Değişen imar ve kent.
Okuyuculardan gelen mesajlar sayesinde işbu köşenin okunduğunu ve tabii mesajların sertliğinden ayrıca etkili olduğunu anlıyoruz. Soru cevap şeklinde gitmese bile arada sırada herkesin aklından geçen ve bazı okuyuculardan bize ulaşan tenkit ve önerileri paylaşmak faydalı olacaktır. En büyük serzeniş, imar faaliyetlerini eleştirirken, neden camiler üzerinde yoğunlaştığımız… Süleymaniye, Selimiye, Rüstempaşa ve bunlar gibi irili ufaklı camileri eleştirdiğimiz yoktur. Eski olan iyidir diye değil, zamanında yapılmış oldukça iyi yapılar olması yüzünden. Bizim eleştirilerimiz, plansız, projesiz hatta statik (taşıyıcı), elektrik, mekanik, iklimlendirme (ısıtma ve soğutma tesisatları) projeleri dahi olmayan yeni yapılan camileredir.
Örneğin Gaziantep’in çoğu yeni camisi, yeşil alanda, çocuk parkının hemen bitişiğinde yer alıyor. Çocuklu ailelerin camiye olan acil ihtiyaçları ya da camilerin yanında yeşil alan olsun diye değil. Dernek kuruluyor, para toplanıyor ama cami için arsa satın almak yerine belediyeden yer isteniyor. Biraz da mecbur kalındığından yeşil alanın bir bölümü (bazen yarısı) camiye veriliyor. Belediye başkanı yeşil alanı korusa siyasi hayatı tehlikeye girer. Şimdi bunu eleştirdiğimizde de bize kızıyorlar, camilerle ne alıp veremediğin var diye.
Get Ahmet Turan Köksal’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Şimdi soralım, camilere takıntılı bir mimar neden cami yapımına karşı olsun ki? Cami yapılsın ki ona soru sorulsun, mesleğinin gereğini yerine getirsin… Zaten yetersiz yeşil alanın korunmasında ısrarcı olmak mesleğinin gereği değil midir?
Yeşil alan yeşil alandır. İbadet alanı ibadet alanıdır. Bir hayır işlenecekse, başka bir hayır olan yeşil dokuyu korumaya dikkat etmek gerekir. Cami ihtiyacı varsa görmezden gelmeyiz yani camiye karşı değiliz. Caminin çatısı yeşilin devamı şeklinde, yer kotunun altında özel olarak tasarlanmış olabilir. Bkz: Sancaklar Camii (Emre Arolat). Diğer yandan çoğu kişi kubbe ve minare yok diye cami sürdürülebilir ve iyi tasarlanmış olsa bile beğenmeyecektir.
“Camilerle uğraşacağınıza, plansız kentleşme ve çirkin binaları yazın” demiş bir okur. Yazdık, bir sürü gazetede yazdık, web sitesinde yayınladık, forumlarda tartıştık ama çok ilgi gösteren olmadı.
Yeni mezun bir öğrencim beşinci camisini yapıyorken onu kıskanıyorum, keza benim tasarladığım camileri yapmaya cesaret eden olmuyor. Cami derneklerine sunulacak, birbirinden çalıntı projeler dolaşıyor kalfaların elinde. “Hocam eleştirilerinize uygun bir cami yapmaya kalksak ve hatta hayırseveri bile ikna etmiş olsak, halk ayaklanıyor ve kilise mi yapıyorsunuz diye şantiyeyi basıyor” diyor. Evet, özgün bir formda cami yapıamıyor, yapılsa kınanıyor. Örneğin; Trabzon Ortahisar’da minaresi kare planlı diye kiliseye benzetilen cami on yıldır yardım alamadığı için bitmiyor.
Peki, illa farklı bir formda cami mi yapmak lazım? Elbette şart değil ama sürdürülebilir yani verimli camiler yapmak gerektiğinde klasik cami formu izin vermediğinde kıpırdayacak yeriniz kalmıyor. Biraz farklı forma gitsek, din elden gidiyormuş gibi davranılıyor. Sanki herkes Mimar Sinan’ın çırağıymış gibi her şeye karışıyor ve hatta sinirleniyor ve hatta hatta akıllarındaki camiden farklı tasarımların İslam’a hakaret olduğunu iddia ediyor.
Sonuç: Cami konusu eleştiriye tahammülsüz haller yüzünden bu denli hassas. Özgün Osmanlı camilerinin betonarmeden oransız ve kötü taklitlerini eleştirdik diye bize kızılıyor…
