Filistin meselesi(1)- Tarihsel arka plan
Filistin meselesini anlamaya başlamadan önce şu soruya bir cevap aramamız gerekiyor. Dünya neden bu meseleye bu kadar ilgili? Hergün onlarca ülkede onlarca insan ölürken ve kimse bunları küçük bir haber satırı harici umursamazken neden Filistinde yaşananlar dünyanın bu kadar ilgisini çekiyor? Bunun cevabını sanırım çok çok eskilerde aramamız gerekli. Din olgusu bu çatışmanın temel reflekslerinden biri iken günümüzde Filistin dışında kalan dünyanın da aynı şekilde ilgisini bu noktaya çekiyor. Nedir bu dini altyapı? Yahudilik, İslam ve Hristiyanlık bu topraklarda ne anlama geliyor? Sanırım burdan başlamak yani 4000 sene önceye geri gitmek iyi bir başlangıç noktası. Bu yazıda dini altyapı ve son 4000 yıla kısa bir özet yapacağız.
Büyük tufan geldiğinde yaptığı gemi ile insanların ve diğer canlıların soyunu tükenmekten kurtaran olarak bildiğimiz Nuh peygambere uzanmamız şart. Nuh’un 3 tane oğlu vardır. Yafes, Ham, ve Sam. Bizim için önemli olan ise Sam. Çünkü bütün dinler Sam’ın soyundan gelmiştir. Yahudilik, Hristiyanlık ve İslamiyet hepsi Sam’ın soyundan gelen kişiler tarafından oluşturulmuştur ve bu yüzden bu dinlere Sami dinler adı verilir. Sami’nin soyu yaklaşık 200 yıl sonra İbrahim peygambere kadar uzanıyor. Ve burda çok temel bir ayırım meydana geliyor.
İbrahim’in iki tane çocuğu var. İshak ve İsmail. Burda şuna dikkat etmemiz gerekiyor. Bu noktadan sonra gelen bütün peygamberler İshak’ın soyundan gelmiştir. Sadece Muhammed İsmail soyundan gelmektedir. Hristiyanlık, Yahudilik ve islamiyetin ortak atası İbrahimdir. Çocuklarında ikiye ayrılmıştır. Yahudilik İshak’ın soyundan islamiyet ise daha sonra arap yarımadasına giden ve Kureyş kabilesinin atası olan İsmail’in soyundadır. Günümüzde Yahudilerin atası İshak arapların atası ise İsmail olarak kabul edilmektedir. Burdaki ayrım meşhur kurban hikayesinde ortaya çıkmaktadır. Yahudiler İbrahim’in tam İshak’ı kurban edecekken gökten kuzu indiğine müslümanlar ise İbrahim’in tam İsmail’i kurban edecekken gökten koç indiğine inanır. Ayrıca müslümanlar Kabe’yi İbrahim ve oğlu İsmail ile birlikte inşa ettiğine inanır. Yani yahudiler ve araplar amca çocuklarıdır denilebilir.
Yahudilerin kutsal kitabı Tanah’a göre tanrı İbrahim’e bir gece görünür ve şunu söyler:
“Mısır Irmağı’ndan büyük Fırat Irmağı’na kadar uzanan bu toprakları, Kenliler’in, Kenizliler’in, Kadmonlular’ın, Hititler’in, Perizliler’in, Refalılar’ın, Amorlular’ın, Kenanlılar’ın, Girgaşlılar’ın, Yevuslular’ın topraklarını senin soyuna vereceğim”
Burada bir araya girelim. Görüldüğü gibi tanrı Nil nehrinden Fırat nehrine neredeyse tüm ortadoğuyu İbrahim’e ve soyuna vadediyor. Bizim Malatya falan da var bunun içinde. Özellikle Türkiye’deki bazı politikacılar, eski askerler, yazarlar bunu devamlı kullanır. Vadedilmiş toprakların içinde Türkiye var, BOP da vadedilmiş topraklar demektir gibi. Bunun tabi ki pek karşılığı yok. Çünkü burda şu nokta çok önemli. Yukarda da belirttiğimiz gibi İbrahim soyu İshak ve İsmail demek. Yani buraların yahudiler ve araplara vadedildiği söylenebilir. Nil Nehri ve Fırat arasındaki bölge sadece yahudilere değil araplara da vadedilmiş oluyor.
