#OnchainAnalizi’nde “Coin Day” tabiri vardır. Bundan kasıt, bir coin’in harcanmadığı her bir günün biriktirilmesidir. Yani, 1 BTC’nin harcanmadığı her bir güne “coin day” denir.

“1 #bitcoin’in bir cüzdandan diğerine taşınmasından bu yana geçen gün sayısıdır” da diyebiliriz. Diyelim ki 50 gün önce 2 #bitcoin aldınız ve 50 gün boyunca hareket ettirmediniz. Bu senaryoda 50 x 2 = 100 Coin Day yaratılmış oldu.

Fakat bu BTC’nizi 51. gün elden çıkardığınızda 100 Coin Day sona erdiği için biriktirilen bu günler yok ediliyor (sıfırlanıyor) ve artık 100 Coin Days Destroyed olarak ifade ediliyor, çünkü artık biriktirilen günler sona erdi.

Aynı şekilde 20 gündür 0.5 $BTC tutuyorsunuz, bu 10 Coin Day demek. 21. gün harcadığınızda bu CD’ler 10 CDD’ye dönüşüyor. Eğer bu 2 transfer/harcama aynı gün gerçekleşirse 100 CD + 10 CD = 110 CDD oluyor.

CDD’deki metrikler, harcanan çıktıların ömrü ve coin hacmi. CDD yüksek ise eski coin’lerin, düşük ise nispeten genç coin’lerin hareket ettiği anlamına gelir. Eski coin’lerin hareketi istediğimiz bir şey değil. Çünkü burada satış ve/ya hodl’dan vazgeçme durumu söz konusu.

Olayın psikolojik boyutu var. Çok eski bir coin satış için dolaşıma girdiğinde bu, #boğa dönemi için kâr etme, ayı dönemi içinse markete olan inancın zayıflamasından dolayı bir “vazgeçiş/pes etme” olarak nitelendirilebilir.

Dolayısıyla CDD indikatörünü hem boğa hem de ayı sezonu için takip edebiliriz ve bu gerçekten önemli. Aslında CDD’nin arkasındaki ve onu önemli kılan mantık şu: Uzun vadeci yatırımcılar Bitcoin biriktirdiğinde ya da çok azını harcadığında bu, CDD’nin düşüş eğiliminde olması demek.

#Boğa piyasasında, özellikle zirvelere yaklaşıldığında ise bu arkadaşlar uzun süredir hodl ettikleri $BTC’leri harekete geçirirler.

Böylece CDD yükselmeye başlar. Dolayısıyla, kısa vadecilerden ziyade uzun süredir HODL eden ve dolayısıyla piyasa okuması daha iyi olan (olduğu düşünülen) tecrübeli arkadaşların hareketlerini gözlemlemek fiyatın yönüne ilişkin daha iyi tahminler yapıp aksiyon almamızı sağlayabilir.

Yüksek CDD, transfer edilen Bitcoin’lerin;

1. Ya sayısının fazla olduğunu, 2. Ya HODL edildiği sürenin uzun olduğunu ama artık vazgeçildiğini, 3. Veya ikisinin aynı anda gerçekleştiğini gösterir.

Bu Bitcoin’ler sadece blockchain’de hareket ettirilirse CDD, borsalara girerse Ei CDD (Exchange Inflow CDD) verisi gelir.

Bu eski Bitcoin’ler spot borsalara girerse satış ihtimalinin yüksek olduğu düşünülür. Türev borsalara girerse hem short hem de long ihtimali söz konusudur.

Daha önce birkaç kez borsalara eski Bitcoin’lerin gönderildiğini ama bunun Ei CDD’ye yansımadığını tespit ettiğim için bütün CDD verilerinin dikkate değer olduğunu düşünüyorum.

***

YÜKSEK GELEN CDD “HEMEN DÜŞÜŞ YAŞANACAĞI ANLAMINA GELMEZ!

Önceliğiniz kendi trade kararlarınız olsun.

“Kripto Paralar ve Temel Analiz” adlı kitabım yayınlandı.

Kitap altı bölümden oluşuyor.

Birinci Bölüm’de küresel ekonomik kriz, Bitcoin’in ortaya çıkışı, ondan önceki ilk kripto para örnekleri ve arkasındaki isimler;

İkinci Bölüm’de, Bitcoin’den sonra ortaya çıkan diğer kripto paralar;

Üçüncü Bölüm’de 100 altcoin’in kısaca tanıtımı;

Dördüncü Bölüm’de geleneksel anlamdaki Temel Analiz’in ne olduğu, kripto para piyasasındaki karşılığı, Temel-Teknik Analiz açıklamaları ve kripto para piyasasında nasıl Temel Analiz yapılabileceğine ilişkin öneriler;

Beşinci Bölüm’de bazı Temel Analiz örnekleri ve ekosistemi tanımanız için okuyabileceğiniz yazılar;

Altıncı Bölüm’de Warren Buffett’tan ve onun düşünce dünyasını şekillendiren insanlardan öğrenebileceğiniz dersler, aynı zamanda kendi yatırım disiplininizi oluşturabileceğiniz öneriler ve bunların bazılarının “kendimce” kripto para piyasası açısından yorumlanışı yer alıyor.

312 sayfalık kitabın hedef kitlesi, kripto para piyasası hakkında başlangıç ve orta seviye bilgi sahibi olanlardır; fakat başta Altıncı Bölüm olmak üzere ileri düzeydeki kişilerin de yararlanabileceği bilgiler olacağını düşünüyorum.

Fakat yine de bu çalışma, piyasa hakkında gerçekten büyük tecrübe sahibi olanlar için uygun olmayabilir. Bu arkadaşlara kitabın verebileceği bir şey muhtemelen olmayacaktır, bizim onlardan öğreneceğimiz çok şey olduğu ise kesindir.

Kitaptaki çoğu terim ve olayın açıklamasını dipnotlarda belirttim. Bundaki amacım ekonomi veya kripto paralar hakkında bilgisi olmayanların dahi konuyu anlamalarını sağlamaktı.

İnsanları, içerikten kopmalarını önlemek ve daha derin öğrenmeye teşvik etmek için oldukça fazla ve farklı kaynakları yine dipnotlarda gösterdim.

Almayı düşünen arkadaşlar mümkünse önce incelesinler, eğer yararlı olacağına ikna olurlarsa kitabı alsınlar. Kimseyi hayal kırıklığına uğratmak istemem.

Kapak tasarımı için @Antonyo_Vivaldi’ye,

Başından sonuna kadar desteği için @sharkcrypto’ya,

Kitabın basımına sponsor olan @altcointurk, @paraticacom ve @Bitfeks’e sonsuz teşekkürler…

Umarım özellikle yeni arkadaşlar için faydalı bir çalışma olmuştur.

Kitap an itibariyle @AltcointurkBase’de satılmakta.

Adres: Süleyman Paşa Sk. No:27/B Kadıköy / İstanbul

Ödemeyi kripto para ile yapmak isterseniz kurumsal@altcointurk.com’a mail atabilirsiniz.

Online olarak satın almak isterseniz başta D&R, İdefiks, Pandora olmak üzere pek çok siteden temin edebilirsiniz:

10 Eylül 2019: Duyuru

Bazı sitelerde kitap tükendiği için “Stokta yok” ifadesiyle karşılaşabilirsiniz. Yayınevleriyle görüşmeler gerçekleştiriliyor, süreç biraz uzayabiliyor. Şimdi yayınevimle görüştüm, “Okurlarınız kitaba babil.com üzerinden de ulaşabilir” dendi.

