Headwinds / Tailwinds Asymmetry
เรื่องดีๆก็มีทำไมสมองไม่เคยจำ
“ชีวิตแม่งโครตเหี้ย”
ผมว่าประโยคนี้ไม่ว่าใครก็คงเคยคิด (หรือพูดสบถ) กันทั้งนั้น เช้าเมื่อวานสดๆร้อนๆ ความคิดนี้ก็แล่นเข้ามาในหัวเช่นเดียวกัน เพราะอยู่ๆรถยนต์ที่ขับมาอย่างทะนุถนอมตลอดตั้งแต่ออกจากศูนย์เมื่อหกปีก่อนก็เกิดมีอาการไฟ “check engine” ขึ้นมาอย่างไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ย
เช้าตรู่วันต่อมาเลยต้องเอาเข้าไปเช็คที่ศูนย์ปรากฎว่าต้องเป็นการซ่อมใหญ่เรียกได้ว่าเห็นตัวเลขแล้วมีหน้ามืด
แต่ก็ทำอะไรไม่ได้ สุดท้ายก็ต้องยอมจำนนต่อสถานการณ์ ก้มหน้าก้มตาจ่ายค่ามัดจำและดำเนินการสั่งอะไหล่มาซ่อมให้จบ
หลังจากที่ใช้เวลาครึ่งเช้าประมาณ 4 ชั่วโมงเพื่อตรวจเช็คหาสาเหตุและดำเนินการ ออกมาจากศูนย์ ระหว่างที่ขับรถกลับมาออฟฟิศก็ว่าจะแวะทานข้าวร้านโปรดเพื่อให้คลายเครียด ร้านแรกเป็นร้านกระเพรา อุตส่าห์วนไปไกลเลยเพราะอยากทานร้านที่อร่อยๆ ไปถึงร้านปิด…
โอเค…งั้นไปกินร้านก๋วยเตี๋ยวเนื้ออีกร้านที่อร่อยไม่แพ้กัน อย่างน้อยๆคงทำให้อารมณ์ดีขึ้น วนไปอีก…ถึงร้าน ร้านปิด…เอาวะ มันจะไม่ใช่วันของเรา กลับออฟฟิศสั่งเดลิเวอรี่ก็ได้
มาถึงออฟฟิศคีย์บอร์ดไม่ทำงาน เมสเซนเจอร์ไม่พอ งานค้างเพียบ แถมพลาดประชุมที่นัดกับเพื่อนคนหนึ่งไว้เพราะว่าทำงานอื่นไม่ทัน จนในหัวคิดเลยว่าเอออ…”ชีวิตแม่งโครตเหี้ยเลยวะวันนี้”
ซึ่งแน่นอนว่าเมื่อทุกอย่างมันผ่านไปแล้ว พายุของชีวิตสงบลง ทุกอย่างก็จะโอเคขึ้น แต่ผมก็ยังคงจะยังจดจำช่วงเวลาตรงนี้ได้ดีว่ามันเลวร้ายขนาดไหน ที่จริงแล้วไม่ใช่แค่เหตุการณ์แย่ๆครั้งนี้เท่านั้นที่ผมน่าจะจำได้ชัดเจน แต่ถ้าให้มองย้อนกลับไปในอดีต เอาออกมาฉายภาพเป็นฉากๆ ผมเชื่อว่าคนส่วนใหญ่จะสามารถชี้ไปยังจังหวะชีวิตที่ ‘ห่วยแตก’ ของตัวเองได้อย่างชัดเจน มากกว่าช่วง ‘ชีวิตดี๊ดี’ ที่ผ่านเข้ามาผ่านไปแล้วเราก็มักจะลืมไปเลย
Shai Davidai และ Tom Gilovich ผู้เชี่ยวชาญทางสาขาจิตวิทยาเรียกปรากฎการณ์นี้ว่า ‘headwinds/tailwinds asymmetry’ หรือความอสมมาตรของแรงต้านและแรงส่ง เขาเปรียบเทียบประมาณว่าถ้าเราขี่จักรยาน เราจะรู้สึกถึงแรงต้านที่อยู่ข้างหน้า (headwinds) ทำให้เราเคลื่อนที่ลำบากได้อย่างชัดเจน แต่เมื่อมีแรงส่งอยู่ข้างหลัง (tailwinds) ที่ทำให้เราเคลื่อนที่ไปข้างหน้าได้ไวขึ้น เรากลับไม่เคยคิดถึงมันเลย