Türkiye’deki Yahudi yazarların gazetelerinde(Şalom vs) bu konuyla ilgili yazdıklarına baktığımızda Yahudilerin Nil Fırat arasıyla ilgili bir talebi olmadığı, zaten Gazze ve Batı Şeria gibi küçücük bir bölgeye bile tam olarak hükmedemeyen Yahudi devletinin nasıl olacak da koca Mezopotamyayı ele geçirmek gibi bir isteği olacağı şeklinde yazılar görüyoruz. Vadedilmiş topraklar olarak sadece Kenan bölgesini yani aşağı yukarı şimdiki İsrail sınırlarını kabul ettiklerini görüyoruz. İslamcı yazarlar ise bu vadedilmiş topraklar meselesinin Tevrat’a daha sonradan eklendiğini ve bu şekilde Tevrat’ın bozulduğunu söylüyor. Ama yine de BOP projesine benzetmeye kadar götürüp orda bir komplo teorisi kurulmaktan da geri kalınmıyor. Aynı şekilde sosyal demokrat ya da ulusalcı ve laik kesimden bazı yazarlar veya eski askerler bu konuyu kullandıkları ve bir komplo teorisi üretmekten geri kalmadıklarını da görebiliriz. (İbrahimden sonra Musa ve Yuşa peygamberlere de vadedilmiş toprak vaadi tekrarlanıyor ve sınırlar detaylı bir şekilde anlatılıyor yandaki fotoda bu sınırları görebilirsiniz)
Hızlı hızlı ilerleyelim ve biraz Yahudi mitolojisine girelim. İshak’ın oğlu Yakup. Yakup bir gün tanrıyla güreşiyor(Evet güreşiyor). Ve tanrıya yenilmiyor. Uyluk kemiğinden yaralanıyor(Yahudiler bugün de uyluk kemiği üzerindeki kalça etini yemezler). Bunun üzerine tanrı ona bundan sonra sana İsrail denilecek diyor. İsrail “Tanrıyla güreşen” demektir. Yakup o gün İsrail adını alıyor. O günden sonra gelecek olan tüm nesli İsrailoğulları olarak adlandırılacaktır.
Yahudi Yahuda kabilesinden olan demektir. Daha sonra Musa’nın dininden anlamına gelen Musevi olarak da adlandırılırlar. Burdan önemli olan nokta şudur. Yahudilik dinin kurucusu İbrahimdir ama ne Hristiyanlık ne de müslümanlık gibi Yahudiliğin tek peygamberi yoktur. Yahudiliğin tek peygamberinin Musa olduğuyla ilgili yanlış bir görüş var bu doğru değil. Yahudiliğin bir sürü peygamberi vardır. İbrahim’den başlar İshak, Yakup, Musa, Saul, Davud, Süleyman ve daha bir sürü isim hepsi yahudiliği yaymak istemiştir. Hatta 7 tane de kadın peygamberin ismi geçer. Musa’nın burdaki önemi 10 emirin ona verilmesidir.
Yahudilik 3 büyük Sami dinin en eskisi ve en önemlisidir. Çünkü hem hristiyanlık hem de müslümanlık onun attığı temellerin üzerine kurulmuştur. Bu dinler birbirinin neredeyse devamıdır bu yüzden gelen din bir öncekini kabullenmiş ve bozulduğuna inanılan bu dine artık inanılmaması gerektiğini söylemiştir. Önceki din ise sonra gelen dinin sahte olduğuna inanmıştır. Günümüze kadar dinler arası düşmanlıkların sebebi bu farklarda yatıyor.