Link:

https://www.babil.com/kripto-paralar-ve-temel-analiz-kitabi-baris-kardes

Diğer siteler:

• Kripto Paralar ve Temel Analiz
• Kripto Paralar ve Temel Analiz
• Pandora - Kripto Paralar ve Temel Analiz - Barış Kardeş - Kitap - ISBN 9786052873793
• Kripto Paralar Ve Temel Analiz - n11.com
• Kripto Paralar ve Temel Analiz - Barış Kardeş - Sokak Kitapları Yayınl
• Kripto Paralar ve Temel Analiz, Barış Kardeş " Satın Al & Fiyatı - Kidega
• Barış Kardeş - Yazarın kitapları
• Barış Kardeş - Yazarın kitapları
• Kripto Paralar ve Temel Analiz
• 9786052873793 - Kripto Paralar ve Temel Analiz - Barış Kardeş - Sokak Kitapları Yayınları
• Kripto Paralar ve Temel Analiz, Barış Kardeş
• Barış Kardeş - Sanatçının Eserleri
• Barış Kardeş - Yazarın kitapları
• Kitap Müptelası - Müptelası Olacaksınız / Kripto Paralar ve Temel Analiz

İyi okumalar…

2,5 milyar dolarlık serveti ve yüksek miktarda kripto para yatırımı var. (Türkçe açıklamalar bana ait)

Sonra Doğa Hocamın paylaştığı videoyu izledim. Başlık “Blockchain’in Kralları Thiel ve Andreesen”

Doga Oztuzun on Twitter

@KardesBaris Senin de eline saglik ;) Sunu da ekleyim https://t.co/OSJ1W1VHfa

Bununla ilgili birkaç not paylaşmak istiyorum. Videodaki kişi Quinn Michaels. Şunu flood’ı hatırlatmış olayım:

Barış Kardeş on Twitter

İlki, hem Satoshi'nin hem de Bitcoin'in Yapay Zekâ tarafından yaratılmış olması ki bunu özellikle dillendiren kişi Quinn Michaels.

Kripto paralar bankaların eseridir, dolayısıyla desantralize falan da değil diyor başlangıçta. İlk paylaştığı haber Mart 2015’ten.

Bitcoin Startup 21 Announces $116 Million All-Star Backing

21 Inc. adlı bir Bitcoin stratup’ı 116 milyon dolarlık fon toplamış.

Peki kimler destek vermiş, dikkatle inceleyiniz: Andreessen Horowitz, Data Collective, Khosla Ventures, RRE Ventures, Yuan Capital, Dropbox CEO Drew Houston; eBay co-founder Jeff Skoll; Expedia CEO Dara Khosrowshahi; PayPal kurucuları Peter Thiel ve Max Levchin; Mark Pincus.

Şirket ismini daha sonra http://earn.com olarak değiştirmiş. Bakın kim var :)

Diğer makale Zcoin ile ilgili.

Zcoin geliştiricisi kim? Gary Le. Meğer Gary’nin Peter Thiel’in vakfıyla ilişkisi varmış.

ZCoin Launching Soon: Promises Full, Untraceable Anonymity

Diğer belge Ripple Labs ile ilgili. Gördüğünüz üzere “bu belgeye göre” Ripple’ın arkasında Google, Andreesen Horowitz, Fortress ve YİNE Peter Thiel var.

“Ripple bir Google projesidir” diyor Michaels.

Sonra Google Books’tan bir kitap gösteriyor: The Industries of the Future

Bu kitapta da Ripple’ın arkasında Marc Andreesen’in Andreesen Horowitz’i (venture capital) ve Peter Thiel olduğu yazıyor.

Peki kim bu Marc Andreesen?

Biraz araştırdığımda Marc ile Zuckerberg’ün arkadaş olduğunu buldum :) Hatta 2006’da Facebook’un patronu Marc Zuckerberg Yahoo’dan 1 milyar dolarlık teklif almış. Zuckerberg Facebook’u satmak üzereyken devreye akıl hocası Marc Andreessen girerek satışı durdurmuş.

Şimdi de Marc’ın sahibi olduğu Andreesen Horowitz’in yatırımları nelermiş, bir bakalım.

Yakından bakın, çok tanıdık isimler var. Filecoin, GitHub, DigitalOcean, Reddit, Medium…

Pinterest, Slack ve Coinbase vs…

Peki Coinbase’in arkasında hangi yatırımcılar var?

Yine Andreessen, yine Peter Thiel, bankalar, çeşitli sermaye kuruluşları, NEW YORK BORSASI vs…

Bunun üstüne Michaels diyor ki;

“Kripto paralar birilerinin garajında yapılmadı, MIT ve Stanford mezunu bankacılar ve programcılar tarafından yapıldı. Web tarayıcılarını icat eden ve hükûmetin hepimizi izlemek için para ödediği yazılımı yapan adam tarafından da finanse edildi.”

Kafanız yeterince karıştı mı?

BTC: 1PixtxGTk74YzS7DhYUfR6wFq1LWZAU1ma

LTC: LiNP7MLwqkjnMCp5SSEB2oGFyQk1qpKM2b

DOGE: DEuWAfWh8LawdqyQ7FmgagV17rc6dftLdT

Umarım faydalı olur…

Davranışsal Finans’ın temel seviyede anlaşılabilmesi için birkaç farklı kaynaktan yararlanarak bir derleme yaptım. Kripto para piyasası için de dikkate alınabilecek bulgular içerdiğini düşünüyorum…

Davranışsal finans; insan davranışlarının, hisse senetleri fiyatlarının işleyişinde, nasıl etkili olduğu ile ilgilidir.

Finans ile psikoloji ilişkisinden önce ekonomi bilimi ile psikoloji arasında bir etkileşim olduğundan bahsetmek gerekir. Psikoloji ve ekonomi denildiğinde ilk akla gelecek isim Fransız Psikolog Gabriel Tarde olur. Psikoloji ve ekonomi terimini ilk kez 1881 yılında bir arada kullanan Tarde, 1902 yılında bu isimde bir kitap yayınlamıştır.

John Maurice Clark ise “Economics and Modern Psychology” kitabında: “Ekonomistler psikolojiyi görmezden gelmeye çalışabilirler ancak insan doğasını yok saymaları kesinlikle imkânsızdır.” şeklinde kendi görüşlerini belirtir.

Psikolojik problemlerin etkilerini makro ekonomik düzeyde inceleyen ve genel ekonomik teori içinde son zamanlarda sıklıkla kullanılan “attitude”, “sentiment” ve “expectations” gibi terimleri literatüre kazandıran isim ise Katona’dır. 1975 yılında “Psychological Economics” adlı kitabını yayınlamış ve sonrasında günümüzde yaygın olarak kullanılan, “Behavioural Economics” teriminin temelini atmış bulunmaktadır.

Adam Smith, “The Wealth of Nations” ve “Invisible Hand” gibi kavram ve kitaplarıyla tanınmasına karşın daha az bilinen ve basımı 1759 yılına dayanan “The Theory of Moral Sentiments” adlı kitabında ise insan davranışlarının ardındaki psikolojik temelleri belirtmektedir. Özellikle de gurur, utanç, güvensizlik ve bencillik gibi kavramları işlemektedir.

Ekonomistler tarafından psikolojinin inkâr edilmesi neoklasik devrim ile başlar. Neoklasik yaklaşımda insan doğası ile dolayısıyla da insan davranışları hakkında birtakım varsayımlar yapılmıştır. Bu varsayımlar incelediğinde karşımıza hesaplayan, ekonomik kararlar almaları gerektiğinde duygusuz, sadece fayda maksimize etmeye çalışan bireylerden oluşan bir dünya çıkmaktadır ve bu bireyler “Homo Economicus” olarak adlandırılmaktadır.

Davranışsal Ekonominin savunucularından Richard Thaler ise, Homo Economicus olarak adlandırılan bu bireyin gerçek dünyadaki insan davranışını gösterrme oranı arttıkça IQ’sunda belirli bir azalış olacağını, daha yavaş öğreneceğini ve daha duygusal olacağını iddia etmiştir.

20.yy’ın başlarında ekonomistlerin, ekonominin doğal bilimlerden biri olarak sayılması konusundaki çabalarından söz edilebilir. Bu dönemde yukarıda belirtildiği üzere psikolojide tam olarak bilimsel yöntemler uygulanmamaktadır. Ekonomistlerce gelişme safhasında görüldüğünden, ekonomi için istikrarsız bir zemin teşkil edeceği düşünülmektedir ve bu özelliklerinden dolayı psikoloji tamamıyla göz ardı edilmiştir.

Daniel Kahneman “Psikolojik araştırmalarda ortaya çıkan bulguların ekonomi bilimine entegrasyonu ve belirsizlik karşısında karar verme” isimli çalışmalarıyla 2002 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görülür. 2002 yılında Ekonomi Nobel’ini alması ise kendi deyimiyle davranışçı finansın akademik çevreler tarafından resmi olarak tanınması anlamına gelir. Bu alanda çalışarak bir anlamda aykırı olmayı göze alan birçok akademisyeni ve piyasa profesyonelini cesaretlendirdiği için ödülün bu yönü çok önemlidir.

