140journos çizgi filmleri.
bölüm 2.
vakit tamam.

140journos on Twitter: "140journos çizgi filmleri.bölüm 2.vakit tamam.140journos'un "esenler otogar" bölümünü izledikten sonra dehşete düşen ekrem imamoğlu, güç bela belediye başkanı olur olmaz ilk iş otogarı dönüştürmeye koyulur.ve ekrem imamoğlu, 140journos'ta yeni bir video daha izler. pic.twitter.com/tcwuSBJjWP / Twitter"

140journos çizgi filmleri.bölüm 2.vakit tamam.140journos'un "esenler otogar" bölümünü izledikten sonra dehşete düşen ekrem imamoğlu, güç bela belediye başkanı olur olmaz ilk iş otogarı dönüştürmeye koyulur.ve ekrem imamoğlu, 140journos'ta yeni bir video daha izler. pic.twitter.com/tcwuSBJjWP

140journos’un milyonlarca izlenen ve ekrem imamoğlu’nun da dikkatini çekmesiyle otogarın baştan aşağı yenilenmesiyle kamusal bir boyut kazanan “esenler otogar: alt kat” bölümünü izlediniz mi?

vakit tamam: ekrem imamoğlu 140journos çizgi filminde was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

🎼 “coğrafya kader” hikâyesinin tüm müziklerini spotify’da dinleyin:

coğrafya kader: diyarbakır-edirne was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

❗uyarı: hızlı görüntü değişimleri epilepsi hastaları için riskli olabilir.

🎼 “göz kırpmadan: 202X” bölümünün tüm müzikleri 140journos spotify hesabında:

📝 editörün notu: “202X” bölümü, 2016’dan bu yana devam eden “göz kırpmadan” serisinin final bölümüdür.

göz kırpmadan: 202X was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

vebalar da, savaşlar da insanı hazırlıksız yakalar.

6 kısımda “veba”

# çin yılı
# liyakât
# turkuaz tablo
# kötü bir şirket
# biz bize yeteriz
# buhran

veba. türkiye’nin covid-19 mücadelesi sil baştan.

🎼 “veba” hikâyesinin tüm müzikleri 140journos spotify hesabında:

veba: türkiye’nin covid-19 mücadelesi sil baştan was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

140journos’un “kısmen iktidar” hikâyesi doğu perinçek’in türkiye anlatısı üzerine 27 dakikalık bir çalışma.

1991 yılındaki liderler açık oturumunun hayatta kalan son üyesi, doğu perinçek. geçmişin bakiyesini bugünün yeni türkiye toplumuna anlatabilecek son isimlerden birisi. 140journos ekibi, türkiye’nin 10'dan fazla şehrinde yolculuklar eşliğinde doğu perinçek ile peyderpey uzun bir süre geçirdi, bu klânı tanımaya ve anlamaya çalıştı. türkiye’nin eksen değişikliğinin söz konusu olup olmadığının konuşulduğu günlerde, doğu perinçek televizyon ekranlarında da sıkça görmeye alıştığımız bir isim oldu.

türkiye siyasetinin son 50 yılına tanıklığın getirdiği hikayeler neler? bir neslin kavgasını dinlemek ve anlamak için doğru zaman belki de gelmiştir.

teklif, kasım 2019'da 140journos’tan geliyor. 7 dakikalık bir konuşma sonrasında istediğimiz randevuyu alıyoruz. doğu perinçek, istiklal caddesi deva çıkmazı’ndaki ilk görüşmemizin ilk dakikalarında teklifiyle bizi şaşırtıyor: “kınalıada feneri’nden suya atlarım, kartal’a kadar yüzerim. çekebilir misiniz?”

140journos formatını iyi içselleştirmiş gibi görünüyor dercesine birbirimize bakıyoruz. mevsimin kış olması nedeniyle yüzme planı kulağa çok gerçekçi gelmese de, o günlerde henüz doğu perinçek’le 1 yıl sürecek bir yolculuğa başladığımızın farkında değiliz.

kasım 2019-kasım 2020 arasında yaptığımız doğu perinçek ile yaptığımız konuşmaların kapsamlı bir yazılı materyalini sizin için 70 dakikalık bir okuma olarak derledik. derleme yakında 140journos.com ve 140journos sosyal medya hesaplarında yayında.

🎼 “kısmen iktidar” hikâyesinin tüm müzikleri 140journos spotify hesabında:

kısmen iktidar: doğu perinçek was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

· reform?
· 2001, ekonomi yeniden organize ediliyor
· çöküşün başlangıcı, 2013
· çöküşün fotoğrafı I : mali kural
· çöküşün fotoğrafı II: düşük faiz ısrarı
· çöküşün fotoğrafı III: kamu ihale yasası

reform?

Cumhurbaşkanı erdoğan 2021 yılını ekonomik ve yasal reform yılı ilan edip yabancı yatırımcıları tekrardan ülkeye çekme planlarından bahsederken, önce devlet kadrolarında köklü bir değişime şahit olduk. 2020'nin kasım ayında merkez bankası başkanının görevden alınmasıyla başlayan süreç, berat albayrak ve yakın çalışma arkadaşlarının tek tek kilit pozisyonlardan tasfiye edilmesiyle devam etti. büyük ölçüde yenilenen ekonomi kadrosuyla birlikte, “9 amaç, 50 hedef ve 393 faaliyeti içeren’’ bir insan hakları eylem planı açıklandı. hemen on gün sonra da en az beş aydır üzerine uğraşılan ve büyük umutlar bağlanan ekonomi reform paketi duyuruldu.

2018'den bu yana defalarca kez tekrarlanan reform söylemi bu sefer ne kadar gerçekçi? geçmişi bir hamlede geride bırakmak bu kadar kolay mı?

reformların içeriğinin ne kadar köklü çözümler getirdiği, cumhurbaşkanlığı tarafından hangi oranda kabul edileceği tartışılırken, 140journos devletin kilit pozisyonlarında görev almış bürokratlarla, siyasetçilerle, akademisyenlerle son 18 sene içerisinde devletin her kademesine işleyen merkeziyetçi kültürün ekonomiye olan etkisini konuştu. reform söyleminin arkasını kazıyarak, sistemin her alanına nüfuz eden ve başkanlık sistemiyle meşru hale gelen yeni rejimin ekonomik ve siyasi arka planını bizzat tanıklarından dinledik.

merkez bankası başekonomistileri, kamu ihale kurumu bürokratları, hazine müsteşarları, yabancı yatırımcılar ve eski siyasetçilerle konuşarak son 18 yıl içerisinde devlet kültürünün geri dönülemez bir şekilde nasıl değiştiğini sizler için araştırdık.

‘’2013 yılından itibaren kritik kurumların başına genelde merkezi otoriteyle çok uyumlu çalışabilecek ve hatta onların söylediklerini çok da sorgulamadan uygulayacak bir insan profili göreve getirilmeye başlandı.’’

-hakan kara, merkez bankası eski bürokratı

‘‘dinleniyor olabiliriz, çevredeki insanlardan biraz rahatsız oldum. şuradaki otoparka geçelim.’’

-anonim, bürokrat

‘‘türkiye g-20 ülkeleri arasında düşük faiz düşük enflasyon tezini savunan tek ülke. 2015’den beri yapılan hatalar sonucunda türk lirası neredeyse üç katına çıktı. Bu yapılan hatalar yüzünden yabancı yatırımcı zarar etti, türk halkı fakirleşti’’

-timothy ash, yabancı yatırımcı

‘‘siyasiler miyoptur, 4 sene sonrasına göre plan yaparlar, açılışını yaptı mı? kurdelesini kesti mi? onlar için iş tamamdır. Biz kurumların bağımsızlığını bu yüzden istedik’’

-uğur emek, akademisyen

‘‘tbbm’de özellikle muhalefetin denetim görevini yapabilmesi için zamanında o gün gensoru vardı elimizde bugün artık gensoru da kalktı. iktidar kritik konularda bizim resmi sorularımıza hiçbir şekilde cevap vermiyor’’

-faik öztrak, eski hazine müsteşarı

cumhurbaşkanımız neredeyse 50'den fazla kurumun liderliğini yapıyor, her birine beş dakika ayırsa yönetmesi mümkün değil. o yüzden kendisine ulaşan bilgi neyse ona göre davranıyor

-emre alkin, ekonomist

‘‘bugünkü kriz artık ekonomik bir kriz değil bugünkü kriz siyasi bir krizdir çözümü ekonomik değildir. çözümü siyasidir.’’

-nesrin nas, eski anap genel başkanı

‘‘türkiye iki tane açık kalp ameliyatı geçirmiş bir ülkeydir. önce türkiye’de bir 80 yıllık rejim çöktü o askeri vesayet, kemalist rejim diyebilirsiniz sonra gülenist rejim çöktü iki devrim oldu ya iki tane devrim.’’

-rasim ozan kütahyalı, yazar

E konomide bir şeyler uzun süredir ters gidiyor. 2013 yılında fed’in faiz arttırma kararıyla piyasalardan çekilmeye başlayan yabancı yatırım, türkiye gibi dışa bağımlı, yüksek cari açığa sahip ülkeleri fazlasıyla etkiledi. 2013–2020 döneminde kişi başına düşen gelir (gsyi, $) yaklaşık %32 azaldı, büyüme yaklaşık %80 azaldı , resmi rezervler varlıkları dolar cinsinden yaklaşık %32 düştü, işsizlik %50 civarında artarken , enflasyon yaklaşık %80 arttı, bir ülkenin aldığı borçları ödeyememe riskini ölçen cds verisi bu seneler içerisinde neredeyse iki katına çıktı, ithalat ve ihracat arasındaki dengeli belirten cari dengeyse ithalatın da düşmesiyle eksi 55 milyon dolarlardan, artı 8 milyon dolara yükseldi.

2018 yılına kadar ekonomik göstergeler kaygılandırmaya devam etse de ara ara gündeme gelen yapısal reform söylemi, meclisten geçirilmeyen mali kural önergesi dışında çözüme dair herhangi somut bir adım atılmadı. Bu yıllar içerisinde içerde yaşanan terör olayları, darbe teşebbüsü, neredeyse her sene tekrarlanan seçimler; dışarda ise ırak, suriye ve libya’daki operasyonlar, s400 kriziyle gelen caatsa yaptırımları riski ve doğu akdeniz süreciyle birlikte ekonomi bir öncelik olmaktan çıktı. türkiye 2017 itibariyle artık ‘‘yatırım yapılamaz’’ ülkeler sınıfına geriledi.

seneler içerisinde biriken risk, 2018 yılında rahip brunson’ın tutukluluğunun amerika türkiye arasında bir siyasi inatlaşma malzemesine dönüşmesiyle artık göz ardı edilemez olmaya başladı. yabancı yatırımcı ve yerli halkın türk lirasına güvenlerini kaybetmeleriyle halkın bankalarda tuttuğu yabancı para oranı %50'nin üzerine çıktı.piyasadan çekilen döviz üç sene içerisinde türk lirasını dolar karşısında neredeyse yarı yarıya değersizleştirdi. 100 birimlik imalat sanayisi ihracatının %60–76 ‘nın ithal girdiyle yapılıyor olmasının da etkisiyle artan kur oranıyla birlikte fiyatlar pahalanmaya başladı.

kendimizi nasıl burada bulduk? 2002 sonrasındaki kazanımlarımızı nasıl oldu da telafisi zor bir biçimde kaybettik?

2001, ekonomi yeniden organize ediliyor

1982'de şili’de uygulanan ‘‘neoliberal’’ politikaların büyük başarıyla sonuçlanmasıyla ekonomide serbest piyasa teorisyenlerinin ağırlığı azalmaya başladı. 21. yüzyıla yaklaşırken dünyanın dört bir yanında daha entegre bir ticaret ağı yaratabilmek için devletlerin küçültülüp, uluslararası rekabetin artması için çeşitli neoliberal politikalar uygulanmaya başlandı. türkiye de bu küresel değişimden nasibini önce küçük bir dozda özal döneminde sonraysa daha önce görülmemiş bir düzeyde 2001 yılında kemal derviş ile uygulamaya konulan düzenlemelerle aldı. ‘‘güçlü ekonomiye geçiş’’ programı ve 15 günde 15 yasa ile kısa dönemde devlet küçültülerek daha dinamik ve verimli olan özel sektöre yer açılması sağlandı.

‘’bir dış kaynak bulabildi türkiye o dönemde, 25 milyar dolar kadar ve uzun vadeli de. paketler o zaman 1 ay vadeliydi güven o kadar azalmıştı. kimse türk devletine 1 aydan fazla borç vermiyordu. mecbur kaldık onlarla çalıştık ve 25 milyar dolar çok ciddi bir kaynağı o dönemin ekonomik takımı türkiye’ye getirebildi. ekonomi nefes alırken de belirli yeni düzenlemeler oturtmak çabasını gösterebildik.’’

-kemal derviş

bazı çevrelerce dış sermayeye bağımlılığı arttırması ve cumhuriyet tarihinin en büyük özelleştirmelerini getirmesi yönünden eleştirilen bu müdahaleler kurumsal anlamda siyasilerin ve askeriyenin gücünü kıran bağımsız dengeleme mekanizmaları tesis etti. kamu ihale kurumu, bankacılık denetleme kurumu, sermaye piyasa kurulu ve merkez bankası gibi bağımsız kurumlar bu dönemde kuruldu. piyasanın mantığına göre amaç, en azından teoride, uluslararası para akışını kolaylaştıracak düzenlemeleri sağlayarak global ve entegre bir market yaratmaktı.

’’o gün yaptığımız program tipik bir imf programı değildir. şimdi bu hiç konuşulmuyor ama bizlerden o zaman kıdem tazminatlarının kaldırılması, işçi ücretlerinin, ikramiyelerinin iptal edilmesi, ücretlerin düşürülmesi gibi bir takım talepler olmuştu. bu yükün paylaşılması gerektiğini söyledik. taleplerini o programda ciddi bir şekilde göğüsledik’’

-faik öztrak

‘‘2006–2008 dönemlerine kadar imf’nin getirdiği program büyük ölçüde uygulanıyordu. katılmadığınız yönleri olabilir ama en azından programların bir içsel tutarlılığı vardı.’’

-hakan kara

‘’emek kesiminin krize ve imf politikalarına tepkileri 14 nisan’da derviş’in programının açıklandığı gün yapılan mitinglerde ve 1 mayıs gösterilerinde doruğa çıktı.’’

-hayri kozanoğlu

2002 yılında ak parti’nin de imf programını benimsemesiyle, türkiye daha önce görülmemiş yatırımlar çekebildi. Bu dönemde doğrudan yatırımlar dolar cinsinden yaklaşık 13 katına, milli gelirse 2002–13 döneminde yaklaşık dört katına çıktı.

