‘The usual suspects’ winnen in Argentinië
De buitenlandse media kunnen tevreden zijn: ‘Gevaar’ Javier Milei wint de verkiezingen niet. Oef! Nu blijft de peronistische maffia aan de macht.
Als correspondent van de VRT in Argentinië — nu ja ‘correspondent van de VRT’ wil zeggen dat je op een telefoonlijst staat in het geval van een aardbeving en die zijn er weinig als je ver van de San Andrés-breuklijn woont — las ik recent een stuk op de website waarop stond te lezen dat de presidentiële kandidaat Javier Milei ‘erger was dan Bolsonaro en Trump tezamen’. Ik vind dat een sterk staaltje toekomstvoorspelling, aangezien Milei nog geen dag geregeerd heeft. Ook vreemd dat men in Brussel beter lijkt te weten dan in Buenos Aires wat er nu aan de hand is in dit land. De Argentijnse kiezers worden alvast door de Vlaamse openbare omroep gewaarschuwd, om vooral niet tégen hun eigen belangen te stemmen.
Maar goed, dat deel van de westerse media kan opgelucht adem halen. De peronistische (‘centrum-linkse’ zoals dat dan heet) kandidaat Sergio Massa won zondag de eerste ronde van de presidentsverkiezingen met een ruime 36% en de ‘extreem-rechtse’ Milei bleef steken op 29%, iets wat de (echt linkse) ex-president van Uruguay — de alom gerespecteerde — Pepe Mujica de uitspraak ontlokte, dat de Argentijnse politiek alle logica tart en dat dit te maken heeft met ‘de peronistische mythologie’.
Mujica kan het weten: de Argentijnse peso is momenteel zo weinig waard dat de buren uit Uruguay, Chili en Paraguay, Argentinië overspoelen om alle winkels leeg te kopen en hun auto’s vol te tanken. Over de Uruguay-rivier varen er bootjes over met bidons vol met benzine, omdat die in Argentinië vijf (!) keer goedkoper is. Meer dan de helft van een potentieel rijk land leeft in abjecte armoede en dagelijks ziet men deftig geklede mensen in Buenos Aires in de vuilnis graaien. Mujica kan net als alle andere normale mensen niet begrijpen dat de regerende partij in een democratie dan de verkiezingen wint. We zijn toch (nog) niet in Venezuela? Waarom gebeurt dit?
De regeringskandidaat Massa heeft op succesvolle manier het overheidsapparaat gebruikt om een ‘angstcampagne’ tegen Milei & co te installeren. Zo verscheen er vorige week in alle treinstations reclame voor de ‘Superminister’ van Economie en kandidaat Massa waar het verschil stond tussen kiezen voor hem of zijn concurrenten: stemmen voor Milei of Bullrich zou het treinticket twintig keer (!) duurder worden. Detail: noch Milei, noch Bullrich hadden zich uitgesproken over het treinticket of de subsidies.
Op sociale media verschenen er de voorbije weken ook allerlei filmpjes over gepensioneerden die schrik hadden voor ‘de vrije wapenverkoop’ die Javier Milei beloofd had. Dus de gepensioneerden die na een heel leven hard werken beloond worden met een (minimum)pensioen van 71.000 peso (omgerekend 60 euro) per maand, maken zich plots druk over een hypothetische wapenverkoop. En niet over hoe ze in hemelsnaam aan eten moeten komen, want een bezoek aan de groentewinkel kost hier makkelijk 10.000 peso, met andere woorden: een zesde van hun maandelijks budget. Cynisch, vooral omdat deze propaganda door ‘de staat’ betaald wordt.
De angstcampagne
We kennen de angstcampagnes als een beproefd recept uit Europa. Iets gelijkaardigs gebeurde er in Antwerpen bij ‘zwarte zondag’ in 1991 waarbij de socialisten die jarenlang de stad hadden laten verloederen zich opeens opwierpen als ‘de verdedigers van de democratie’ tegen het ‘zwarte (of bruine) gevaar’ én zo comfortabel aan de macht bleven. Chirac deed iets gelijkaardigs toen le Pen aan het raam kwam piepen. In Nederland had je lijst Pim Fortuyn en ga zo maar door. ‘Kies voor ons of de voor zondvloed’. Op die manier wordt de natuurlijke alternatie in de democratie gefnuikt en de proteststem gestigmatiseerd als een ‘gevaarlijke’ stem. En ook hier, de angst voor ‘het kan misschien nog erger’ verklaart voor een groot deel de verrassende uitslag van de presidentsverkiezingen.