Davranışsal finansta, bireylerin rasyonel karar verdiklerine ilişkin yaklaşımı esas alan klasik ekonomistlerin tersine, bireylerin her zaman rasyonel davranış ya da karar alma süreçlerine sahip olmadıkları savunulur. Bireylerin bir haber ya da bilgiyi algılama, anlama ve düşünce oluşturma süreçlerinde, bazen temkinli, bazı durumlarda coşkulu, aşırı tepkili ya da aşırı güvenli davranabildikleri savunulur.

Davranışsal finans, yatırımcı davranışlarını nelerin şekillendirdiği, bireysel yatırımcı düşüncelerinin arkasında yatan faktörlerin neler olduğu, yatırım kararlarını alırken hangi tür bilgilerin dikkate alındığı, hisseyle ilgili temel bilgileri ne kadar dikkate aldığı ve ne kadar doğru yorumladığı, yatırımcının kararında bir şirketin finansal faktörlerinin yanında başka faktörlerin ne kadar etkili olduğu gibi benzeri soruların cevaplarını arar.

Yatırımcılar üzerinde yapılan araştırmalar yatırımcıların yatırım kararlarında rasyonel olarak tercihlerini maksimize etmek, portföylerini çeşitlendirmek ve riskten kaçınmak istemelerine rağmen bunu gerçek hayatta yaptıkları yatırımlarında gerçekleştiremedikleri saptanmıştır. Buna temel gerekçe olarak ise; bilişsel kusurlar gösterilmektedir. Bu psikolojik önyargılar sonucunda, bireysel yatırımcılar, kazanan hisseleri olması gerekenden daha erken elden çıkarırken, kaybeden hisseleri ise çok uzun süre elde tutmakta, sürü davranışı göstermekte, kendilerine olan aşırı güvenlerinin sonuçları olarak çok sık ve zararına işlem yapmakta, aşina oldukları hisselere duygusal olarak bağlanmakta, aşırı ve düşük reaksiyon göstermekte, kendi doğrularını destekleyici bilgiyi arama ve diğer bilgileri reddetme eğiliminde olmaktadır. Bir başka deyişle; yatırım kararları rasyonel kararlar olmaktan çıkmakta, bunun yerine daha çok kişinin sezgi ve hislerine dayalı alınmaktadır.

Davranışsal finansı geleneksel finansal analizlerden ayıran bir fark da kullanılan metodolojidir. Geleneksel finans araştırmalarında genellikle önce bir model ortaya atılmakta ardından yapılan ampirik çalışmalarla bu modelin doğruluğu araştırılmaktadır. Davranışsal finansta ise, önce piyasadaki davranış biçimleri gözlenmekte sonra bu gözlemlerin sonucuna göre davranış biçimlerini açıklayan bir model oluşturulmaya çalışılmaktadır. Dolayısıyla davranışsal finans modelleri, finansal piyasalarda insanların nasıl hareket etmesi gerektiğini değil, gerçekte nasıl hareket ettiklerini belirler.

Davranışçılar, yatırımcıların yatırım kararlarını alırken risk ve getiri dışında başka değişkenleri de gözettiklerini ve bütün değişkenlerin değerlendirilmesinin kusursuz bir süreç olmadığını, sonuç olarak da alınan kararların, faydayı maksimize eden değil, en iyi ihtimalle karar alıcının tatmin olduğu kararlar olduğunu öne sürerler.

Davranışsal finans insanların tümüyle rasyonel olmadığı varsayımını göz önüne alarak bir varlığın pazar ile defter değeri arasındaki farkları anlamaya çalışır. Diğer bir deyişle, fiyatlar arasındaki farkları açıklamada sebep arar. Davranışsal ekonomi, gerçekçi psikolojik buluşlara yer vererek ekonominin açıklayıcı gücünü artırmıştır.

Literatürde, davranışsal finansın amaçları doğrultusunda yapılan tanımların bazılar şöyledir:

Davranışsal Finans; klasik iktisat ve finansın, psikoloji ve karar alma bilimleri ile bir entegrasyonudur.

Davranışsal Finans; finans literatüründe gözlemlenen ve rapor edilen bazı anomalilerin sebeplerini açıklamaya teşebbüs eder.

Davranışsal Finans; yatırımcıların karar vermede sistematik olarak nasıl yanlışlar ve bilişsel hatalar yaptıklarını araştırır.

Davranışsal Finans; psikolojinin finansal karar vermeyi ve finansal pazarları nasıl etkilediğinin çalışmasıdır.

Davranıssal finans; geleneksel finansa yapılan bir itirazlar serisi niteliğindedir. Geleneksel finansa ilk itiraz rasyonel insan tanımına yapılmaktadır. Davranışsal finansa göre, insanların rasyonelliği geleneksel finansta öngörüldüğü gibi sürekli ve sınırsız değildir. İnsanlar karar verme sürecinde bazı kısa yollar kullanabilirler, duygularının ve ruh hallerinin etkisinde kalabilirler. Dolayısıyla insanlar karar verme sürecinde sistematik hatalar yapabilirler ve rasyonel davranış kalıplarından sapmalar gösterebilirler.

Finansal kararlar verecek olan kimseler, klasik finans teorilerinde iddia edildiğinin aksine optimal istatistiksel modelleri uygulamak yerine zihinsel kısayollar kullanabilmektedir. Zihinsel kısayollar, bireylere karar verme sürecinde zamandan tasarruf etmelerini sağlamakla beraber yanlı kararlar verilmesine, yargılama hatalarının ve eğilimlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Kendini kandırma eğilimleri, bilissel eğilimler, duygusal eğilimler ve sosyal eğilimler olmak üzere dört grup altında toplanabilen bu eğilimler, insanların beklenen fayda teorisinin varsayımlarından sapmalar gösteren davranıslar sergilemesine neden olmaktadır. Bu sapmaları açıklayabilmek ve karar verme durumunda yol gösterici olabilecek daha sağlıklı modeller ortaya koyabilmek için bazı yöntemler gelistirilmistir.

Davranışsal finans modelleri adı altında toplanan bu yöntemlerin belli baslıları; beklenti teorisi, heuristik yanılsamalar, zihinsel yanılsamalar ve sürü psikolojisidir. Davranışsal finansın ortaya attığı beklenti teorisinde geleneksel ekonomik modellerin sistematik bir sekilde ihlal edildiği durumlar belirlenmekte ve beklenen fayda teorisine alternatif olarak kullanılabilecek bir model ortaya konulmaktadır. Beklenen fayda teorisine göre kararlar kurgulama süreci ve değerlendirme süreci olmak üzere birbirini izleyen iki asamada verilmektedir. Kurgulama sürecinde, beklentiler analiz edilir ve değerlendirme sürecini kolaylaştıracak sekilde yeniden düzenlenir. Değerlendirme sürecinde ise en yüksek değeri olan alternatif tercih edilir. Beklenti teorisine göre, insanlar, kazanç ve kayıplarını önceden belirledikleri bir referans noktasına göre belirlemekte ve kazançlar söz konusu olduğunda riskten kaçınma, kayıplar söz konusu olduğunda ise risk alan bir davranış sergilemektedir. Bu noktadan yola çıkan beklenti teorisi, beklenen fayda teorisinde tanımlanan fayda fonksiyonunu insanların kayıptan kaçınma doğrultusundaki davranısını da göz önüne alarak tekrar düzenlemektedir.

Ülkemizdeki yatırımcıların da her zaman rasyonel hareket ettiklerini söylemek zordur. Genellikle bunların yatırım yaparken sürü psikolojisine ve bilişsel kusurlara bağlı yatırım yaptıklarını sezinlemek mümkündür. Burada doğan önemli problem, yatırımcıların hangi ölçüde rasyonel hangi ölçüde de davranışsal finansa göre hareket ettiklerinin ortaya konmasıdır.

Davranışsal finans, aşağıdaki üç aşamayla tanımlanabilir.