Get thecatay’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Geri dönüp yahudi kavmiyle ilgili kronolojik bir ilerleme yapalım. İbrahim vadedilen topraklara gittikten sonra orda çıkan kıtlık sebebiyle kavmi ile Mısır’a göç etmek zorunda kalıyor. Bir süre rahat bir yaşam sürseler de sonra ordaki firavunun israiloğullarını bir tehdit olarak görmesi ile sıkıntılı günler başlıyor ve ortaya meşhur Musa çıkıyor. Tanrı Musa’ya İsrailoğullarını Mısır’dan çıkarmasını söylüyor. Tevratta Exodus olarak geçen bu hadisede İsrailoğulları Mısır’dan çıkıyor kendilerini takip eden firavundan ise Kızıldeniz’in ikiye yarılması sayesinde kurtuluyorlar. Burada Musa’ya vadedilmiş topraklar yeniden tekrarlanıyor ama Musa 40 sene boyunca İsrailoğullarını vadedilmiş topraklar adı verilen şimdiki Filistin o zamanki adıyla Kenan diyarına sokmuyor. 40 sene boyunca çölde dolaşıyor. Bu dönemde 10 emir tanrı tarafından Musa’ya veriliyor. Musa ölünce tanrı tarafından yardımcısı Yuşa’ya vadedilmiş topraklar bu sefer detaylı şekilde belirtiliyor ve Yuşa İsraioğullarını Kenan diyarına sokuyor. Ama orası boş değil. Orada birileri yaşıyor.
Yahudi dini ırksal bir dindir. Sadece bir tane kavme gelmiştir. Yahudiliğin tanrısı dünyanın geri kalanını umursamamaktadır. Günümüzde sonradan yahudi olan bazı insanlar olsa da bu istisnai bir durumdur ve yahudilik ırksal bir kavramdır ve anneden geçer. Daha sonra bu konuyu detaylı anlatacağız ama Yahudilik denilince hem din hem de ırk anlaşılmalıdır. İsrailoğulları Kenan diyarına geldiğinde Filistin adı verilen bu coğrafyada denizci kavimler yaşıyordu. Filistinlilerin atası olan bu kavimler şimdiki gibi arapça konuşan müslümanlar değildi. Çünkü daha ortada ne müslümanlık vardı ne de araplar bu bölgeye gelmiş durumdaydı.
200 yıl süren savaşların ardından İsraioğullarının başındaki Şaul vadedilmiş toprakları ele geçiriyor. Sonra Şaul’un yerine geçen oğlu Davud Kudüs’ü başkent yapıyor ve İsrail’i büyük bir krallık haline getiriyor. Sonra yerine gelen oğlu Süleyman ise Kudüs’teki tapınak tepesine ünlü Süleyman mabedini inşa ediyor(MÖ 957). Bu tapınak Yahudiler için kutsaldır. (Bu tapınak ilerde yıkılacak ve o bölge hala bile en büyük sorun olarak sürmeye devam edecek) Devam edelim. Babil kralı Nabukadnezar Kudüs’ü fethediyor. Tapınağı yıkıyor(MÖ 586). Bununla da yetinmiyor üst düzey Yahudileri de Babil’e sürgün ediyor. Sonra Pers hükümdarı Cyrus(Keyhüsrev) Babil’i fethediyor. Yahudilere Kudüs’e dönmeleri için izin veriyor. Hatta orda yıkılan tapınaklarının yerine yeni bir tapınak inşa etmelerine de izin veriyor. (Günümüzdeki İsrail-İran çatışmasına bakarsak o zamanki İranlıların atalarının Yahudileri vadedilen topraklara geri göndermiş olmaları çok ironiktir.)
