<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Orkhan Valiyev on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Orkhan Valiyev on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@Orkhanveli?source=rss-e825deff5865------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*6cHU1HsYITPLhVe1x-ZX8Q.jpeg</url>
            <title>Stories by Orkhan Valiyev on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli?source=rss-e825deff5865------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 16:32:08 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@Orkhanveli/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Imortance of Nationalism:]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/imortance-of-nationalism-45bce51562f4?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/45bce51562f4</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 09 Nov 2024 07:20:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-09T07:20:14.260Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Imortance of Nationalism:</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=45bce51562f4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Turkic World: A New Era]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/turkic-world-a-new-era-46e6a15f3059?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/46e6a15f3059</guid>
            <category><![CDATA[turkic-world]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 24 Aug 2024 10:33:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-07T11:38:00.024Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*kohu1O9WVB7Wglx7oThNnQ.jpeg" /><figcaption>Turkic leaders at the Headquarter of OTS (2021)</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*aO6Kn1JubsrpH-S6QcgTjw.jpeg" /><figcaption>The Flag of OTS</figcaption></figure><blockquote>In 6 November 2024, the new flag is adopted during Bishkek Summit. The updated flag contains an eight-pointed Seljuk star, which is also featured in flag of Turkmenistan and straight sun beams to reflect changes made in Kyrgyz flag in 2023.</blockquote><p>In the 19th century, the Turkic World (TW) faced a period of significant upheaval. During this time, most Turkic-speaking nations were absorbed into the expanding empire of Tsarist Russia. Amid this turmoil, a new generation of intellectuals emerged, focused on how to revive and improve the Turkic World in the face of colonial domination. It was within this context that the idea of a unified “Turkic World” (Turk Alemi) began to take shape, first among intellectuals in the Russian Empire, and later among their Ottoman counterparts, just as the global wave of nationalism was beginning to stir.</p><p>The concept of the Turkic World was deeply tied to the broader process of modernization, which in turn was driven by revolutions that sought to challenge the ideological and political structures of the medieval period. In Europe, the Renaissance played a key role in launching this transformation, and the Peace of Westphalia (1648) marked the legal consolidation of the modern state system, which laid the groundwork for what would later become the Westphalian system of nation-states. Unfortunately, neither Muslim nor Turkic nations were involved in the creation of this new order, and their absence from the decision-making process was keenly felt by intellectuals seeking to modernize their own societies.</p><p>In response to this exclusion, Turkic intellectuals within the Russian Empire began to reflect on the emerging national movements in Europe, drawing inspiration from the rise of print capitalism and the spread of nationalist ideas. A seminal moment in this intellectual evolution came with the publication of <em>Tercüman</em> by Ismail Gaspirali in 1883. Through this influential newspaper, Gaspirali called for a cultural and linguistic unity among Turkic peoples, which he framed as essential for their survival and prosperity in a rapidly changing world. His famous slogan — U<em>nity in language, thought, and deed</em> — became a rallying cry for the Turkic World, and later provided the ideological foundation for pan-Turkism in the 20th century, especially in the post-Soviet era.</p><p>Gaspirali’s vision of a unified Turkic culture, anchored in a shared language and collective action, was a direct response to the challenges posed by colonialism, cultural fragmentation, and the broader forces of modernization. His work laid the groundwork for a broader intellectual movement that transcended regional borders, inspiring subsequent generations of Turkic thinkers and leaders to continue striving for unity and self-determination.</p><p>However, for several reasons, this idea remained largely intellectual. These included:</p><ol><li>The colonial dominance of Tsarist Russia and the Soviet Union over most Turkic nations.</li><li>Mustafa Kemal Atatürk’s isolationist policies in the newly established Turkish Republic.</li><li>The broader international political climate, which was not conducive to such an initiative.</li></ol><p>As a result of long-term colonialism and the brief periods of independence enjoyed by Turkic states, political and economic cooperation and integration were not feasible. However, the dissolution of the Soviet Union and the emergence of new Turkic states offered new hope for the future of the Turkic World. In the wake of these developments, Turkiye adopted a new strategy aimed at fostering stronger ties within the Turkic world, encapsulated in the vision “From the Adriatic Sea to the Great Wall of China.”</p><p>After the restoration of independence, there was significant hope for the unity of Turkic states. However, this vision largely failed due to several key factors:</p><ol><li><strong>Limited Capacity of Turkey</strong>: Turkey, despite its central role in the Turkic world, did not have the political, economic, or military capacity to meet the growing demands of the newly independent Turkic states. Its resources were insufficient to play the leadership role envisioned for it in a unified Turkic bloc.</li><li><strong>Weak State Institutions in New Turkic States</strong>: The newly independent Turkic states were often fragile and lacked the strong institutions necessary for effective governance. These “paper leviathan” states struggled to establish functional political systems, with many facing challenges such as corruption, weak rule of law, and economic instability. For example, Azerbaijan, having endured long periods of colonialism and conflict, was unable to fully assert its sovereignty over its internationally recognized territory in the immediate aftermath of independence.</li><li><strong>Global Geopolitical Context</strong>: The collapse of the Soviet Union ushered in a period of global dominance by liberal, Western-led institutions, particularly under U.S. leadership. This shifted the global balance in ways that were not conducive to the formation of a unified Turkic bloc. The regional and global political landscape in the 1990s was not aligned with the ambitions of the Turkic world to create a union, especially given the influence of Western powers in the post-Soviet space.</li><li><strong>Regional Conflicts</strong>: The invasion of Azerbaijani territory by Armenia during the Nagorno-Karabakh conflict was a significant obstacle. This conflict not only distracted from efforts to promote unity among Turkic states but also highlighted the geopolitical complexities that made regional cooperation difficult.</li></ol><p><strong>Geographical Distance</strong>: The physical distance between Turkey and the Central Asian Turkic states posed another challenge. Although there were shared cultural and historical ties, the vast geographical expanse between Turkey and Central Asia hindered the development of strong economic and political links.</p><p><strong>Together</strong>, these factors undermined the prospects for a unified Turkic World Union in the post-Soviet era, leaving many Turkic states to focus more on their own internal challenges and regional security concerns rather than pursuing broader integration.</p><p>The first significant initiative towards building a “Turkic World” was launched in Ankara and welcomed by the newly independent Turkic states. Due to their geographical proximity, the relations between Azerbaijan and Turkey became particularly prominent in the 1990s, with the leaders’ visits sparking unprecedented emotional reactions in their respective societies. One of the key moments in this period was the visit of Turkish President Turgut Özal to Kazakhstan, which had far-reaching political, social, and international implications. However, despite these initial steps, the efforts to build a cohesive and effective system of cooperation were insufficient. This was understandable, as, aside from Turkey, the other Turkic countries had only recently regained their independence in the uncertain and tumultuous context of the 1990s. These nations were focused on survival, rebuilding, and addressing the external threats and challenges posed by Russia, China, and other regional powers.