‘’2002–2006 dönemi gerçekten keyifli bir dönemdi. 2001 yılında atılan adımların meyvelerini almaya başladığımız yıllardı. birçok gösterge iyiye gidiyordu. tabi o dönemde sermaye bolluğunun da bunda etkisi var yani yurtdışında hava çok iyiydi. dolayısıyla bu yurtiçine de yansıyordu ama içeride de düzgün işler yapılıyordu.’’

-hakan kara

‘’ak parti geldiğinde kemal derviş reformlarını elinde hazır tuttu. kemal derviş reformlarını reddetmedi, sürdürdü. bu çok önemliydi. avrupa birliği rüzgarını arkasına aldı. liberaller, liberal demokratlar da hem türkiye’deki hem dünyadaki tamamen ak partiyi destekledi. 2007–8'e kadar bu şekilde gelindi o dönem türkiye’ye doğrudan yabancı aktı. yabancı sermaye aktı.’’

-rasim ozan kütahyalı

çöküşün başlangıcı, 2013

para akışı 2013'den itibaren azalınca, kısıtlı kaynaklar seneler içerisinde ertelenen güç savaşlarını kızıştırdı. bu dönemde hükümet önce cemaatle mücadele içerisine girdi, sonraysa gezi parkıyla büyük şehirlerde yaşayan çoğunluğu alevi olan bir kesimi karşısına aldı. içerde ve dışarda ‘‘dış mihrakla’’ yapılan savaş hükümetin politikalarına fazladan bir meşrutiyet getirdi.

‘’iktidar şöyle bir psikoloji içine girdi. yav niye her şey eskisi gibi gitmiyor. önce içerdeki kurumların bağımsızlığıyla uğraşmaya başladılar. sonra ’yav dışarıdan bize bir saldırı var ‘ gibi bir yaklaşım içine girdiler.’’

-faik öztrak

dış mihrak söyleminin içinin tamamen boş olduğu söylenemez. suriye sınırında yaşanan uluslararası çekişmeler, ülke nüfusunun yaklaşık %4'üne denk gelen bir mülteci akını yarattı, amerika ile kamuoyu önünde yapılan münakaşalar ve karşılıklı tweetleşmeler sözde kalmadı ve karşılıklı yaptırımlara dönüştü.

‘‘finansal piyasalarda spekülatif saldırılar her zaman olur, burada önemli olan bu tarz saldırılara karşı koyabilecek sağlam bir ekonomi yaratmaktır. bu şuna benziyor. iyi beslenmiyorsunuz, spor yapmıyorsunuz; hastalanınca da çevrenizi suçluyorsunuz’’

-hakan kara

seneler içerisinde iyice belirginleşen kutuplaşma ak parti ve devlet kadrolarına da yansıdı. Bu dönemde ak parti’nin nüfus sahini figürleri, ahmet davutoğlu, abdullah gül, ali babacan, bülent arınç gibi isimler ak parti’den ayrılırken başkanlık sistemiyle birlikte devlet örgütlenmesi artan bir oranda merkezileşti.

‘’2015 seçimleriyle birlikte piyasanın tanıdığı isimler geri çekildi, sıradışı ekonomi tezleri olan yiğit bulut, cemil ertem gibi isimler etki güçlerini arttırmaya başladılar.’’

-timothy ash

‘’o işte 17–25 aralık, gezi parkı yurtdışında da aynı şekilde arap baharı sonrası türkiye önce aktör oldu, sonra mısır’da darbe oldu suriye olayında bir türlü başarı gelmedi esad devrilmedi. bütün bunlar tayyip beyde yalnızlaşmayı arttırdı ak partinin de kimyası bozuldu kolay bir şey değil yani valiler, emniyet müdürleri, generaller, ordunun yarısı… generallerin yarısı fethullahcıydı. tabi o dönem tayyip bey’in haklı olarak vehmi de arttı hatta ben size bir olay anlatayım bütün herkesle konuşuyor, bakıyor herkeste bir çekinme var korku var. bir geri çekiliyor ‘’hepiniz mi bana komplo kuruyorsunuz ya?’’ diyor bakanlar makanlar var orada ‘’hepiniz mi komplo kuruyorsunuz?’’ kendinin yalnızlaştığını hissettiği olaydır.’’

-rasim ozan kütahyalı

‘‘2013 yılından itibaren kritik kurumların başına genelde merkezi otoriteyle çok uyumlu çalışabilecek ve hatta onların söylediklerini çok da sorgulamadan uygulayacak bir insan profili göreve getirilmeye başlandı.’’

-hakan kara

çöküşün fotoğrafı I: mali kural

‘‘borç yükünü eritebilmek, mali disiplini sağlayabilmek için, ilerleyen yıllarda türkiye’nin çok ciddi miktarda faiz dışı fazla vermesi gerekti. özellikle 2003–2007 döneminde verdiğimiz faiz dışı fazlalar dünya genelinde de büyük fedakarlık anlamına geliyor. biz kazanımları kalıcı, kurumsal hale getirmek istedik. Bu nedenle de bir mali kural çalışması yaptık. öngördüğümüz mali kural özetle şunu söylüyordu: türkiye’nin iyi performans gösterdiği yıllarda elde edilen imkanlar, gelir fazlaları harcanması, tasarruf edilsin. bu fazlalar, bu tasarruflar ekonominin kötü gittiği yıllarda, zayıf performans gösterdiği yıllarda kullanılsın. Ekonominin toparlanmasına, canlanmasına yardımcı olsun…

biz bu çalışmaya çok emek harcadık. sayısız senaryolar, simülasyonlar yaptık. bürokraside yer alan kurumlarla, uluslararası kuruluşlarla, akademi çevreleriyle çok sayıda toplantı yaptık. her kesimin görüşünü alıp, sistemi bu şekilde oluşturduk. çok sağlam bir teknik çerçeve oluşturduk. hükümete sunuşlar yaptık ve neticede tasarı tbmm’ye sevkedildi.

plan ve bütçe komisyonu teknik bir komisyon. komisyonda da detaylı bir şekilde tasarı tartışıldı ve meclis tarihinde ender bir şekilde görülen şekilde muhalefet millet vekillerinin de desteğiyle oy birliğiyle bu tasarı plan ve bütçe komisyonundan geçti ve genel kurula indi.

genel kurulda tam görüşülme aşamasına gelmişken. bu tasarının müzakere edilmesinden, görüşülmesinden ve yasalaşmasından vazgeçildi. arkaplanına baktığımızda aslında o dönemde harcama yapan bakanlıklar, özellikle altyapıda harcaması yoğun olan bakanlıkların ve ak parti içerisindeki bazı milletvekillerinin devreye girdiğini gördük.’’

tabi işin biraz daha ekonomi politiğine gittiğimizde mali kurala karşı çıkanlar, büyük kamu projelerini, kamu özel iş birliği projelerini ölçüsüz hesapsız kitapsız hiçbir kurala dayanmadan. hatta kamu ihale kanununa tabi olmadan gerçekleştirme ve bunlarla da bir anlamda siyasetin finansmanı arasında bir ilişki kurma çabası içinde oldular.’’

-ibrahim çanakçı

2) çöküşün fotoğrafı II: düşük faiz ısrarı

“yine, aynı şekilde, cumhurbaşkanımızın faiz-enflasyon ilişkisi üzerine yaptığı açıklamalar da indirgemeci bir yöntemle çarpıtılıyor…

bir ekonomide reel faiz oranı ile beklenen enflasyonun toplamı nominal faiz oranını verir. Buna göre, uzun dönemde reel faiz oranının sabit olduğu varsayımı altında nominal faiz oranının artması demek, ekonomide enflasyon beklentisinin de artması demektir. kısaca, fisher denklemine göre uzun dönemde faiz oranı ve enflasyon arasında pozitif yönlü net bir ilişki bulunmaktadır’’

-cemil ertem- cumhurbaşkanı başdanışmanı

‘’eninde sonunda bu düşük faiz isteği çok daha yüksek bir faizle son buluyor. bu ısrarı anlamıyorum, zaten anlayabilsem çok rahatlayacağım. bu bedeli ödemeye değer mi? gerçekten resmi faizleri düşük tutma isteği, toplumun refahı açısından iyi bir şey mi? bunu göremiyorum ve bunda neden ısrar ediliyor, kesinlikle anlayamıyorum ve anlasam da çok rahatlayacağım yani. birisi bunu bana anlatsa’’

-hakan kara

erdoğan’ın düşük faiz inancı fazilet partisi günlerinin bir mirası. erbakan geleneğinde de sıkça şikayet edilen faiz sorunu aslında ülkede üretilen değerin faiz ödemeleri yoluyla yurtdışına çıkmasına duyulan rahatsızlığının bir dışa vurumu.

‘‘senin faiz dediğin senin sırtındaki yahudi’nin emme hortumu, be mübarek. kopart şu hortumu at!’’

-necmettin erbakan, 26.03.1993

erdoğan, ak parti iktidarının ilk dönemlerinde faiz konusunda şimdikine benzer bir tutum içerisindeydi. 2003 yılında yüksek miktarda döviz alımı yapma kararı alan merkez bankası başkanına karşı ‘‘bu sanal bir müdahaledir. faizler 3–5 puan aşağıya alınabilirse iyi olacaktır. iş dünyasının bu konudaki ıstırabını paylaşıyoruz” diyen erdoğan zamanla, (pek de araştırılmamış gerekçelerle, en geç 2015 itibariyle) yüksek faiz yüksek enflasyon teorisini benimsiyor. tam da bu dönemlerde 2021, mart ayı itibariyle danışmanlıklarını koruyan cemil ertem ve yiğit bulut göreve getirilerek faiz karşıtlığına uygun bir teori (neo-fisherian) bulunmuş oluyor.

‘’ne diyorlar? insanı böyle adeta çıldırtacaklar, enflasyon düşerse faizi düşüreceklermiş. bu anlayış, anlayış değil, bu yanlış bir mantık, doğru bir mantık değil. çünkü enflasyon sebep, faiz netice değildir. faiz sebep, enflasyon neticedir. bunu öğrenmeleri lazım.’’

-recep tayyip erdoğan, 31 ocak 2015

‘‘faiz meselesini çözmemiz gerekiyor. yalnız olduğumu biliyorum ama mücadelemi sürdüreceğim, kararlıyım. çünkü faizi önemli bir sömürü aracı olarak görüyorum. faiz emperyalist mantığın en önemli sömürü araçlarından biri olarak görüyorum ve faizi yatırımcıyı köşeye sıkıştırma aracı olarak görüyorum.’’

-recep tayyip erdoğan, 3 aralık 2016

bu ısrarın dört olası açıklaması var:

1. homo islamicus: erdoğan’ın dini nedenlerden dolayı faizi yanlış bulması
2. ak parti’ye oy veren orta sınıf ve iş adamlarının düşük faiz sayesinde daha kolay borç alabilmesi
3. yüksek faizin nakit akışını ve dolayısıyla reel ekonomiyi yavaşlattığına dair ekonomik bir teori
4. yüksek faizin borcu veren uluslararası kuruluşları avantaja sokan, dış borca dayanan bir sistem yarattığı düşüncesi ve bu borç döngüsünden kurtulmanın yolunun kendine yeten, üretim yapan bir ‘‘milli ekonomi’’ye geçiş olduğu fikri.

‘’1994'de hükümet ısrarla faizleri düşük tutmak istedi. bunun sonucunda çok daha yüksek faizler borçlanmak zorunda kaldı.’’

-erdem başçı, erdoğan’ın düşük faiz baskısına 1994 krizi uyarısı

‘’2011'de ve 2014'de olan da budur; faizlerin bir süre yarım-bir puan düşük tutulması uğruna, sonunda 4–5 puanlık artışlar yapılmak zorunda kalındığı, mali çalkantı yaşandığı süreçler ortaya çıktı. gerekiyorsa faizlerle arttırmak zorundasınız.”

-uğur gürses, erdoğan’ın düşük faiz baskısına 1994 krizi uyarısı

3) çöküşün fotoğrafı III: kamu ihale yasası

‘’bir devrimdi o dönemde kamu ihale kanunu, tüm ezberi bozdu. iktidarlar artık yandaşlarına rant yaratmasınlar diye çıkarılan bir yasadır. hatta ben bu yasa çıktıktan sonra bir gün gazeteye demeç verirken. bu yasa ile artık gemileri yaktık, bir daha geri dönüş yok demiştim.’’

-faik öztrak

‘’kamu ihale düzenlemeleri kamu alımları düzenlemeleri idarelerin takdir yetkilerine kısıtlama getirir. onlara sundukları çerçeve metotlarla beraber alım kurallarını ayrıntılarıyla düzenler ve idareler kendi kafalarına göre şartname hazırlayamazlar. ihale yapamazlar. bu denetlenir, uzman kuruluşlar, kamu ihale kurumu tarafından. bu bir devrimde kamu ihale kurumunun kurulması ve 2001 yılının sonunda çıktı bu kanun. 2002’nin başında çıktı.

-uğur emek

ak parti hükümeti dönemlerinde cumhuriyet tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir para aktarımına şahit olduk. 80'lerde özal dönemi başlayan özelleştirmelerin yüzde 88'i akp iktidarları döneminin ilk 18 yılında gerçekleşirken, çoğunluğu altyapı hizmeti olan projeleri akp’ye yakın iş adamlarına ihale edildi. özelleştirmeler ve kamu ihaleleri yoluyla akp hükümeti kendi zengin sınıfını yarattı:

‘’tek parti iktidarın uzattıkça ömrü, anap’ın da ikinci döneminde çokça söyleniliyordu. menderes için söylenirdi bu, demokrat parti için. iktidara yakın iş insanları, grupları ortaya çıkmaya başlıyorlar. dönemin başbakanı söyledi bunu: sermaye el değiştiriyor dedi. sermayenin el değiştirmesinin temel araçlarından biri de burası, hazır. sermayenin teknoloji üzerinden el değiştirmesi çok kolay bir şey değil: ar-ge yapacak, yatırım yapacak, yeni buluş yapacak falan filan bir sürü iş yapacak. ama burada, ihaleye giriyorsunuz parayı alıyorsunuz geçmiş olsun.’’

-uğur emek

siyasetin bu yeni finansman yolu seneler içerisinde devletin ihale alışkınlıklarını da değiştirdi. herkese açık olan ihalelerin payı 2005'de %71 iken 2015'de %53'e kadar düştü. diğer ve istisna kapsamındaki ihaleler
2005'de %29'dan 2015'de %47'ye çıktı. devletin davetle firmaları seçebildiği pazarlık usülü ihaleler 2003 yılında toplam 768 milyon lirayken, 2017 yılında yaklaşık 27 katına, 21.7 milyar liraya çıktı. rekabeti azaltan bu gelişmeler, devlet ihalelerine katılan firma sayısını azaltarak, israfı arttırdı:

‘‘hatırlarsanız hamdi topçu bey 3. havalimanı konusunda kendi hatıratı vardır. eski thy ceo’su. biz yeni havalimanı yerine atatürk havalimanına bir tane daha pist yaparsak bu sorunu çözeceğiz demiştik. 2.5 milyon dolara. fakat devlet hava meydanları bürokratları o kadar şartlandırılmışlar ki. her toplantıya 3. havalimanı iyidir diye geliyorlardı. belli ki binali beyin 3. dönemi son dönemiydi. arkasında eser bırakmak istiyordu.’’