1. Karar alma bilimleri, psikoloji, finans ve klasik ekonomilerin bütünleşmesidir,

2. Finans literatüründe rapor edilmiş ve tanımlanmış olan anomalilerin bir kısmının sebeplerinin ne olduğunu açıklamaya gayret etmektedir,

3. Yatırımcıların sistematik olarak yatırım kararları alırken hangi hataları yaptığını açıklamaya çalışır.

Geleneksel finansın altyapısını oluşturan beklenen fayda teorisinin yerini davranışçı finansta beklenti teorisi almıştır. Beklenti teorisi davranışçı finans araştırmaları üzerinde muhtemelen en etkili teoridir. Beklenen fayda teorisi belirsizlik durumunda sınırsız bir rasyonel davranışı öngörür. İktisadi modeller oluşturulurken bu şekilde basitleştirici ekstrem varsayımlar yapmanın Pratik faydaları kabul edilmekle birlikte, teorinin üzerinde durduğu sınırsız rasyonellik varsayımının gerçek dünyadaki insan davranışını anlatmaktan uzak olduğu bilinmektedir.

Beklenen Fayda Teorisi

Yatırım kararlarında yatırımcıların psikolojisini göz ardı eden, diğer bir ifadeyle bütün yatırımcıları rasyonel olarak kabul eden varlık fiyatlama modelleri doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak Beklenen Fayda Teorisi’nin geçerliliğini kabul etmektedir. Beklenen fayda teorisi, risk altında karar verme konusunda genel kabul görmüş bir teoridir ve karar verici bireylerin riskli seçenekler arasındaki tercihlerini, beklenen faydalarını karşılaştırarak vereceğini öngörmektedir. Buna göre birey, kendisine en yüksek faydayı sağlayan seçeneği tercih edecektir.

***

Piyasalar üzerinde hissedilir etkisi olan birçok rasyonel olmayan davranış kalıpları ortaya konulmuştur. Bu rasyonel olmayan davranışların yaygın örnekleri olarak; kayba uğrama olasılığında aynı miktarda kazanç elde etme olasılığındaki mutluluğa göre çok daha fazla stres hissetme [Görünüm (Prospect) Teorisi]; keder ve acı hissetmemek için zarar eden bir yatırımı satmaktan kaçınma (keder korkusu); son dönemdeki deneyim ve trendlere çok fazla ağırlık verme; bir ölçüde bilgiye sahip olunan alanlarda gereğinden fazla kendine güvenme sayılabilir.

Yatırımcı Hissi Teorisi ve Rasyonellik

Yatırımcılar, bazen bilgi yerine söylentilere göre işlem yapar, bazen de piyasa bilgilerine gerekenden az veya fazla reaksiyon gösterirler. Bu duygusal davranışlar rastgele bir biçimde olmak yerine sistematik bir hâle geldiğinde finans piyasalarında ekstra bir risk kaynağı hâline gelebilmektedir. Bu şekilde yatırımcı hissinden kaynaklanan ve yatırım kararlarını etkileyen bilişsel önyargılar oluşmaktadır.

Literatürde yatırımcı hissi kavramının kesin bir tanımı yoktur ve yatırımcı hissini doğrudan gözlemlemek çok zordur. Fakat temel olarak, yatırımcı hissi kavramı ile bazı yatırımcıların sahip olduğu ve rasyonel olarak tanımlanamayacak olan inançlar kastedilmektedir. Baker ve Wurgler yatırımcı hissini, yatırımcıların eğilimini ya da menkul kıymetler hakkında yatırımcıların iyimserlik ya da kötümserliğini yansıtması şeklinde tanımlamışlardır. Lei ve Guojun’e göre yatırımcı hissi rasyonel yatırımcılardan ziyade, varlıklar üzerinde rasyonel olmayan yatırımcıların piyasada oluşturduğu panikleri açıklamaya çalışır ve menkul kıymet fiyatlarının belirlenmesinde önemli bir rol oynar. Lee, Shleifer ve Thaler, yatırımcı hissini, temel değerler tarafından doğrulanmayan varlık getirileri hakkında, yatırımcıların bileşeni olarak tanımlamışlardır. Baker ve Stein, yatırımcı hissini yatırımcının varlığı yanlış değerlemesi olarak tanımlamışlardır.

Aşırı Güven

Aşırı güven, insanların sahip olduğu bilgilerin doğruluğuna gerçekte olduğundan daha fazla güven duymaları ya da inançlarını o yönde pekiştirme eğiliminde olma durumudur. Bilişsel psikoloji alanında yapılan çalışmalar, genel olarak insanların aşırı güven duygusuna sahip olduğunu ortaya koymuştur. Aşırı güven duygusu, insanların sahip oldukları bilgiye fazla güven duymalarına, riskleri düşük tahmin etmelerine ve becerilerini de abartmalarına neden olmaktadır. İnsanlar gerçekte olmamasına rağmen, sonuçları kontrol edebileceğine inandığı an daha aşırı güvenli olmaktadır. Bunun yanında, herhangi bir işin başında erken gelen başarılar insanları (yatırımcıları) aşırı güvenli olmaya sevk etmektedir. Ayrıca yakın dönemde başarılı olan yatırımcılar daha fazla aşırı güvenli olmaktadırlar. Tüm bu nedenlerle yatırımcılar daha aktif ve daha spekülatif kararlar alabilmektedir. Bunun nedeni ise yatırımcıların bu başarılarını kendi yeteneklerine yüklemesidir.

Aşırı güven yatırımcı üzerinde sahip olduğu portföye ilişkin yüksek getiri inancına sahip olmaya neden olmaktadır. Bu da algılanan risk düzeyini değiştirmektedir.

Aşırı güven, yatırımcıların bilgilerinin doğruluğunu yanlış yorumlamasına ve bu bilgiyi analiz etme becerilerini aşırı tahmin etmesine neden olmaktadır. Bu da, yatırımcıların hisse senedi değer tahminlerine ve hisse fiyatlarının gelecekteki hareketlerine ilişkin kendi tahminlerine çok fazla güven duymaya teşvik etmektedir. Aşırı güven aynı zamanda, kötü yatırım kararlarına, aşırı işlem yapmaya, yüksek risk almaya neden olmakta ve sonucunda da portföy kayıpları şeklinde kendini göstermektedir.

Aşırı Reaksiyon

Yatırımcıların bazı haberlere aşırı reaksiyon gösterdiğini ortaya koyan ilk uygulamaya yönelik çalışma De Bondt ve Thaler tarafından yapılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda, piyasada uzun süre iyi haberler ve bilgiler yayılan menkul kıymetlerin normalinden daha fazla değerlenebildiğine işaret etmektedir.

Yatırımcıların yaptıkları en açık hatalardan biri, yatırım kararı aşamasında en son gelen bilgilere daha fazla ağırlık verirken temel oran bilgilerine daha az ağırlık verip bazen de göz ardı etmeleridir. Bilgilere gösterilen aşırı reaksiyon, hisse senedi fiyatlarının geçici olarak gerçek değerlerinden sapmasına neden olmaktadır. Aşırı reaksiyonun büyük ölçüde yatırımcıların aşırı iyimser veya aşırı kötümser beklentilerinden oluştuğu kabul görmektedir.

Kısaca özetlemek gerekirse, aşırı reaksiyon hipotezi, yatırımcıların beklenmedik ve dramatik olaylara aşırı reaksiyon gösterdiğini ileri sürmektedir.

Düşük Reaksiyon

Düşük reaksiyonun psikolojik nedeninin “tutuculuk” olduğu belirtilmektedir.

Tutuculuk, bireylerin yeni gelişmelerle karşılaştıklarında inançlarını değiştirmekte yavaş kalmalarını ifade etmektedir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde, tutuculuk düşük reaksiyonun nedeni olarak ortaya çıkmaktadır.

Yatırım kararlarında tutucu olan bireyler, firmaların kamuya yaptıkları açıklamaları (özellikle kazanç açıklamalarını) tamamen değerlendirme eğiliminde olmamaktadırlar. Bunun sebebi, yatırımcıların, açıklanan rakamların geçici faktörleri de kapsadığını ve daha önceden yapılan kazanç tahminlerine bağlı kalmanın daha doğru olduğuna inanmalarıdır. Buna bağlı olarak, tutucu yatırımcılar, firmaların yaptıkları açıklamalara kısmen yanıt vermekte ve değerlendirmelerini kısmen değiştirmektedirler.