</p><p>In addition to these geopolitical challenges, the newly independent Turkic states also had to grapple with the legacies of Soviet rule, which had left them with a need to create a new internal ideology for unification. While the idea of a “Turkic World” had been proposed as early as the 20th century, it was clear that the member states needed time to stabilize before fully embracing such an ambitious vision.</p><p>Nevertheless, efforts towards regional cooperation continued. In 2009, Kazakhstan called for the first formal summit to discuss the idea of a Turkic World, which was held in Nakhchivan, Azerbaijan. This summit led to the establishment of the <strong><em>“Council of Turkic Speaking Countries” </em></strong>— the first institutional manifestation of the Turkic World concept. The founding member states agreed to prioritize cultural heritage, and institutions like <strong><em>TURKSOY</em></strong> were established to foster closer cultural ties among the Turkic nations. On the other hand, the establishment of the council should be viewed as a collective response to the post-financial crisis period of 2007–08.</p><p>Despite significant strides in cultural cooperation, the Council of Turkic-Speaking States (CTSS) struggled to create a cohesive political or economic union. While it succeeded in fostering cultural ties, achieving political and economic integration proved difficult. The challenge of reconciling divergent national interests, overcoming historical tensions, and establishing effective institutional frameworks meant that the vision of a unified Turkic World remained elusive. Nonetheless, the idea continued to inspire efforts toward regional cooperation.</p><p>However, the nihilistic character of the politics surrounding the region, combined with rising threats to nation-states, deepened the need for state-oriented reflection. In this context, regionalization emerged as a potential solution. The COVID-19 pandemic and the Second Karabakh War served as pivotal catalysts for the formation of the Organization of Turkic States (OTS) in 2021.</p><p>The Second Karabakh War, along with Azerbaijan’s subsequent victory, significantly advanced the push for a more cohesive Turkic World. The successful cooperation between Turkey and Azerbaijan in the aftermath of the conflict became a powerful motivator for Central Asian Turkic countries to explore closer collaboration. The signing of the Shusha Declaration in 2021 and the Garabakh Declaration at the 2024 Informal Summit of the OTS marked crucial milestones in this process, signaling the beginning of a more unified political and strategic vision within the Turkic World.</p><p>These developments indicate a shift from the Council of Turkic-Speaking States to the Organization of Turkic States, ushering in a new phase of regional cooperation. However, despite these advances, the OTS remains in its infancy. Key areas such as economic integration, military cooperation, and technological development are still underdeveloped, and much work remains to be done to fully realize the OTS’s potential.</p><p>The OTS’s future trajectory is uncertain, shaped by the political will of its members, capacity constraints, and external geopolitical pressures. Nevertheless, its establishment represents a long-term investment in the future of the Turkic World, with academic cooperation playing a critical role in this process. Despite the existence of some intergovernmental initiatives, such as the Manas University in Kyrgyzstan and Ahmet Yesevi University in Kazakhstan, there has been a lack of robust academic engagement between the Turkic states. While Turkey’s universities have successfully integrated into the modern global academic system since the early years of the Republic, many post-Soviet Turkic countries still struggle with the legacy of Soviet-era academic systems, which are often ill-equipped to engage with contemporary academic frameworks.</p><p>To address this gap, the establishment of institutions like the <strong><em>Haydar Aliyev Center for Eurasian Studies</em></strong>, founded by Ibn Haldun University and supported by Azerbaijan’s SOCAR Turkiye, represents a significant step forward in fostering academic cooperation among Turkic countries. The Center’s initiative to organize the first I<strong><em>nternational Summer School on “A New Era for the Turkic World”</em></strong> is a promising sign. The event brought together participants and lecturers not only from Turkic countries, but also from India, Iran, Russia, and Poland, making it a truly international academic gathering. This cross-border academic engagement is crucial for placing Turkic World issues on the global academic agenda.</p><p>The Summer School, focused on the challenges and opportunities facing the Turkic World, served as a forum for open dialogue, where participants were encouraged to offer critical reflections and challenge established perspectives. Despite the OTS’s lack of active participation in this event, the Summer School marked an important step toward developing a more cohesive academic platform for Turkic cooperation.</p><p>During the event, I delivered a lecture titled <strong><em>The Role of the Turkic World in the Post-Conflict Azerbaijan.</em></strong></p><p>In this context, Hungary, with its strong economic and cultural ties to the Turkic World, offers a more attractive model for integration compared to lesser-known communities such as the Sakha Yakutsk. The growing relevance of economic partnerships, rather than solely ethnic connections, is a crucial factor in advancing the vision of a unified and prosperous Turkic World.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YLjRNp9yTlWH23UXkxNugg.jpeg" /><figcaption>From my lecture titled “The Role of Turkic World in the Post-conflict Azerbaijan”</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RkWKkDi_M1Q2A0LnZUl8vA.jpeg" /><figcaption>With colleagues from Turkiye, Kazakhstan &amp; Uk</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*uHgr_2n0q0nwIkFAuK1sFA.jpeg" /><figcaption>With Prof. U. Shamiloglu from Nazarbayev University and Prof. Yasar Sari, Head of the Haydar Aliyev Center, Prof. Seyit Ali Avcu from Ankra</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*rEbqw8nDDSd_YScljK3aQg.jpeg" /><figcaption>with the participants and organisers of the Summer School</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*VJQZPw4YviG4cf4Dx7bYBg.jpeg" /><figcaption>With the Rector of Ibn Haldun University, Prof. Atilla Arkan, and the Rector of Fatih Sultan Mehmet University, Prof. Nevzat Şimşek, at the certification ceremony.</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZANK2mpThxkS8YQvBpWEmQ.jpeg" /><figcaption>Family Photo of the Summer School</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lhdc0dP0vXsx5c1CYlMsCw.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*54wHc1v8guQE29aj7Qlm4A.jpeg" /><figcaption>At the Headquarter of the Organization of Turkic States with Uzbek friend Murodjon MUSTOFAEV who was appointed to the Secretariat as International staff (2024).</figcaption></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=46e6a15f3059" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ph.D. təhsilim: Türkiyə Respublikası Sakarya Universiteti]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/ph-d-t%C9%99hsilim-t-r-sakarya-universiteti-487811cc5374?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/487811cc5374</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 26 Nov 2023 13:39:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-11-26T17:24:42.130Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Doktorantura təhsilim: Türkiyə Respublikası Sakarya Universiteti</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4fxsPAXPecAj38UzjuWsxQ.jpeg" /><figcaption>Sakarya Universiteti</figcaption></figure><p>Blog yazılarımı gənclərə yol göstərmək ümidi ilə yazıram. Ümid edirəm ki, bu günün gəncləri daha cəsur və peşəkar olmağı bacaracaq və dünyanın müxtəlif yerlərində təhsil alacaq və ya işləyəcəklər. Əgər bir elm adamı ölkəsində təhsil sisteminin daha da şəffaflaşmasını və peşəkar prinsiplər çərçivəsində formalaşmasını istəyirsə öz üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirməlidir. Mən bu öhdəliyi auditoriya ilə yanaşı öz təcrübəmi yazaraq da yerinə yetirməyə çalışıram. Xüsusilə 20–30 yaş aralığında gənclərdən aldığım geri dönüşlər addımımın nəticəsiz qalmadığını göstərir.