-uğur emek

ak parti iktidarı boyunca kamu ihale kurumunun 160 maddesinin değişirken istisna maddeleri çoğaldı. bu dönemde fakir ailelere yapılacak kömür yardımları, ösym’nin mal ve hizmet alımları, uluslararası anlaşmalar botaş’ın ithal doğal gaz alımları gibi acil olmayan ve ulusal güvenliği ilgilendirmeyen ihaleler istisna kapsamında dağıtıldı. bu değişiklikler sonucunda 2010–12 yıllarında devletin kitler üzerinden dağıttığı ihalelerin %45’i kamu ihale kanunu dışında yapıldı.

‘’bu adam anlaşılabilir. tek derdi var, temel atacak, kurdele kesecek, temel atacak kurdele kesecek… nasıl ödenmiş, ihtiyaç mıymış, zafer havalimanında %5 kullanılıyormuş, osman gazi köprüsünden geçilmiyormuş. yavuz sultan’da 135 bin garanti vermişsin, geçen yokmuş… o onla ilgili değil. kesmiş mi kurdelesini? söyleyebiliyor mu dünyanın en güzel köprüsünü yaptım diye, arkasında eser bırakmış. ama bürokrat bunu diyecek, bunun fizibilitesi var, önceliği var. yav biz ne yapıyoruz?’’

-uğur emek

‘’ihaleler üzerinden ciddi bir sermaye değişimine şahit olduk. ortada beş tane müteahhit görüyoruz, o beş tane müteahhite bağlı on binlerce taşeron var. büyük mega proje tutkusu, türkiye’nin bütün kaynaklarını emdi ve son derece verimsiz bir yere yönlendirdi o kaynakları.

sizlere kaynak kalmadı gençler.’’

-nesrin nas

tarih tekerrür: siyasetin ekonomisi was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

bölüm 25 (10 nisan 2020 - 11 nisan 2020)

10nisan cuma günü bilim kurulu toplantısı sonrasında düzenlenen basın toplantısında konuşan fahrettin koca, sağlık personeli sayısı 1,061,635 olduğunu bunun 165,363'ünün doktor, 204,969'unun da hemşire olduğunu, bir o kadar da yardımcı sağlık personeli bulunduğunu açıklayarak sözlerine başladı. vekillere seslendi ve hekimlerin uğradığı şiddet haberlerinin üzerine cezaların caydırıcı olmaktan uzak kaldığını, sağlıkta şiddet yasasının kabul edilmesinin ve cezaların caydırıcı sertlikte olmasının cumhurbaşkanı’nın da talebi olduğunu dile getirdi. salgınla mücadele edilen günlerde şiddetin bağışlanmasının mümkün olmadığını vekillerden bu yasa tasarısını yasalaşmasını istirham ettiklerini söyledi. maske dağıtımını kolaylaştırmak için e-devlet üzerinden talep edenlere maske gönderildiğini, 20–65 yaş arasına eczanelerden maske verilmesine başlanacağını duyurdu. yoğun bakım kapasitesinde türkiye’nin avrupa’nın en avantajlı ülkesi olduğunu, günlük 30 bin testin bir önceki hafta için bir hedef olduğunu fakat bu hafta bu rakamın aşıldığını belirtti. türkiye’nin vaka sayısına göre ölüm oranının 2.15'lik yüzdesi ile nüfusu 10 milyonu aşan ülkeler arasında 12. olduğunu duyurdu. bilim kurulu’nun bu sonucun erken tanıya ve tedavide uygulanan yönteme bağlı olduğunu düşündüğünü söyledi. ama bu konudaki açıklaması kişisel görüşünü açıklamaktan öteye gidemedi. gönül isterdi ki bu tür önemli söylemler, türkiye’ye has hasta yaklaşımları ve tedavi biçimleri bilimsel çalışmalarla ispatlansın.

bilim kurulu üyelerinden dr. tevfik özlü’nün sürecin uzayabileceğine dair açıklamaları üzerine bir gazetecinin bilim kurulu kararlarının kamuoyu ile paylaşılıp paylaşılmadığı, tavandan olacak denilen ek ödeme konusundaki eşitsizliklerle ilgili sorularına da bakan, pandemi hastası ile yoğun ilgilenen hekim ve çalışanların var tavandan alacağını, ancak bazı branşların bu hastalarla ilgisi olmayanların da bundan yararlanamayacağını söyledi. bilim kurulu kararlarının tavsiye kararları olduğunu ancak uygulanmayan bir karar olduğunu bilmediğini ifade etti.

türkiye’nin verileri şeffaf paylaştığını avrupa direktörü’nün söylediğine işaret eden koca, bu dönemde birilerini memnun etmek için doğru olmayan verileri vermek zorunda olmadıklarını yanıtını verdi. halbuki dünya sağlık örgütü’nün önerdiği kodlama sisteminin kullanmıyor, şüpheli vakaları bildirmiyordu. yoğun bakım doluluk oranının istanbul’da %59.5, olduğunu, yatakların da %50.2'sinin dolu olduğunu açıkladı. türkiye’de yatak doluluk oranının da %36.3 olduğunu sözlerine ekledi. açıklanan vaka ve ölüm sayılarına suriyeli sığınmacıların sayısı dahil olup olmadığı sorusuna açıklanan bütün vakaların türkiye’de yaşayan herkesi kapsadığı ve gereken hizmetin iletildiği cevabını verdi. 112 sağlık çalışanlarına korona testinin durdurulduğuna yönelik iddialara cevap olarak koca, semptomu olan sağlık personelinin testlerini yapmaktan asla vazgeçmeyeceklerini, dünya sağlık örgütü’nün de bunu önerdiğini, semptom göstermeyenlere test yapılmasını dünya sağlık örgütü’nün de doğru bulmadığını söyledi.

israil’e ağırlıklı kişisel koruyucu ekipman merkezli yardım etmek istediklerini, ingiltere’ye hibe şeklinde, toplamda 40'tan fazla ülkeye yardım gönderildiğini açıkladı. çin bilim kurulu ile bilim kurulu’nun görüştüğünü, çin bilim insanlarının olarak türk sağlık sisteminin birinci basamakta çinden daha güçlü olduğunu ve yaklaşımın doğru olduğunu söylediğini belirtti.

en fazla sayıda hastanın görüldüğü ve daha sonra salgının azalan rakamlarla devam edeceği, peak noktasının ne zaman beklendiği sorusuna her zamanki gibi kaçamak yanıt vererek önümüzdeki iki haftanın önemli olduğunu söyleyip, o zaman geldiğinde daha net ifade edebileceğini ekleyerek geçiştirdi.

kapatılan kamu hastanelerinin özellikle sağlık amaçlı yeniden kullanılacağını söyleyen bakan bu açıklamasıyla çok da tatmin edici konuşmamıştı. birçoğumuzun aklına “o zaman bu hastaneleri neden kapattınız, şehir merkezlerine oldukça uzak, kira ödemek kaydıyla yapılmış şehir hastanelerine taşınıldığı” sorusu geldi. ankara’da eczacıların kısıtlı uygulama yaptığına ve ücretsiz denildiği halde ellerine maske ulaşmadığı bilgilerinin gelmesine dair endişeler kendisine aktarıldığında da bakan e-devlet üzerinden 3.5 milyon maske verildiğini. 65 yaş üstünün, 20 yaş altının maske almayacağını ifade etti. 20–65 arasını 31 ilde önemsediklerini ifade etti. herhangi bir modelleme ya da simülasyon olup olmadığı sorusuna, gelecek 2–3 haftanın çok önemli olduğunu, zorunlu olmadıkça dışarı çıkmamalarını önerdiklerini ifade etti. özel hastanelerde, yoğun bakım da dahil tüm covid-19 hasta ve şüphelilerinden, tanı ve tedavide ücret almayacağını açıkladı.

hastalık ve etkeni koronavirüs ile ilgili bilgiler her geçen gün artarken, bu konudaki en önemli yeni bilgilerden birisi singapur’dan geldi. Bu çalışmaya göre klinik bulguların ortaya çıkması için gerekli olan 5–6 gün zarfında, hasta kişiyle temastan sonraki ilk 2 gün bulaştırıcılığın olmadığı, ancak bunu takip eden 3 gün boyunca, klinik bulgular çıkmadan önce de bulaşıcılığın olduğu bildirildi.

türk dili konuşan ülkeler işbirliği konseyi’nin (türk konseyi) “COVID-19 salgınıyla mücadelede işbirliği ve dayanışma” konulu olağanüstü video konferans zirvesi’nde konuşma yapan cumhurbaşkanı erdoğan, salgının toplum üzerindeki psikolojisini değerlendirmesi için toplum bilimleri kurulu’nun oluşturulduğunu açıkladı. konseye hitaben konuşarak tıbbi malzeme talebinde türk dili konuşan ülkelere öncelik verdiğini söyledi. ayrıca hazar geçişli orta koridorun güçlendirilmesi hususundan bahsedilen konuşmada, türkiye azerbaycan ve gürcistan demiryolu taşımacılığın orta asya’ya kadar uzanabileceğini belirtti. kapanan karayolu geçişlerinin azerbaycan ve kazakistan türk taşımacılarına fayda sağladığını söyledi ve geçiş ücreti, ro-ro hat ücretleri gibi şartların kaldırılmasının önemini vurguladı. son olarak cumhurbaşkanı, salgın başladığından bu yana 64 ülkeden 25 binden fazla vatandaşın türkiye’ye geri dönüşlerini temin ettiklerini, türkiye’de bulunan türk konseyi ülke vatandaşlarının tahliyeleri için uçak seferleri noktasında gerekli kolaylıkları gösterdiklerini ve göstereceklerini söyledi. türkiye’nin vize ve ikamet izni konusunda ceza uygulamanın konseydeki diğer ülkelerde de aynı hassasiyetle uygulanmasını istedi.

dünya sağlık örgütü türkiye temsilcisi dr. pavel ursu, türkiye’deki laboratuvar kapasitesinin artışının etkileyici olduğunu, 30 binden fazla PCR testinin yapıldığını söyledi.

içişleri bakanlığı yayınladığı genelge ile 30 büyükşehir ve zonguldak’ta 10 nisan 24:00 ve 12 nisan 24:00 günleri arasında sokağa çıkma yasağı ilan etti. karar yasağın başlamasından 2 saat önce duyuruldu.

ekrem imamoğlu, 11 nisan cumartesi itibariyle ibb’nin tüm hizmetleri sokağa çıkma serbestisi olanlar için devam edeceğini, halk ekmek ve hamidiye su’yun %100 üretime geçtiğini, ibb’nin tüm istanbul’un gıda ihtiyacına yetecek kapasitede olduğunu, istanbulluların sakin olmasını ve güvende hissetmelerini, herkesin evine dönmesi gerektiğini açıkladı. sokağa çıkma yasağı kararının ansızın ve ibb’ye haber verilmeden alınmasına sitem etti. istanbul büyükşehir belediyesi metrobüs şöförlerinin artık koruyucu tulum ile hizmet vereceğini, istasyonlarda da yolcuların termal kamera ile kontrol edileceğini duyurdu.

istanbul valisi ali yerlikaya twitter hesabı üzerinden sokağa çıkma yasağı kapsamında açık kalacak işletme ve kurumları duyurdu.

ibb mezarlıklar daire başkanı koç, normal vefat etmiş vatandaşlara nasıl davranılıyorsa COVID-19 dolayısıyla vefat eden vatandaşlara da aynı davranıldığını yaratılan “korona mezarlığı’’ algısının doğru olmadığını söyledi.

cezaevlerindeki koronavirüs tedbirleri 30 nisan’a kadar uzatıldı.

türkiye ingiltere ve libya’ya tıbbi yardım gönderdi.

sokağa çıkma yasağına 2 saat kala yüzbinlerce insan sokaklara döküldü. sokağa çıkma yasağının ilan edilmesinden yaklaşık iki saat önce yapılan basın toplantısında sağlık bakanı fahrettin koca’nın bu konu ile ilgili hiçbir bilgi vermemesi, akıllara bakan koca’nın da alınan bu karardan haberi olmadığını düşündürdü. devletin tüm organlarıyla bir uyum ve iletişim halinde olduğunun ve pandemi yönetiminde bu ortak çalışmanın başarılarından bahsedilirken, sağlık bakanı’nın böyle önemli ve büyük bir karar alınırken haberinin olup olmadığı çok merak edildi.

11nisan’da cumhurbaşkanlığı iletişim başkanı fahrettin altun, twitter hesabından yaptığı paylaşımda; salgınla mücadele için tarihi hastaneleri restore edip atıl hazine arazilerini de tarıma açtıklarını söyledi.

adalet bakanlığı hakim ve savcı adayları mülakatlarını erteledi.

ulaştırma ve altyapı bakanlığı, sokağa çıkma yasağı kapsamı dışındaki vatandaşlar için marmaray’ın 30 dakika aralıklarla sefer düzenleyeceğini duyurdu.

iett, sokağa çıkma yasağı kapsamında 445 hatta, sabah ve akşam saatlerinde otobüs seferleri düzenleyeceğini açıkladı. metrobüslerin de sabah 06.00–09.00 ve akşam 16.00–20.00 saatleri arasında, 10 dakika aralıklarla seferlerini sürdüreceği bildirildi.

istanbul valiliği, 13 nisan saat 05:00’ten itibaren geçerli olmak üzere toplu taşımalardaki yeni tedbir kararlarını duyurdu.

içişleri bakanlığı, vatandaşların yüksek oranda sokağa çıkma yasağına uyduğunu, yasağın başlamasından itibaren 2 bin 756 kişiye yasak ihlalinden dolayı ceza kesildiğini açıkladı.

pandemi il kurulu toplantısında açılış konuşması yapan batman valisi hulusi şahin, ildeki vakaların son birkaç gün içerisinde 20’li rakamlardan 50’li rakamlara yükseldiğini, buna bağlı olarak alınan tedbirlerin tekrardan gözden geçirileceğini ifade etti.

bilim kurulu üyesi prof. dr. ateş kara ile görüştüğünü belirten candaş tolga işık, kara’nın sokağa çıkma yasağından önce sokağa dökülenler ile riskin çok büyüdüğünü, sokağa çıkanların mutlak suretle kendilerini 14 gün karantinaya almaları gerektiğini söylediğini duyurdu.

ibb sözcüsü murat ongun, belediye çalışanlarından 350 kişinin COVID-19’a yakalandığını açıkladı.

türk tabipleri birliği (TTB), sağlık bakanlığı’nın COVID-19 sürecinde görev alan ve başhekim tarafından belirlenen hekimlere; 209 sayılı döner sermaye yasası’nda belirtilen tavan oranlarının %100'ü; diğer hekimlere ise %30 ile %75'i arasında ek ödeme yapılacağı kararını, hekimler arasında ayrımcılık yapıldığı gerekçesiyle eleştirdi.

gençlik ve spor bakanı mehmet muharrem kasapoğlu, yurtdışından gelen 13 bin 968 vatandaşın yurtlarda karantina altında olduğunu, 17 bin 504 vatandaşın da karantina süresini doldurarak yurtlardan ayrıldığını bildirdi.