Kayıptan Kaçınma

Kayıptan kaçınma, verilen bir kayıptaki zihinsel cezanın, aynı ölçüde verilen bir kazançtaki zihinsel ödülden daha büyük olacağı fikrine dayanır. Kahneman ve Tversky insanların kayıp ihtimaline nasıl cevap verdikleri üzerinde çalışmıştır. İnsanlara kesin olarak 7.500 dolar kaybedecekleri ya da 10.000 dolar yatırdıklarında %25 şans ile kaybetmeyecekleri, %75 şansla kaybedecekleri söylenmiştir ve su soru sorulmuştur: Garanti olarak verilen kaybı mı yoksa şansı mı seçerdiniz? Çoğu insan ikinci seçeneği seçmiştir. Çünkü insanlar kayıptan nefret eder ve şüpheli seçenek kayıp elde etmeme umuduna dayanır. Kahneman ve Tversky işte bu fenomeni kayıptan kaçınma olarak tanımlamıştır.

Pişmanlıktan Kaçınma

Pişmanlık, mevcut diğer seçeneklerin içinden seçilen bir seçeneğin aslında en iyisi olmadığı anlaşıldığında hissedilen acıdır ve insanlar hatanın büyüklüğü önemli olmaksızın pişmanlık hissetmeye programlanmışlardır. Bu durum kişinin yatırım sürecinde önemli bir yer tutmaktadır. Pişmanlık teorisi, yatırımcıların değeri düşen hisse senetlerini satmayı geciktirerek, değer kazanan hisseleri çabuk bir şekilde elden çıkardıkları gerçeğini açıklamaya yardım eder. Pişmanlık teorisi, yatırımcıların yapmış oldukları hatayı sonuçlandırmamak ve pişmanlık hissetmemeleri için değer kaybeden hisse senetlerini elden çıkarma konusunda kaçındıklarını belirterek yorumlanabilir. Yatırımcılar değer kazanan hisse senetlerini, daha sonra hisse senedi değer kaybettiğinde pişmanlık hissetmemek için ellerinden çıkarırlar.

Kısacası, yatırımcılar pişmanlık duyacakları kararlardan kaçınma, gurur duyacakları kararları ise uygulama eğilimindedirler.

ANOMALİLER

“Anomali” kavramı, genel kabul görmüş kurallardan sapmalar olarak tanımlanmaktadır. Eğer ampirik bir bulguyu teorik çerçevede rasyonalize etmek güç ise veya bu bulguyu açıklamak için makul olmayan varsayımlar yapmak gerekli ise, söz konusu bulgu anomali olarak değerlendirilmektedir.

Finans literatüründe hisse senedi getirileri ile ilgili ampirik çalışmalar, yaygın iki anomali üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bunlar, hisse senetlerindeki, bazı haberlere karşı (kazanç duyuruları gibi), eksik-yetersiz reaksiyon durumu ve birbirini takip eden iyi ya da kötü haberler sonucu oluşan aşırı reaksiyon durumu anomalisidir.

Fiyatlarda rasyonel olmayan belirli yönde düzenli tekrar eden fiyat hareketleri olarak tanımlanabilecek anomalileri genel olarak şu şekilde sıralanabilir:

1. Kamusal bir olay sonucu ortaya çıkan sinyaller neticesinde elde edilen ortalama getirilere bakarak takip eden dönemde ortaya çıkabilecek anormal getiriler,

2. Bireysel hisseler ve piyasanın tamamı için hisse senetlerinin pozitif kısa dönem hareketi,

3. Kısa dönem getirilerine zıt bir şekilde ortaya çıkan ve uzun dönemli trend dönüşlerine sebep olan aşırı tepki hareketleri,

4. Şirketlerin temel değerlerindeki değişikliklerle orantısız olarak hisse senedi fiyatlarında ortaya çıkan aşırı hareketlilik,

5. Kısa dönemde fiyatlarda, sürpriz bir şekilde ortaya çıkan kazançlar hakkındaki duyurularla aynı yönde ortaya çıkan bir hareketlilik ve uzun dönemde fiyatlarda ortaya çıkan zıt yönde bir hareketlilik.

BEKLENTİ TEORİSİ

Beklenti Teorisi (Belirsizlik-Risk Altında Karar Verme)

Uzun bir dönem boyunca yatırımcıların karar verme sürecinde belirleyici role sahip olduğu düşünülen beklenen fayda teorisine yönelik olarak yapılan en önemli eleştiri 1979 yılında Kahneman ve Tversky tarafından ortaya atılan ve psikolojik faktörleri de dikkate alan beklenti teorisidir.

Beklenti teorisi, insanların kazanımları ve kayıpları birbirinden farklı olarak değerlendirme eğiliminde olduklarını iddia eder. İnsanlar algılanan kayıplardan ziyade algılanan kazançlar üzerine kararlar almak ister. Mesela iki farklı seçenek sunulmuş olan bir kişi (olası kazanç ve olası kayıplar açısından eşit seçenekler), iki seçimin sonucu aynı olsa bile kazanç getiren seçeneği seçme eğiliminde olurlar. Kısaca eşit kayıp ve kazançlarımızın bize faydası aynı değildir. Beklenti teorisi, kayıpların bizi daha fazla etkilediğini iddia eder. Çünkü eşdeğer kazançlar aynı olsa da zarar etmekle ilgili şeyler duymak bizde daha büyük duygusal yıkıma yol açar.

Beklenti teorisi birçok araştırmacı tarafından her zaman en çok tercih edilen ve en iyi teori olarak görülmüştür. Bu teorinin diğer ekonomik teorilere hâkim olan yönü, gerçekten belirsizlik ortamında kişilerin rasyonel davranacağının ekonomik temsilini sunmasıdır.

Bu teorinin çekiciliği tahmin edilemeyen insan davranışları gibi birçok durum için sorgulanmaktadır. Mesela Fransız ekonomist Maurice Allais yaptığı deneyde insanların şans oyunları oynarken sistematik bir şekilde fayda teorisinin gereklerini ihlal ettiklerini görmüştür. Deneyinde Allais deneklere %25 ihtimalle 2000$ mı yoksa %20 ihtimalle 3000$ mı tercih ettiklerini sorulmuş, denekler %65 ihtimalle ikinci seçeneği tercih etmişlerdir. Bu defa aynı deneklere %100 ihtimalle 3000$ veya %80 ihtimalle 4000$ arasında tercih yapmaları istenmiş ve deneklerin %80’i ilk seçeneği tercih etmişlerdir.

Her iki soruda da ikinci seçeneğin beklenen faydası yüksek iken insanlar ikinci soruda daha kesin olan seçeneği tercih etmişlerdir. Esas itibariyle iki soru arasında olasılıkların farkından başka bir fark bulunmazken, insanların küçük olasılıklarla büyük olasılıkları aynı düzeyde değerlendirmedikleri görülmektedir.

Beklenti teorisi matematiksel olarak beklenen fayda teorisindeki olasılıkların yerine ağırlıklar ve fayda fonksiyonunun yerine değer fonksiyonu konularak ifade edilebilir. Beklenti teorisinde bireyler ağırlıklı toplamlarını ve değerlerini maksimize etmeye çalışmaktadırlar.

Kahneman ve Tversky (1979) göre ağırlıklar yüksek olasılıklara bir, düşük olasılıklara da sıfır ağırlık atandığı gerçek olasılıkların bir fonksiyonu olarak belirlenir. Diğer bir deyişle insanlar olasılığı düşük ihtimalleri imkânsız gibi olasılığı yüksek ihtimalleri de kesin gibi algılarlar.

İnsanlar olması kesin olan bir şeye ihtimali düşük dahi olsa yüksek ağırlıklar atarlar, örneğin piyangonun çıkma ihtimali düşük olduğu hâlde kitleleri heyecanlandırması durumu gibi; veya kesin olmama durumuna düşük ağırlık atarlar; uçuş sigortalarının ödenmemesi gibi.

