Արևիկ Մանուկյան և Սարհատ Պետրոսյան. «Քաղաքային կյանքն իր կանոններն ունի»
Անշարժ գույքի կադաստրի կոմիտեի ղեկավար, քաղաքաշինարար Սարհատ Պետրոսյանն ու «Աչաջուր» սրճարանի տնօրեն Արևիկ Մանուկյանը հստակ չեն հիշում, թե Երևանի որ հատվածում են ծանոթացել։ Սարհատը պնդում է, որ Արևիկին առաջին անգամ Կարապի լճի տարածքում է նկատել, Արևիկի մոտ էլ Մաշտոցի «Յամ-Յամն» է տպավորվել։ Համենայն դեպս, հաստա՛տ Երևանում: Սարհատն ու Արևիկը պատմում են իրենց Երևանի առանձնահատկությունների, հիշողությունների, քաղաքի ռիթմի ու հոտի մասին։
Տեքստը՝ Լենա Գևորգյանի
Լուսանկարը՝ Մարիամ Լորեցյանի
Արևիկ Մանուկյան
Ծնվել ու մեծացել եմ Բաղրամյան պողոտայում գտնվող մեր տանը՝ նոտարական գրասենյակների հարևանությամբ։ Մանկությունս անցել է Կասկադում, Սարյանի արձանի այգում, Ազգային ժողովի բակում, որի դարպասներն, ի դեպ, բաց էին. այնտեղ սահնակ էինք քշում մութ ու ցուրտ տարիներին։
Պրոսպեկտի վրա մի կրպակ կար, որտեղ «դոնալդ» ու «տուրբո» էին վաճառում՝ մանկությանս ամենակարևոր հուշերից է։ Տանը չէինք ասում, որ էնտեղ ենք գնում, որովհետև մեզ թվում էր, թե Բաղրամյանից Պրոսպեկտ շատ հեռու է։ Մի կերպ հասնում էինք էնտեղ, որ ծամոն գնենք։
Մանկությունս անցել է բակում խաղալով։ Երբ ամռանն ինչ-որ տեղ հանգստանալու էինք գնում, ուշքս ու միտքս մեր բակն էր, չէի համբերում, թե երբ ենք վերադառնալու, որ բակ իջնեմ։ Այլ բակերի հետ կռիվ անել, գործագործ, լյագուշկա, բադմինտոն խաղալ, ցոգոլ քաղել կամ շշեր գողանալ, հանձնել ու պաղպապակ առնել՝ այս ամենն է ստեղծել իմ Երևանը։ Կարծում եմ բակային մշակույթը շատ կարևոր է՝ կարծես կյանք մտնես բակի միջոցով։
Երևանի մասին պատկերացումս երիտասարդության տարիներին է ձևավորվել՝ ավելի գիտակից տարիքում։ Դասերից փախնում ու Սիրահարների այգի էինք գալիս՝ կարուսելներ նստելու, կամ Մոնումենտ: Չափչփում էինք փողոցները, ուսումնասիրում քաղաքը։
Երևանը սիրելը, կամ քաղաքի հանդեպ պատասխանատվություն ունենալը գիտակցված չէր, որովհետև սա իմ տունն է ու այդպես էլ պիտի լիներ։ Այս զգացողությունները միշտ եմ ունեցել։
Քանի գնում է, փողոցում ավելի քիչ եմ ինձ հարազատ, ծանոթ մարդիկ տեսնում. 2000-ական թվականներից ի վեր ավելի սուր եմ սկսել նկատել դա։ Ժամանակի ընթացքում շրջապատս Երևանում շատ պակասեց։ Քաղաքը կարծես լիարժեք է դառնում, երբ ամռանը շատ ընկերներս վերադառնում են։
Ինձ թվում է՝ Երևանը անմիջականության պակաս ունի, նաև՝ հումորի։ Այն, ինչ ժամանակին ինչ-որ պահի մեզ կարող էր նյարդայնացնել, օրինակ՝ առանց զանգելու իրար տուն գնալը, հարևաններով հավաքվելը, անդադար զրուցելը, խոհանոցում կամ բալկոնում բամբասելը՝ այժմ անհրաժեշտություն է։ Կարծում եմ՝ այս ամենը քաղաքային կյանքի ամենակարևոր մասերից է։