11nisan hem “salgının 100’üncü günü” olması, hem de salgın boyunca bir günde 5,138 hasta sayısı ile en fazla tanısı yeni konmuş hastanın bildirildiği gün olarak tarihe geçecekti. sağlık bakanı fahrettin koca, vaka sayısının, test sayısındaki artışla birlikte öngörülebilir düzeyde arttığını, bu artışın yoğun bakım sayısında gerçekleşmediğini söyleyerek, aslında oldukça vahim görünen bu tablonun kamuoyunda salgında iyi yönde yol kat edildiğine yönelik bir algı oluşmasına sebep oluyordu. tanısı doğrulanmış hastaların sayısı 52,167 olarak duyurulurken, hayatını kaybedenlerin sayısının da resmi olarak 1,101 kişi olduğu bildirildi.

türk eczacıları birliği, eczacı ismail durmuş’un COVID-19'a bağlı komplikasyonlar sebebiyle hayatını kaybettiğini açıkladı.

sağlık bakanı koca, sosyal medyada her ne kadar 31 aralık’tan bu yana sürdürdükleri mücadeleden ödün vermemekte kararlı olduklarını ifade etse de, bir gecede yüzbinler sokağa çıkarılarak o güne kadar gösterilen salgını kontrolü ile ilgili adımlar ve hayatlar tehlikeye atılmıştı.

salgının ilk 100 günü bitmişti. 100 gün boyunca bilim ve siyaset, hiç bu kadar bir arada olmamıştı. bu tür süreçler, dünyanın her yerinde her ne kadar siyasete alet edilmeye çalışılsa bile, bilimsel temeller, bilimsel düşünce ve akıl her zaman galip gelendi. yaşamsal alışkanlıklarımızın, günlük rutinlerimizin tamamen değişmek zorunda kaldığı bir dönemden geçiyoruz. görünen o ki, bir aşı bulununcaya kadar salgın, geniş kitleleri etkilemeye devam edecek. bilmemek kaygı yaratır. kaygı ise hataya sebep olur. kaygının virüsten daha hızlı yayıldığı bugünlerde doğru bilgi ve gerçeklere ihtiyacımız var. 4.5 milyar yaşındaki gezegenimizin tarihinde nice salgınlar, afetler, beklenmedik olaylar oldu. nesli tükenen dinozorların 225 milyon yıl önce görülmeye başlandığını, dinozorların neslinin tükenmesinin üzerinden de sadece 65 milyon yıl geçtiğini düşünürsek, bize çok uzun gelen 100 günün, belki de 1 yılın, aslında ne kadar da kısa süreler olduğunu görebiliriz. bu sebeple bir daha hiçbir şey eskisi gibi olmayacak söylemleri de çok da gerçeği yansıtan söylemler değil. bir gün her şey eskisi gibi olacak. bize düşen buna inanmak, bilime güvenmek, kaygıları bir yana bırakmak, yaşadıklarımızı unutmamak ve bunlardan ders çıkarmak olmalı.

salgının ilk 100 günü bitmişti. dünya’yı ve türkiye’yi ikinci 100 günde sayısız gelişme ve olay bekliyordu…

salgının 100 günü — bölüm 25 was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

bölüm 24 (7 nisan 2020 - 9 nisan 2020)

7nisan salı günü sağlık bakanı fahrettin koca, bilim kurulu toplantısı sonrası basın açıklaması yaptı: sözlerine “durum oldukça ciddi boyutlara ulaşınca dünyada ilk ciddi tedbirlerin henüz alınmaya başlanmadığı dönemde örneği olmayan yapılanmalara gittik, bilim kurulu’nu kurduk,” diye başladı.

her zaman olduğu gibi zaten varolan grip bilim kurulu’nun özel gündemle koronavirüs için toplandığını unutulmuş, varolan bilim kurulunun koronavirüs bilim kurulu’na dönüşmesi propaganda malzemesi yapılmıştı. daha önce 26 kişiden oluşan bu kurulun üye sayısı 35'e yükselmişti.

toplumsal konularda alınacak tavsiye kararlarına, yapılacak yönlendirmelere gerek duyulduğunu söyleyen koca, bu amaç doğrultusunda “toplum bilimleri kurulu” adını verdikleri yeni bir kurul oluşturduklarını ve bu kurulun dünyada bir ilk olduğunu açıkladı. i̇stanbul, ankara, i̇zmir, kocaeli, sakarya ve zonguldak’da enfeksiyonun yoğun olduğunu söyledi. koca, test kapasitesininin haftaya günlük 30 bini bulacağını ve bu durumun vaka sayısının artmasına sebep olabileceğinin altını çizdi. bunun yanı sıra ülkedeki akciğer enfeksiyonu oranlarında düşüş olduğunu, bunun nedeninin ilacın erken edinilerek tedaviye hızlıca başlanması olduğunu ifade etti.

aşı çalışmalarına da değinen koca, türkiye’deki aşı çalışmalarına sağlık bakanlığı’nın öncülük ettiğini fakat şu anki ihtiyacı karşılayacak bir hızda çalışmaların gerçekleşemediğini söyledi. ayrıca aşı çalışmalarında erciyes üniversitesi’nden prof. dr. aykut özdarendeli ve ankara üniversitesi’nden prof. dr. aykut özkul’un virüsü izole etmeyi başardığını da duyurdu. hastaların ve temaslıların evdeki izolasyonunun dijital yöntemle takip edileceğini belirten koca, hasta yoğunluğunun 65 yaş üstünden 20–60'a çekildiğini ifade etti. i̇laç ve tedavi sayesinde, 24 mart’tan itibaren vakaların zatürreye dönme oranında da düşüş olduğunu söyledi. vakaların en çok 20–65 yaş arasında olduğunu, 65 yaş yasağı sebebiyle bu yöntemin etkinliğinin görülebildiğini ifade etti. halbuki 20–65 yaş grubunun tam da çalışmak zorunda kalan, evinden her gün işine gitmek zorunda kalan asıl çalışan kesimdi. bu gruba da bir kısıtlama getirilmemiş olmasının bilimsel bir temeli yoktu. 20 yaş altını, 65 yaş üstünü koruyalım, ortadakilere ne olursa olsun anlamına gelen bir yaklaşım çok doğru değildi. kaldı ki her gün evlerinden çıkarak işlerine gitmek zorunda olan milyonlar evde yeniden dışarı çıkma yasağı olan küçüklere ve yaşlılara hastalığı bulaştırabilirlerdi. bakan 60–85 yaş erkeklerde ölümün daha yüksek oranda olduğunu, 60 yaş altında ise kronik hastalığı olmayanlar için bu oranın %10 olduğunu paylaştı. akıllı telefonlara yüklenebilecek bir uygulama ile hareketliliğin takip edileceğini söylediğinde kaç kişinini akıllı telefonu olduğu, bu telefonlar dışarı çıkarken evde bırakıldığında takibin nasıl yapılacağına dair akıllarda bir çok soru işareti belirdi. atatürk havaalanı ve sancaktepe’de açılacak iki hastanenin biner yataklı olacağını, sancaktepe’nin aynı zamanda şehir hastanesi olarak planladığını açıkladı. atatürk havaalanı’nda yapılması planlanan hastanenin, prefabrik, pandemi sonrası devre dışı kalacak hastaneler olarak düşünülmediğini, tek katlı, ameliyathanesi olan, her odasının yoğun bakım yatağına çevrilebileceği, manyetik rezonans görüntüleme (mri) ve bilgisayarlı tomografi (ct) olacağı, çok amaçlı hastane olacağını söyledi. bu hastanelerin kalıcı hastaneler olarak planlanmasının aynı zamanda cumhurbaşkanının da arzusu olduğunu dile getirdi. hava ambulansı uçak için de uygun bir mekan olacağını savundu. yoğun bakımlarda doluluk oranının covid-19 hastaları dahil toplam %62–63 ü geçmediğini, önlerindeki 1–2 haftanın çok önemli olduğunu ifade etti. bakan ve bilim kurulu üyeleri her daim önlerindeki 1–2 haftanın çok önemli olduğunu söyleyip duruyorlardı. atama sürecini başlattıklarını, ileriki günlerde alım yapacaklarının müjdesini verdi. toplum bilimleri kurulu’nun psikolog, sosyolog, din psikolojisi, din sosyolojisi, istatistik gibi alanlardan etkin ve yetkin kişilerden oluşacağını bildirdi.

türkiye’de 2. veya 3. testler dışında birey olarak kaç kişiye test yapıldığı sorusuna koca, tekrarlayan testlerin olduğunu doğrulayarak, bu oranın 222 binde %10'u geçmediğini, dolayısıyla büyük oranda tekrar olmadığını söyleyerek cevap verdi. eczanelerde 5 liraya maske satıldığı, nanoteknoloji maskelerinin de 10 liradan alıcı bulduğu kendisine hatırlatılan koca, eczanelerde maske satışının cumhurbaşkanının net ifadesinde olduğu gibi olmayacağını, ücretsiz maske dağıtacaklarını, illa maskenin alınması gerekmediğini, bu sebeple sentetik olmayan pamuklu bezden maske yapılabileceğini söyledi. bilim kurulu üyesi olan ve kendisine covid-19 tanısı konan hocanın sağlık durumunun iyi olduğunun da sözlerine ekledi. hastane inşaatlarında geç mi kalındığı sorusuna ise koca, hastanelerdeki doluluk oranının zaten düşük olduğunu, yatak doluluğunun %50'yi bulmadığı, bu iki yeni hastanenin tedbir amaçlı yapıldığı yanıtını verdi. 20–65 yaş grubun çalışma şartları ve önlemleri ile ilgili sorulan soruya ise cevap vermedi. “herkesin kendisini evde izole etmesini istiyoruz,” diyen bakan koca, “özel sektör dahil bu ortamın minimal personelle devam edilmesi gerektiğini de Bilim Kurulu tavsiye ediyor,” dedi. bakan bu açıklamasıyla, olabildiğince bu yaş grubunun kendilerini izole etmelerini önemsediklerini söylüyor ancak, bunun nasıl olacağından hiç bahsetmiyordu.

özel hastanelerde ücret alındığı haberleri ve işyerlerinde topluca çalışanları maske takmaları için alınacak önlemler sorulduğunda koca, özel hastanelerde fark ücreti alınmayacağını, işyerlerinde ve toplu alanlarda maske takmanın zorunlu olduğunu ve yer yer denetimler yapılacağını açıkladı. rakamları şeffaf olarak verdiğini, almanya ve amerika’daki artışa işaret ederek türkiye’de ölüm noktalarında artışın düşmeye başladığını açıkladı. hastalığın artış hızının düştüğünü söyledi. şüpheli vakaların hastaneye yatışlarının hızının düştüğünü, yoğun bakım yatışının ve entübe olan hasta artış oranının da düştüğünü ifade etti. birçok avrupa ülkesi ve amerika’dan farklı olarak türkiye gibi sağlık sistemi ile bu kadar hizmet eden bir başka ülke olmadığını belirtti. ücretsiz tedavi yapıldığını. etkili bir ilaç bulduklarını ve vaka görülmeden önce 1 milyon kutu ilaç depoladıklarını, entübe ve ciddi vakalarda tercih ettiklerini, erkenden verdiklerini sözlerine ekledi. erken dönemde semptomu gelişmeden ilaca başlandığını söyledi. son olarak, hastanelerde hemşire sayısının atamalarla arttığını ve riskli sağlık personellerine sık aralıklarla test takip sürecinin de başlayacağını söyledi. üç telefon operatörünün de destek vereceği bir telefon uygulaması hakkında ilk sinyali verdi.

7 nisan itibarıyla da 3,892 yeni hastaya tanı konduğunu, 76 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi. toplam hasta sayısı 34,109, ölüm sayısı da 725 oldu. istanbul tabip odası, istanbul özel meltem hastanesi mikrobiyoloji uzmanı, istanbul tabip odası üyesi dr. mehmet ulusoy’un covid-19 nedeniyle hayatını kaybettiğini açıkladı.

fahrettin koca, twitter hesabı üzerinden avrupa bazında alınan tedbirleri gün gün gösteren bir video paylaşarak türkiye’nin avrupa bölgesi içinde en erken tedbirleri alan ülke olduğunu vurguladı.

aile, çalışma ve sosyal hizmetler bakanı zehra zümrüt selçuk, covid-19 tedbirleri kapsamında “evsizlere konaklama projesi’’ni hayata geçirdiklerini duyurdu. selçuk, son bir hafta içinde 2 milyon 111 bin haneye ekonomik yardım kapsamında ödeme yapıldığının altını çizerek 2. faz ödemelerinin 2 milyon 300 haneye ulaşacağını açıkladı.

gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulunan hazine ve maliye bakanı berat albayrak pandemi sürecinde vatandaşa sağlanan ekonomik yardımlardan bahsetti. 55 bin esnafa 25 bin tl finansman sağlandığını, 30 bin esnafa 25 bin tl limitli ticari kart verildiğini, 5 bin liranın altında geliri olan vatandaşlar için 10 bin tl’ye kadar ‘’temel i̇htiyaç desteği’’ devreye alındığını, 3.7 milyon kişi temel i̇htiyaç desteği’ne başvurduğunu, 51 bin 651 firma ‘’i̇şe devam desteği’’ne başvurduğunu, bu destekler için yaklaşık 23 bin firmaya 20 milyar liralık tahsiste bulunulduğunu ve ücretsiz izne çıkarılan vatandaşlar için maaş desteği devreye sokulduğunu açıkladı.

ibb bilim kurulu, salgın döneminde alınması gereken tedbirlere dair 8 maddelik bir öneri listesi yayınladı.

ismek maske üretimine başladı.

chp genel başkanı kemal kılıçdaroğlu, memur sendikalarıyla telekonferans görüşmesi gerçekleştirdi. görüşmede söz alan memur-sen başkanı ali yalçın, salgın sürecinde ekonominin vatandaş üzerindeki stresi azaltacak şekilde yönetilmesi için kredi kartı borcu, konut, taşıt gibi kredilerin taksitlerinin dondurulabileceği veya ertelenebileceği tavsiyesinde bulundu. ayrıca yalçın, bu dönemde sağlık çalışanları gibi ptt çalışanlarının da yoğun risk altında olduğuna dikkat çekti.