</p><p>2013–2014-cü il akademik tədris ilinin sonuna doğru Dövlət İdarəçilik Akademiyasında magistr təhsilimi bitirməyə hazırlaşarkən xaricdə Ph.D. üçün imkanlar axtarışına da başlamışdım. O ərəfədə Türk hökuməti tərəfindən daha peşəkar və ya institutisional fəaliyyət göstərməyə başlayan “Türkiye Bursları” programına müraciət etdim. Uzun proses nəticəsində doktorantura təhsilim üçün təqaüd qazandığımı; təhsilimi isə Türkiyə Respublikası Sakarya Universiteti Sosial elmlər institutu Siyasi elm və dövlət idarəçiliyi kafedrasında davam etdirəcəyimə dair email aldım. Beləliklə 2014-cü ilin sentyabr ayında əvvəlcə İstanbula oradan da əvvəllər xəbərdar olmadığım sonra isə bütün həyatımın bir parçasına çevriləcək Sakarya şəhərinə hərəkət etdim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/960/1*L9LRjs04Cj_hVZLS1rAecw.jpeg" /><figcaption>Sakaryada Universiteti Kampüsü, Oktyabr, 2014</figcaption></figure><p>İlkin olaraq Türkiyəyə yüksək təhsil üçün gedən Azərbaycanlıların etdiyi səhvi etməmək üçün Türk dilində bir semestr təhsil aldım. Çünki türk dili xüsusilə akademik olaraq ayrı bir dildir. Bir smestrlik türk dili təhsili türk-Azərbaycan dilləri arasındakı yaxınlığa baxmayaraq akademik olaraq hər iki dil arasında ciddi fərqlər olduğunu göstərdi. Türkiyə ilə ilkin tanışlıq buradan başladı deyə bilərəm. Qısa türk dili tədrisi sayəsində Türk və İslam dünyasından, Avropadan oxumaq üçün, hətta İran kimi şərq ölkələrindən qaçqın kimi gələn insanları tanımaq fürsətim oldu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_vPK6nhO3ev3QOZ472pnjA.jpeg" /><figcaption>Türk dili (TÖMER) təhsili aldığımız qrup: Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Özbəkistan, Balkanlar, Tayland, Əfqanıstan, Gürcüstan, Monqolustandan olan bakalavr, magistr və Ph.D. tələbələri</figcaption></figure><p>Beləliklə uzun müddətli Türkiyə həyatım başlamış oldu. Bir smestrlik türk dili təhsilim müddətində universitetlə, xüsusilə sonralar daimi sakini olacağım kitabxana ilə tanış olmağa çalışdım.</p><p>Kitabxana modern Universitetlərin ayrılmaz bir parçasıdır. Türkiyədə Universitetlər çağdaş dünya prinsiplərinə uyğun Universitet qurmağı bacarıblar. Belə ki, Universitet kitabxanasından istifadə, kitabların seçilməsi, kitabxana ətrafında sosiallaşmaq üçün ekosistemin yaradılması və mənim təhsil aldığım Universitetdə kitabxananın 7/24 istifadəyə açıq olması mənim üçün yeni bir hadisə idi. Çünki bakalavr və magistr təhsili aldığım təhsil müəssisələri Azərbaycanın aparıcı universitetləri olmasına baxmayaraq kitabxana sistemi ötən əsrin təcrübəsinə əsasən qurulmuşdu. Əlbəttə o dövrdə Xəzər Universiteti kimi kitabxanasını çağdaş prinsiplərə görə quran, yenə yenicə qurulmuş ADA Universiteti mövcud idi. Lakin bu yeni anlayış kütləvi hal almamışdı. Hətta bu gün belə bu yeniliyin tədricən yayılmağa başladığını demək daha doğru olacaqdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*rp9yMAXTiYNCJnoOUkJvkw.jpeg" /><figcaption>Doktorantura təhsilimin son dövrlərində kitabxanada işləyərkən Nigerli dostum Məhəmməd Muxtar tərəfindən çəkilmiş şəkil (təx. 2019-20)</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*0Gw5B47hknTiV1Ankedz_A.jpeg" /><figcaption>3,5 il qaldığım yataqxanada iş masam... (2016)<br>Somalidən otaq yoldaşım Məhəmməd Amin tərəfindən çəkilib</figcaption></figure><p>Mənim təhsil həyatımda əksikliyini çəkdiyim ən önəmli məsələ yataqxana əksikliyi idi. Gəncədən gəlib Bakıda təhsil alarkən yataqxanada yer tapmaq mümkün olmamışdı. Açığı yataqxanaların şəraiti, ekosistemi də tələbələr üçün çox da əlverişli deyildi. Şübhəsiz torpaqların işğalı və Qarabağdan Bakıya sığınmış vətəndaşların yataqxanalarda yerləşdirilməsi anlaşılan idi. İşğalın ağrı-acısını yaşayan soydaşların barınma ehtiyacı dövlət tərəfindən qarşılanmalı idi.</p><p>Ancaq Türkiyədə bu məsələ dövlət və özəl yataqxana sistemi ilə böyük ölçüdə həll edilib. Digər tərəfdən həm yataqxanalar həm də universitet kampüsləri oxumaqla yanaşı asudə vaxtın keçirilməsi üçün də nəzərdə tutulub. Misal üçün yataqxana və kampüslərdə istirahət üçün məkanların olması və tələbələrin xüsusilə kampüslərdəki sərbəstliyi gənclərin sosial, psixoloji baxımdan yetişməsində həlledici rol oynayır. Başqa bir məsələ universitet daxilindəki klublar və kafedralar ölkə daxilində öz sahəsində fərqlənən yazar, elm insnanlarının tələbələrlə görüşünü təşkil edirdilər. Universitet və Sakarya Böyük Şəhər Bələdiyyəsinin ortaq fəaliyyəti nəticəsində Sakaryadan və Türkiyənin digər universitetlərindən elm adamlarının seminarlarının, sərgilərin, konsertlərin təşkil edildiyi ayrı bir məkan mövcud idi. Heç unutmuram Universitet fəlsəfəci Dücanə Cündioğlunu dəvət etmişdi. Həmin gün Cündioğlu ilə mənim üçün çox faydalı 6 saat keçirtmişdim.</p><p>İndi isə müdafiə və diplom alma prosesindən yazmaq istəyirəm. Məlum Azərbaycanda hələ də bu məsələ həll edilmədən qalır. Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktorluğu elmi dərəcəsini almaq üçün “Çarlıq dövrü Azərbaycanının millətləşmə prosesi: 1850–1920” mövzusunda dissertasiya yazdım və yekdilliklə müfadiə etdim. Dissertasiya yazarkən universitetin zəngin kitabxanası ilə yanaşı, İstanbul və Anakaradakı kitabxanalarda oldum, onlayn olaraq mövcud olan dissertasiya işlərini oxudum. Ümumən günümün ortalama 12–14 saatını keçirtdiyim kitabxana çox funksional idi.</p><p>Türkiyədə universitetlər mərkəzi olaraq Yüksək Ali Təhsil Şurasına (Yüksek Eğitim Kurumu) bağlı olmaqla bərabər daxildə olduqca ciddi muxtariyyətə sahibdir və bu muxtariyyət də daxildə kafedra və dekanlıqlar nəzdində genişləndirilmişdir. Hətta müəllimlərin haqları institusional olaraq müəyyən edilib. Bu sistem içində universitetlər diplom vermək səlahiyyətinə sahibdir. Mənim müdafiəm Covid-19 pandemiyasının kəskin dövrünə təsadüf etdi. Bununla bərabər müdafiəm onlayn olaraq elmi rəhbərim Prof. Bünyamin Bezci və Sakarya Universiteti Sosial elmlər universitetinin təşkilatçılığı ilə baş tutdu və 2 saat davam etdi. Müdafiədə Prof. Bünyamin Bezci (elmi rəhbərim), Prof. Mustafa Kamal Şan və Dos. İrfan Haşlak Sakarya Universitetindən, Prof. Hüseyn Sadoğlu Karadeniz Texniki Universitetindən, Dos. Əli Əsgər isə Karabük Universitetindən onlayn qoşularaq iştirak etdilər. İki saatlıq müdafiə və iki-üç həftəlik düzəltmədən sonra dissertasiyamı Sosial elmlər institutuna təhvil verdim və iki həftə sonra 28.08.2020-ci il tarixdə diplomumu universitetdən aldım. Halbuki Azərbaycanda hələ də universitetlər müdafiə şurasını təşkil edə bilmədiyi kimi diplom da verə bilmir. Bunun üçün sistemin yeni kadrlarla təmin edilməsi, qurumların yenilənməsi zəruridir. Dövlətin tədricən müvafiq nazirlik və qurumlar vasitəsilə bu işi görməyə çalışdığını demək mümkündür. Ali təhsil məsələləri ilə bağlı yaradılan yeni agentliyin bu mənada funksional olacağına ümid edirəm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/719/1*K7ouFP-9P16b0mf1c93_Rw.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*sZsr01HXfGU8X-yaDLmmzw.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*5RnfuNAEavSn26Tli9mH7w.jpeg" /><figcaption>Müdafiə (onlayn) prosesi, müdafiədən sonra elmi rəhbərim Prof. Bünyamin Bezci ilə Sakarya Universiteti Diaspora Araşdırma Mərkəzindəki ofisində və diplomu aldıqdan sonra oğlum Muradla (2020 iyul-avqust) universitetdə ilk şəkil çəkdirdiyim yerdə…</figcaption></figure><p>Bir doktorant üçün ən önəmli məsələ şübhəsiz elmi rəhbəridir. Elmi rəhbər institutu çağın şərtlərinə görə olmalıdır. Mənim elmi rəhbərim mövzumun müəyyən edilməsi, yazma prosesi, məqalə nəşri, müdafiə daxil olmaqla hər daim mənə dəstək oldu. Lakin prosesin başından etibarən bu işin mənim olduğunu, ona görə mənim qərar verməli olduğumu söyləyərək mənə kifayət qədər də sərbəstlik verdi. Çünki Türkiyədə sistem bu çərçivədə qurulub. Universitet doktoranta görə elmi rəhbərə müəyyən məvacib ödəyir. Doktorantın uğurlu olması uzun perspektivdə elmi rəhbərə fayda gətirir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*EpgOORRkVK_ggj_IcrV-yg.