Իմ հիշելով՝ Սարհատի հետ Պրոսպեկտի «Յամ-Յամում» ենք ծանոթացել։ 90-ականների վերջն էր։ Չնայած ինքն ասում է, որ ինձ Կարապի լճի տարածքում է տեսել առաջին անգամ։ Բայց ես իրեն էնտեղ չեմ հիշում։
«Աչաջուրի» ակունքները Սարհատի հետ են կապված՝ իրենն է սրճարանի գաղափարը։ Հետո միացանք ու զբաղվեցի բիզնեսի զարգացմամբ։ Աշխատում եմ, որ «Աչաջուրը» լինի այն վայրերից, որտեղ մենակս էլ սիրում եմ գնալ։ Հիմա ավելի հեշտ է, մի քանի տարի առաջ մարդիկ Երևանում կաշկանդվում էին մենակ ինչ-որ սրճարան գնալ։ «Աչաջուրն» իր դեմոկրատիկ կառուցվածքով, որին, ի դեպ, նպաստում է այն, որ մեզ մոտ ինքնասպասարկում է, նաև աշխատողների վերաբերմունքը, նպաստեցին, որ մարդիկ սկսեցին այստեղ ազատ ու անկաշկանդ զգալ։
Երևանում մեր Երևանը ստեղծեցինք, որովհետև «Աչաջուրը» մեզ համար օազիս է։ Տնից հետո երկրորդ իմ ամենասիրելի վայրն է քաղաքում։
Get editor’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Երևանի ճարտարապետությունը՝ մանկությանս հիշողություններն են, որ քանի գնում պակասում են։ Որքա՜ն շատ են վայրերը, շենքերը, որ էլ չկան։ Իմ մեծանալու հետ մանկությունս, հետո պատանեկությանս ու երիտասարդությանս հուշերը կարծես քանդել են։
Սարհատ Պետրոսյան
Մանկությունս Նորքի անտառներում է անցել, որոնք հիմա չկան։ Սեփական տուն ունեինք՝ ոզնիներ, նապաստակներ, արհեստական գետում լողանալ… Արկածներով լի մանկություն եմ ունեցել։ Հիշում եմ, որ անտառներն էնքան խիտ էին, որ վախենում էինք խորանալ։ 90-ականների դժվար ձմեռներից հետո անտառը նոսրացավ, սարի տեսարան բացվեց։
Մեր սերնդի պատանեկությունը Օպերայի հարակից տարածքում է անցել, հետո սրճարանները տեղափոխեցին մեզ Կասկադ, 2008-ից արդեն սկսեցինք Սիրահարների այգում հաճախ հավաքվել։ Օպերայի, Թումանյան փողոցի շրջակայքով քայլելն ինձ համար հիմա տհաճ է, չնայած այդ տարածքները շատ եմ սիրում։
Երևանյան գիշերային կյանքի պիկը Monte Cristo-ում էր անցնում, հետո տեղափոխվեցինք Calumet։ Էդ ժամանակ փաբային կյանքն իրոք ակտիվ էր, հիմնական ըմպելիքը գարեջուրն էր։ Հիմա արդեն գինի ենք խմում Սարյանի վրա։
Քաղաքի ռիթմը շատ եմ սիրում։ Աշխատանքի բերումով այժմ ցերեկները շատ ժամանակ եմ անցկացնում հրապարակի տարածքում։ Քաղաքի այդ հատվածի ռիթմը լրիվ այլ է, նոր բաներ եմ ինձ համար բացահայտում։
Երևանը շատ հզոր էներգետիկա ունի, չնայած որ ռիթմը դանդաղ է։ Երևանը օգոստոսին ու դեկտեմբերին լրիվ տարբեր է։ Ինտենսիվ փոփոխությունները մեզ վրա էլ են ազդում։ Ձմռանը 17․00-ից հետո բոլորը տանն են, ամռանը՝ բոլորը դուրս են գալիս ու մեկ-մեկ մտածում ես՝ բա ու՞ր էին էս մարդիկ։
Ինձ թվում է՝ Երևանին մի հարթությամբ ենք նայում, ամեն մեկս մեր դիտակետից։ Ու չնայած, որ Երևանը փոքր է՝ շատ բազմաշերտ է։ Երրորդ մասում լրիվ այլ վիճակ է, կենտրոնում՝ այլ։