Yetkin Report’a konuşan İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, Covid-19 salgını dolayısıyla 7/24 aktif bir şekilde çalışmayı ve alarmda olmayı gerektiren “acil durum yönetimi’’ne geçtiklerini açıkladı.

sokağa çıkma yasağı bulunan 65 yaş üstü vatandaşlara kolonya ve maske dağıtımına başlandı.

tobb başkanı rıfat hisarcıklıoğlu, covid-19 salgınından olumsuz yönde etkilenip bankalara kredi garanti fonu (kgf) için başvuran firmalara, “limit bitti’’ denilerek başvuruları dahi alınmadan geri gönderildiğini, hatta virüsten etkilenen firmalara değil de kredibilitesi yüksek büyük firmalara kredi imkanı tanındığını söyledi.

tesk başkanı bendevi palandöken, covid-19'un olumsuz etkileri dolayısıyla dükkanını kapatan esnaftan, kullanamadığı elektriğin ve doğalgazın faturasının talep edilmesini eleştirdi. kıyasen fatura uygulaması’nı “deli dumrul kararı’’ olarak nitelendirdi.

tbmm’de maske takma zorunluluğu getirildi.

hdp istanbul milletvekili garo paylan, diyarbakır’da son 27 günde neden sadece 500 test yapıldığına dair meclise soru önergesi sundu.

milli savunma bakanı hulusi akar’ın talimatı ile bazı orduevleri ve askeri misafirhaneler sağlık çalışanlarının kullanımına açıldı.

Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, koronavirüs tedbirleri kapsamında tüm araçlar için egzoz emisyon ölçümü süresinin ertelendiğini bildirdi.

CHP’nin Sağlıkta Şiddet Yasa teklifinin gündeme alınması teklifi, Meclis’teki AKP ve MHP milletvekillerinin oylarıyla reddedildi.

bu sırada dünyada: amerika birleşik devletleri’nde new york eyaleti ve kenti pandemi merkezi olmaya devam ediyordu. hayatını kaybedenlerin sayısı 3,202 oldu ve bu sayı 11 eylül terör saldırılarında, new york kentinde hayatını kaybedenlerin sayısı olan 3,200'i geçti. trump, düzenlediği basın toplantısına iki çok büyük şirketin, boris johnson’ın tedavisine yardım etmek için londra’ya gönderildiğini söyleyerek başladı. bu şirketlerin adı ya da ne şirketi oldukları konusunda bilgi vermedi. bununla ilgili sorulara yanıt vermedi.

8nisan’da, akpve mhp, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet eylemleriyle ilgili olarak ortak teklif hazırlayarak TBMM’ye sundu. chp’nin aynı konuda hazırladığı önergeyi bir gün önce reddeden iki partinin ortak teklifine göre, hakaret, kasten yaralama, tehdit, görevi yaptırmamak için direnme suçlarının sağlık çalışanlarına karşı işlenmesi halinde türk ceza kanunu’nda öngörülen cezalar yarı oranında arttırılacaktı. bu suçları işleyenlerin cezaları ertelenmeyecek ve hükmün açıklanması geriye bırakılmayacaktı.

8 nisan’da fahrettin koca, ‘’sağlıkta şiddetin önlenmesi’’ yasa teklifi ile 1 milyon 100 bini aşkın sağlık personeline güvence sunma hazırlığında olan türkiye büyük millet meclisine şükran borçlu olduğunu açıkladı. son 24 saatte 4,117 yeni vakanın eklenmesiyle toplam hasta sayısı 38,226 oldu. hayatını kaybedenlerin sayısı da 87 artarak 812 olarak kaydedildi.

içişleri bakanlığı, 5 ildeki 6 yerleşim yerinde karantina uygulamasını kaldırdı.

sanayi ve teknoloji bakanı mustafa varank, covid-19'a karşı aşı ve ilaç geliştirme çalışmalarında yer almak isteyenler için “tübitak stajyer araştırmacı burs programı’’nın devreye alındığını duyurdu.

yurtdışında yaşayan 222 türk vatandaşının, koronavirüs sebebiyle hayatını kaybettiği açıklandı.

osmaniye’de ilçeler arası ulaşım yasaklandı.

disk başkanı arzu çerkezoğlu, devletin acilen işten çıkarmaları yasaklaması gerektiğini, aksi durumda türkiye tarihinin en büyük işsizlik dalgasını karşılayabilmenin mümkün olmadığını dile getirdi.

pandemi izolasyon takip uygulaması hayata geçti.

mak danışmanlık şirketi’nin türkiye genelinde yaptığı ankete göre; halkın %41’ini, pandemi sonrası ekonomik kriz bekliyordu.

enerji piyasası düzenleme kurumu (epdk), kapalı işyerleri için kıyasen fatura düzenlemesi’nin uygulanmayacağını açıkladı.

içişleri bakanlığı’nın yayınladığı genelgeye göre; türkiye genelinde 156 yerleşim yeri karantinaya alındı.

vaka ve ölüm sayıları arasındaki örüntünün, dünyanın diğer ülkelerinde gözlenenden farklı olmasının nedenlerini araştıran türk tabipleri birliği (ttb) merkez konseyi, sağlık bakanlığı’nın covid-19 ölümlerini raporlamada dünya sağlık örgütü’nün önerdiği uluslararası kodları kullanmadığını duyurdu. dünya sağlık örgütü’nün 25 mart tarihinde açıkladığı ve önerdiği kodlama sistemine göre tanısı pcr testi ile doğrulanmış vakalar için bir kod kullanılırken, test yapılamamış, test sonucu gelmemiş ya da tanısı klinik ve radyolojik olarak konmuş covid-19 hastalarının da bir başka kod ile belirtilmesi gerekiyordu. ancak sağlık bakanlığı dünya sağlık örgütü’nün bu açıklamasını kabul etmiyor, sadece testi pozitif hasta sayılarını bildiriyordu. ancak, bir söyleşide bilim kurulu üyesi dr. alpay azap, tanısı klinik olarak konmuş ama testi negatif hastalara da tedavi başlandığını, sağlık bakanlığı’nın bu hastaların da kaydını tuttuğunu ancak paylaşmak konusunda aşırı korumacı davrandığını bildirdi.

ankara büyükşehir belediyesi, şehirdeki mezarlıkları geçici süreyle ziyarete kapatma kararı aldı.

diyanet işleri başkanı ali erbaş, covid-19 sebebiyle vefat edenlerin hükmen şehit sayılacağını ifade etti.

15 mart tarihinde hayatını kaybeden kara kuvvetleri eski komutanı orgeneral aytaç yalman’ın eşi belma yaman, sultan abdülhamid han eğitim ve araştırma hastanesi’nde hayatını kaybetti.

9nisan’da fahrettin koca günlük 30.000 test hedefimize ulaşmak üzere olduklarını, hastaların 296'sının daha şifa bulduğunu, taburcu olan toplam hasta sayısının 2,142'ye ulaştığını, artan test sayısına rağmen vaka artış hızının düşme eğiliminde olduğunu açıkladı. 829 sismik izolatörle güçlendirilen marmara üniversitesi pendik başıbüyük eğitim ve araştırma hastanesi hizmete açıldı.

dünya sağlık örgütü türkiye temsilcisi dr. pavel ursu, türkiye’nin covid-19 ile mücadelede tanı kapasitesi ve tedavideki üstün gayretiyle dünyaya örnek bir ülke olduğunu söyledi. ayrıca bakanlığın veri paylaşımı konusunda şeffaf bir yaklaşım benimsediğini de ekledi.

cumhurbaşkanlığı i̇letişim başkanı fahrettin altun, pandemi i̇zolasyon takip uygulaması’nın detaylarının anlatıldığı bir video paylaştı.

içişleri bakanlığı, özel gereksinimleri olan fakat sokağa çıkma yasağı bulunan 20 yaş altı çocuk ve gençlere ilişkin bir genelge yayınladı. bu rapora göre özel gereksinimi olan çocuk ve gençlerin enfeksiyon yayılımını engelleyecek uygun şartları yerine getirmek, sosyal mesafe kuralına riayet etmek ve maske kullanmak, el temizliği ve hijyene uymak koşulu ile ikametlerinden çıkmalarına, park ve bahçelerde dolaşmalarına aynı il sınırları içinde araçla seyahat etmelerine izin verileceği duyuruldu.

savunma sanayi başkanı i̇smail demir, başkanlık tarafından desteklenen bir projeyle nanobiz firmasının covid-19 için yerli ve milli test kiti ve cihazı geliştirdiğini açıkladı. 3–4 saat sürebilen test aşaması olan biosens sistemi ile sahada ve 60 dakikadan daha az sürede yapılabileceği paylaşıldı.

içişleri bakanı süleyman soylu, 180 ayrı yerleşim yerinde 122 bin 500 vatandaşın karantina altında olduğunu bildirdi.

koronavirüsün tedavisinde kullanılan ilaçlar, sgk ödeme listesine eklendi.

i̇stanbul eczacı odası, sağlık bakanlığı ve türk eczacılar birliği’nin yaptığı görüşmenin neticesinde; maskelerin eczanelerden dağıtılmasına ve 10 günde 1 kişiye 5 maske verilmesine karar verildi.

ercüment ovalı, twitter hesabında yaptığı paylaşımda, 7 gün 16 saat boyunca laboratuvarda yaptıkları çalışmanın sonunda kurdukları sistemin güvenli olduğunu kanıtladıklarını açıkladı. ovalı, ilerleyen günlerde kahramanlarım dediği ekibinin SARS-CoV-2 spesifik 1 milyon doz aşıyı üretmeyi başardıklarını, yeni hedefin 2 milyon olduğunu, nihai hedefin 40 milyon olduğunu duyuracaktı. birinci basamak hayvan testlerini başarı ile geçildiğini, ikinci basamak hayvan çalışmasının bittiğini, verilerin analiz edildiğini, sonuçların tübi̇tak’a rapor edildiğini ve hedefin klinik çalışma olduğunu paylaştı.

bir sonraki bölüme geç: salgının 100 günü — bölüm 25

salgının 100 günü — bölüm 25

salgının 100 günü — bölüm 24 was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

bölüm 23 (3 nisan 2020 - 6 nisan 2020)

3nisan’da fahrettin koca, bilim kurulu toplantısı sonrası açıklamalarda bulundu. koca, illerin tamamında vakaların bulunduğunu, erkeklerin ise kadınlara oranla daha fazla COVID-19'a yakalandığını duyurdu. istanbul’da 12,231, izmir’de 1,105, ankara’da 860, konya’da 601, kocaeli’de 500 vaka olduğunu, istanbul, izmir, ankara, konya ve kocaeli’nin riskli iller olduğunu açıkladı. vefat edenlerin en çok 56 ilde olduğunu, istanbul’da 210, izmir’de 27, kocaeli’nde 14, ankara ve konya’da 11 olduğunu paylaştı. yoğun bakım hastaların %64.4 60 yaş üstü, %78.7'si 60 yaş üstü, 60 yaş altındakilerin %86.7 ‘inin evde takip edildiğini söyledi.

sokaktaki hareketliliğin istenen düzeye inmediğini, gençlerin hareketliliğinin riski artırdığını, temas, mesafe ve izolasyonun önemli olduğunu vurguladı. sağlık bakanı, hastalık belirtisi olan herkesin kesinlikle maske takmasının gerekliliğine vurgu yaparak, kalabalık ve sosyal hareketliliğin olduğu yerlerde de maske kullanımının önemini ifade etti. dünya sağlık örgütü’ne göre bir kişinin 2.6 kişiye virüs bulaştırdığını belirten koca, sağlık bakanlığı’nın istanbul’daki analizlerine göre 1 kişinin 16 kişiye bulaştırdığını tespit ettiklerini açıkladı. COVID-19 hastalarının tedavi sürecinde izledikleri yöntemlerden de bahseden koca, çin’den gelen ilacın yoğun bakım hastalarında olumlu etki ettiği söylenmiş olsa da türkiye’deki çalışmalarda bu ilacın, solunum sıkıntısının görülmeye başladığı ilk zamanlarda kullanımının daha olumlu sonuç verdiğini gözlemlediklerini belirtti.

Çin'den gelen ilacı, yoğun bakım öncesi dönem dahil olmak üzere, tedavinin önceki aşamalarında kullanmanın daha büyük fayda sağlayacağı yönünde bir kanaatimiz var. Uygulama da bu şekilde belirlendi. pic.twitter.com/ESmRsDQjnj

üniversite hastanelerindeki yardımcı personele ekipman sağlanmadığı ve personelin kendi imkanlarıyla ekipman aldıkları iddialarına koca, yeterli ekipman sağlama noktasında yoğun çaba içerisinde olduklarını, fakat bazı kurumların birtakım farklı uygulamaları olabileceğini söyleyerek karşılık verdi. bunun doğru olmadığını, tüm personele ücretsiz olması gerektiğini savundu. bilim kurulu’ndan bir kişi enfekte oldu dedi. tedbirlerin cumhurbaşkanı’nın iradesi ve takdirleri ile açıklanacağını, yurtdışı kaynaklı vakalarda avrupa’dan gelenlerin oranının, umreden gelenlere göre daha yüksek olduğunu belirtti. halbuki genom verisi paylaşım sitesi nextstrain’de türkiye’de, avrupa kadar suudi arabistan ve i̇ran’da görülen virüslerin de sorumlu olduğu açıklanıyordu. vakaların, sayıların konuşulduğundan farklı psikolojik, sosyolojik, istatistiksel yönleriye, din sosyolojisi farkıyla farklı bir ikinici bir kurul oluşacağının bilgisini verdi. “modelleme, simülasyon çalışması yapılıyor mu? çin’in verileriyle, çin dünyayı yanılttı mı?” sorusu soruldu. “verilen bilgiler analizle olur. bizdeki analizler farklı. 2 gün önce avrupa direktörü’yle konuştum. avrupa’nın en sağlıklı bilgilerini veren ülkesiyiz. simülasyonlar yapıyoruz enfeksiyonun başındayız,” dedi. temas, izolasyon ve mesafe önemli diyerek aynı şeyleri tekrarlıyordu.

mecliste infaz yasasının görüşüldüğünü, 90,000 mahkumun tahliye olmasının bir risk olup olmayacağını soran gazeteciye de bir planlama yapıldığını söyledi. “601 çalışan enfekte, istanbul’da bir sokağa çıkma yasağı olacak mı? hasta sağlık çalışanı sayısı arttı mı?” sorusuna da, “evet, oluyor, her gün bu sayıları açıklamak doğru değil. her gün bu sayılar artıyor,” dedi. 3 nisan itibarıyla da son 24 saatte 2,786 yeni hasta tespit edildi. 69 kişi de hayatını yitirdi. bu sonuçlarla toplam vaka sayısı 20,921, ölüm sayısı da 425 oldu.