Get Tom Dieusaert’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
De kiezers zijn ook gevoelloos geworden voor corruptieschandalen. Een paar weken terug verschenen er filmpjes van de peronistische burgemeester van een straatarm district in Buenos Aires, een zekere Martin Insaurralde die een feestje bouwde met een prostituee (in Argentinië heette ze een ‘fotomodel’ te zijn) op een superjacht (‘el Bandido’) in het Spaanse Marbella. Achteraf werd Insaurralde door zijn ‘compañeros peronistas’ goed gepraat, want, zo zeiden ze, het feit dat dat filmpje uitlekte, zou een wraak geweest zijn van de maffia van de casino’s in de Provincie van Buenos Aires omdat Insaurralde, de man met de valies tussen de casino’s en de politici, de concessies niet wilde verlengen. Je vraagt je dan eigenlijk af wat nu eigenlijk erger is: Met een dame van lichte zeden op een bootje ronddobberen in de Middellandse Zee, terwijl je gepensioneerde dorpsgenoten honger lijden? Of dat een burgemeester als een personage uit Goodfella’s met koffers vol met groene biljetten zit rond te zeulen?
Hij bleek ook de voorbije jaren veertig keer anoniem naar Colombia (?) gevlogen te zijn. Bij het smeuïge schandaal kwamen alle Argentijnen ook ineens te weten dat Insaurralde’s ex-vrouw (ook een ‘fotomodel’) na dit schandaal een echtscheidingsprocedure had ingezet en 20 miljoen dollar eiste. Ter info: het officiële loon van Insaurralde is omgerekend 3200 USD dollar per maand. Daar moet hij dus nog 6.250 jaar voor werken om zijn ex-vrouw te kunnen betalen. Dat wordt krap. Na het schandaal werd hij door de gouverneur van Buenos Aires (Axel Kiciloff, met grote meerderheid herkozen op zondag) aan de deur gezet (want ja, de gouverneur wist van niets natuurlijk) en ook Massa zei dat hij ‘erg boos was over het nieuws’. Het schandaal van ‘el Bandido’ deed de campagne even geen goed, maar op 22 oktober was dat vergeten.
Opvallend ook: Sergio Massa maakt zich in die periode ook kwaad tegen zijn concurrent Milei, omdat deze door zijn uitspraken de vrije wisselkoers van de dollar omhoog zou hebben gestuwd. Er bestaan momenteel een zevental verschillende wisselkoersen (waaronder de officiële die 1/3 van de vrije wisselkoers bedraagt) en de grote kruistocht van Massa voor de verkiezingen bestond er in om die vrije koers niet te laten ontsnappen. Want dat zou betekenen dat de middenklasse hun kapitaal (in pesos) vernietigd zou zien, dus een verlies aan stemmen. Hij begon dan ook druk uit te oefenen op alle illegale wisselkantoren (‘cuevas’ of grotten) om de week voor de verkiezingen geen geld te wisselen. Enkele grotten bleven wel open, en volgens de krant La Nacion allemaal gelinkt aan vertrouwenspersonen van Massa zelf. In Tigre, waar Massa burgemeester was, functioneren trouwens sinds jaren enkele ‘cuevas’ open en bloot tegenover het gemeentehuis. Dat dit gebeurt zonder medeweten van de ‘Superminister’ van economie is uitgesloten. Zelfs het gemeentepersoneel wisselt er haar peso’s tegen dollars. Hoe lang kan je blijven liegen? In de politiek is dat eindeloos.
Verdeelde oppositie
Nu het duidelijk is wie het échte gevaar is in Argentinië, moeten we toch even bekijken hoe het kan dat de oppositie zichzelf in de voet schoot en de eerste ronde verloor. Op zich zijn de resultaten logisch, maar was er een verkeerde perceptie dat Milei met veel meer stemmen ging winnen en zelfs in de eerste ronde het presidentschap kon binnen halen.
Dat idee lag voornamelijk aan zijn eigen euforie na de ‘primaries’ of PASO-verkiezingen in augustus. Hij heeft het ook zeker niet slecht gedaan, want haalt als nobody zonder politiek apparaat toch maar 1/3 van de stemmen. Opnieuw was de opkomst laag (74%), maar toch iets hoger dan in augustus toen nog niet eens de helft van de stemgerechtigden (44%) aan de stembus opdaagden. De proteststemmers lieten zich toen harder horen terwijl een middengroep (waaronder zij die hun subsidies niet willen verliezen) nu wel voor Massa stemden.