2007 թվականին ինձ առաջարկեցին, որ Սիրահարների այգու վերականգնողական աշխատանքներն ու մենեջմենթը իրականացնող նախագծի մասը կազմեմ։ Հետագայում ամբողջ նախագիծը վստահվեց ինձ ու իմ գրասենյակին։
Քաղաքային կյանքն իր կանոններն ունի։ Ժամանակին թաղային հեղինակություններ կային, բայց հիմա ամեն ինչ այլ է ու կանոններն էլ ուրիշ են։ Հիմա կան քաղաքի լուսանկարիչների, դիզայներների, այլ մասնագիտություններ ունեցողների «տուսովկեք»։ Կան մարդիկ, ում չես բարևում, բայց պիտի նրանց իմանաս։ Քաղաքի մշակութային մթնոլորտն է։ Ամեն ինչ փոխվում է, էն մարդիկ, որ տասը տարի առաջ էին ստեղծում Երևանի կոլորիտը, հիմա փոխվել են։ Պիտի ադապտացվենք, զգանք ռիթմն ու փոխվենք նրանց հետ։
Արևիկին Կարապի լճի տարածքում եմ նկատել։ Տարբեր սրճարաններում հանդիպում էինք։ Օպերան երիտասարդների խորհրդանիշներից էր, ռոլիկ, հեծանիվ էինք քշում, բումերանգ խաղում, շներին լճում լողացնում էինք, խոտերի մեջ նստում։ Այդ ժամանակ սոլի բանալու նման քարից նստարանները կային: Այն ժամանակ այս տարածքն ավելի մարդամոտ էր։
Մասնագիտությամբ քաղաքաշինարար եմ, քաղաքաշինության մասին էնքան գրքեր եմ կարդացել։ Քաղաքային կյանքի փոփոխության մասին բազմաթիվ տեսություններ կան, բայց վերջնական բանաձև չկա։ Երևանը այլ տրամաբանություն ունի՝ Օպերա, Կասկադ, Փարպեցի, Սարյան ֆենոմենը տեղի ունեցավ վերջին 20 տարիների ընթացքում։ Ու այս փոփոխությունը բավականին դրամատիկ էր, արագ ու առանց կանոնի։ Արհեստական փոփոխություն չէր։
Փորձում էինք փրկել «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը։ Մինչև այդ տարբեր այլ կառույցների դեպքում հաջողության չէինք հասել։ «Սևան» հյուրանոցի ժամանակ՝ մեր առաջին կազմակերպած ցույցերից մեկն էր, 14 հոգի էր եկել։ Դահլիճի դեպքում մենք էինք մեծացել, Հայաստանն էր փոխվել, համեմատաբար ավելի դեմոկրատական էր։ Մեծ էր նաև սոցիալական մեդիայի դերը։
Տարածաշրջանում առաջինն էինք, որ սկսեցինք այդ ժամանակահատվածի ճարտարապետության պահպանան մասին բարձրաձայնել։ Կինոթատրոնի դեպքում եղավ ինչ եղավ, հաջողության հասանք ու նույնիսկ Հայաստանից դուրս այդ հարցը մեծ ռեզոնանս ունեցավ։
Շենքերն ե՞ն քաղաքը, թե՞ մարդիկ։ Ինձ թվում է՝ վայրերը։ Որովհետև վայրն է ստեղծում միջավայրը, իսկ մարդիկ՝ արժեքը։
Երևանը հոտ չունի։ Օրինակ՝ ֆրանսիական քաղաքներում վաղ առավոտյան հացաբուլկեղենի բուրմունքն է, Վաշինգթոնում՝ խնձորենիների հոտ։ Քաղաքներ կան, որ վատ հոտ ունեն։ Կուզենայի մեր քաղաքն էլ իրեն բնորոշ հոտ ունենար, օրինակ՝ ծիրանենիների հոտը։
Էնքան կապված եմ Երևանի հետ, ու ինձ թվում է, գործունեությանս պատճառով քաղաքն էլ ինձ հետ է շատ կապված։ Երբևէ կյանքս առանց Երևանի չեմ պատկերացրել, ինձ որևէ այլ քաղաքի հետ չեմ ասոցացնում։