cumhurbaşkanı erdoğan, ulusa sesleniş konuşması’nda, türkiye’deki COVID-19 hastalarının veya bunlara hastalığı bulaştıranların önemli bir bölümünde avrupa-amerika seyahati hikâyesinin olmasının düşündürücü olduğunu, batı ülkelerinin sağlık sistemlerinin yeteri kadar kapsayıcı olmaması sebebiyle hastalığın teşhisinde ve vaka sayısı arttıktan sonra da tedavisinde yetersiz kaldıklarının çok açık olduğunu söyledi. bu söylemle türkiye’deki salgının esas nedeninin avrupa ve amerika olduğu vurgulanıyor, çin, iran ve suudi arabistan’ın salgındaki rolü görmezlikten geliniyordu.

meraklısına: bu konu bilim kurulu üyelerinden dr. ateş kara ve dr. serhat ünal’ın daveti üzerine katıldığım bir webinarda da gündeme gelmişti. dr. kara tarafından halk sağlığı genel müdürlüğü’nün nextstrain organizasyonu ile paylaştığı, türkiye’de saptanan virüslerin genetik dizilimlerine göre virüsün türkiye’ye filogenetik olarak giriş yollarında avrupa ve amerika kadar, i̇ran ve suudi arabistan’ın da etkin olduğu açıklanmıştı. bir başka konuya da burada dokunmadan geçemeyeceğim. türkiye’de koronavirüs görülen hastaların yaş ve cinsiyet dağılımlarının rutin olarak paylaşılmadığı günlerde, salgınla ilgili bazı bilgilerin özellikle sağlık bakanlığı tarafından kayıt altında tutulduğu, bu verilerin bilim kurulu üyeleri ile dahi paylaşılmadığının kurul üyeleri tarafından açıklandığı bir dönemde, sadece hekimlere açık bir webinar’da, hastaların yaş ve cinsiyet dağılımlarının, dr. ateş kara tarafından paylaşılması çok dikkatimi çekmişti. bu da bilim kurulu üyelerinin aslında, vatandaşla paylaşılmayan her türlü bilgiye ulaşabildiklerinin bir kanıtıydı.

cumhurbaşkanı, maske, test kiti ve temel gıda maddelerinin neredeyse tamamında türkiye’nin ihracatçı konumunda olmasının salgın sürecinde türkiye’yi mutlak bağımlılıktan kurtardığını belirtti. iban konusu ile ilgili kamuoyundaki tartışmalarla ilgili de, kurtuluş savaşı başlangıcındaki atatürk’ün uyguladığı tekalif-i milliye emirlerini örnek gösterdi. erdoğan, alınan yeni tedbirler dahilinde; 30 büyükşehir ile akciğer rahatsızlıklarının sık görüldüğü zonguldak’ın, ilk etapta 15 gün olmak suretiyle araç giriş-çıkışına kapatıldığını belirtti. 65 yaş üstü ve 20 yaş altı için sokağa çıkma yasağı detaylarını açıkladı. pazar yerleri ve marketler gibi insanların toplu şekilde bulunduğu tüm alanlarda herkesin maske takmasının zorunlu olduğunu belirtti. il pandemi ve il hıfzıssıhha kurullarının ilave tedbirler alabileceğini de belirten erdoğan, sokaklar dahil tüm kamuya açık mekanlarda kalabalık oluşturacak şekilde asla bir arada bulunulamayacağını ve sosyal mesafeye dikkat edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

erdoğan’ın ulusa sesleniş konuşmasında bahsettiği yeni tedbirler, içişleri bakanlığı tarafından detaylı bir şekilde genelge olarak yayımlandı.

aile, çalışma ve sosyal hizmetler bakanı zehra zümrüt selçuk, kısa çalışma ödeneğinde çoğu imalat firması olmak üzere yaklaşık 70 bin firmaya ve 1 milyonu geçen çalışana ulaştıklarını ifade etti.

türkiye futbol federasyonu, liglerin en erken haziran ayında oynanabileceğini duyurdu.

istanbul’da salgın tedbirlerine uymayan 91 kişiye kabahatlar kanunu hükmünce idari para cezası kesildi, 4 işyeri mühürlendi.

diyanet işleri başkanlığı, koronavirüs tedbirlerine yönelik olarak cuma namazlarının her hafta; öncesinde diyanet tarafından belirlenmiş, türkiye’nin farklı bir bölgesindeki bir camide, asgari düzeyde cemaatin katılımıyla temsilen kılınmasına karar verdi.

sağlık bakanlığı, COVID-19 nedeniyle vefat edenlerin cenaze işlemleri ile ilgili 81 ilin valiliğine yazı gönderdi. buna göre; COVID-19 kaynaklı vefatların cenaze sürecinde, enfeksiyon kaynaklı definlerden farklı bir süreç izlenmesine gerek olmadığı belirtildi.

türk hava yolları, iç hat seferlerini 20 nisan’a kadar durdurdu.

türk tabipleri birliği aile hekimliği kolu başkanı dr. filiz ünal, konya’da umreden gelen bir kişinin 257 kişiye virüs bulaştırdığını iddia etti.

abdi ibrahim, virüsün tedavisinde olumlu etkiler gösteren sıtmada da kullanılan etken maddesi klorokin fosfat olan ilacın ilk üretimini yaparak sağlık bakanlığı’na teslim etti.

istanbul’da toplu taşıma araçlarında maske takma zorunluluğu getirildi.

prof. dr. ercüment ovalı, twitter hesabından yaptığı paylaşımda aşı çalışmalarının son süreci için ekibiyle beraber 45 gün boyunca laboratuvara kapandıklarını duyurdu.

araç muayenesi için 4.5 ay ek süre tanındı.

ticaret bakanı ruhsar pekcan, katıldığı 11. istişare toplantısında fahiş fiyat uyguladıkları iddia edilen yaklaşık 7 bin 400 firmanın daha incelemeye alındığını bildirdi.

cumhurbaşkanı’nın insanların toplu şekilde bulunduğu alanlarda herkesin maske takmasının zorunlu hale getirildiğini açıklaması üzerine a haber yayınında gündeme ilişkin soruları yanıtlayan ticaret bakanı ruhsar pekcan, türk tabipleri birliği aile hekimliği kolu başkanı dr. filiz ünal, konya’da umreden “bakanlığımızın maskelere yönelik bir çalışması var, halkın ulaşabilir olduğu noktalarda inşallah bunların satışını gerçekleştireceğiz. vatandaşımız ekmeğini ya da sebzesini nereden alıyorsa ona yakın yerden bunlara daha rahat ulaşabilecek,” dedi. daha önce sağlık bakanı tarafından 13–14 kuruşa satın alındığı söylenen maskelerin, böyle bir kriz anında satılacak olması toplumun her kesiminden tepkiyle karşılandı.

bu dönemde yurtdışına ihraç edilecek her türlü tıbbi malzeme takibe alınıyordu. parçaları çin’den alınmış ve faturası ispanya’nın castilla-la mancha ve navarra özerk yönetimleri tarafından ödenmiş ventilatör parçaları türkiye’de birleştiriliyordu. 150 ventilatörün ispanya’ya gönderilmesi süreci de bu takibe takıldı. türkiye’nin önce kendi ihtiyaçlarını karşılayacak olması sebebiyle uçağa yüklenen ventilatörler gümrükte bekletilmeye başladı. cnn türk’e açıklamada bulunan mevlüt çavuşoğlu, ispanya’ya gönderilecek 116 solunum cihazına el konulduğu iddialarını yalanladı. ispanya ile türkiye arasında her düzeyde ikili ilişkilerin çok iyi olduğuna da vurgu yapan çavuşoğlu, “tüm ülkeler sınır boyundaki hava savunma sistemi patriot bataryalarını çekerken, ispanya halen patriot bataryalarını adana’da tutuyor. bu da türkiye’ye nato içinde en güçlü destek veren ülke demektir,” dedi. bu açıklamadan sonra devreye dışişleri bakanlığı girdi ve konu tatlıya bağlandı. ispanya dışişleri bakanı arancha gonzalez laya, çavuşoğlu’na teşekkür etti. bakan çavuşoğlu aynı açıklamada yurt dışında 156 türkiye cumhuriyeti vatandaşının hayatını kaybettiğini, 50'ye yakın cenazenin ülkeye getirildiğini söyledi.

4nisan’da içişleri bakanlığı, 30 büyükşehir ve zonguldak ili için uygulanan seyahat yasağı kısıtlamalarına yönelik istisna durumları içeren bir genelge yayınladı.

istanbul büyükşehir belediyesi metro seferlerini 21:00’a kadar uzattı. moda, istiklal caddesi tramvay ve kabataş-taksim füniküler hattı seferleri durduruldu.

bursa il hıfzıssıhha kurulu tarafından, gemlik ilçesindeki tatil beldelerinde bulunup başka bir ilde ikamet eden kişilerin ikinci bir emre kadar ilçe dışına çıkmaları engellendi.

tekirdağ valiliği, 15 gün boyunca toplu ulaşım hareketliliğini durdurdu.

faaliyetlerini azaltan veya topyekün durduran firmaları kısa çalışma ödeneğine başvurmaya teşvik etmek için, 29 sivil toplum kuruluşu ortak bir açıklama yayınladı.

cezayir’den getirilen 320 türk işçi kyk yurtlarında karantina altına alındı.

chp muğla milletvekili mürsel alban, son 2 gün içerisinde muğla’da yalnızca 122 adet test yapıldığını, tatilcilerin muğla’ya akın etmesiyle artan nüfus için bu sayının oldukça yetersiz olduğunu belirtti.

chp grup başkan vekili engin altay, diyanet işleri başkanlığı’nın organizasyonuyla umreye giden vatandaşlara ateş düşürücü verdiğini iddia etti. diyanet işleri başkanlığı bu iddiaları reddetti. benzer iddialar 29 şubat tarihinde de yapılmıştı. bu arada umre’den dönen ve ısparta’da karantina altına alınan kişilerle ilgili olarak akp ısparta milletvekili recep özel, 1 nisan tarihinde “ilimizde şu an 268 pozitif vaka vardır. ancak bu vakaların 245'i misafir ettiğimiz umreden dönen vatandaşlarımızdır,” dedi. ancak özel, bir süre sonra bu açıklamayı yaptığı tweet’leri sildi.

istanbul valiliği tarafından alınan yeni bir kararla; COVID-19 dışı vefat edenlerin şehir dışına gönderilebilmesi için seyahat izni verileceği açıklandı.

gençlik ve spor bakanı mehmet muharrem kasapoğlu, kyk yurtlarında 15 bin 756 kişinin hala karantina altında bulunduğunu duyurdu.

4 nisan’da son 24 saatte görülen vaka sayısı 3,013 oldu. 76 kişi de hayatını kaybetti. toplam hasta sayısı 23,934, hayatını kaybedenlerin sayısı da 501 oldu.

5nisan’da cumhurbaşkanlığı iletişim başkanı fahrettin altun, cumhurbaşkanı erdoğan’ın talimatı ve sağlık, ulaştırma ve altyapı bakanlıklarının koordinasyonuyla 20–65 yaş arası vatandaşlara ücretsiz maske dağıtımına başlayacağını duyurdu. maskeler için başvurular internet üzerinden alınacağı ve haftada 5 tane maske teslim edilmesi planlandı.

içişleri bakanlığı, valiliklere gönderilen şehirlerarası giriş çıkış yasakları ve yaşa bağlı sokağa çıkma yasağı kararlarına ilişkin 18–20 yaş arasındaki gençlerle ilgili istisnai durumları içeren bir genelge yayınladı.

milli eğitim bakanı ziya selçuk, koronavirüs salgını şartlarında 23 nisan kutlamalarının nasıl yapılacağına dair açıklamada bulundu. evden katılabilinecek, aynı coşkunun hissedebileceği, neşe, sevgi ve coşkudan kaybedilmeyecek bir program hazırlandığını bildirdi.

AFAD, yurtdışından gelip 14 günlük karantina süresini yurtlarda dolduran üniversite öğrencilerinin, memleketlerine afad koordinasyonuyla ücretsiz olarak gönderildiğini duyurdu.

istanbul valisi ali yerlikaya, “ekonomik istikrar kalkanı paketi’’ kapsamında 120 bin 727 kişiye, 1000 tl’lik ödemelerinin evlerine teslim edildiğini açıkladı.

denizli’nin acıpayam ilçesi, kendini 15 günlük karantinaya aldı.

türk diyanet vakıf-sen genel başkanı nuri ünal, diyanet’ten bir temsilcinin de bilim kurulu’nda yer alması taleplerini fahrettin koca’ya ilettiklerini belirtti.

tekirdağ’da 14 günlük karantina süresi dolan 360 kişi evlerine gönderildi.

5 nisan tarihinde günlük vaka sayısı 3,135 oldu. hayatını kaybedenlerin sayısı 73 kişi oldu. türkiye’deki toplam hasta sayısı 27,069, hayatını kaybedenlerin sayısı da 574 oldu. açıklanan rakamlar, türkiye’de salgının ne kadar ciddi boyutta olduğunu gösteriyordu. 100. vakanın tespit edilmesiden sonraki salgının gelişiminde çin’e benzeyen bir patikada ilerleniyordu. ölüm sayısı yaklaşık her 3 günde bir yaklaşık 2 katına çıkıyordu. tüm yaş gruplarını içeren ve başta salgının en çok yoğunlukta olduğu illerde olmak üzere daha katı karantina tedbirleri derhal artırılması gerekiyordu. trt’de bir programa katılan enfeksiyon hastalıkları uzmanı dr. meltem özen, “her teşhis ettiğiniz vakaya karşı toplumda 10 tane teşhis etmediğiniz vaka vardır demektir. şu an türkiye’deki vaka sayısı 600 ila 900 bin” açıklamasını yaptı.

şok market’ in çalışanlarını yaya olarak ürün teslimatına göndermesi sosyal medyada gündem yarattı.

bu sırada bronx hayvanat bahçesi’nde: bronx hayvanat bahçesi’nden bir kaplanda koronavirüs tespit edildiği açıklandı. covid-19 tanılı kaplanla ilgili amerikan tarım bakanlığı’nın açıklamasında, koronavirüs pozitif bir görevlinin hastalığı kaplanlara bulaştırdığı düşünüldü. başka kaplan ve aslanlarda da iştahsızlık öksürük olduğu, ama hepsinin genel durumunun iyi olduğu bildirildi.

