mağdur oluşumuzdan dolayı üzülmememiz değil, başarısızlığını gizlemek ve kaybettiği miktarı hala meçhul paranın akıbetini saklamak olduğunu biliyor veya hissediyordum.

Get Selçuk Yüzbaşıoğlu’s stories in your inbox

Join Medium for free to get updates from this writer.

Remember me for faster sign in

Uzun yıllar sonra bu paranın miktarının üç milyon gibi bir para olduğu birilerince iddia edilmişti. Söz konusu tarih 1965 -70 arası. Sıfır bir amerikan otomobilinin 56000 liraya satıldığı sabittir. Doğruluğu imkansız gibi görünüyorsa da babam gibi eli sıkı birinin bu kadar borç veya hibe para dağıtması bu miktara yakın bir parası olmasına gösterge olabilir.

Oturduğumuz evin kirası yüz yirmi beş lira, okuyan üç çocuk derken aylık en az 500 liranın gerektiği bir dönemde bu paranın boyutlarını düşünemiyordum. Kısa sürede bu para buharlaşmış ve bir anda kuruşa muhtaç hale gelmiştik. Her an açlık tehlikesiyle karşı karşıya kalabilirdik. İstanbul o zamanda çok büyüktü ve yardım istenecek ne bir dost ne bir akraba , hiç kimseler yoktu. Abim kendi yağıyla kavruluyor, en azından babama muhtaç olmuyordu. Ama durum öylesine berbat bir hal almıştı ki , abimin eve maddi yardım etmemesi göze batar olmuş, babamın abime olan olumsuz bakışı için yeni bir neden doğmuştu. Aslında tamamen haksız da sayılmazdı. Biz, boyutları açlık mücadelesine varan sıkıntılarla boğuşurken, abim üniversite yaşamının hiç bir nimetinden geri kalmıyor, her türlü sosyal yaşamına devam ediyordu. Tabii ki öğrenciydi ve aldığı maaş kendisine yetecek kadardı. Ama bu tarafta oldukça vahim bir durum vardı. İşte bu vahametten birkaç örnek. .

Evimizin giriş kattaydı ve karşımızda altın mekik tekstil fabrikası vardı. Fabrikanın kapısına çok yakın olduğumuzdan olanı biteni izlemek, giren çıkan kişileri tanımak zor olmuyordu. Fabrikaya hem gece hem de gündüz bakabilen evi de fabrikanın içinde olan babamın yaşlarında bir bekçi vardı. Birkaç kez hal hatır sormuştu bana sokakta oynarken . Meraklı biriydi ve sorardı sık sık nereden geldiğimizi ne yaptığımızı. Ne iyidir ki sorarmış ve az çok samimi olmuştuk. O gün babam evden çaresizliğini gizlemeye çalışıp çıkarken para bırakamamıştı. Annemle birlikte camın önünden sokağı seyrederken onu iyi anlıyor ve hissediyordum. Bunu hissettiğimi onun anlamasını istemiyordum ve bunun için çaba gösteriyordum. Yetmiyormuş gibi birde benim için üzülmesini istemiyordum. Para lazımdı ekmek almak için. Annemin kafasında hep bu vardı o sırada. Ve annem bana hayatı boyunca acı bir hatıra olarak unutmayacağına inandığım bir teklif yaptı. Bu teklifi yaparken ölüm bile hafif kalırdı annem için bundan emindim. Çaresizliğin verdiği, yaşama savaşının acımasızlığının örneklerinden bana göre en çarpıcı olanı idi bu teklif.

