BİR TAKIM KAYGILAR
Bölüm 1 — “To be is to be cornered.” (Var olmak, köşeye sıkışmaktır. — Emil Cioran)
Disco Elysium’u diğer tüm RPG oyunlarından ayıran, onu o güne kadar oynadığım en iyi yapan şey sadece dünyası ya da o ağır politik alt metni değildi. Eğer oyunu henüz oynamadıysanız, burası sizin için bir spoiler alert olsun; çünkü bu oyunu benzersiz kılan şey, Harry’nin ta kendisiydi.
Evet, spoiler dedim; çünkü ana karakterimiz Harry Du Bois, oyunun başında adını dahi hatırlamadığı bir güne uyanıyor. Ve biz kısa süre içinde onun sadece adını değil, insanlığını da Martinaise’in o yıpranmış, çamurlu sokaklarında kaybettiğini anlıyoruz. Aslında ilk bakışta her şey çok tanıdık: Tıpkı klasik RPG oyunlarındaki gibi, geçmişini hatırlamayan, adeta 40’larında büyülü bir şekilde dünyaya gözlerini açmış bir karakterle başlıyoruz hikayeye.
Fakat Harry, bu ucuz oyun klişesinden çok daha fazlası.
İçinizi kemiren o soru hep orada: Bu adam nasıl bu hale geldi? 41. Karakol’un en iyi dedektiflerinden biri, nasıl oldu da tüm öz saygısını yitirmiş, alkolik bir müptezele dönüştü? Oyun, bu soruların cevaplarını bize parça parça anlatırken, aslında tamamen Harry’ye odaklanmamızı ve onun karakterini sıfırdan, enkazın arasından yeniden inşa etmemizi izlememize olanak sağlıyor.
Peki karşımızdaki adam kim? Her şeyden vazgeçmiş, ölümü çoktan kabullenmiş intihara meyilli bir alkolik mi? Sosyalizmin dünyayı değiştirebileceğine hala inanan bir idealist mi? Yoksa her şeyden nefret eden ırkçı bir faşist mi? Ya da sadece… O çamurun içinden çıkıp kefaret yoluna girmeye çalışan, hayatını düzeltmek için çırpınan biri mi?
Harry geçmişte nasıl bir insan olmuş olursa olsun, onun bu yeni kimliğini ve Martinaise sokaklarındaki duruşunu biz belirliyoruz. İşte bu kimlik inşası sırasında, oyun Harry’nin geçmişine ufak ufak dikizlemeler yapmamıza izin veriyor. Önümüze öyle anılar, öyle kırılma noktaları fırlatıyor ki… Bence bu detaylar, oyunu oynayan çoğu insanın Harry hakkındaki fikirlerini, ona bakış açısını tamamen değiştiren en vurucu element haline geliyor.
Bölüm 2 — “The luxury of self-destruction.” (Kendini yok etmenin lüksü. — Charles Bukowski)
Disco Elysium’u ilk defa pandemi döneminde, işimi bırakıp aile evine döndüğümde oynamıştım. Asla geçmeyen bir diş ağrım vardı. Hastaneye gitmeye korktuğumuz, bilgi kirliliğinin tavan yaptığı o dönemde, bu iğrenç ağrıyı unutmak için başlamıştım oyuna. Çok da sevdim. İlk oynayışımda müzikleriyle, dünya inşasıyla, her şeyiyle beni içine çekti.
Takvimler iki yıl sonrasını gösterdiğinde, o pandeminin klostrofobik sisi yavaşça dağılmıştı. Dünya eski ritmine döndü, ben de öyle. Tekrar çalışmaya başladım, hayatıma biri girdi. Her şey bir şekilde yolunda gidiyor gibiydi. En azından ben öyle sanıyordum.