Böylelikle ikinci tapınak inşa edildi.(MÖ 515) Tapınak yaklaşık 600 sene ayakta kalıyor. Ama bu sefer Romalı Titus geliyor ve ikinci tapınağı yıkıyor(MS 70). Bugün o ikinci tapınağın ayakta kalan tek kısmı “ağlama duvarı” adı verilen yerdir ve yahudiler ağlama duvarında bu iki tapınağın yıkılmasına ağlamaktadır. Ama yıkılmadan önce önemli biri ortaya çıktı ondan bahsedelim. Dikkat ettiyseniz ikinci tapınak milattan sonra 70 de yıkıldı. Yani İsa doğmuş ve ölmüştü. Kudüs’ün 10 km güneyinde Bethlehem’de(Beytüllahim) doğan İsa yahudi bir marangozdu. Yahudilerin beklediği savaşçı mesihin aksine o sevgi barış kardeşlikten bahsediyordu. Tevrat’ı yok ettiğini değil aksine onu kusursuz hale getirdiğini idda ediyordu. Ama Yahudiler ona inanmadılar. O sırada Kudüs’te Roma hüküm sürüyordu. 33 yaşındaki İsa’yı tutuklayıp çarmıha gererek öldürdüler. Önce sırtına bir haç verdiler ve şimdiki adı Çile Yolu(Via Dolorosa) olan yoldan yürütüp sonunda çarmıha gerip öldürdüler. (Şu an öldüğü yerde “kıyamet kilisesi” vardır ve hristiyan aleminin en kutsal kilisesidir) 12 havarisinden Yahuda’nın ihanetiyle ölen İsa müslümanlara göre çarmıha gerilmeden önce göğe yükselmiş onun yerine bir süreti çarmıha gerilmiştir. Hristiyanlara göre ise çarmıha gerilip ölmüş ertesi gün dirilip tanrının yanına yükselmiştir ve bir gün geri gelecektir. İsa’nın çarmıha gerilmesinden yaklaşık 40 sene sonra Roma imparatoru Titus tapınağı yıktı. Yaklaşık 100 sene sonra da İmparator Hadrian bütün Yahudileri Kudüs’ten sürdü ve nerdeyse 2000 yıllık Yahudi sürgünü de başlamış oldu.
Burda yine araya girip Yahudilik ve Hritstiyanlık ilişkisini inceleyelim biraz. Ülkemizde film, dizi, roman vb çevirilerinde yapılan çok büyük bir yanlış söz konusu. Filmlerde ya da dizilerde “bible” kelimesinin incil olarak çevirildiği görülür. Bu kesinlikle doğru değil. Bible Kıtabı Mukaddes demektir. Peki Kıtabı mukaddes nedir?
Kıtabı mukaddesin içinde 2 kısım bulunur. Eski Ahit ve Yeni Ahit. Eski ahit denilen Yahudilerin kutsal kitaplarıdır. Yeni Ahit denilen ise İsa’nın izinden gidenlerin yani Hristiyanların kutsal kitaplarıdır. Eski Ahit’in içinde Zebur, Tevrat ve sonra gelen peygamberlerin kitapları mevcuttur. Yahudiler bunun hepsine Tanah adını verir. Özellikle bizim ülkemizde insanların aklına Tevrat denilince eski ahitin hepsi geliyor ama bu doğru değil. Tevrat eski ahitin içinde yer alan kitaplardan biridir. Yahudiler Tanah’a yani eski ahite, Eski ahit denilmesini sevmezler. Bunun sebebi de şudur ki; Hristiyanlar Musa’nın Sina dağında tanrıyla bir anlaşma yaptığına inanır. Daha sonra da aynı anlaşmadan İsa ile yapmıştır. Dolayısıyla Musa ile olan anlaşma eskimiştir ve İsa ile yaptığı anlaşma yenidir. Yeni Ahittir. Yahudiler ise İsa’yı peygamber olarak kabul etmezler bu yüzden onun bir anlaşma yapmadığına inanır ve kendi anlaşmalarına eski ahit denilmesini istemezler. Yeni ahit ise içinde dört adet incilin(Matta, Marcos, Luka, Yuhanna) bulunduğu ayrıca Tarsuslu Aziz Pavlus’un yazılarının bulunduğu bir kitaptır. Yani eski ahit ve yeni ahit bunların hepsi bir araya gelince Bible(Kitab-ı Mukaddes) oluyor. Yani Hristiyanlıkta Yahudi kitaplarının ve mitolojisinin nasıl yer aldığını görüyorsunuz. Hristiyanlık yahudiliğin devamıdır. Yahudilere göre ise böyle bir şey söz konusu değildir.