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*j6dPC9vgSmP6hMA09f8mDw.jpeg" /><figcaption>1. Şəkil Yaxın Şərq İnstitutunda dərsdən sonra müəllim və doktorant yoldaşlarla (İraq, İran, Azərbaycan və Türkiyə) ; 2. Şəkil Kafedrada dərsdən sonra</figcaption></figure><p>Doktoranturada tədris prosesi üzərində durmaq istədiyim bir digər məsələdir. Bilindiyi kimi universitet üçün əsas, ilkin məsələ keyfiyyətli tədrisdir. Paralel olaraq azad, sərbəst tədris metodu bu günün dünyasında keyfiyyətli tədris üçün digər bir şərtdir. Doktorantura təhsilim çərçivəsində müəllimlərin Doktorantlara qarşı olan münasibətləri bu çərçivədə idi. Sakarya Universitetində doktorantura prosesində məcburi dərsləri fərqli departamentlərdən seçməklə yanaşı fəlsəfə başda olmaqla müxtəlif kafedralarda könüllü olaraq dəsrlərdə iştirak etdim. Bununla yanaşı İstanbul, Ankara, İzmir, Konya kimi şəhərlərdə müxtəlif seminarlarda, konfranslarda da iştirak etdim. Bunlar arasında İstanbul Mədəniyyət Universitetində Prof. İhsan Fazlıoğlunun “Klasik Türk Düşüncəsi” dərsləri, Fəlsəfəci Dücanə Cündioğlunun seminarlarını xüsusilə qeyd etməliyəm. <br>Doktoranturada dərslərin təşkili isə yenə tamamilə fərqlidir. Azərbaycan bu məsələdə ciddi yol qət etməlidir. Misal üçün Demokratiya nəzəriyyəsi dərsində kitablarını oxuduğumuz Robert Dahl və Sartorinin əsərləri türk dilinə illər əvvəl tərcümə edilmişdi. Yəni bu iş üçün müvafiq elmi ədəbiyyatın tərcüməsi də zəruridir.<br>Təhsil prosesinin sonunda müdafiə etdiyim dissertasiya mövzum elmi rəhbərimin də tövsiyyəsi ilə Azərbaycan cəmiyyəti üçün aktual bir mövzu oldu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/599/1*yXJMb1SE4R4j-MaWKtkAdw.jpeg" /><figcaption>Fəlsəfəci Dücanə Cündioğlunun İstanbuldakı seminarından (2015)</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xXCCwGog3futfkN-XjUWdA.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*cs-Y8W6c4eYLCIOebt-8uA.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*O4QTljJ8Sgh71gAy4X86Rw.jpeg" /><figcaption>1. Şəkil: Mənim fikrim əsasında “Quyu” Jurnalının Cümhuriyyətin 100 illiyinə hazırlanmış xüsusi “İstiqlal” nömrəsi; 2. Şəkil Dissertasiyam əsasında Türkiyə və Azərbaycanda nəşr edilən monoqrafiyam</figcaption></figure><p>Müdafiədən sonra Türkiyə Notları Nəşriyyatı dissertasiyamı kitab olaraq nəşr etməyi təklif etdi. Beləliklə müdafiədən sadəcə aylar sonra dissertasiyam “Azerbaycan’da Milliyetçilik” (2020) başlığı ilə nəşr edildi.</p><p>Doktorantura təhsili təcrübəmə əsasən yazacaqlarımı burada tamamlamaq istəyirəm. Xüsusilə sosial elmlər sahəsində elmlə məşğul olmaq istəyən gənclərin istər ölkə daxilində istər xaricdə olsun vaxtlarını səmərəli keçirtmələrini arzu edirəm. Vaxtın 70 faizini oxumaq, tədqiqat üçün ayırmaqla yanaşı geri qalanını da gəzmək, əylənmək üçün nəzərdə tutmaq zəruridir. Hərhalda Azərbaycanın çağdaş prinsiplərlə yetişəcək yeni nəsil elm insanlarına ehtiyacı olduğu açıqdır. Bu mənada Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin təsis etdiyi müvafiq təqaüd programının yaxın gələcəkdə meyvəsini verəcəyini düşünürəm. Bunun üçün daxildə elm tədqiqatla bağlı hüquqi və iqtisadi bazada dəyişiklik etmək lazımdır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=487811cc5374" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Doktorantların və Gənc Tədqiqatçıların XXVI Respublika Elm Konfransı]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/doktorantlar%C4%B1n-v%C9%99-g%C9%99nc-t%C9%99dqiqat%C3%A7%C4%B1lar%C4%B1n-xxvi-respublika-elm-konfrans%C4%B1-c9a55ad3fe8e?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c9a55ad3fe8e</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 20 Nov 2023 02:48:45 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-11-20T17:28:17.804Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5EiONmTBLk8F9Cdp69qKJg.jpeg" /><figcaption>Poster</figcaption></figure><h3>Doktorantların və Gənc Tədqiqatçıların XXVI Respublika Elm Konfransı: Dəyərləndirmə</h3><p>Doktorantların və gənc tədqiqatçıların XXVI Respublika elmi konfransı Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu tərəfindən 17–18 noybar 2023-cü il tarixdə Bakı Dövlət Universitetinin tərəfdaşlığı ilə təşkil edildi. Konfransda ənənəvi olaraq açılış nitqlərindən sonra bölmələrdə doktorantların məruzələri dinlənilmiş; ikinci gün isə bağlanış və hesabat iclası baş tutmuşdur. Son iki ildir ki, təşkilatçılar konfransın təşkilində keyfiyyət məsələsinə daha ciddi yanaşmağa başlayıblar. Tədricən bu yeniliklərin nəticə verməyə başladığını görmək də sevindiricidir. Müraciətlərin sayının ötən illə müqayisədə azalmasına baxmayaraq qəbul edilən tezislərin keyfiyyətində müsbət dəyişiklik olduğunu demək mümkündür. Ancaq aydın məsələdir ki, İnstitusional inkişaf üçün eyni templə çalışmağa davam etmək lazımdır.</p><p>Konfransla əlaqəm ötən ildən başladı. Belə ki, Türkiyədə Doktorantura təhsilimi (2020) və Post-doktorantura tədqiqatımı (2021) tamamladıqdan sonra Azərbaycana döndüm. XXV Respublika elm konfransında “Comparative Analysis of State-Building and Nation-Building from the Ceasefire to the Victory” mövzusunda tezislə çıxış etdim. Bu il isə təşkilatçılar məni elm komitəsinə dəvət etdilər. Beləliklə elm komitəsinin ən gənc üzvü olaraq konfransın parçası olmaqdan məmnunluq duydum.</p><p>Konfransa ev sahibliyi edən Bakı Dövlət Universitetinin yeni təmirdən çıxan 2-ci korpusu yüksək səviyyədə olmasına baxmayaraq digər korpuslarda fiziki imkan və xidmət olduqca zəif idi. Azərbaycan ali təhsil sisteminin əsas qurumu olan Bakı Dövlət Universitetinin institusional dəyişikliyə ehtiyac olduğu aydın olur. Sevindirici hal odur ki, bu istiqamətdə işlər artıq görülməyə başlayıb.</p><p>Akademik konfranslar adətən şəbəkələşmə (network) üçün də xüsusi imkanlar yaradır. Bu ilki konfrans sayəsində bir çox həmkar və doktorantla tanış olmaq, fikir alış-verişi fürsəti qazandım. Xüsusilə Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsili Nazirinin müşaviri Nicat Məmmədli və Elm və Təhsil Nazirliyi Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri Tural Əhmədovla müzakirəmiz mənim üçün olduqca məhsuldar və faydalı oldu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S5xt85_fqHrPvlNIAEHcCw.jpeg" /><figcaption>Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirinin müşaviri Nicat Məmmədli ilə</figcaption></figure><p>xcxc</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*-EeHerNGvUDYMcPSfo7W2w.jpeg" /><figcaption>Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsili Nazirliyi Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri Tural Əhmədovla</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sLK30ng9bJcyIrt4twVozA.jpeg" /><figcaption>Doktorantların və gənc tədqiqatçıların ötən il baş tutan XXV Respublika elm konfransından</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ElD6s3Ypdy-E3OA9bAgQrw.jpeg" /><figcaption>Konfransdan (XXV) sonra Təhsil İnstitutunun direktoru Rüfət müəllim, bölmə rəhbərləri, təhsil institutunun əməkdaşları və məruzəçilərlə</figcaption></figure><p>Ötən ilki konfransda çıxışımın video linki:</p><p><a href="https://www.youtube.com/watch?v=c_o0Plqnxlo&amp;t=27s">https://www.youtube.com/watch?v=c_o0Plqnxlo&amp;t=27s</a></p><p>Ötən ilki konfransda təşkilatçılıq yüksək səviyyədə idi. Ancaq bu il artıq elmi komitənin üzvü olaraq iştirak edəcəyimdən dəyərləndirməm biraz fərqli olacaq. Düşünürəm ki, elm adamları açılışda rəsmilərin qeyd etdiyi kimi müəyyən əksik məsələlərə toxunmaqla ölkənin ən prestijli konfransının keyfiyyət baxımından daha da inkişafına tövhə verə bilər. Ancaq mən daha çox doktorantlara və elm komitəsinə, daha doğrusu tezislərin oxunmasına toxunacağam.</p><p>Deməli doktorantların konfransa təqdim etdikləri mətnlər Universitetlərdə akademik yazı ilə bağlı ciddi əksikliklərin olduğunu deməyə əsas verir. Belə ki, oxuduğum mətnlərin yarısına “rədd” verməli oldum. Birbaşa mənim sahəmə aid olmayan mətnlərdə də kifayət qədər akademik yazı qaydasına görə uyğunsuzluq müşahidə etdim. Halbuki Təhsil İnstitutu sayta ötən ilə aid mətnlərdən birini nümunə kimi yerləşdirmiş, yazı qaydası müəyyən etmiş və hətta namizədlərə akademik yazı qaydası ilə bağlı təlimlər də keçirilmişdir. Bütün bunlara baxmayaraq nəticə ötən illə müqayisədə qənaətbəxş olmaqla bərabər ümumən zəif idi. Universitetlərdə akademik yazı ilə bağlı ənənə formalaşmalı və doktorantların məzun olması üçün məqalə yazdığı yerli jurnalların keyfiyyəti artırılmalıdır. Jurnallar deyəndə əlbəttə əsasən sosial elmləri nəzərdə tuturam. Riyaziyyat vəs. elm sahələrində ciddi jurnallar mövcuddur. Xəzər Universiteti nəzdində nəşr edilən və redaktor müavini olduğum <em>Khazar Journal of Humanities and Social Sciences jurnalı </em>sosial elmlər sahəsində tək ciddi və beynəlxalq indeksi olan jurnaldır.</p><p>Burada məruzələri oxuyan tədqiqatçılarla bağlı da problem ortaya çıxır. Bu hal bizə sosial elmlər sahəsində bəzi mətnləri oxuyan mütəxəssislərin ya mətnləri ciddi oxumadıqlarını yaxud da özlərinin beynəlxalq akademik standartlara uyğun jurnallarda (ULAKBİM; Web of Science; Scopus) nəşr təcrübəsinin olmadığını deməyə əsas verir. Hərhalda ciddi problemdir. Düşünürəm ki, növbəti illərdə Dergipark.org.tr; Web of Science və Scopus kimi elm metrik bazalarda nəşr təcrübəsi olmayan mütəxəssislər elmi komitəyə cəlb edilməməlidir.