6nisan günü cumhurbaşkanı erdoğan, kabine toplantısının ardından ulusa sesleniş konuşması yaptı. erdoğan, vatandaşa bedava maske dağıtımına başladıklarını ve bu politikalarında kararlı olduklarını ifade etti. il pandemi kuruları’nın ilave tedbirler alarak hastalık yayma riski olan her bölgeyi tümüyle karantinaya alabildiklerini ifade eden cumhurbaşkanı, bu süreçte vefa destek grupları ile kronik hasta veya 65 yaş üstü 1 milyon 320 bin vatandaşın ihtiyaçlarının karşılandığını söyledi. hastane çalışmalarının da üzerinde duran erdoğan, yeşilköy’deki hastanenin plan-proje çalışmasının sürdüğünün altını çizerek sancaktepe’deki 1000 yataklı hastanenin de yapımda olduğunu söyledi. erdoğan, kosgeb geri ödeme desteklerinden faydalanan 136 bin işletmeye; nisan, mayıs, haziran ayları itibariyle banka kredi ödemelerinde erteleme imkanının sağlanacağını açıkladı.

sağlık bakanı fahrettin koca, günlük test sayısının yakında 30.000’i bulacağını açıkladı. iyileşen hasta sayısındaki artış hızının devam ettiğini, artan test sayısına göre vaka sayısındaki artışın da düşük seyrettiğini ekledi. “virüs, gücünü temas ortamından alıyor. virüse bu fırsatı tanımayalım. evde kalalım,” dedi. son 24 saatte 3,148 vakanın tespit edilmesiyle toplam hasta sayısı 30,217 oldu. son 24 saatte 75 kişinin hayatını kaybetmesiyle de toplam ölüm sayısı 649 oldu.

aile, çalışma ve sosyal hizmetler bakanlığı salgın süresince vatandaşların ilaç temininde sıkıntı yaşanmaması adına sgk ve türkiye eczacılar birliği arasındaki protokolün süresini uzattı.

adalet bakanı abdulhamit gül, ceza infaz kurumlarında salgına karşı alınan tedbirlere ve sosyal medyada yapılan manipülatif paylaşımlara yönelik açılan soruşturmaları içeren bir açıklama yayınladı.

disk salgının işçilere yönelik ekonomik boyutunu konu alan bir bildiri yayınladı. bildiride; tüm çalışanların gelirlerinin güvence altına alınması, işten çıkarmaların yasaklanması ve işsizlik sigortasından yararlanma koşullarının kolaylaştırılması gibi talepler yer aldı.

sağlık bakanlığı tarafından valiliklere gönderilen bir yazı ile sağlık kuruluşlarına girişlerde maske takma zorunluluğu getirildi.

vakıfbank genel müdürü serdar üstünsalih, koronavirüs salgını sürecinde 65 bin kişinin kredi borçlarının ötelendiğini, düşük gelirli müşterilerine uygulanan faiz oranının ise %0,49 olduğunu açıkladı.

türkiye psikiyatri derneği, sağlık çalışanlarına yönelik bir psikolojik destek hattı kurdu.

istanbul valiliği tarafından, koronavirüs salgınına ilişkin yeni tedbir kararları duyuruldu. kararların gündemini seyahat kısıtlamaları oluşturdu.

istanbul bağcılar’da 4 bina, batman’da 1 köy, kastamonu’da 1 köy ve 4 mahalle karantina altına alındı.

ekrem imamoğlu istanbul’da salgın zamanında ekonomik olarak zorluk çeken özel halk otobüsü esnafına 30 milyon tl ödeme yapılacağını duyurdu.

emniyet genel müdürlüğü, milli dayanışma kampanyası için personele bağış yapması yönünde yazı gönderildiğine dair iddiaları yalanladı.

istanbul adalet komisyonu başkanlığı tarafından alınan karar ile i̇stanbul adalet sarayı’nda 7 nisan’dan itibaren nöbetçi olmayan hukuk mahkemeleri fiilen açık bulundurulmayacağı açıklandı.

bu sırada ingiltere’de: birleşik krallık başbakanı boris johnson koronavirüs klinik bulgularının artması ve yüksek ateş görülmesi üzerine hastaneye kaldırıldı.

bir sonraki bölüme geç: salgının 100 günü — bölüm 24

salgının 100 günü — bölüm 24

salgının 100 günü — bölüm 23 was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

bölüm 22 (31 mart 2020 - 2 nisan 2020)

31mart 2020'de diyanet işleri başkanı ali erbaş, erdoğan tarafından başlatılan biz bize yeteriz milli dayanışma kampanyasına 1 aylık maaşını bağışladığını duyurdu.

Sayın Cumhurbaşkanımız @RTErdogan tarafından başlatılan Milli Dayanışma Kampanyasına bir aylık maaşımı bağışlıyorum. Başkanlığımızın yöneticilerini, tüm il ve ilçe müftülerimizi ve tüm Diyanet Teşkilatımızı bu anlamlı kampanyaya katılmaya davet ediyorum.#BizBizeYeterizTürkiyem

salgın sırasında abonelerinin borçlarını iptal etmeyen ve hat kapatma uyarıları göndermeye devam eden türk telekom, milli dayanışma kampanyasına 40 milyon TL’yi aşkın bağış ile katıldı.

borsa istanbul, milli dayanışma kampanyasına 5 milyon TL bağışta bulundu. vakıfbank, milli dayanışma kampanyasına 50 milyon TL bağışta bulundu.

• anayasa mahkemesi (aym) bireysel başvuruya ilişkin sürelerin 13 mart 2020 tarihinden 30 nisan 2020 tarihine kadar durdurduğunu duyurdu.
• çevre ve şehircilik bakanı murat kurum, “koronavirüs salgını nedeniyle hazine’ye ait tarım arazisini kiralayan çiftçilerin nisan, mayıs ve haziran ayı kira ödemelerinin 6 ay süreyle ertelenmesine karar verildiğini” açıkladı.
• milli eğitim bakanlığı’nca başlatılan ar-ge çalışmaları sonucunda, istanbul küçükköy mesleki ve teknik anadolu lisesinde otomatik 3 katlı telli ultrasonik cerrahi maske makinesinin üretimi tamamlandı ve lisede günde 100 bin cerrahi maske üretimine başlandı.
• türk tabipler birliği sağlık çalışanlarının risk değerlendirmesi anketinin ikinci hafta sonuçları, çalışma koşullarındaki olumsuzlukların devam ettiğini ve sağlık çalışanlarının karşılaştığı riskin arttığını gösterdi.
• sırbistan, belarus, ve katar’dan gelen 206 türk vatandaşı bursa’da 14 günlük karantinaya alındı.
• yerli ve ithal hızlı tanı kitlerinin devreye alınması ile tarama test sayısının ve hızının artırılması amacıyla türkiye sağlık enstitüleri (tüseb) başkanı profesör adil mardinoğlu koordinasyonunda istanbul ve ankara’da iki yeni tanı merkezinin kurulduğu bildirildi. günlük 5 bin test kapasitesi ile çalışmaya başlayan merkezlerde hastanelere başvuran vatandaşların yanı sıra covid-19 mücadelesinde aktif çalışan sağlık personelinin de hızla taramadan geçirilmesi planlanıyordu. tüseb’in yanı sıra çok sayıda üniversite, kamu ve özel kuruluşun verdiği desteklerle kurulan ve tüseb tarafından işletilen merkezlerde konusunda uzman biyoloji ve moleküler biyoloji ve genetik mezunları 3 vardiya halinde 24 saat çalışmaya devam ediyordu. tüseb genel sekreteri prof. hasan türkez yaptığı açıklamada, günlük 5 bin test kapasitesi ile çalışmaya başlayan merkezlerin kapasitesinin hızla arttırılarak günde 30 bin teste ulaşılmasının hedeflendiğini belirtti. prof. dr. türkez ayrıca, i̇stanbul avrupa yakasında yeni bir merkezin yanı sıra i̇zmir, adana, bursa ve gaziantep’te de merkezlerin kurulum faaliyetlerine başlanıldığı, önümüzdeki günlerde merkez sayılarının tüm yurdu kapsayacak şekilde artırılacağını ifade etti.
• uşak valisi’nin alınan tedbirlere yönelik incelemeler yaparken göründüğü video sosyal medyada yayınlanınca oldukça tepki çekti. valinin 1994 yılında başladığı öğretmenlikten, 2018 yılında atandığı valiliğe olan hızlı yükselişi ve başarı öyküsü bu video yayınlandıktan sonra gündemin ortasına oturdu. 27 Ekim 2018 tarihli resmi gazetede yayımlanan cumhurbaşkanlığının 2018/202 sayılı kararı ve 3 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesinin 2, 3 ve 6. maddeleri gereğince cumhurbaşkanı tarafından uşak’a vali olarak atandı. vali funda kocabıyık, aynı zamanda akp eski milletvekillerinden hüseyin kocabıyık’ın eşiydi. hüseyin kocabıyık, yeni asır gazetesi’ndeki köşesinde fethullah gülen için, “fethullah gülen hocaefendi belki de son 1000 yılın en büyük türk büyüklerindendir” ifadelerini kullanmıştı.

2,704 yeni hastanın eklenmesiyle mart ayının son gününde toplam hasta sayısı 13,531’e yükseldi. son 24 saatte ise 46 kişi hayatını kaybetti ve toplam ölüm sayısı 214’e ulaştı.

bu sırada türkmenistan’da: covid-19 salgının ulaşmadığı ülke neredeyse kalmazken, resmi verilere göre hiçbir hastanın bulunmadığı türkmenistan, “koronavirüs” kelimesine sansür getirdi.

1nisan çarşamba günü fahrettin koca, bilim kurulu toplantısının ardından açıklamalarda bulundu. virüsle savaşın kahramanları olarak vatandaşları işaret eden koca, mesafe. temas ve izolasyondan bahsetti. anlaşılan karantina tedbirlerine yönelik bir adım atılmayacak, vatandaşlardan kendilerini izole etmeleri istenecekti. “vakaları hızlı tespit ediyoruz, izole ediyoruz,” dedi. filyasyon ile ilgili bir tablo gösterdi. koca, günde 10 bin hastaya filyasyon yapıldığını toplamda ise 47,106 kişiye ulaşıldığını belirtti. “filyasyonda aile hekimlerinizden yardım alıyoruz” diyen koca bu açıklamasına rağmen, diyetisyenler, diş hekimleri gibi geniş bir sağlık grubunun filyasyonda çalıştırıldığından bahsetmiyordu. hatta ileride, sağlık bakanlığı’nın, ankara’da filyasyon ekiplerinde çalışmak üzere engelli işçi, kaportacı, hizmetli, çaycı, grafiker, şoför, güvenlik görevlisi ve mühendisleri de görevlendirdiği açığa çıkacaktı. filyasyon çalışmalarının nasıl yapıldığını basınla paylaşan koca, bir hastanın bulaştırdığı kişi sayısının en az 30 olduğunu ifade etti. “bu sebeple herkesin kendisini şüpheli hissedip kendi evinde izole etmesini önemsiyoruz,” dedi. halbuki işini kaybetme korkusuyla birçok kişi işe gidip geliyordu. herkese genel test uygulamanın doğru olmadığını vurgulayan koca, japon heyeti ile görüştüğünü ve orada toplam test sayısının 34 bin olduğunu örnek göstererek; türkiye’de 71 merkezde test yapıldığını, test sayısının 100 bini geçtiğini ve yakında test merkezlerini 89’a çıkarmayı hedeflediklerini belirtti.

koca, vaka sayısının artmasına rağmen ölüm oranının %1.58 olduğunu açıklarken, hayatını kaybeden vakaların %80'inin 60 yaş üzeri, yoğun bakımda olanların da %75'in’n 60 yaşın üzerinde olduğunu vurguladı. i̇llere göre dağılımı gösterdi. vakaların %60'ının i̇stanbul’da olduğunu ve burada 8,852, i̇zmir’de 853, ankara’da 712, konya’da 584 vaka olduğunu duyurdu.

umre’den gelenlerin semptomu yok, testleri de negatif ise onam formu imzalatılarak, evinden 14 gün çıkmayacaklarını, bu kişileri aile hekimi takibiyle evde izole edeceklerini, yurtdışından gelenler için de 14 gün izolasyon yapılacağını vurguladı. “umre’den gelenler, yani riskli bir bölgeden geliyorsanız,” dedi bakan, ama hiç de risk varmış gibi umre’cilere yeterli önlemler alınmamıştı. hastalık bulgusu olmadan da testlerin pozitif çıkabildiğini, pozitif olanlarım hastaneye alındığını ifade etti. “bölgesel tedbirler alınmalı mı, istanbul karantinaya alınmalı mı?” sorusuna, “hareketliliği azaltan bir öneri olmuştu. sayın cumhurbaşkanı’nın iradesiyle gündeme girmişti. bölgesel sıkı tedbirler alınabilir,” cevabını verdi. zorunlu olmadıkça evden çıkılmamasını önerdi. “vefat sayısı 277 oldu. profesör doktor cemil taşçıoğlu hayatını kaybetti. illere göre sağlık personelinden hasta olanların sayısı kaç? bu grafikler bugünün grafikleri, modelleme yaptınız mı? nasıl bir modelleme yaptınız, peak yaparsa beklediğiniz rakam nedir?” sorusuna da “eğer denilen şekilde izole edebilirsek kendimizi zorunlu olmadıkça dışarı çıkarmazsak bu grafiğin aşağıda kapanacağını, izolasyon kurallarına uyulmazsa önleme şansı olmaz,” dedi. anlaşılan bir modelleme yapılmamıştı. “sayın hocam için büyük bir acı, çok iyi bir insandı görevinin başında son güne kadar hizmet ederek yardım etti,” dedi bakan. sesi üzüntülüydü.

dünya sağlık örgütü avrupa direktörü’nün, avrupa’da görülen vakaların %10’unun sağlık çalışanı olduğunu söylediğini belirtti. ”ama her geçen gün pozitif çıkan vaka sayımız artıyor. bütün sorumluluk sahada bu arkadaşlarımızın omuzlarında. sayısını çok içimden gelmiyor,” dedi “601 kişi”. sesi titredi gözleri doldu, “özellikle koruyucu malzeme noktasında eksiklik oluşturmama noktasında her türlü gayret içinde olduğumuzdan emin olun,” dedi.