Annem, fabrika bekçisinden ekmek parası istesek acaba nasıl olur diyordu benim adamla olan samimiyetime güvenerek. Bunu benden isterken çok şey bekliyordu belli ki benden, adama durumu fazla çaktırmamak, babamın bunu bilmemesi ve ne kadar zor olsa da benim bu olaydan etkilenmemem çok önemliydi onun için. Yarı isyan yarı kızgınlıkla hiçte görevim olmayan bu işi yapmak üzere evden çıkarken annemin içinde bulunduğu durum yanında benim isyanımın haksızlık olacağını düşünüyor kendimi telkin ediyordum. Bir başka kabus daha vardı ki hepsinden beter.Ya parayı alamaz elim boş dönersem. Evet, adam parayı vermez, yok der ise… aç kalmak endişenin en sonuncusu olsa gerek. Belki en önemlisi, ama mahcubiyetimiz yanında lafı bile edilmezdi açlığın. En fazla olabilecek olan açlıktan ölen bir aile diye söz edilecekti ama ömür boyu dilenci damgası yemekten daha iyiydi. Ben adama yaklaşırken annem kendini göstermeden camdan bakıyor, sonucu nasıl bir merak ve endişe ile beklediğini kafamdan atamıyordum. Hadi Selçuk başar bu işi deyip yaklaştım. Hemen konuya girdim. Öyle yapmalıydım çünkü bunun ne kadar önemsiz bir konu olduğunu hissettirmeliydim ona. Ne demek tabi ki deyip elini cebine attığında hayatımın belki o güne kadarki en mutlu anını yaşadım. Cebinden çıkardığı parayı bana uzattığı sırada ben fabrikada işler nasıl gibi saçma sorularla olayı ört basa çalışan suçlu gibi hissedemiyordum kendimi. O da biliyordu bunu, anlamıştı. O kadar iyi bir insandı ki düşüncemi pekiştirircesine davranıp işler hakkında izahatlar vermeye çalışıyordu. Başarmıştım. Zafer çığlıklarıyla girdim eve. Parayı anneme verdim. Ne çare ki annem benim kadar mutlu değildi ve bunun sebebini daha sonraları anladım. Bu para ile dört ekmek, birazcıkta nevale alınabilirdi ancak. Ya daha sonra, ..öleceğimi bilsem bekçiden para istemem bir daha.

Sevindiğimiz paraya bakın. Üstelik borç alınmış para. Her şeye rağmen geçicide olsa mutlu etmişti beni. Ama, bir dakika. Annem neden memnun olmamıştı? Parayı bulmuştum. O an aç kalmaktan kurtulduk. Ama bir şey vardı annem daha mutsuz olmuştu o zamanlar bunu nedenini anlamak zordu ki anlayamamıştım. Buruk sevinç, hüzün, açlık, üzüntü, korku, ne olacaktı sonumuz. Annem bu duygularla bizi nasıl büyütecek nasıl okuyacak ve nasıl sağlıklı olacaktık. Okumak tek amacımız olmalıydı.. Kendimi ve ailemi bu sıkıntılardan ancak okuyarak kurtarmam mümkün olabilecekti. Ama nasıl, bu şartlarla ve bu ortamda nasıl olacaktı bu iş. Bu şartlarla okumayı başarsam bile çok uzun soluklu bir işti okuyup adam olmak ve bu duruma bir son vermek Oysa bize acil çözümler gerekiyordu. Sıkıntılar bitmek bilmiyordu. Bu arada annemin verdiği mücadele olağan üstüydü ve saygı duyulacak nitelikteydi. Çocuklarına her alanda sıkıntıdan uzak tutmaya çalışırken bir yandan da babam gibi biriyle durumu idare etmenin ne demek olduğunu kelimelerle ifade etmek imkansızdır. Şu anda, aradan geçen kırk yıl sonra annemin eline veya çantasına sınırsız harcamaya yetecek bir para koysanız veya koysam ne yapar acaba. Eminim ki yapacağı farklı bir şey olamaz. İlk aklına gelen çocuklarının sıkıntılarını gidermek olur. Hayatı boyunca küçük hesaplar yaparak geçim derdi ile özdeşleşmiş bir insan düşünün. Ne yapsın parayı. Kendisine sorsanız … neler yapmaz. Ama inanın hiçbir şey yapamaz . beceremez çünkü.

Annem…Yaşadıkları ve yaşattıkları gözümün önünden bir film şeridi gibi geçerken, filmin her karesinde onun insan üstü sabır ve mücadelesini bizler için yaptıklarından örnekler görüyorum. Maddi sıkıntılar bana göre hiçbir kadının, hiçbir annenin katlanması mümkün olmayan boyutlara varmıştı. Çaresizlik onu hiç bir zaman yıldırmamış, bezginliğini bizleri olumsuz etkileyecek endişesi hep içinde yaşatmıştır. İç dünyasında kim bilir ne fırtınalarla boğuşurken çocuklarını üzmemek adına her türlü fedakarlığa katlanıyordu. Çok sık ortaya çıkan baş ağrıları bunca sıkıntı çeken bir kadın için az bile denilebilir. Bugün 82 yaşındaki annem , gençliğini geçirdiği, Kafkas havasının etkisindeki köyümüzde, yoksulluktan kaynaklanan az beslemenin , az ve öz beslenme avantajına dönüşmüş olmasına borçludur.