</p><p>Bu xüsusda Elm və Təhsil Naziri Cnb. Emin Əmrullayevin elmi tədqiqatın keyfiyyətinin artırılmasına dair vurludağı “maliyyə”, “idarəetmə” və “hüquqi” bazada ediləcək dəyişiklər də bu prosesə tövhə verəcəkdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_KUPkmJov88Vn9WmAxXHRw.jpeg" /><figcaption>Rəhbərlik etdiyimiz bölmənin yekunundan sonra həmkarlar və məruzəçi doktorantlarla</figcaption></figure><p>Konfransda qəbul edilən məruzələrin əksəriyyəti qadın doktorantlar tərəfindən təqdim edilmişdi. Bu olduqca sevindirici haldır, lakin eyni zamanda da düşündürücü. Görəsən qadınların elmlə kişilərdən daha çox məşğul olmasının səbəbi nədir? Təsadüfdür yoxsa? Bu ayrı bloq yazısının mövzusudur. Bu sirr deyilki tədqiqatla məşğul olmağın maliyyə bazası hələlik arzu olunan səviyyədə olmadığından keyfiyyətli elmi tədqiqatların yazılmasını gözləmək sadəlövlük olardı. Digər tərəfdən maliyyə bazasının zəifliyi kişilərin də elmlə məşğul olmaq motivasiyasını yarada bilmir. Məlum elmi tədqiqatla məşğul olmaq və keyifiyyətli nəticə əldə etmək uzun müddət tələb edə bilər.</p><p>Əlbəttə bu ümumiləşdirmədir. Kifayət qədər yüksək göstəricilərə sahib qadın elm insanları var.</p><p>Konfransda bölmə rəhbəri olduğum iclaslarda da fərqlənən iki qadın məruzəçinin adını qeyd edə bilərəm: Nərminə Abdullayeva — “Azərbaycanda dissertasiya tədqiqatının ümumi icmalı: bibliometrik təhlil”; Səbinə İzzətli — “İnformasiya saytlarının xəbər kontentində qaynaqlarla iş təhlili”.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*R5gXLa1_gnyEDVv17askcA.jpeg" /><figcaption>Doktorant Səbinə İzzətli</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*N_qKU1KCe7y7bTLQ0lD2AA.jpeg" /><figcaption>Doktorant Nərminə Abdullayeva</figcaption></figure><p>Konfransın ikinci günü bağlanış və hesabat iclası baş tutdu. İclasda olduqca faydalı təkliflər səsləndirildi. İclasda aşağıdakı təklifləri səsləndirdim:</p><ol><li>Konfrans iclaslarının bir gün əvəzinə 2 və ya 3 günə uzadılması</li><li>Məruzəçilərin çıxışlarının 8 dəqiqə əvəzinə 15 dəqiqəyə uzadılması</li><li>Azərbaycanda təhsil alan əcnəbi doktorantların iştirakı təmin olunsun (ancaq bunun üçün qanunvericilikdə dəyişiklik edilməli olduğunu öyrəndik)</li><li>Əlavə: düşünürəm ki, DP programı əsasında xaricdə təhsil alan doktorantlar aktiv şəkildə iştirak etməlidirlər</li></ol><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c9a55ad3fe8e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zəfərin Strategiyası: İmkan və Çağırışlar]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/z%C9%99f%C9%99rin-strategiyas%C4%B1-i%CC%87mkan-v%C9%99-%C3%A7a%C4%9F%C4%B1r%C4%B1%C5%9Flar-361f55afb830?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/361f55afb830</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 08 Nov 2023 05:05:09 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-11-08T06:18:03.441Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RDv8ojVwKN93c0f-qXZN8g.jpeg" /></figure><p>Modern dünya zəfər qazananlar tərəfindən inşa edilmişdir. Modern zəfərin nəticəsi özünü 1648 Vestfaliyada, 1815 Vyanada, 1919 Parisdə əldə edilən anlaşmalarda göstərmiş və modern dövlətlər sistemi yaradılmışdır. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra əldə edilən anlaşmalar isə bu prosesin zirvəsi olmuşdur. Yəni sistem zəfər qazananlar tərəfindən inşa edilmişdir. Ancaq bu yazının məqsədi modern “Qərbin” qazandığı zəfər və qurduğu sistemi təhlil etməkdən daha çox dövlətlər üçün zəfər anlayışının əhəmiyyətinə diqqət çəkməkdir.</p><p>Bu gün Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv dövlətlərin az bir qismi zəfər qazanaraq müstəqillik əldə etmiş dövlətlərdən mütəşəkkildir. Geridə qalanlara isə digərlərinin zəfərlərinə verdiyi tövhə çərçivəsində payına düşən “müstəqilliyə” çatmışdır.</p><p>Bu mənada Azərbaycanın SSRİ-nin dağılması nəticəsində əldə etdiyi müstəqillik də tam müstəqillik yaxud suverenlik olaraq görülə bilməz. Çünki SSRİ Soyuq Müharibə çərçivəsində ABŞ-ın və ya Qərb Blokunun zəfəri nəticəsində süqut etmiş və Azərbaycan da daxil olmaqla bir sıra xalqlar müstəqilliklərini elan etmişdilər.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/733/1*Un9o6UOPLS2i4D8NWsetSg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RnpCoG7Q_-DqkQCq9H3pag.jpeg" /><figcaption>Azərbaycan Bayrağı</figcaption></figure><p>Şübhə yoxdur ki, Azərbaycanın müstəqillik uğrunda verdiyi mübarizə və çox əsrlik dövlətçilik keçmişi müstəqilliyin əldə olunmasında həlledici olmuşdur. Lakin müstəqillik zəfərə söykənmədiyi üçün tam müstəqillik olaraq görülə bilməzdi. Digər tərəfdən müstəqilliyin bərpasından sonra torpaqların işğalı suverenlik problemini doğurmuşdur. Xülasə, 44 Günlük müharibə nəticəsində əldə edilən ZƏFƏR Azərbaycanın müstəqilliyini və ya suverenliyini tamamlamışdır. Belə ki, Azərbaycan da artıq BMT nəzdində üzv dövlətlər arasında öz zəfərini qazanmış az saylı dövlətlər sırasına daxil ola bilmişdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/770/1*ELkbxrAdhMDDk1hbowls7g.jpeg" /><figcaption>&quot;Qarabağ Azərbaycandır!&quot;</figcaption></figure><h3>Siyasət və Tarixin yenidən doğuşu</h3><p>Aristotel <em>Metafizika</em> əsərini <em>hər kəsin bilmək potensialı daşıdığı </em>kimi cəlbedici cümləylə başlayır. Ancaq insanlığın təcrübəsi göstərir ki, hər kəsin bilik (episteme) əldə etməsi mümkün deyildir. İnsanın bilmək təşəbbüsünü isə fəlsəfə və tarix çərçivəsində sistemləşdirmək mümkündür. Hər iki halda yəni fəlsəfə və tarixin mümkünlüyü siyasət olmadan düşünülə bilməz. Belə ki, filosofun dekonstruksiya ilə məşğul olması üçün siyasətin qurmuş olduğu bir sistem, nizam, inanç sistemi vəs. olmalıdır. Paralel olaraq tarix də siyasətin sifarişi olmadan mümkün ola bilməz. Yazımız daha çox tarixlə bağlı olduğundan fəlsəfə ilə işimizi hələlik burada tərk edib tarixə dönməkdə fayda var.</p><p>İddiam belədir ki, zəfər qazanmamış millətlər milli tarixlərinin mövcudluğuna dair bir iddia ortaya qoya bilməzlər. Qoysalar belə əsaslandırılması müşkül bir məsələ olacaqdır. Buradan yola çıxaraq Azərbaycanın modern siyasi tarixinə nəzər saldıqda bir neçə dəfə milli tarix formalaşdıracaq imkan əldə etdiyi deyilə bilər. 1918, 1991 bu tarixlərdəndir. Lakin institusional zəfərin əskikliyi milli tarixin formalaşmasını mümkün edəcək siyasətin formalaşmasına, doğmasına imkan verməmişdir. Bununla belə 1918-ci ildə İstiqlal Bəyənnaməsi və 1991-ci ildə müstəqillik hakkında konstitusiya aktı bu prosesin başlanğıc mərhələlərini təşkil edir.</p><p>Qarabağda zəfərin əldə edilməsi 1805 Kürəkçayda, 1813 Gülüstanda, 1828 Türkmənçayda, 1923 DQ qarabağ statusunu yaranma prosesində siyasi olaraq mövcud olmayan Azərbaycanı tamamlamışdır. Beləliklə artıq Azərbaycanda suverenlik problemini həll etmiş və suveren maraqlarından çıxış edə biləcək siyasət formalaşmağa başlamışdır. Belə olan halda bu siyasət ehtiyacı olan milli tarixin formalaşmasına ehtiyac duyacaqdır. İlk dəfədir ki, siyasət institutu parçalanmadan, müstəmləkədən ibarət olan modern keçmişə tarixi istifadə edərək siyasi qiymət vermək iradəsi göstərir.</p><p>Beləliklə zəfərlə Azərbaycanda siyasət və tarixin yenidən doğulduğunu demək olar.</p><h3>Millətçilik: Nə üçün Azərbaycan millətçiliyi?</h3><p>Modern dünyanın siyasi inşası milli zəmində mümkün olmuşdur. Daha doğrusu modern dövlətlərdə siyasi iqtidarın legitimləşmə prosesi millətlər vasitəsilə reallaşdırılmışdır. O səbəblə insan haqqları bəyənnamələri və ya konstitusiyalar bu məsələyə işarə edərək başlayır. Misal Azərbaycan Respublikasının konstitusiyası “. Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır.” maddəsi ilə başlatyır.</p><p>Belə olan halda millətçilik modern ideologiyalar arasında özünə məxsus bir yer tutur. Ancaq bu yazının məqsədi millətçilik tərifi deyil! Çünki millətçilik də din kimi doğru istifadə edilmədiyi təqdirdə böyük bədəllər də ödətdirə bilər. Bunun ən bariz örnəyini Azərbaycanın torpaqlarını işğal edən və hazırda məruz qaldığı tarixi məğlubiyyət nəticəsində sosial, siyasi sarsıntı içərisində olan Ermənistanda görmək mümkündür. O səbəblə dövlətlər millətçiliklə bağlı strategiyasını doğru müəyyən etməlidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*F3zhbCpv-f3AnK9yncLGFw.