เหตุการณ์ที่เห็นกันบ่อยๆในชีวิตของเราอย่างเช่นเราอาจจะคิดว่าทีมฟุตบอลทีมโปรดของเรามักเจอตารางการแข่งขันที่ยากลำบากกว่าทีมอื่น หรือพี่น้องบางคนก็จะคิดว่าพ่อแม่รักตัวเองน้อยกว่าพี่น้องคนอื่นๆ
ซึ่งมันเป็นไปไม่ได้ว่าระบบฟุตบอลจะเลวร้ายกับทีมเราทีมเดียว ทุกทีมก็จะต้องเจอการแข่งขันที่โหดร้ายไม่ต่างกัน หรือพี่น้องทุกคนจะคิดว่าว่าพ่อแม่รักตัวเองน้อยกว่าคนอื่นเหมือนกันไม่ได้ หรือการที่ผมคิดว่าการที่ผมต้องซ่อมรถเป็นเรื่องที่ไม่แฟร์ก็ไม่ถูก เพราะทุกคนก็ต้องซ่อมเหมือนกันเมื่อถึงเวลา หรือการที่ร้านอาหารร้านโปรดไม่เปิดทุกคนก็ไม่ได้ทานเหมือนกันไม่ใช่ผมคนเดียว ฯลฯ
Get Sopon Supamangmee’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
เพราะฉะนั้นสิ่งที่สำคัญก็คือเราควรพยายามมองหาจุดที่เป็นแรงส่ง (tailwinds) ที่เป็นเรื่องดีๆเพื่อใช้มันเป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาตัวเอง ถ่อมตนต่อสถานการณ์ และเข้าใจผู้อื่นมากยิ่งขึ้นเมื่อใครเจอเรื่องร้ายๆ
การบอกว่าให้พยายามมองหาแรงส่งหรือเรื่องดีๆในสถานการณ์ต่างๆนั้นเป็นเรื่องที่พูดง่ายแต่ทำได้ยาก ลองนึกภาพแบบนี้ก็ได้ว่าวันไหนที่เราปวดหัวเราก็คิดถึงแต่ว่าจะทำให้ยังไงให้มันหายปวด แต่ในวันที่เราไม่ปวดหัว เรากลับไม่รู้สึกว่า “โอ้ววว ชีวิตดี๊ดี วันนี้ไม่ปวดหัว” ถูกไหมครับ?
เหตุผลที่เป็นแบบนี้ก็เพราะว่าทุกคนนั้นมีแรงกระตุ้นที่จะมองตัวเองในมุมบวกอยู่เสมอ การที่เราโฟกัสไปที่ความเลวร้ายของชีวิต (headwinds) และมักมองข้ามเรื่องที่เราได้ประโยชน์ (tailwinds) มันทำให้ความสำเร็จเวลาที่เราก้าวข้ามผ่านอุปสรรคนั้นดูยิ่งใหญ่และในขณะเดียวกันถ้าก้าวข้ามผ่านไม่ได้ก็ดูเหมือนจะมีเหตุผลที่ดีรองรับ
ถ้าเวลาสอบแล้วได้คะแนนที่ดี เราก็แอบชื่นชมตัวเองว่าเราตั้งใจอ่านหนังสือเลยเป็นแบบนี้ แต่เมื่อผลสอบออกมาไม่ได้เป็นอย่างที่คาดเอาไว้ เรากลับโทษข้อสอบหรืออาจารย์แทนทันที
นอกจากที่มันเป็นเหมือนระบบจิตวิทยาที่สร้างขึ้นมาเพื่อป้องกันภาพลักษณ์ของตัวเองแล้ว ยังมีการทดลองต่อโดยการให้ผู้ที่เข้าทดลองได้ทำแบบทดสอบที่ยากลับง่าย หลังจากนั้นก็มาดูว่าแบบไหนที่ผู้เข้าทดลองจำได้มากกว่ากัน ผลที่ออกมาก็คือเวลาทำแบบทดสอบที่ยากกว่านั้นผู้เข้าทดลองมักจำรายละเอียดของมันได้ดีกว่า จำได้ว่ามันใช้ความพยายามมากกว่า ส่วนแบบทดสอบที่ง่ายนั้นแทบจะจำอะไรไม่ได้เลย