Babam iki yıl sonra ikinci odun deposunu açmıştı. İlk depo ile evimizin ön penceresi arasında bir sokak vardı. Okul saatine kadar ve okuldan artan zamanlarımı bu depoada çalışarak geçirirdim. Özellikle pazar günleri, çok satış olduğundan herkes pazarı iple çekerken benim için haftanın en yorucu günü haline gelirdi. Babam sabah evin yakınındaki depoya gelip beni kontrol eder, gerekli talimatları verir ve daha sonra açtığı ve genelde kendisinin durduğu ikinci odun deposuna giderdi. Gün içerisinde arada bir yaptığı baskınlara yenik düşmemek için uyanık olmam gerektiğini biliyordum. Ne kadar uyanık olsamda beni depoyu bırakıp beş metre önünde top oynarken yakalayıp azarladığı olmuştur.

Sanırım bir cumartesi günüydü, benim için kara cumartesi denilebilecek bir olay yaşanmıştı o gün. Depoda müşteri beklerken annem camdan beni çağıracakmış gibi kendini gösterdi. İşaretle, bişeymi var dedim . Önce yok birşey der gibi oldu ama bişey vardı . Annem uzun süredir bişey söyleyecekmiş ama söylenmesinde sanki bir engel varmış gibi davranıyodu. İçimdeki dürtü onunla konuşmam için eve gitmemi sağladı. Annemin baktığı salon peceresinden depoya göz kulak olacak şekilde bakıyordum. Bana söylemek istediği birşey olduğu her halinden belli oluyordu. O da benim merak ettiğimi anlamıştı ve ; Oğlum bugün iş nasıldı? kaç küfe odun satabildin? dedi. Yeri gelmedikçe annem böyle bir şeyi durup dururken kesinlikle sormazdı. En azından akşam evde konusu geçer ve bunu o zaman konuştuğumuz olurdu. ‘’Fena değil anne, şu ana kadar 13 küfe sattım, akşama kadar birkaç küfe daha satılır sanıyorum.’’ dedim. ‘’ Baban bu sabah çıkarken para bırakmadı. bir küfe odunun parasını bana verebilir misin? Ama baban bunu bilmemeli ‘’dedi. Durumu anlamıştım. Annem yine parasızdı ve akşam yemek yapması içn para gerekiyordu. Benden sattığım bir küfe odunun parasını babamdan saklamamı istiyordu. Bu duruma pek alışkın değildim . O yüzden şaşkınlık içindeydim. Annem bunu anladı ve izah etmeye çalıştıysa da sonuçta yaptığımız iş uygunsuzdu. Dediğini yaptım . Akşam babama hesap verirken bir küfe eksik söyledim. Babam ısrarla hesabı verirken bir yanlışlık mı var acaba diye, sanki anlamışcasına soruyordu. Ok yaydan çıkmıştı bir kere. Bende ısrarla yanlışlık olmadığını kendimden emim bir şekilde söyleyerek hesap veriyordum. Babam işin peşini bırakacağa benzemiyordu. Tek tek saydım sattığım seferleri. Bana ısrarla bir tane eksik gibi diyordu.. Yaptığım yanlışı anlamış yada takip etmiş olmalı ki sonunda itiraf etmek zorunda kaldım.. Çok önemli bir hayat dersiydi bu benim için . Babam bu olayı fazla büyütmedi. Benim aldığım ders bana yeter der gibiydi. Çok üzüldüğümü görmüştü. Para gerektiği zaman kendisinden istemem gerektiğini .bir daha böyle bir şeye teşebbüs etmememi söyledi. Tabi ki ben olayın içinde annem olduğunu söylemedim ve söylemek aklımdan dahi geçmemişti.. Akşam evde suçluluk duygusu ile sessiz sedasız oturdum bir köşede. Anneme önceden durumu anlattım. Çok üzülmüştü. kendisini ele vermeyeceğimi bilmesini istedim. Bu onu bir ölçüde rahatlatmıştı ama benim durumuma üzülmesini engelleyecek bir şeyim yoktu.. Babam diğer akşamlardan farklı bir şey yokmuş gibi davranıyordu . Konuyu annemin yanında açmasını istemiyordum ama çok geçmeden, benim de duyabileceğim şekilde anneme durumu anlattı . O sırada annemin yüzünü görmüyordum ama tahmin ediyordum. Sesi titriyordu konuşurken ve beni korumak için babama bir daha böyle bir hata yapacağımı sanmadığını , benim adıma söz veriyordu.. Bu olay üç kişiye de ayrı ayrı dersler vermişti aslında . Hepimiz üzerimize düşen dersi almıştık .

Uzak olmasına rağmen daha sonraki yıllarda her yaz giderdik köyümüze. Uzun yılların verdiği alışkanlık ilk bahardan kendini hissettirir ve okullar yaz tatiline girince kendimizi köye atardık