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Fni0Y6ylGVNEC6V1ViHB2A.jpeg" /><figcaption>Türkiyədə müdafiə etdiyim dissertasiyam əsasında Türkiyə (2020) və Azərbaycanda (2021) nəşr edilən monoqrafiyam</figcaption></figure><p>Aydın məsələdir ki, millətçilik ortadan qalxmır. Dövlətlər bu və ya digər səviyyədə millətçi siyasi diskursa söykənməlidir. Ancaq sual budur ki, zəfər qazanmış və Türk Dövlətlər Təşkilatının qurulmasında aparıcı rol oynamış Azərbaycan milli siyasətini hansı perspektivdə qurmalıdır? Aydın məsələdir ki, Azərbaycan dövlətinin daxil olduğu bir neçə platforma var. Lakin bunlar arasında TDT-nın xüsusi yeri var. Bununla belə Azərbaycan ayrıca müstəqil və suveren dövlət olduğu üçün milli siyasətin də bu çərçivədə müəyyən edilməyində fayda var. Burada “biz kimik?” sualı müzakirənin əsas predmeti olaraq qalır. Aydın məsələdir ki, zəfər müstəmləkənin nəzərdən kənar tutduğu türk anlayışının siyasi dəyərini geri qazandırmışdır. Bununla belə Azərbaycanda siyasət institutunun qazanılan zəfərdən yola çıxaraq yeni bir sistem inşa etmək üçün rasional, praqmatik və praktik bir siyasi strategiya izləməyində fayda olduğunu düşünürəm. Çünki Azərbaycan siyasi, iqtisadi, hərbi, demoqrafik göstəricilər də daxil olmaqla regionun əsas dövlətidir. Belə olan halda Azərbaycan dövləti strategiyasını Türk Dünyasına inteqrasiya etməyi və əməkdaşlığı artırmağı prioritet qəbul etməklə yanaşı “Mən Azərbaycanlıyam” diskursunu mərkəzdə tutmalıdır. Çünki Azərbaycan türkləri bu torpaqlarda ancaq Azərbaycan və Azərbaycanlı adı ilə var ola bilərlər.</p><p>Xülasə multikultural çalarları da ehtiva edən Azərbaycan millətçiliyi post-conflikt dövrdə Azərbaycan dövlətinin prioritetidir demək mümkündür.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=361f55afb830" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Poland: Warsaw & Wrocław]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/pol%C5%9Fa-warsaw-wroc%C5%82aw-9de05398892f?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9de05398892f</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 29 Oct 2023 07:19:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-10-30T04:33:55.825Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Polşa: Warsaw &amp; Wrocław</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7OMS4HFO1tKqXFvmr0MDhw.jpeg" /><figcaption>Wrocław qədim şəhərdən görüntü</figcaption></figure><p>22–27 Oktyabr tarixlərində Erasmus işçi mübadiləsi programı çərçivəsində Polşanın Vroslav Universiteti Sosial elmlər fakültəsi Avropa Araşdırmaları İnstitutunda magistr tələbələrinə dərs demək imkanım oldu. Bu çərçivədə Polşa haqqında təəssüratlarımı Varvaşa və Vroslav şəhərlərindəki müşahidələrimə əsasən yazacağam.</p><p>Bu yazını yazmaq mənim vaxtımı alır; qarşılığında isə mənə hər hansı maddə qazanc gətirməyəcək. O zaman sual oluna bilər ki, nə üçün bu yazını yazıram? Axı bir elm adamı olaraq bilik və təcrübəmi maddi qazanca çevirmək üçün ideal yaş dövründəyəm. Mənə görə cəmiyyətin inkişafına tövhə verə biləcək insanlar öz təcrübələrini xüsusən gənclərə ötürməyə bacarmalıdır. Yazmaq bunun ən yaxşı metodlarından biridir. Çünki Azərbaycan önəmli tarixi bir mərhələdən keçir. Torpaqlarını işğaldan azad etmişdir. Artıq əksikliklərini daha diqqətlə dəyərləndirib çağdaş dünyaya inteqrasiya etməlidir. O səbəblə bu qəbildən yazıların uzun perspektivdə daha çox qazanc gətirəcəyini düşünürəm. Unutmamaq lazımdır ki, ümumi, sosial işdə uğur qazana bilməsək fərdi qazanclarımızın, uğurlarımızın çox da əhəmiyyəti olmayacaq. Misal mən Bakıda daha təmiz və funksional nəqliyyata sahib şəhər görmək istəyirəm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RuJoGiNY2J72JJ0x8Y9mBw.jpeg" /><figcaption>Varvaşa köhnə şəhərdə bir kilisə 2023</figcaption></figure><p>Polşa son illərdə yerləşdiyi coğrafiyanın aparıcı dövlətinə çevrilmək üçün müəyyən strategiya izləyir. O səbəblə ciddi iş gücü axınına məruz qaldığı deyilə bilər. Polşada Azərbaycandan həm oxumağa həm də işləməyə gedən ciddi bir Azərbaycanlı qrupun olduğunu da demək mümkündür. Ümumən Azərbaycanlılar özlərini Polşada rahat hiss edirlər.</p><p>Polyaklar arasında ingilis dilindən istifadənin olduqca geniş yayılması əcnəbilər üçün Polşanı daha cazibədar edən səbəblərin başında gəlir.</p><p>Hər şeydən əvvəl dinin Polşanın gündəlik həyatında təsirinin Avropanın bir çox ölkəsi ilə müqayisədə daha çox olduğunu dinin təsirini mühafizə etdiyini demək olar. Səyahətim Paytaxt Varşavadan başladı. Varşava şəhərini, xüsusilə “köhnə şəhər” adlanan hissəsini gəzdim. Varşavada iki Universitet, əsasən Varşovski Universitetin kampüslərindən birini gördüm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*jMyWof0UF8LMQVWeDX5p5g.jpeg" /><figcaption>Warsawski Universitet, Old Town 2023</figcaption></figure><p>Polşa hər nə qədər ötən əsrdə faşizmin zülmünə məruz qalsa da tarixi binalarını böyük əksəriyyətlə bərpa etməyi bacarmışdır. Varşovski Universitetin köhnə şəhərdəki kampüsünü, paralel olaraq Vroslav Universitetini gəzərkən Türk tarixçi Halil İnalcıkın (1916–2016) öz bioqrafiya kitabında Avropa və ABŞ müqayisəsini xatırladım. Belə ki, Avropa ənənəyə daha sadiq bir məkandır. Qədim binaların bu gün də istifadəsi davam edir. Həmin məkanlarda tarixi görüntüyə zərər verə biləcək yeni inşaata getmirlər.</p><p>Müqayisə üçün deyim ki, Türkiyədə qədim məkanlardan olan Bizans və Osmanlı kimi iki köklü mədəniyyətin izlərini əks etdirən Sultan Əhməd Meydanının mühafizəsi daha uğursuz olmuşdur. Bunun əksinə Varşava və Vroslavda köhnə şəhər faşizmin dağıntısına rəğmən daha yaxşı qorunmuş və gündəlik həyata da integrasiya etdirilmişdir. Bir digər məsələ Polşada köhnə binalar texnoloji imkanlarla daha funksional hala gətirilmişdir. Misal üçün Vroslav Universitetin tarixi əsas binasında liftin binaya zərər verməyəcək şəkildə istifadəyə verilməsi kimi.</p><p>Başlanğıcda qeyd etdiyim kimi Polşada din hələ də təsirini qorumağı bacarmışdır. Bəlkə bunun nəticəsidir ki, ənənəvi ailə varlığını, əhəmiyyətini davam etdirir. Xüsusən qədim universitetlərdə kilsələr də öz varlığını mühafizə edir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*32n5cqTnDFb-54YpLWDZcg.jpeg" /><figcaption>Vroslav Universitet kilsəsinin yuxarıdan görüntüsü</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*LJoGaKHC1KVbQNRDftjuYA.jpeg" /><figcaption>Vroslav Universitet Kilisəsi</figcaption></figure><p>Ailə mərkəzli (family oriented) bir kültürdən bəhs etmişdim. Belə ki, gənclər eyni şəhərdə yaşadıqları halda ailələri ilə bərabər yaşamağı üstün tuta bilirlər. Ancaq “din” anlayışının və ya “dindarlığın” praktikadakı əksinin fərqli olduğunu demək lazımdır.</p><p>Əsasən Vroslav şəhərinə və universitetinə fokslanmaq istəyirəm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*LTtEMlrnDN_eLMctlzOyOQ.jpeg" /><figcaption>Şəhərin tarixi hissəsindən yeni hissəsinə keçid nöqtələrindən</figcaption></figure><p>Əvvəlcə qeyd edim ki, Polşada nəqliyyat və nüfusun doğru şəkildə idarə edildiyini demək mümkündür. Vroslav şəhərində metro yoxdur. Ancaq velosiped və tramvay nəqliyyatın əsas elementlərini təşkil edir. Belə ki, şəhərin bütün istiqamətlərinə tramvay səfərləri mövcuddur. Şəhərdə sakinlərin velosiped nəqliyyatından istifadəsi üçün hər cür şərait yaradılmışdır. Bunun başında nəqliyyatda velosiped sürücülərinin də nəzərə alınması gəlir. Belə ki, işıqforlarda piyadalarla yanaşı velosiped sürücüləri üçün da ayrıca işıq sistemi quraşdırılmışdır. Sakinlərin və velosiped sürücülərinin avtomobil olmadığı vaxtda belə ışığı gözləməsi bizə Alman filosofu Immanuel Kantın əxlaq anlayışını xatırladır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0pDevGA-2ZuyKD7TUlUI_w.jpeg" /><figcaption>Universitetin yaxınlığında bir velosiped dayanacağı</figcaption></figure><p>Ancaq bunun əsas səbəblərindən birinin orta sinfin güclü olmasından qaynaqlandığını demək lazımdır. Belə ki, Polyaklar orta siniflərini mühafizə etməyi bacarıblar.</p><p>Bir şəhərdə axtaracağımız başqa xüsuslar: kitabxana və oyun parkları. Həm bir elm insanı həm bir valideyn olaraq yeni məkanlarda gözüm ilkin olaraq “kitabxana” və yaşayış massivlərində “oyun parkı” axtarışında olur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ECV_J0y3C86QhWw39kBgTg.jpeg" /><figcaption>Çayın sahilindəki Mərkəz Kitabxana</figcaption></figure><p>Ümumiyyətlə Vroslav Universitetində ənənəyə uyğun olaraq hər fakültə və institut ayrıca kitabxanaya sahibdir. Buna paralel olaraq universitetin iki korpusdan ibarət həm funksional həm də olduqca böyük mərkəz kitabxanası mövcuddur. Kitabxana şəhərin mərkəzində çayın sahilində yerləşir. Yəni köhnə Universitetlərdə birləşik kampüsdən daha çox kitabxana və fakültələr şəhərin müxtəlif hissələrində (əsasən şəhər mərkəzində) yerləşir. Müqayisə üçün deyim ki, uzun illər yaşadığım Türkiyədə belə bir kitabxana görməmişdim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RCXlX1Q25QUewefJOg5TQw.jpeg" /><figcaption>Mərkəz kitabxananın giriş hissəsi</figcaption></figure><p>Bir digər məsələ oyun parklarıdır. Məlum xüsusən şəhərlərdə uşaqların fiziki və zehni inkişafı üçün oyun parkları şəhər bələdiyyələri üçün prioritet olur. Vroslav şəhərinə gəzərkən olduqca funksional oyun parkı aşkarladım. Belə ki, oyun parkında görməyə vərdiş etmədiyimiz torpaq sahənin olduğunu