Sonuç Olarak

Davranışsal finans, insanı tamamen rasyonel bir varlık olarak görmemekte ve bazı finansal olayların, bu şekilde daha iyi açıklanabileceğini ileri sürmektedir. Davranışsal finansın temelini bilişsel psikoloji alanında yapılan çalışmalar oluşturup, özellikle riskli durumlarda karar verirken beklenen fayda teorisinin varsayımlarından nasıl uzaklaşıldığını anlamamızı sağlayarak insan kararlarını etkileyen psikolojik faktörlerin neler olduğu konusunda ve yatırımcıların gerçekte nasıl davrandığının anlaşılmasını sağlamaktadır.

Kısaca, bilişsel ve duygusal faktörler finans piyasalarında ihmal edilemeyecek bir rol oynamaktadır. Bu rolün davranışsal finans aracılığıyla anlaşılması ve uygun önlemlerin alınması, sadece bireylerin yatırım kararlarına değil, genel piyasanın gücüne de katkı sağlayacaktır. Bunun için yatırımcının davranışsal eğilimler ve sapmalar konusunda eğitiminin, kamuyu aydınlatma ve finansal raporlama kurallarındaki iyileştirme ve yatırımcı bireylerin anlayacağı şekilde yalınlaştırılması, bireylerin seçimlerinde daha olumlu sonuçlar verecektir.

Kaynaklar

Davranişsal Finans Modelleri, Etkin Piyasa Hipotezi ve Anomalilerine İlişkin Bir Değerlendirme

Cenk Tufan, Reyhan Sarıçiçek

Menkul Kıymet Portföy Yatırımlarında Davranışsal Finans Yönteminin Kullanılması ve Bir Uygulama Örneği, Hâle Akin, Yüksek Lisans Tezi

Davranışsal Finans Dersleri: Beklenti Teorisi - YatırımKredi

Davranışsal Finans

Tavsiye Videolar

Davranışsal Finans Nedir? Hakan Özerol

Davranışsal Finans Nedir? | Yapı Kredi Bankacılık Akademisi

Yarın Daha Fazla Tasarruf Yapmak, Shlomo Benartzi

Transcript of "Saving for tomorrow, tomorrow"

BTC: 1PixtxGTk74YzS7DhYUfR6wFq1LWZAU1ma

LTC: LiNP7MLwqkjnMCp5SSEB2oGFyQk1qpKM2b

DOGE: DEuWAfWh8LawdqyQ7FmgagV17rc6dftLdT

Kripto piyasasına gönül vermiş sevgili arkadaşlar; gelin biraz dertleşelim.

Öncelikle 2016–2017 döneminde katılanlardan başlayalım.

Piyasaya 1000 TL ile girdiniz ve bu miktarı belki 50.000 TL yaptınız. Fakat bu kazancı koruyamayıp 1000–2000 TL’ye kadar (iyi ihtimalle 5000 TL’ye) gerilediniz.

Piyasaya 2018’in başında giren ve büyük oranda zararda olan sevgili arkadaşlar;

Piyasaya 1000 TL ile girdiğinizi farz edelim. Şu an sermayeniz belki de 100 TL’ye düştü.

Oranlara takılmayalım, azı da olmuştur, çoğu da…

Bu iki grubun mensupları da psikolojik olarak büyük sıkıntılar çekmekte.

Az sermaye ile girenler nispeten daha rahat olabilir.

Az sermaye ile girip büyük kazançlar elde edip yine dibe gidenler ile çok sermaye ile girip zarar edenler zor durumda.

Piyasa haberlere tepki vermemekte, BTC’nin hem yukarı hem de aşağı hareketi her hâlükârda altları ezmekte, kısaca trade ettikçe yara daha da derinleşmekte.

Üstüne bir de ülkedeki ekonomik kriz eklendiğinde evlerdeki (özellikle eşler arası) huzursuzluk giderek artmakta.

En başından beri aklı başında bütün arkadaşların uyardığı üzere;

Borçla, kredi ile veya evi, arabayı, altınları satarak işlem yapmak,

Alınacak coin’in ne olduğunu bilmeden balıklama dalmak,

Sırf birileri dedi diye almak-satmak,

Risk dağıtımı yapmamak (özellikle “all in” girmek)

Stop loss kullanmamak,

Temel düzeyde de olsa TA bilmemek,

Temel Analiz’i önemsememek,

Maymun iştahlı olmak,

Azla yetinmemek, hırslı olmak,

ICO rüzgarının ardından IEO’lara da kapılmak,

Ve daha pek çok sebep hepimize zarar verdi.

Peki ne olacak şimdi?

Öncelikle kayıpları kabullenmek zorundayız.

Her gün içten içe yaptığınız tartışmaların hiçbir faydası yok. Kendinizi ve etrafınızdakileri yıpratırsınız. Ve bu negatif enerjiden pozitif bir sonuç elde edemezsiniz.

Kaybettiğiniz bütün rakamları gözünüzün önüne getirmekten, “Şu kadar miktardan sadece bu kadar kaldı” diye hayıflanmaktan vazgeçiniz.

Asgari yaşam standardınızı belirleyiniz. Örneğin ay sonunda elinizde olması gereken para 2500 TL ise buna göre bir plan yapmak zorundasınız.

Haftalık planlar yaparak kâr etmeye çalışabilirsiniz. Bu disiplin oturursa en azından kayıp azalabilir hatta durabilir. Örneğin “haftalık %5 kâr” deyip nokta atışı yapmaya çalışmak faydalı olabilir.

Teknik Analiz bilmeden bu iş çok zor. Temel Analiz ile süslenirse çok daha iyi olabilir. Her şeye rağmen haber ve etkinlik takibi şart.

Scam olmadığından emin olduğunuz ve mümkünse shill’siz coin’ler “haftalık kâr” amacınıza hizmet edebilir.

Hype ile aldığınız coin hayıflanmanıza neden olabilir. Lütfen soğukkanlılıkla trade ediniz.

Yeni projeleri takip etmek elbette şart fakat yine de grafiğine bakıldığında anlamlı çıkarımlar yapılabilecek ana coin’lerin takibe/trade’e değer olduğunu düşünüyorum.

“Trade etmeden duramıyorum ama her defasında da zarar ediyorum” diyorsanız lütfen coin’lerinizi borsalarda tutmayınız.

CZ’nin her hareketini/hamlesini benimsemeyiniz.

Gelelim işin başka bir boyutuna…

Hüznün kaynağı geçmiş, korkunun kaynağıysa gelecektir. İnsana verilen sabır gücü yanlış ve gereksiz işlere dağıtılmazsa, her zorluğa ve her probleme yeterli gelir.

Sabır kapasitesi, düne hiç harcanmamış haliyle, yarına pay bırakmayacak şekilde, “bugün” son damlasına kadar kullanılarak mükemmel bir güç elde edilebilir.

Asıl sorun, çektiğimiz sıkıntının büyüklüğü değil, sabrın o dertlere yetmiyor olmasıdır. Zira sabır da bir nimettir ve her nimet gibi o da sınırsızca değil, miktarınca verilir.

Sabır kuvvetimizi gereksiz işlere dağıtır, şimdi ihtiyacımız olan sabrı geçmişe ve geleceğe pay edersek bugün için gerekli olan sabrı bulamamış oluruz.

Oysa çekilen en büyük acıların, yaşanılan vakte düşen miktarı, hiçbir zaman verilen tahammülün üzerinde değildir. Bunu düşünmek bizi rahatlatmalı.

Marcus Aurelius, Düşünceler’de şöyle der:

“Yaşamını bir bütün olarak düşünüp kaygılanma. Önceden başından geçmiş ve sonradan başına gelecek olan kederleri hep bir aradaymışlar gibi düşünme.”

Özetle; “şu kadar kaybettim (geçmiş için sabır harcama), bu gidişle daha da kaybedeceğim (gelecek için sabır harcama)” düşüncesi bugüne odaklanmamızı engelleyeceği için kazanç elde etmemizi imkânsız hâle getirebilir.

Bu cümleler sadece piyasa değil hayatın her alanı için geçerli.

Ve n’olur, kriptoyu hayatınızın ilk sırasına koymayın…

Bitcoin medyanın ilgisini ilk çektiğinde ve sonraki yıllar süresince haber kuruluşları hatalı bir şekilde bir “Bitcoin yönetim kurulu başkanı”ndan bahsettiler.

Örneğin, Bitcoin borsası First Meta’nın yönetim kurulu başkanı Autumn Radtke intihar ettiğinde New York Daily News bunu “Bitcoin’in yönetim kurulu başkanı intihar etti” şeklinde duyurdu.