Een ander fenomeen was het verlies van de centrum-rechtse oppositiepartij ‘Juntos por el Cambio’ (‘Samen voor de Verandering’ of JxC). kandidate Patricia Bullrich. Het lag in de lijn der verwachtingen dat ze niet in de ballottage (‘run-off’) van november ging raken, alleen hoopten de militanten van JxC, dat ze Massa achter zich gingen laten en dat Bullrich met Milei het ging uitvechten in de tweede ronde. Erg optimitistisch was dat, want Milei zoog met zijn extreme rethoriek juist alle stemmen weg van JxC. De kiezers vonden enerzijds dat JxC te lauw was tegenover de zittende peronisten, dat de partij ook bij een vorige regeerperiode (onder Mauricio Macri tussen 2015–2019) een bijzonder slechte beurt had gemaakt en dat de partij intern hopeloos verdeeld was.
Tot in augustus had JxC zich nog niet eens uitgesproken over een kandidaat, want zowel Bullrich als zittende burgemeester van Buenos Aires, Horacio Rodriguez Larreta, vochten het uit. Bullrich die de zegen had van partijkopstuk Macri haalde het op Larreta, maar deze interne strijd deed het imago van de partij geen goed. Erger misschien nog was dat Macri (zelf geen kandidaat) in september openlijk begon te flirten met Milei. Nu JXC verloor, werden onderling rekeningen vereffend en worden Macri en Larreta door velen binnen JxC als verraders gezien. Deze laatste is zelfs een persoonlijke vriend van Massa.
‘Argenzuela’
Dat in de eerste ronde een van de twee alternatieven voor het peronisme zou sneuvelen, was eigenlijk wel te verwachten. Dan nog zou de oppositie op 19 november makkelijk de tweede ronde van de verkiezingen moeten winnen, want de stemmen voor Milei en Bullrich opgeteld, zijn nog altijd meer dan 50%. Toch is er een algemeen onbehagen in Argentinië door de goede cijfers van Massa, die zich met 36% gesterkt voelt om met nog wat extra staatssteun en propaganda nog meer stemmen binnen te halen, ook van de kleinere kandidaten (Schiaretti en de linkse Bregman) die nu afvallen en goed zijn voor 10%.
De grote vraag wordt vooral of Juntos por el Cambio openlijk steun zal betuigen voor de kandidatuur van Milei en haar kiezers (20%) zal oproepen om voor ‘de Pruik’ te stemmen. De libertair heeft zelf geen goede beurt gemaakt door in zijn scheldtirades de hele oppositie over dezelfde kam te scheren als ‘de politieke kaste’ van het peronisme. Patricia Bullrich noemde hij in het presidentieel debat een vrouw die in haar periode als guerrillera, ‘bommen gooide in kleuterscholen’. En nu moet hij bij haar om stemmen gaan smeken. Hij liet zich nu al ‘grootmoedig’ ontvallen dat Bullrich een plaats zou krijgen in zijn kabinet. Een groot deel van de stemmers die Milei nodig heeft van Juntos x el Cambio zijn niet enthousiast over de extreme standpunten van Milei en zouden wel eens thuis kunnen blijven op 19 november, blanco stemmen of zelfs hun stem aan Massa geven. Voor deze laatste zal het er op aan komen om de komende drie weken het deksel op de economische stoomketel te houden en zijn dollar onder de knoet te houden. Het worden interessante weken, vooral ook om te zien of Milei zijn discours kan aanpassen of een meer evenwichtige indruk kan geven als iemand die in staat is om een land te regeren en dus ook bruggen kan bouwen met andere partijen.
Anders blijven ‘the usual suspects’ aan de macht en gaat Argentinië verder Venezuela achterna met groeiende armoede, ongelijkheid, hyperinflatie en een politieke maffia die zich als ‘links populistisch’ profileert en daarmee in het westen bij onnozele zielen op sympathie kan rekenen. Hier hebben vele mensen uit de middenklasse al de handdoek in de ring gegooid en verlaten ze en masse ‘Argenzuela’. Zoals Pepe Mujica het al zei: voor zo een potentieel rijk land is deze politieke situatie een mysterie.