sahadaki hekimlerden gelen kişisel koruyucu ekipmanı konusundaki yetersizlik mesajları demek ki doğruydu. 601 kişi hastalanmıştı. bunun vicdani yükü elbet fazlaydı. “ben malzemeye ulaşamıyorum diyen varsa, bütün birimleri aşsın ve bize ulaşsın,” dedi. son 1 haftada 4 milyona yakın n95 maske dağıtıldığını söyledi. 39 ilde can kaybı olduğunu da açıkladı. yoğun bakım doluluk oranının %63, hastane doluluk oranının da %40, istanbul’da servis yatağında da %58 doluluk oranı olduğunu paylaştı. “milyonlarca insan çalışmak zorunda, zorunlu karantina uygulaması olacak mı? pandemi hastanesi olan özel hastanelerde ücret alınacak mı?” sorusuna da “çalışma içindeyiz düzenleme yapacağız. temas ve izolasyon, şu dönemde zorunlu olmadıkça evden çıkmama gayretinde olmalıyız, özel sektörün de minimal personelle üretime devam etmesi öneriliyor. bu süreç özellikle iş ortamında dijital ortamda evden yapılmalı. bunu hedef izolasyon ve evde mutlak yapılıyor olması gerekiyor. direnci düşük olan bu virüs kolay bulaşıyor,” dedi. sağlık çalışanlarına belli aralıklarla test yapılıp yapılmadığına dair soruya ise koca, ‘’niyet var, önümüzdeki günlerde netleşir,’’ cevabını verdi. koca son olarak, plazma tedavisinin henüz dünyada yaygın olmadığını, türkiye’de hangi hastanelerde ve üniversitelerde bu tedavinin uygulanacağının ise planlandığını söyledi. 1 nisan itibarıyla, son 24 saat içinde 2,148 yeni hasta olduğunu, 63 kişinin de hayatını kaybettiğini, toplam hasta sayısının 15,679 olduğunu, hayatını kaybedenlerin toplam sayısının da 277 olduğunu duyurdu.

erdoğan, akp il başkanları toplantısı’nda yaptığı konuşmada; her bir vatandaşın kendini gönüllü karantinada tutmasının ileri tedbirlerin gerekliliğini azaltacağını, şehirlerarası ulaşım kısıtlamasının ise ihtiyaç halinde şehiriçi ulaşımda da uygulanabileceğini söyledi. ‘’devlet içinde devlet’’ kurarak valiliğin izni olmadan kampanya başlatan belediyelere de değinen erdoğan, ‘’biz bize yeteriz türkiyem’’ kampanyasına ‘’dilencilik’’ diyenlere sert çıktı.

fahrettin koca, covid-19 salgınında en ön safta görev alan hekimlerle görüştü. hastanelere 24 milyon cerrahi maske, 3 milyonun üzerinde n95 maske ve 1 milyonun üzerinde koruyucu tulum ve gözlük dağıtıldığını ifade etti.

prof. dr. cemil taşçıoğlu vefat etti. Bu üzücü haber türkiye’nin gündemine oturdu. sağlık çalışanlarını hayatlarını kaybetmeleri üzerine ve tıp dünyasının taşçıoğlu hoca gibi çınarlarının yitirilmesi sonucu, sağlık çalışanlarının korunmasına ve kişisel korunma ekipmanlarına olan ihtiyaca dikkat çekildi.

içişleri bakanlığı, belediyelerin nasıl bağış yapması gerektiğine dair bir bildiri yayınladı.

ulaştırma ve altyapı bakanı adil karaismailoğlu, başakşehir ikitelli şehir hastanesi’nin ulaşım yollarının bakanlık tarafından yapılacağını açıkladı.

sanayi ve teknoloji bakanlığı koordinasyonunda faaliyet gösteren istanbul kalkınma ajansı, “covid-19 ile mücadele ve dayanıklılık programı’’ kapsamında üretilecek projelere, 51 milyon TL kaynak tahsis etti.

istanbul büyükşehir belediyesi, salgına karşı bağış toplanan yardım hesaplarının bloke edilmesine ilişkin iptal davası açtı.

covid-19 salgını ile mücadele kapsamında yardım kampanyaları durdurulan 11 belediye ortak bir bildiri yayınladı. istanbul büyükşehir belediyesi sözcüsü murat ongun, ibb personelleri içerisinde toplamda 90 kişinin covid-19’a yakalandığını açıkladı.

türk hava yolları’nın önceden 17 nisan’a kadar durdurduğu yurtiçi ve yurtdışı tarifeli seferlerin durdurulma süresi 1 mayıs’a kadar uzatıldı. thy’den kamuyu aydınlatma platformu’na (kap) gönderilen açıklamada, “ortaklığımız, şirketin operasyonel maliyetlerini azaltmak ve finansal likiditesini artırmak için çalışmalar yapmaktadır. personel giderleri ile ilgili gönüllü ücretsiz izin ve kısmi çalışma gibi maliyet azaltıcı tedbirler almaktadır. planlanan yatırım kalemlerinden önemli bir bölümünü iptal etmektedir veya ertelemektedir,” ifadelerine yer verildi.

ekrem imamoğlu, fahrettin koca’nın ‘’salgının merkezinin istanbul olduğu’’ açıklamasını hatırlatarak, en azından İstanbul özelinde bir sokağa çıkma yasağı kararı çağrısında bulundu.

Sağlık Bakanımız Sayın Koca, bizim de daha önce belirttiğimiz gibi salgının Türkiye merkezinin İstanbul olduğunu açıkladı. Toplam hasta sayısının %60'ının İstanbul'da olduğunu paylaştı. En azından İstanbul'a özel bir sokağa çıkma kısıtlaması kararı gecikmeden alınmalıdır.

sağlık hizmetleri genel müdürlüğü, 81 ilin valiliğine immün plazma tedavisi asgari kriterlerini açıkladığı bir yazı gönderdi.

türkiye, ispanya ve italya’ya tıbbi ekipman yardımı gönderdi.

cumhurbaşkanlığı i̇letişim başkanı fahrettin altun, 1 nisan itibarıyla “biz bize yeteriz türkiyem’’ kampanyası dahilinde 552.529.912 türk lirası bağış toplandığını açıkladı.

cnn türk’ün tarafsız bölge programına katılan i̇çişleri bakanı süleyman soylu, belediyelerin bağış kampanyaları hakkında merkezi ve yerel hükümet ayrımı yapmanın kendisini işkillendirdiğini, i̇stanbul ve ankara belediyelerinin kampanyayı uyarılmalarına rağmen durdurmadıkları için bağış hesaplarını bloke ettiklerini ifade etti.

trt haber yayınına katılan milli eğitim bakanı ziya selçuk, ücretli öğretmenlere uzaktan eğitimin başladığı günden itibaren ödeme yapılacağını duyurdu.

izmir büyükşehir belediyesi şehrin 20 noktasına termal kamera kurdu.

ticaret bakanı ruhsar pekcan, mart ayındaki ihracat oranının geçen yılın mart ayına göre %17 gerilediğini açıkladı.

bu sırada uçak gemisinde: theodore roosevelt uçak gemisindeki binlerce denizcinin guam adasındaki askeri üsse doğru tahliyesi başladı. ertesi gün amerikan deniz kuvvetleri bakanı thomas modly gemiye doğru yola çıktı. gemi komutanı görevden alındı. modly gemiye çıktığında bir konuşma yaptı ve amerikan uçak gemisindeki covid-19 salgınıyla ilgili yazdığı mektubun kamuoyuna sızması ile görev alınan gemi komutanı crozier’le ilgili olarak “ya çok naif ya da aptal” benzetmesi yaptı. tepkiler üzerine bakan, testi pozitif olan gemi komutanından özür diledi.

2nisan günü fahrettin koca, dünya sağlık örgütü avrupa bölgesi direktörü hans kluge ile telekonferans görüşmesi yaptı. Görüşmenin gündem maddesi, türkiye’nin dünya sağlık örgütü avrupa bölgesi ile imzaladığı işbirliği anlaşmasıydı.

koca, bu süreçte türkiye’den yardım talebinde bulunan 88 ülke olduğunu belirtti. kluge ise veri paylaşımı konusundaki şeffaf tutumu için türkiye’ye teşekkürlerini iletti. bakan koca günlük vaka tablosunu da açıkladı. 2,456 yeni hastanın eklenmesiyle toplam hasta sayısı 18,13, 79 kişinin de hayatını kaybetmesiyle toplam ölüm sayısı 356'ya ulaştı. koca, test sayısının bir gün öncesine göre 4,000'in üzerinde artış gösterdiğini, son 24 saat içinde kaybedilen hastaların %82'sinin 60 yaşını aşmış kişiler olmasının dikkat çekici olduğunu açıkladı.

dünyada ise covid-19 hastalarını sayısı 1 milyonu geçmiş, hayatını kaybedenlerin sayısı da 51,000 olmuştu.

dünya sağlık örgütü, hastalığın bulaşma yolları ile ilgili bir güncelleme yaptı. klinik bulgular ortaya çıktıktan hemen önce ve hemen sonra bulaşıcılığın olabileceğini, ancak asemptomatik olan, yani klinik bulgular gelişmemiş kişilerin bulaştırıcı olduğuna dair bilgi olmadığı açıklandı. ilerleyen günlerde virüs ile ilgili bilgiler arttıkça, asemptomatik dediğimiz, klinik bulguları olmayan kişilerin de hastalığı bulaştırabileceği tespit edilip bu yanlış bilgi düzeltilecekti.

cumhurbaşkanı erdoğan, akp belediye başkanları toplantısı’nda yaptığı konuşmada, belediyelerin Nisan, Mayıs ve Haziran aylarındaki İller Bankası ödeneklerini kaldırdıklarını açıkladı. Alınan tedbirlerin doğrudan dar gelirliyi hedeflediğini söyleyen Erdoğan, her işletmenin çalışanlarının %60’ı oranında ve asgari ücreti geçmeyecek şekilde ödeme yapıldığının altını çizdi. Bu süreçte pek çok bankanın müşterilerinin ödemelerini erteleme yoluna gittiğini, onlara ilave kaynak sağladığını ve 5 bin liranın altında geliri olan müşterilerine de destek olmak için çalışmalara başladığını söyleyen Erdoğan, alınan tedbirlerin büyük bir bölümünün dar gelirli vatandaşlara destek olmaya yönelik olduğu vurguladı. Türkiye’nin sağlık altyapısı; personel, ilaç, malzeme ve yoğun bakım imkânları bakımından pek çok ülkeye göre oldukça iyi durumda olduğunu belirtti. 2,682 yataklı ikitelli şehir hastanesi’nin ilk etabını 20 nisan’da hizmete alınacağını açıkladı.

sanayi ve teknoloji bakanı mustafa varank, covid-19 platformu altında 7 aşı projesi geliştirildiğini açıkladı.

Aile,Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk, sağlık raporları 1 Ocak’ta biten kronik hastaların raporlarının ikinci bir duyuruya kadar geçerli sayılacağını açıkladı.

i̇çişleri, ulaştırma ve altyapı, aile,çalışma ve sosyal hizmetler bakanlıklarının yaptığı ortak açıklamaya göre; sosyal yardım ödemeleri ptt yerine hanelere teslim şeklinde yapılacağı açıklandı.

dışişleri bakanı mevlüt çavuşoğlu, nato toplantısı sonrası yaptığı basın açıklamasında; yurtdışında 124 türk vatandaşının covid-19 sebebiyle vefat ettiğini açıkladı.

kültür ve turizm bakanı mehmet nuri ersoy, turizm sezonunun mayıs ayı sonuna erteleneceğini öngördüklerini ifade etti.

ekrem imamoğlu vakıfbank’taki yardım hesaplarına bloke koyulma sürecinin derhal durdurulması çağrısında bulunarak ‘’bu vebalin altında kalmayın.’’ dedi.

istanbul valisi ali yerlikaya’nın yaptığı açıklamaya göre eczanelerin saatleri pazar günleri hariç 09.00–18.00 olarak değiştirildi.

izmir tabip odası, hekimlere yeterli koruyucu ekipman sağlanmadığı yönünde bir açıklama yaptı.

i̇stanbul’da özel 2 tıp laboratuvarına covid-19 testi yaptıkları hastaların test sonuçlarını ve bilgilerini sağlık bakanlığı ile paylaşmadıkları gerekçesiyle suç duyurusunda bulunuldu.

patolojinin duayen isimlerinden prof. dr. feriha öz vefat etti. bu haber tüm ülkede ve tıp camiasında büyük üzüntüye sebep oldu.

istanbul tabip odası, yayınladıkları korona günlerinde istanbul’da sağlık II özel hastaneler raporunda, sağlık bakanlığı’nın paylaştığı verilerde şüpheli ve ayakta tedavi gören vakalara yer verilmediği ifade edildi. özel hastanelerin yalnızca sağlık bakanlığı’nın belirli merkezlere yönelttiği testlerden ve yoğun bakım yatışlarından ücret alınmadığı, bunun dışındaki her türlü işlemden pandemi öncesi gibi ücret talep edildiği belirtildi.

ptt 1,000 tl nakit desteğini almak üzere şubelere başvuran vatandaşların oluşturduğu yoğunluktan dolayı ikinci bir duyuruya kadar kalabalık şubelerini kapatma kararı aldı.

meraklısına: türkiye cumhuriyet merkez bankası, biz bize yeteriz türkiye’m milli dayanışma kampanyasına 100 milyon tl bağışladıklarını açıkladı. bu konu ile ilgili gazete duvar’da yayınlanan bir makale kaleme almıştım. türkiye’de salgın yönetimi bilimsellikten uzak, daha çok siyasi idarenin ekseni etrafında dönüyordu. öyle ki salgın esnasında belediyeler, mahalle mahalle ihtiyacı olan halka her konuda yardım elini uzatırken, buna kaynak yaratmak için de bağış toplarken; her şeyi tek başına idare etmeye çalışan hükümet, bu yetkilerini belediyelerin elinden aldı. buna karşılık kendi kampanyasını açarak, halkı sadece bu kampanyaya katılmak konusunda teşvik etti. şu anda 1 milyar 824 milyon lira para toplanan kampanyaya kişiler, kuruluşlar ve şirketler cömertçe bağış yaptı. 100 milyon türk lirası bağış ile biz bize yeteriz kampanyasına en fazla bağış yapan kurum merkez bankası oldu. merkez bankası tarihinde, dünyada ikinci bir örneği olmayan bu durum çok enteresandı. merkez bankası’nın para piyasalarına ya da hazineye para aktarma mekanizmaları belli bir kurumdu. devlet tahvili, hazine bonosu, döviz alıp satarak para arzını ayarlamakla yükümlü para otoritesiydi merkez bankası. bankacılık ve finans sistemi içinde olası en kötü senaryo durumlarında ise son çare olarak başvurulabilecek başat borç verendi ki buna ekonomide “lender of last resort” deniyordu. Tanımı ve tasarımı gereği merkez bankası bağış yapamazdı. belediyelerin bağış toplayamadığı bir mecrada ülkemizin türkiye cumhuriyeti merkez bankası’nın bağış yapması çok trajikomik bir durumdu.

istanbul valisi ali yerlikaya, istanbul’daki sağlık çalışanlarına 3 bin 151 kişilik yer tahsis edildiğini, 2 bin 166 sağlık çalışanının ise bu hizmetten faydalandığını duyurdu.

bir sonraki bölüme geç: salgının 100 günü — bölüm 23

salgının 100 günü — bölüm 23

salgının 100 günü — bölüm 22 was originally published in 140journos on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.