Satoshi Nakamoto 2008'de Bitcoin’i faaliyete geçirdiğinde, diğer hiçbir organizmaya benzemeyen, yaşayan, büyüyen ve gelişen bağımsız bir varlık doğurmuş oldu. İyi bir ebeveyn gibi Nakamoto yanından ayrılmayıp Bitcoin’e rehberlik etti ama ortadan kaybolduğunda, Bitcoin geride kaldı.

BitcoinTalk forumlarındaki son yazısıyla Nakamoto baş geliştirici statüsünü Gavin Andresen’e (@gavinandresen) transfer etti. Bu unvan Andresen’in her şeyin başında olduğu anlamına gelmiyor.

Bitcoin’i doğrudan etkileyebilen tek bir şey var: kod. Andresen’e ve daha sonra yerini alan Wladimir van der Laan’a (Twitter hesabı bu olabilir, emin değilim @orionwl) kod üzerinde kontrol verildi ama yaptığı değişiklikler topluluğun büyük bir kesimi tarafından benimsenmek zorunda değil ve benimsenmezlerse, muhtemelen unutulurlar.

Farklı rolleri sebebiyle Bitcoin endüstrisinde etkili birkaç grup var. Para birimini kullananlar (sıradan Bitcoin kullanıcıları), ağın işlemesini sağlayanlar (madenciler), Bitcoin’le ilgili hizmet sunanlar (Bitcoin hizmetleri sunan kuruluşlar ve web siteleri), Bitcoin’in kodunu devam ettirenler (geliştiriciler) ve kodu devam ettirmeleri için geliştiricilere para ödeyen insanlar, hepsinin Bitcoin’in gidişatı üzerinde etkisi var.

“Bitcoin’i kim yönetiyor?” sorusuna Bitcoin savunucularının verdiği en popüler yanıt ‘topluluk’ olur. Topluluğun büyük bir etkisi var. Bu terim genellikle, harcama ya da yatırım amaçlı Bitcoin kullanan insanlardan bahsederken kullanılıyor.

Başka bir zincir ya da paraya geçerlerse, endüstrinin geri kalanı onları takip eder. Ancak, elbette topluluk görüşleri konusunda birleşmiş değil, o nedenle, rağbet görmeyen bir değişikliği önlemek dışında, herhangi bir gerçek yönlendirme ya da değişikliğin bu alandan gelmesi pek olası değil.

Bu arada, işlerin yürümesini sağlayan insan grubu madenciler. Madenciler blokzincirdeki işlemleri doğrulamazlarsa, her şey aniden durur. Bu grup Bitcoin topluluğundan biraz daha birleşmiş durumda, çünkü bütün üyeler aynı şeyi istiyorlar: Bitcoin madenciliğinin mümkün olduğunca kârlı olmasını.

Ama genel topluluk gibi, madenciler de dünyanın dört bir yanına dağılmış durumdalar ve ağın hash gücünün büyük bir bölümü Çin’den çıkıyor. Belirli sorunlar ya da değişiklikler hakkında ne düşündüklerini anlamak zor.

Yine de, Bitcoin’de büyük bir potansiyel güç yapısını temsil ediyorlar. Anahtarlar onların elinde değil, ama anahtarları onlardan başka çevirebilecek kimse yok.

Her endüstride olduğu gibi, şirketler güçlerine bağlı olarak nüfuz sahibi olabilirler. Coinbase, Bitstamp, Circle ya da Blockchain.info gibi şirketlerin devasa kullanıcı temelleri var ve onlar nereye giderse, endüstri de oraya gitmeye meyilli.

Ama Bitcoin’i ‘yönettiklerini’ ya da ondan sorumlu olduklarını söylemek Apple ya da Samsung’un cep telefonu endüstrisinden sorumlu olduklarını söylemek gibi olur. Trendleri belirliyorlar ama standartları zorla kabul ettirmiyorlar.

Öyleyse, geriye Bitcoin ekosistemindeki en etkili ve güçlü iki grup kaldı: geliştiriciler ve geliştiricilere para ödeyen gruplar.

Gavin Andresen ve Wladimir van der Laan, Bitcoin’in çekirdek geliştiricileri arasında en öne çıkanlar. Bitcoin dünyasındaki en etkili kişiler oldukları söylenebilir ama Bitcoin onlar olmadan da devam edebilir.

Bütün açık kaynak projelerinde olduğu gibi, Bitcoin kodu en nihayetinde tek bir kişi tarafından kontrol ediliyor. Andresen 2014'ün başında van der Laan’dan GitHub sayfasının anahtarını aldığından beri bu konumda.

Ancak bu onun bütün kontrole sahip olduğu anlamına gelmiyor, çünkü herkes her an kodu yayıp kopyalar ve Bitcoin madencileri ile kullanıcıların bu yeni versiyona (fork) geçmelerini sağlayabilirse kabul gören o olur.

Van der Laan Bitcoin’in çekirdek koduna yapılan değişikliklerin bütün kontrolünü elinde bulundursa da topluluğun bu değişiklikleri desteklemesine bağlı.

Çekirdek geliştiricilerin, en azından tam zamanlı çalışanların, ücretsiz çalışmadıkları göz önünde bulundurulmalı. Teorik olarak, ücretleri Bitcoin kullanıcıları tarafından ödenmelidir, ama çekirdek geliştiricilere yapılan bağışlar hiç etkileyici değil ve bunun yerine geliştiriciler farklı şekillerde destekleniyorlar.

Andresen ve diğer çekirdek geliştiricilerin maaşları daha önce, kendisini Bitcoin’in benimsenmesi, kabul görmesi ve gelişiminin sürmesine adayan ticari bir grup olan Bitcoin Vakfı tarafindan ödeniyordu.

2013'te ve 2014 başlarındaki hareketli günlerde, Bitcoin Vakfı kendini para içinde yüzerken buldu. Daha önce yapılan küçük bağışlar Bitcoin’in değerindeki artış sayesinde fazlasıyla takdir gördü.

Ancak o noktada, Bitcoin Vakfı skandallarla çalkalanıyordu. 2013'ün sonunda Mt. Gox fiyaskosu son sürat devam ediyordu ve eski Bitcoin Vakfı yönetim kurulu başkanı Mark Karpeles hâlâ vakfın yöntem kurulundaydı.

O sıralar raporlar, şirketi yanıp kül olurken Karpeles’in umursamaz bir tavrı olduğuna işaret ediyordu ve vakıftan ayrılması çin teşvik edilmesi gerekti.

Neredeyse evrensel olarak nefret edilen yönetim kurulu başkanı geri çekildikten kısa bir süre sonra, Bitcoin Vakfı yönetim kurulu üyesi ve Bitlnstant’ın yönetim kurulu başkanı Charlie Shrem tutuklandı.

Karaborsa Silk Road’un kullanıcılarının Bitcoin kullanarak paralarını aklamaya yardım etmek için şirketini kullanmakla suçlanıyordu. Shrem en sonunda daha küçük bir suçu kabul etti ve iki sene hapse mahkûm edildi.

Devamı başka zaman…

2014’ün ortalarında Bitcoin Vakfı’nı “gerçekten” destekleyen birini bulmak zordu. Skandallar vakfın imajına büyük zarar vermişti ve Bitcoin çekirdek kodu gelişiminin merkezileştirilmesine dair endişeler artıyordu.

Endişenin sebebi kod geliştirme sürecinin ağırlıklı olarak vakıf tarafından finanse edilmesiydi. Bunun suistimal edilmesi istenmiyordu.

İlk Bitcoin benimseyenlerden biri olan Olivier Janssens (@olivierjanss), çekirdek kodu gelişimini finanse etmenin alternatif bir yolunu bulan kişiye 40 bin dolar teklif etti.

Bu teşvik eski Bitcoin geliştiricisi Mike Hearn tarafından geliştirilen Lighthouse’un yaratılışıyla sonuçlandı.

Buna göre, insanlar Bitcoin platformundaki projelere bağış yapabileceklerdi. Gelişimcilerin düzeltmeleri gereken sorunu ya da eklemeleri gereken özelliği tarif ettikleri bir yazı yazmaları ve Bitcoin kullanıcıları ya da şirketlerin bu projeleri finanse etmeleri fikrine dayanıyordu.