Fakat hayat, size tam “her şey düzeldi” dediği anda en sert darbeyi vurmak için beklermiş. Hayatım boyunca hep kendi işini yapmış, kendi kararlarını vermiş biri olarak, kendimi bir anda kurumsal bir şirketin, o devasa kapitalist çarkın içinde buldum. Her gün aynı saatte uyanmak, aynı anlamsız rutinleri tekrarlamak, o sistemin tam anlamıyla kölesi olmak, bir vidadan fazlası olmadığını her saniye hissetmek ve tüm bunların üzerine binen ağır bir ayrılık süreci…
Hepsi çok fazla geldi. Sistem sizi yuttuğunda ve zihniniz o gürültüyü kaldıramadığında, kaçacak bir yer arıyorsunuz. Ben de yüzüme o sahte gülümsemeyi takınarak alkole ve kötü alışkanlıklara kendimi bıraktım. Tek önceliğim günü geçirmek haline geldi.
Get Varyeteforte’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Ve sonunda gözümü açtığımda, zaman çoktan akıp gitmişti. Kendimi yeniden aile evinde, yapayalnız ve hayatından koskoca iki seneyi kaybetmiş biri olarak buldum. Tıpkı Harry’nin Martinaise’deki o Whirling-In-Rags otel odasının zemininde, geçmişine dair hiçbir şey hatırlamadan, bomboş gözlerle tavana bakarak uyanması gibi. Ben de kendi harabemin ortasında uyandım.
2025’in sonunda bir hastane odasındaydım. Ağır bir tedavi sürecine girdim, kendimi topladım ve hayatımı nihayet istikrarlı bir şekilde düzene soktum. 2026’nın Mart ayında tekrar işe başladım. Her şey bu kez gerçekten güzel gidiyordu. Ta ki o mayıs ayına kadar.
Hiç beklemediğim bir anda gelen bir kalp krizi, beni tekrar o hastane odasına, yoğun bakımın o soğuk ve mekanik seslerinin ortasına fırlattı. Yoğun bakım odası, morgdan bir önceki adım gibi bir yer. Odaya, enfeksiyonu önlemek için sürekli soğuk hava üfleniyor. Çıplaksınız, üzerinizde incecik bir örtü var. Monitörlerden aralıksız nabız sesleri geliyor; en ufak bir düzensizlikte yanınızdaki monitör kırmızı yanıp sönüp alarm vermeye başlıyor. Sürekli birileri geliyor, ölüyor, komaya giriyor. Yani pek iç açıcı bir yer olduğunu söyleyemem.
Burada en zorlandığım şey ölmemekti. Kendinle yüzleşmek zorunda kalmak. J. M. Barrie’nin dediği gibi: “Neredeyse ölmek ile ölmek çok farklı şeyler.” Ölmek belki de tüm bu yüklerden muaf, son derece özgürleştirici bir eylem. Neredeyse ölmek ise insanı durmaksızın bir sorgulamaya, bir anlam arayışına iten berbat bir deneyim. Keşke ölseydim diye düşünmüyorum; fakat neredeyse öldüğüm için de mutlu değilim.
ama şimdi buradayım. Ve artık hayatımda geri dönüşü olmayan, silinmeyecek izler var. Hayatımın sonuna kadar taşımak zorunda olduğum, asla ihmal edemeyeceğim ve beni her saniye sınırlayacak bir gerçekle yaşamak zorundayım.
Bölüm 3 — “Life imitates Art far more than Art imitates Life.” (Hayat sanatı, sanatın hayatı taklit ettiğinden çok daha fazla taklit eder. — Oscar Wilde)
Bu yazıyı 13 Haziran 2026 tarihinde yazmaya başladım. Bundan sadece bir gün önce de Disco Elysium’u tekrar bitirdim. Kendimi kaybettiğim o karanlık dönemde, oyunu bitirdiğini bildiğim bir arkadaşımla geçen bir diyaloğu hatırlıyorum. Detayları tam hatırlayamasam da şunu iyi biliyorum: Kendimi Harry’ye benzetmiştim. “Gerçek hayatta Disco Elysium yaşıyorum” gibi çiğ bir şey söylemiştim. Benzer bir yıkımla, benzer bir boşlukla karşılaştığımda benzer tepkiler vermek; o acıyı uyuşturmak için alkole ve kendine zarar verme dürtüsüne sığınmak belki de kertenkele beynimin ilkel bir refleksiydi. Kendini yavaş yavaş, gün gün yok ettiğin uzun soluklu bir intihar eylemiydi bu. İnanın o döneme dair çok şeyi net hatırlamıyorum; zihnim tıpkı Harry’ninki gibi o günlerin üzerine ağır, gri bir sis perdesi çekmiş durumda.