Hristiyan dünyasında Yahudilerin İsa’ya ihanet ettiği. İsa’nın yahudiler yüzünden öldüğü algısı hep kaldı. Yahudilere en büyük zulmü Hristiyan dünyası yapmıştır. Burdan ortaya çıkan nefret neredeyse 2000 yıl sürmüş ve hala sürmektedir ve ikinci dünya savaşı sırasında bir felaketle sonuçlanmıştır. 2000 yıl boyunca ülkesiz dolanan Yahudiler çok büyük zulumler çok büyük felaketler yaşamıştır. Yukarıda belirtilen şeylerin hepsi yalan olsa bile bu önemli değildir çünkü taraflar bunlara inanmakta ve bu şekilde motive olmakta ve olaylara bu motivasyonla yaklaşmaktadır. Günümüzde anti semitizm adı verilen ve aslında bir Hristiyan dünyası icadı olan bu kavram ikinci dünya savaşı sonrası yaşanan felaketin ardından Hristiyan dünyasında büyük bir şoka sebep olmuştur. Hristiyan dünyası artık anti semitizmi terkediyor gözükmektedir ama anti semitizm bu sefer de müslüman dünyaya sirayet etmiştir. Bilinenin aksine müslüman icadı olmayan anti semitizm(İstisnai olaylar olabilir ama asla Hristiyan coğrafyasındaki kadar olmamıştır), İsrail devletinin kurulması ve işgal ettiği topraklarda uyguladığı zulüm çerçevesinde artmıştır.
Şimdi de Kudüs’teki müslüman etkisine bakalım. Hadrian’ın İsrailoğullarını Kudüs’ten sürmesinin ardından Yahudiler artık Kudüs’te yoklar. Ama müslümanlar geliyor.
Hz. Ömer 637 de Kudüs’ü alıyor. Şehirde yaşayanlar bir katliam bekliyor ama bu olmuyor onun yerine gayrimüslimlerden alınan bir vergi ile dinlerini yaşamalarına izin veriliyor. (Bu yöntem daha sonra bir çok müslüman fetihlerinde kullanıldı) Vergini verirsen dinini yaşayabilirsin. Bu dönemde Kubbet-üs Sahra inşa ediliyor. 1100 yılında Hristiyanlar bir haçlı seferi düzenleyerek Kudüs’ü müslümanlardan tekrardan alıyor. Ve sonra meşhur Selahaddin Eyyübi çıkıyor. O da 1187'de Kudüs’ü haçlılardan tekrardan geri alıyor. Selahattin Eyyübi batıda öyle efsaneleşmiş bir adamdır ki Dante bile İlahi Komedyasında onu Hristiyan olmayan saygın ruhlar arasında tasvir eder. Kudüs’de yaşayan ve müslüman olmayan halklara adaletli davranışıyla ünlüdür. Daha sonra bir dönem Memlüklüler tarafından da yönetilen Kudüs 1517'de Osmanlı tarafından alındı ve 1917'de İngilizlere geçene kadar Osmanlıda kaldı. Osmanlı döneminde “Kudüs ve içindeki halk” en rahat günlerini yaşamıştır denilir ve bunun doğruluk payı var.
Müslümanlara göre Kudüs Muhammed’in miraç gecesi göğe yükseldiği yerdir. Muhammed bir gece Kudüs’e gelmiş atını şimdiki ağlama duvarına bağlamış, ordan hemen üstteki muallak kayasının oraya çıkmış ve göğe yükselip tanriyla görüşmüştür. Muallak kayası eski Süleyman tapınağının olduğu yerdedir. İşte büyük bir sorun. Çünkü oranın bir diğer adı da Mescid-i Aksa.