Bir ticaret kuruluşu olan Bitcoin Vakfı, kurumsal ortaklarının onu finanse etmesine bağlıydı. Bu ortaklar kodun nasıl geliştiğini görmek isteyebilirlerdi.

Andresen dürüst görünüyordu ama gelecekteki baş geliştiriciler de Andresen kadar dürüst olacaklar mıydı? Peki vakfın gelecekteki yönetim kurulu üyeleri? Onlar da hep iyi niyetli olacak ve sadece Bitcoin’in sağlığı için endişelenecekler miydi?

Bitcoin’in fiyatı Mt. Gox skandalı ve panik nedeniyle hızla düştüğü için vakfın rezervi de azalmaya başladı. İronik bir şekilde BTC zirveye 29 Kasım 2013’te ulaştı, 1124.76$, Mt. Gox çökmeden kısa bir süre önce.

BTC’nin dört basamaklı sayıya ulaşmasının sevincine, olabileceklerin korkusu gölge düşürüyordu. Mt. Gox’a benzer bir tecrübe hiç edinilmemişti. Merkezsiz bir sistemin en büyük merkezi noktası dağılırsa ne olacaktı?

Bu belirsizlik ortamında vakıf BTC’lerini satsaydı endüstride büyük paniğe neden olurdu. Medya ve gözlemcilerden gelebilecek eleştriler de cabası…

2014 sonbaharının başında durum kötüleşti. Bağışların çoğu kesilmişti. Vakfın halka açık bağış adresine Ekim 2014’te sadece 0.3 BTC bağış yapılmıştı.

Vakıf bu noktada çekirdek kodu gelişiminin en önemli görev olduğuna karar verdi. Kodu korumak herkesin destekleyebileceği bir sebepti. Fakat beklenen destek gelmedi.

Vakıf Karpeles ve Shrem’in yerini doldurmak için seçim düzenledi. Olivier Janssens ve Jim Harper seçildi ve vakfın mali durumuna şeffaflık getireceklerine söz verdiler. Janssens başka bir çözüm bulana kadar gelişimi kendisi finanse edecekti.

Ama bu noktada başka bir çözüm gündeme geldi. @MIT (Massachusetts Institute of Technology) @mitDCI (Digital Currency Initiative) çekirdek kodu gelişimini finanse edeceğini duyurdu. (@mitDCI Twitter’a Eylül 2018’de girmiş, enteresan).

Çekirdek kodun kurumsal ticari bir grup yerine akademik bir enstitü tarafından sürdürülmesinin avantajları var. Enstitünün dış kaynaklardan etkilenerek geliştiricileri büyük kuruluşların tercihlerine göre kod yazmaya zorlaması daha az olası görünüyor.

Fakat endişeler devam ediyor. Gelişim fonu hâlâ merkezi. Gelecekteki MIT proje yöneticileri, gelecekteki geliştiricileri etkileyebilir.

“Bitcoin’i kim kontrol ediyor?” sorusunun yanıtı çok önemli. “Topluluk karar veriyor” demek kolay ama aslında ne tür değişiklikler yapılacağına topluluk karar vermiyor. Blok boyutu tartışmasında ne kadar söz sahibi olabildiler?

20–30 yıl sonra biri fonu geri çekmekle tehdit ederek Bitcoin çekirdek kodu gelişim ekibi üzerinde etkili olmaya çalışırsa ne yapacağız?

Kaynak: Ian Demartino, Bitcoin Rehberi

BTC: 1PixtxGTk74YzS7DhYUfR6wFq1LWZAU1ma

LTC: LiNP7MLwqkjnMCp5SSEB2oGFyQk1qpKM2b

DOGE: DEuWAfWh8LawdqyQ7FmgagV17rc6dftLdT

*Hazırlandığı tarih: 28.10.2017

BTC: 1PixtxGTk74YzS7DhYUfR6wFq1LWZAU1ma

LTC: LiNP7MLwqkjnMCp5SSEB2oGFyQk1qpKM2b

DOGE: DEuWAfWh8LawdqyQ7FmgagV17rc6dftLdT

2008’de Nakamoto Bitcoin’i tanımlayan tanıtım yazısını yayınlamadan aylar önce, Nick Szabo Bit Gold adını verdiği oldukça benzer bir şey sundu.

Bit Gold hiçbir zaman yaratılmadı; aksine Bitcoin’in neredeyse bütün ana özelliklerini bünyesinde bulunduran bir öneriydi. Nick Szabo’yu Satoshi’nin gerçek kimliği olabilecek inanılır adaylardan biri yapan şey de bu benzerlik.

E-gold, Digicash ve daha önceki elektronik para birimi girişimlerinin aksine Bit Gold merkezsizleştirilecekti. Zaman damgalı bir açık hesap defteri ve sınırlı sayıda somut defterleri olacaktı.

Hiç kimsenin çözemediği merkezsizleşmiş hesap defteri sorununa Bizans Generalleri Problemi (The Byzantine Generals Problem) denir. Sorun şundan ibaret: içinde bilginin katılımcıları tarafından yayılması gereken bir ağ, bu katılımcıların dürüstlüğüne itimat eder.

Eğer dürüst değillerse, dürüst aktörlere dürüst olmayanlar tarafından verilen yanlış bilgiler ağda yayılabilir.

Nick Szabo’nun öncüsü olduğu ve Nakamoto’nun kusursuzlaştırdığı proof-of-work (PoW-çalışma ispatı) bu sorunu ele alıyor. Her işlem zaman damgalı ve öncesindeki işlemin bir hash’ini içeriyor, tabii o da kendisinden bir önceki işleminkini.

Bu nedenle eğer kötü niyetli oyuncu yeni bir zincir yaymak istiyorsa, hesap defterinde değiştirmek istediği işlemi bulması ve sonrasındaki işlemleri silip o noktadan sonra gerçekleşen bütün çalışmaları yeniden hesaplaması gerekir. Yoksa sonradan ortaya çıkan her işlemin hash’i matematiksel olarak eşleşmez.

O nedenle eğer o kötü niyetli parti meşru zinciri yakalamak istiyorsa, matematiksel denklemlerde meşru zincir üzerinde çalışan bir grup insandan daha hızlı olmalıdır.

Gerçek dünya bağlamında bunun anlamı, sahte bir blokzinciri oluşturup onu kabul ettirmeye çalışan bir madencinin meşru zincir üzerinde çalışan madencilerden daha fazla bilgisayımsal (computational) gücü olması gerektiğidir.

Güvenli kalmak için meşru blokzinciri üzerinde tek bir sahte zincir üzerinde çalışan kötü niyetli oyunculardan daha fazla bilgisayımsal güç olmalıdır. %51 saldırısı da bu noktada devreye giriyor.

(Peki %51 Saldırısı neydi?

https://twitter.com/KardesBaris/status/1059498099612237829)

Nick Szabo’nun Bit Gold’una bazen Bitcoin için başlangıç noktası denir. 2005'teki blog yazısında Szabo anonimlikten bahsetmedi ama günümüzde Bitcoin’in ekonomik felsefesinin ana ilkeleri olarak görülen iki fikirden söz etti: merkezileştirme ve enflasyona karşı direnç. Yazı bu fikirlerle başlayıp bitiyor:

“Uzun zaman önce Bit Gold fikrini keşfettim. Sorun kısaca şu ki; paramızın değeri şu anda üçüncü bir partiye olan güvene bağlı. 20 yüzyılda görülen çok sayıda enflasyonist ve hiperenflasyonist dönemler düşünüldüğünde bu ideal bir gidişat değil.

Özetle; insanlığın kullandığı bütün para birimleri öyle ya da böyle güvensizdi. Bu güvensizlik sahtekârlıktan hırsızlığa kadar birçok şekilde dışa vuruldu. Bit Gold bize bu tehlikelerden eşi benzeri görülmemiş bir şekilde korunan bir para sağlayabilir.”

Ian Demartino, Bitcoin Rehberi, 57–59

BTC: 1PixtxGTk74YzS7DhYUfR6wFq1LWZAU1ma

LTC: LiNP7MLwqkjnMCp5SSEB2oGFyQk1qpKM2b

DOGE: DEuWAfWh8LawdqyQ7FmgagV17rc6dftLdT