วิธีการที่จะใช้ Headwind / Tailwind Asymmetry ไปเป็นประโยชน์ในชีวิตประจำวันก็คือหนึ่งให้เราพยายามมองหาสิ่งที่ดีๆที่เกิดขึ้นในชีวิต แม้ว่ามันจะเป็นเรื่องเล็กน้อยอย่างวันนี้ตื่นมาไม่ปวดหัวเลย มีอาหารเช้าอร่อยๆทาน ฯลฯ และสองคือใช้มันเพื่อสร้างความถ่อมตนให้กับตัวเอง หมายถึงถ้าเกิดความรู้สึก “ฉันคือผู้ชนะ” ขึ้นมาก็ให้ดูว่าที่จริงแล้วมันมีหลายๆปัจจัยที่ทำให้เกิดขึ้นแบบนี้ ผู้สนับสนุนที่อยู่เบื้องหลัง เพื่อนร่วมงาน คนรอบข้าง ฯลฯ มันจะช่วยให้เราไม่หลงระเริงไปกับความสำเร็จจนเกินไปนัก
บทเรียนที่ผมเรียนรู้วันนี้ก็คือว่าสิ่งที่เกิดขึ้นกับเรา บางทีก็เป็นเรื่องที่ควบคุมไม่ได้ บางอย่างติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด สภาพแวดล้อม สังคม เหตุการณ์ต่างๆ ฯลฯ บางคนไม่ได้รับโอกาสหรือ Tailwinds (คิดดูแค่เรื่องที่บางคนเกิดมาพร้อมความไม่สมบูรณ์ พิการ ฯลฯ) เหมือนกันทุกคน เพราะฉะนั้นการเข้าใจเรื่องพวกนี้จะทำให้เราเห็นว่าที่จริงการบอกว่า “ชีวิตแม่งโครตเหี้ย” นั้นบางทีไม่ใช่เรื่องจริงซะทีเดียวหรอก
แต่นั้นไม่ได้หมายความว่าจะให้เปรียบเทียบสิ่งที่เกิดขึ้นกับตัวคุณเองกับคนที่ less fortunate หรือด้อยโอกาสกว่านะครับ หรือแม้แต่พยายามลดคุณค่าของความสำเร็จ/อุปสรรคที่คุณได้ทำสำเร็จก้าวข้ามผ่านมา เพียงแต่จะบอกว่าในสิ่งที่เราคิดว่าเป็นเรื่องปกติ อย่างการมีรถยนต์ขับ มีข้าวกินสามมื้อ ตื่นมาแล้วไม่ปวดหัว ยังมีแขนมีขามีกำลังลุกไปล้างหน้าแปรงฟัน มีงานที่ทำแล้วสบายใจ เพื่อนๆที่ดี ครอบครัวที่รักกันกลมเกลียว ส่ิงเหล่านี้ล้วนเป็น tailwinds ที่เรามักมองข้ามเสมอ
เมื่อคืนลูกสาวตัวน้อยเดินมาบอกว่า “หนูมีเงินในกระปุกออมสินนะ เดี๋ยวหนูจะเอามาช่วยป๊ะป๊าซ่อมรถนะคะ” ผมได้แต่ยิ้มด้วยความตื้นตันแล้วบอกว่า “ไม่เป็นไรหรอกลูกเก็บไว้เถอะ”
บางที “เรื่องดีๆ” มันก็อยู่ในเหตุการณ์ร้ายๆ เพียงแต่อาจจะต้องใช้ความพยายามมองอีกนิดหนึ่งเพียงเท่านั้น
ปล. มีน้องที่ทำงานคนหนึ่งชอบโพสต์เกี่ยวกับ “เรื่องดีๆวันนี้” แม้จะเป็นเรื่องเล็กๆน้อยๆ แต่ผมรู้สึกว่ามันเป็น positive energy ที่ดีเลยทีเดียว
===================
อ้างอิง