gördüm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Wfgo6ffdEA7MSahXow59uw.jpeg" /><figcaption>Oyun parkı</figcaption></figure><p>Bu kiçik bir detal kimi görünsə də torpaqla təması məhdud olan şəhərdə böyüyən uşaqların fiziki və zehni inkişafı üçün olduqca əhəmiyyətlidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*R1TLkomyKI4lNJEH6xWUhQ.jpeg" /><figcaption>Oyun parkı: torpaq hissə</figcaption></figure><p>Vroslav şəhərində də Varşava kimi ictimai məkanlarda kifayət qədər kilisə olduğunu müşahidə etmək olar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YHidm_3tqhM28rVsMTvTLQ.jpeg" /><figcaption>Şəhər mərkəzində bir kilisə</figcaption></figure><p>Şəhər mərkəzində faşizm dövründə dağılmış ancaq sonradan bərpa edilmiş qədim kökləri olan dini məbədlərin mövcud olduğunu müşahidə etdim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*mlhnr6VKXSyoBfFWbUQwJA.jpeg" /></figure><p>Vroslavda muzeylər də geniş şəkildə yayılmışdır. İstər yerli sakinlərin istərsə də turistlərin ziyarət yerlərinin başında gəlir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*M4DSjS4lxXSzjGppMH8KDw.jpeg" /><figcaption>Muzey</figcaption></figure><p>Buna paralel olaraq Polşada Universitetlər nəzdində də kifayət qədər funksional muzeylər olduğunu demək mümkündür. Vroslav Universitetinin muzeyi Universitetin modern dövrün başlanğıcından etibarən fəaliyyətə başladığını deməyə əsas verir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*E2lstb2GckxkjpUQvu7ujQ.jpeg" /><figcaption>Muzey daxilində universitetə tövhə vermiş elm adamlarının siyahısı...</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hjjybv3PPbvN-SbwhC67Xg.jpeg" /><figcaption>Vroslav Universitet muzey girişi</figcaption></figure><p>Polşada ali təhsil deyiləndə ağla ilkin övlət universitetləri gəlir. Vroslav Universitetinin təhsillə yanaşı çox funksional yataqxana sisteminin olduğunu demək mümkündür. Ph.D. təhsilim müddətində Türkiyənin bir sıra şəhərlərində yataqxanalarda qalmaq imkanım olmuşdu. Müqayisə üçün deməliyəm ki, Polşada yataqxananın idarə edilməsi daha peşəkar formada təşkil edilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*AI6rI_NYwI7f-dHoPxulHQ.jpeg" /><figcaption>Vroslav Universiteti yataqxanası</figcaption></figure><p>Səfərin əsas/ilkin məqsədi Vroslav Universitetində tələbələrə mühazirə oxumaq idi. Sosial elmlər fakültəsi Avropa Araşdırmaları İnstitutu magistr tələbələrinə “Atəşkəsdən Zəfərə Azərbaycanda milli kimlik inşası” mövzusunda mühazirə oxudum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*gtdk9hjnRjgN5DIQyDUR8w.jpeg" /><figcaption>Mühazirədən</figcaption></figure><p>Əvvəlcə qeyd etməliyəm ki, Polşada artan Azərbaycanlı varlığına rəğmən tələblərdən mühazirənin başlanğıcında soruşduğum “Do you know where is Azerbaijan?” sualına cavab ala bilmədim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HIBfgb5pGhpr3jpm1sxbVQ.jpeg" /><figcaption>Tələbələr olduqca diqqət və nəzakətlə dinlədilər...</figcaption></figure><p>Bununla belə mühazirə vaxt limitini də aşaraq kifayət qədər məhsuldar keçdi. Suallar əlbəttə əsasən Qarabağ çərçivəsində oldu. Ancaq belə demək mümkündür ki, torpaqlarını işğaldan azad edən Azərbaycan daha çox maraq və diqqət oyandırıb.</p><p>Polşanın Azərbaycanın həm Avropaya inteqrasiya üçün həm çağdaş metodları öyrənmək baxımından faydalı destinasiya olduğunu demək mümkündür.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9de05398892f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Millətçiliyin Manifestosu]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/mill%C9%99t%C3%A7iliyin-manifestosu-254b9be94618?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/254b9be94618</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 16 Sep 2023 11:34:31 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-16T11:34:31.100Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*dkywsXWmUZ_GQQkvV6cJmw.jpeg" /></figure><p>Modernizmlə bərabər siyasi mühakimənin (judgment) referans mənbəyi dəyişmişdir. Millətçiliyə həmin dəyişikliyin və ya çevrilmənin siyasi nəticəsi kimi baxmaq daha doğru olardı. Belə ki, millətçilik pre-modern siyasi sistemi və onun doktrinasını dekonstruksiya edən modern qərb fəlsəfəsinin nəticəsində ortaya çıxmışdır. Daha doğrusu modern fəlsəfənin işi inqilablarla sonlandırılmış və millətçilik vasitəsilə yeni siyasi sistemin legitimləşdirici elementi olan millətlər yaradılmağa başlanmışdır. Beləliklə millətlər modern siyasi mühakimənin referans mənbəyə olaraq ortaya çıxmış və fəlsəfənin tarixləşmə prosesi başlamışdır. Millətçilik və ya millətə əsaslanan milli-dövlət Aristotelin <em>Nikomaxın Etikası </em>və <em>Politika </em>əsərlərinin əsas mövzusu olan xoşbəxtliyin necə əldə oluna bilər fikrinin modern politik təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər. Belə demək mümkündürsə millətçilik modern insana, cəmiyyətə xas bir fenomen olaraq ortaya çıxmışdır. Millətçiliyi modern <em>bərabərlik </em>anlayışının bir təzahürü olaraq da adlandıran tədqiqatçılar vardır. Daha doğrusu modern insan siyasi və hüquqi baxımdan bərabər ola bilmək üçün bir millətə üzv (vətəndaş) olmalı idi. Daha doğrusu millətə üzvlük/vətəndaşlıq modern dünyaya xas kim idarə edəcək, kimin adına idarə edəcək prosesində iştirakı təmin edən əsas şərtlərdən biri olmuşdur. Yəni Amerikan vətəndaşı olmayan Green Card udmuş bir Hindli seçmə və seçilmə haqqı olmadığı üçün siyasi və hüquqi baxımdan bərabər və azad ola bilməyəcəkdir. Məlum olduğu kimi bərabərlik əsasən siyasi proseslərdə iştiraka görə müəyyən edilir. Modern dövrdə bərabərliyin Afina şəhər dövlətindən daha mühüm məsələ olmasının səbəbi geniş kütlələrə şamil edilməyindən qaynaqlanmışdır. Daha açıq ifadəylə siyasət/iqtidar legitimlik üçün daha geniş kütlələrə ehtiyac duymağa başlamışdır.</p><p>İnsanın bir topluluğa mənsubluğunun izlərini Antik Afina daxil olmaqla müxtəlif dövrlərdə axtarmaq mümkündür. Aristotel, Platon daxil olmaqla filosoflar da bu məsələyə münasibət bildiriblər. Misal üçün Aristotel və Platon modernlər tərəfindən quldarlığı müdafiə etməklə ittiham edilib. Hər dövr özünə məxsus konteksdə ortaya çıxmışdır. Modernizm siyasətə, gündəlik həyata bir başa və dolayı təsir imkanı olan <em>teosentriq </em>anlayışın sənətdə, ədəbiyyatda, fəlsəfədə və nəhayət inqilablarla siyasətdə sorğulanması ilə ortaya çıxmışdır. Lakin Rönesans bir başlanğıç olduğu üçün ancaq modernizmin <em>yaxın keçmişi</em><a href="#_edn1"><strong><em>[i]</em></strong></a><em> </em>olaraq qəbul etmək olar. Rönesansla bərabər artıq insan/fərd sənətin, düşüncənin <em>subyetki </em>olmağa başlayıb. Misal üçün Rönesans dövrünə aid heykəllər və müxtəlif sənət əsərlərində insanın ön planda tutulması dini doktrinanın ilkin, səssiz, birbaşa siyasi çaları olmadan dekonstruksiyası olaraq ifadə edilə bilər. Lakin modern insanın düşünməyinin təməli olan şübhə Dekartla başlamışdır. Qərb düşüncəsində yaşanan bu çevrilmə [transformation] ilə bərabər modern millətçiliyin təməli olan <em>natio </em>[millət] anlayışı da öz transformasiyasını yaşamışdır. Çünkü şübhə dini doktrina əsasında formalaşan həqiqət anlayışını sarsmışdır. Daha doğrusu Orta əsrlər doktrinasının fəlsəfi dekonstruksiyası başlamışdır. Belə ki Orta əsrlərdə aşağı səviyyəli bir əcnəbini ifadə edən <em>natio </em>modern dövrün başlanğıcında və ya Kilisənin dini xilas etmək üçün qurduğu universitetlərdə təhsil alan millətlərin təmsilcilərini əhatə etmişdir. Modern millətçilik yəni dünyəviliyin <em>ancient rejime </em>üzərində hakimiyyət əldə etməsi və ya insanın/fərdin <em>San-Benito</em><a href="#_edn2"><strong><em>[ii]</em></strong></a>dan xilas olmağı nəticəsində monarxiyalar mərkəziyyətçi bir çərçivədə ortaya çıxmışdır. Yəni modern dövlət yaranmışdır. Bu mənada insanın Krala yəni Tanrının yer üzündəki təmsilçisinə olan sadaqəti modern dövlətə sədaqət şəklində dəyişməyə başlamışdır.</p><p>Digər tərəfdən millətçilik “insanam” deməyin qarşısında bir maneə olaraq qəbul edilə bilər. Daha açıq ifadəylə Dekartın, Kantın fəlsəfi mətnlərində ortaya çıxan modern insan millətçi mətnlərində həmin fəlsəfi mahiyyətindən qoparılmış və siyasi mahiyyət qazanaraq milli bölgünün bir parçası olmuşdur. Yəni Afinanın <em>Pelopennes </em>müharibəsində tərəfsiz qalmaq istəyən <em>Milos </em>adasına qarşı çıxmağına bənzəməktədir. Həmin dövrdə Afinalı, Spartalı və.s olmaq insan olmağın qarşısında və üzərində bir dəyər daşımaqda idi. Millətçilik və yan millətin Afinalılıqla eyniləşdirilməsi mümkün olmasa da siyasətin yetkinlik əldə etmək iddiası baxımından oxşarlıq olduğunu söyləmək mümkündür. Bu mənada millətçiliyin siyasətin modern təzühürü olduğunu demək mümkündür. Ancaq bu “günah” sadəcə millətçiliyə şamil edilməməlidir. Dinlər də millətçilikdən əsrlər əvvəl insani din konteksində kimlik bölgüsünə tabe tutmuşdur. İnsan xüsusən millətçiliyin nəşət etdiyi Avropada dini kimliklə yaşamış və siyasət dini doktrinanın legitim kölgəsində formalaşmışdır. Bu mənada millətçiliyin məkanının millətlər olduğunu demək mümkündür.