Ama Harry Du Bois, gerçeklikle bağını tamamen koparmış, aklını bir otel odasında düşürmüş olsa da bugüne kadar kurgulanmış en gerçek karakterlerden biri. Bazen oyunda zarları kaçırırsınız. O kırmızı zarlar belirir ve ekranda “Başarısız” yazısı çıkar. İşte o anlarda, Harry’nin o başarısızlıkların ardından kurduğu cümleler, düştüğü o acınası durumlar bile o kadar gerçektir ki… Neil Gaiman’ın Sandman çizgi romanında bir laf vardı, tam emin olmamakla birlikte sanırım şöyleydi: “Eli, zihnindekini asla çizemeyecek bir ressam.” Harry’yi ikinci kez oynayışımda, onun her zarı kaçırışında, her çırpınışında aklıma hep bu laf geldi. Harry, zihnindeki o paramparça dünyayı, o bir türlü toparlayamadığı hayatı gerçeğe dökemeyen, eli kolu bağlanmış o ressamın ta kendisi.
Onu asıl yörüngesinden çıkaran, bir polisten ziyade yaşayan bir ölüye dönüştüren şey ise arkasında bıraktığı o devasa boşluk. Kendisini terk eden partnerini, insanlığın kutsal annesi Dolores Dei ile bir tutması, onu bir tanrıça katına çıkarması bundandı. Hayatının merkezine aldığı, neredeyse taptığı o insanı kaybedince kendi yerçekimini yitirmişti; karanlık ve dipsiz bir boşlukta aşağı doğru son sürat çakılıyordu. Kendini kaybetmesi, o her şeyi unutturan şişelerin dibine vurması… Her şeyiyle, tüm o çiğliğiyle gerçek bir insan trajedisiydi bu.
Harry hayata tutunmaya çalışan, tekrar gerçeklikle bağını kurmaya çalışan kaybetmiş bir karakter. Ve oyunun sonuna geldiğinizde, o büyük yüzleşmeler bittiğinde Disco Elysium size ucuz bir mutlu son vadetmiyor. Ne kadar iyi bir insan olursanız olun, ne kadar çabalarsanız çabalayın; insanlar sizin daha önce yaptığınız o bencillikleri, o eşeklikleri ve yıktığınız döktüğünüz şeyleri mucizevi bir şekilde unutmuyor. Bir sabah uyanıp Revachol’a komünizmi getirmiyorsunuz, o çok sevdiğiniz eski aşkınız kapıdan içeri girip size sarılmıyor. Geçmişin açtığı o yaralar, o kırıklar sihirli bir değnekle iyileşmiyor.
Ama yine de… Bir şeylerin, çok ufak da olsa yoluna girmeye başladığını hissediyorsunuz. Ruhunuzda ve bedeninizde geri dönüşü olmayan, ömür boyu taşıyacağınız ağır hasarlar var; bunu biliyorsunuz. Ama her şeye rağmen, içindeki o inatla, kendinizi veya etrafınızdaki o küçük dünyayı değiştirmek adına Martinaise’in o kirli, yıkık sokaklarında yürümeye devam ediyorsunuz.
Üzerinizde o iğrenç disko ceketiniz ve ayağınızda yeşil kunduralarınızla…
Hastaneden çıktıktan iki hafta sonra, bu yazıyı yazmak için oturdum tekrar Disco Elysium oynadım. Kafamda kurgulamıştım ama bir hatırlamak istedim. Taburcu edildiğimde kalp yetmezliği riski vardı, pıhtı henüz gitmemişti ve medikal tedaviye yeni başlamıştım. İster istemez daha karamsar bir kafadaydım. Oyun bittiği gibi de yazıyı yazdım zaten.
Metin yaklaşık 3 aydır kenarda duruyor. Tedavi iyiye gitti, kalp yetmezliği gelişmedi. O yüzden 2. bölümdeki bazı paragrafları videoya dahil etmedim. Yine de metnin bu ilk halini buraya olduğu gibi koyuyorum.