Yeri gelmişken şunu söylemek lazım Mescid-i Aksa ne o fotoğraflarda görünen altın kubbeli yapıdır ne de hemen yanındaki küçük camidir. Mescid-i Aksa o bölgenin hepsidir. Daha sonra muallak kayasının olduğu yere Kubbet-üs Sahra(Kaya kubbesi) adı verilen altın kubbeli yapı hemen yanına da El-Aksa cami inşa edilmiştir. Mescid-i Aksa bu bölgenin hepsidir. Ve bu bölge aynı zamanda yıkılan iki tapınaklarının bulunduğu Yahudilere göre en kutsal yerdir. Hristiyanlara göre de İsa yeniden dirildiğinde buraya gelecektir. Yahudilere ve Hristiyanlara göre bekledikleri mesih bir gün şimdiki Mescid’i Aksa yani tapınak dağının tam karşısındaki Zeytin dağına inecek, oradan kurulacak bir köprüyle(Sırat köprüsü. Mesih burdan yürürken ilk önce ordaki mezarlıkta yatanlar dirilecekler o yüzden o mezarlığın boş yerleri Mesih geldiğinde ilk dirilenlerden olmak için inanılmaz paralara satın alınıyor) tapınak tepesine gidecek ve muallak kayasının üzerindeki tahtına oturup yeryüzünde Cennetin krallığını başlatacak. Hristiyanlar bu hikayeye mesihin İSA olacağı eklentisiyle katılıyor. Üç din içinde inanılmaz derecede önemli bir bölge. Yahudiler günümüzde Mescid-i Aksa bölgesinin altına tüneller kazarak tapınaklarının kalıntılarını arıyor. Ve ortodoks Yahudi inancına göre oraya üçüncü tapınak inşa edilmeli. Bunun olması için de Mescid-i Aksa bölgesinin komple yıkılması gerekir. Bunun sonuçlarını da varın siz kestirin. Bu 3 din için de en önemli mekanlar sadece aralarında 50 metre farkla yanyana duruyor. Hala duruyor. Yukarıda anlattığım olaylar için bir parantez açmak gerekiyor ki tarihi olayları anlatırken baz alınan kaynaklar kutsal kitaplar. Bunların doğruluğunu yanlışlığını tartışmak çok abes çünkü insanlar buna inanıyor ve hala günümüzde de devam eden bu sorunlar bu hikayelerin doğruluğuna inanan insanlar tarafından meydana getiriliyor.
Müslümanların Kudüs’e gelmesinin ardından burdaki mücadele 1400 yıl boyunca hristiyanlar ve müslümanlar arasında oldu. Bazı küçük gruplar hariç Yahudiler oraya 20. yüzyıla kadar geri dönemediler. Şimdilerde hristiyan aleminin Kudüs üzerinde bir isteği, arzusu, orayı fethetme, ele geçirme gibi bir isteği yok gibi gözüküyor ama geçtiğimiz 1400 senede bu pek böyle değildi. Özellikle Selahattin Eyyübi zamanında Kudüs haçlı seferleri de dahil olmak üzere bir sürü savaşa ve fetihe ev sahipliği yapmıştır. Burda şu ironik detayı da vermek lazım. Tarih boyunca Kudüs bölgesindeki Yahudileri, onları ezen devletlerin şerrinden kurtaranlar İranlı Cyrus, Arap Hz. Ömer, Kürt Selahattin Eyyübi ve Türk Yavuz Sultan Selim olmuştur.
2000 yıl boyunca Hadrian’ın son sürgünü yüzünden vatansız dolanan yahudilerin kafalarındaki “kutsal topraklara geri dönüş”, “onları kurtaracak bir mesih inancı” ve “dini birliktelik” altında yaşamış olmaları yeraldıkları ülkelerde (her ne kadar oraya uyum sağlama üzerine bir yaşam tarzları olsa da) Yahudileri belki de tarihin en büyük zulümleri ile karşılaşmaktan alıkoyamadı. Sonra 19. yüzyılda bazı Doğu Avrupalı Yahudiler bunun böyle gitmeyeceğini düşündü ve dini birliktelik yerine başka bir birliktelik hayali kurdular. Bu birliktelik fikirinin adı Siyonizmdi.
Siyonizme kadar olan bu tarihi arka planı ve önüne geçilemez çelişkileri Kudüs özelinde pek fazla yorum yapmadan salt ve sıkıcı bilgilerle özetlemeye çalıştım. Bir sonraki yazımızda günümüze biraz daha yaklaşacağız ve anti semitizmi, yahudilerin sürgünde yaşadıkları yılları, şu meşhur siyonizmin ne olduğu ve etkilerinin cevabını arayacağız. Belki de 2000 yıl boyunca ezilen hor görülen bir halkın nasıl da ezen bir devlete dönüştüğü 1948‘e yani Filistinlilerin deyimiyle Felaket Günü-El-Nakba’ya giden fikirsel süreci inceleyeceğiz.
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