</p><p>Digər tərəfdən millətçiliyin, millətin nə olduğunu [mahiyətini] anlamaq üçün millətçilik nəzəriyyələrini [Miroslav Hroch, Ernst Gellner, Erik Hobsbawm, Benedict Anderson, Anthony Smith] oxumaq əvəzinə Dante, Montaigne, Luther oxumaq lazımdır. Çünki millətçilik nəzəriyyələrini oxumaqla sadəcə millətçiliklə bağlı akademik, elmi məqalə yazmaq olar. Lakin anlamaq, qavramaq üçün isə millətçiliyi doğuran Rönesans, coğrafi kəşflər, elmi inqilab və ardınca Fransız və Amerikan iniqlabları üzərinə durmaq və düşünmək lazımdır. Rönesans əsərlərində insan fiqurunun səssizcə doğuşunu müşahidə etmək mümkündür.</p><p>Son nəticədə millətçiliyin bir ideologiya olaraq həm fiziki (coğrafi) həm də zehni (mentalitet) baxımdan Avropanın məhsulu olduğunu demək mümkündür. Çünki yeni dünyanı Avropa Kralları adına Avropalılar kəşf etdiyi kimi, yeni biliyi də Avropalılar (F. Bacon) yazmışdır. Yəni Karl Şmittin anlayışları çərçivəsində ifadə etsək modern insanın torpaq üzərindəki hakimiyyətini ifadə edən suverenlik Avropalı filosofların mətnlərində təşəkkül etmişdir. Düşüncə tarixi boyunca Aristotelin <em>Nikomaxın Etikası</em>nda dediyi kimi bütün fəaliyyətlər, tədqiqatlar bir yaxşının əldə olunmağına əsaslanmışdır. Modern dövrdə bu yaxşı dinin kilisənin sərhədlərinə həbs edilməsi ilə insan formunda və onun seçə və rədd edə bilən ağlında ortaya çıxmışdır. Bu çərçivədə modern dövrün ictimai, siyasi baxımdan yaxşı anlayışının millətçiliyə və ya millətə əsaslanan milli-dövlətdə ortaya çıxdığını əsaslandırmaq mümkündür. Bu gün də millətçilər Orta əsrlərdə Kilisənin düşündüyü kimi millətçiliyin dəyişməyəcəyini iddia edirlər. Əslində bu iddianı irəli sürənlər Kantın <em>Aydınlanma Nədir? </em>(1784) məqaləsindəki yetkin olmamağa and içənlərdir. Yəni dəyişməyən təslim olmaq, sədaqət kimi anlayışlardır.</p><p>Halbuki millətçilik dövrün yenilikləri qarşısında müəyyən dəyişikliklər yaşayır. Post-modernizm, neoliberalizm, qlobal köç, texnoloji inkişafın gündəlik həyatın parçası olması kimi yeniliklər millətçiliyi də çevrilməyə məruz qoyur. Misal üçün dövlətlər sadalanan çağırışlar (challenges) millətlərdən, yəni demokratiyadan imtina edərək dövlət mərkəzli bir millətçiliyi mənimsəyirlər.<a href="#_edn3">[iii]</a></p><p>Millətçilik eyni zamanda insana Homerdən bəri biçilən sosial varlıq olma və həmin sosialın varlığı üçün davranmalı olduğu fikrinin modern təzahürüdür. Misal üçün Yusif Akçuranın Türkçülüğün manifestosu olaraq qəbul edilən <em>Üç Tərzi Siyasət </em>(1904) adlı əsərində <em>Osmanlılıq</em>,<em> İslamçılıq </em>və <em>Türkçülük </em>müqayisə edilərək Türklər üçün yaxşının əslində Türkçülük olduğunu irəli sürmüşdür. Bu mənada millətçi anlayışın, ideologiyanın hakim olduğu cəmiyyətdə fərdə, millətə və liderlərə yüklənən vəzifələr millətin, dövlətin yəni siyasi fəlsəfənin əsas hədəfi olan birliyin əldə olunmasına xidmət etmişdir. Millətçilik “modern dövrə aid kültür” olaraq adlandırılır. Bu adlandırmaya etiraz etmək mümkün deyil.</p><p>Millətçilikdən əvvəlki sxolastik mərhələdə insanlar yaşadığı bölgələrdə rabitə qurmaq üçün xalq dillərindən istifadə edirdilər. Digər tərəfdən dinlərin universal statuslu dilləri vasitəsilə də daha geniş bir dünya ilə əlaqə qurmaq imkanı və həmin dünyanın bir parçası olmaq şansı əldə edirdilər. Lakin bu imkan dar bir zümrə üçün etibarlı idi. Millətçiliklə bərabər xalq dillərinin (indigenous) millətin dilinə çevrilməsi nəticəsində artıq hər millətin ancaq öz dilində danışacağı düşünülmüşdü. Lakin millətçiliyin zirvəsi olan 19-cu əsrdə bir çox dövlət (Rusiya, Osmanlı və.s) Fransızcanı istifadə etmişdir. Bu gün milli-dövlətlər dünya ilə əlaqə qurmaq üçün (diplomatik, elmi, hərbi, siyasi və.s) ingilis-dilindən istifadə etməkdədir. Yəni millətçilik sadəcə milli dil demək deyildir. Millətçilik insanlığın siyasət ətrafında yeni cəm olmaq halı idi. Bu yenilik modern nizam anlayışının bir nəticəsi oldu. Bu nizamın yaradıcısı olan Böyük Dövlətlər və yan millətlər bu nizamı digərlərinə — əvvəlcə Qitə daxilində — ixrac etdilər. Bu mənada millətçilik bütünün və ya böyüyün parçası olanları hissələrə ayırmışdır. Misal üçün Azərbaycan Cumhuriyyəti dilini Türkçə elan edə bilmədiyi üçün və ya dövlətin adında Türk ibarəsini işlədə bilmədəyi üçün Azərbaycan Cumhuriyyəti olaraq yaranmışdır. Əlbəttə millətçiliyə qarşı post-kolonyal yanaşmalar da var. Ancaq bu yazı ilkin olaraq millətçiliyə dair intellektual bir dəyərləndirmə kimi dar bir hədəfi ehtiva edir.<a href="#_edn4">[iv]</a></p><p>Millətçilik müəyyən yenilik iddiası ilə ortaya çıxmışdır. Millətçiliklə bağlı yeni olan siyasi hakimiyyətin, iqtidarın fərqli bir formada təzahür etməsidir. Bu çərçivədə siyasi fəaliyyətin modern təzahürü olan millətçiliyin, millətin, milli-dövlətin zaman və məkan üstü olmadığından tarixi (historical) bir xarakter alacağını söyləmək mümkündür. Yəni millətçilik, millət Orta əsr siyasət anlayışının, birliyinin tamamilə ortadan qalxmağı nəticəsində özünü milli-dövlətlərin varlığı ilə göstərmişdir. Bu mənada millət və milli-dövlət üzərində müəyyən razılaşma əsasında ortaya çıxa bilmişdir. Yəni millətçiliyi siyasətdən ayrı düşünmək mümkün deyil. Çünki millətçilik liberalizm, feminizm kimi bir ideologiyadır.</p><p>Millətçilik insanın Tanrının hakimiyyəti altından çıxdığını iddia etdiyi bir düşüncənin və ya çevrilmənin nəticəsi olmuşdur. Misal üçün antik Yunan düşüncəsində insan ancaq yaxşını, fəziləti, eşqi (eros) əldə etməyə çalışardı. Bu hal insanın yetkin ola bilməməyinin göstəricisi idi. Dolayısıyla bu düşünce formu fərdin varlığını, xoşbəxtliyini camaatın, kütlənin, cəmiyyətin varlığına bağlayan bir anlayış olmuşdur. Yəni insan həm Yunan düşüncəsində həm Orta Əsr düşüncəsində Tanrının bir əsəridir. Digər tərəfdən millətçilik də insanın <em>azadlıq </em>qazandığı bir düşüncənin, dövrün siyasi nizamı, olaraq ortaya çıxmışdır. Ancaq nəticədə millətçilik dövrünün ortaya çıxardığı milli-dövlətlərin də fərdləri, millətləri dövlətlərə və dövlətlərin nizamına bağlamışdır. Yəni Afina şəhər dövlətində olanla modern-milli dövlətdə olan arasındakı fərq konteks fərqi olmuşdur. Klasik düşüncədə yaxşı olan şey insana qarşı <em>transendental </em>yəni insandan üstün olduğu halda millətçiliyi doğuran düşüncə isə birbaşa insanın ağlına, şübhəsinə əsaslanmışdır. Yəni millətçilik hər şeyin (din, siyasət, əxlaq və.s) bilavasitə insanın özündən hərəkətlə tərif edildiyi bir düşüncənin, dövrün məhsuludur. Digər tərəfdən millətçilik insanın evrən (kainat) təsəvvürünün mərkəzində durduğu bir düşüncənin nəticəsidir. Bu mənada artıq insanın dəyərini təkrar itirdiyi bir dövrdə millətçiliyin, mili-dövlətin var olmağı mümkün deyildir. Millətçiliyi istehsal edən modernizm insan və onun ağlı olmadan anlaşıla bilməz. Misal üçün vətəndaş (citizen-civitas) anlayışı Antik Yunanda da mövcut olmuşdur. Lakin Hannah Arendt (1906–1975) Afinadakı və ya Atnik polis dövlətlərində vətəndaşların işləməyənlər olduğunu yazmışdır.<a href="#_edn5">[v]</a> Yəni siyasətin hədəfində dəyişiklik olmamışdır. Millətçiliklə siyasət insanı cəmiyyət ətrafında yeni bir formada birləşdirmişdir. Xülasə millətə üzv olmayanlar (vətəndaş) dövlətlə hüquqi bağ qura bilmir. Belə olan halda bərabər və azad olmaq imkanı də əlindən alınmış olur. Ancaq burada <em>vitam aeternam </em>(əbədi) olan millətçilik və ya millət deyildir. Əbədi olan siyasətdir.</p><p>Liah Greenfeld <em>Nationalism </em>(1992) adlı əsərində millətçiliyi modern insanın status axtarışı olaraq adlandırmışdır. Greenfeldin bu tərifi birbaşa siyasətin din müharibələrindən sonra itirilən statusunu (birini) axtarma təşəbbüsü olaraq də açıqlanabilər. Yəni millətçilik modern bir kültürdür. Ancaq millətçiliyi var edən siyasət isə Afinadan yola çıxdığından bəri yola davam edir. Grenfeld hər millətin status axtarışının da həmin millətlərin vəziyyətlərindən asılı olaraq fərqli təzahür etdiyini irəli sürmüşdür. İngilis aristokratiyasının statusu (siyasət, dövlət) haqlı çıxarmağa çalışdığı bir zamanda Fransız və Rus soylularının onu qurmağa çalışdığını yazmışdır. Almanlar isə intellektualları vasitəsilə onu (statusu, dövləti) yaratmağa çalışırdılar.<a href="#_edn6">[vi]</a> Yəni modern bir fenomen olan millət hazırlanan [resfacto] politik bir həqiqətdir. Belə olan halda millətçilik və millətin modern bir fenomen olduğunu demək mümkündür. Çünki Afinadan bəri siyasi birliklərin başlanğıc və bitiş tarixləri olmuşdur. Bu mənada başlanğıc tarixi məlum olan millətçilik/millət də siyasi birlik olaraq modernizmin aşılması ilə ömrünü tamamlayacaqdır. Millətçiliklə bağlı ortaya qoyulmuş nəzəriyyələr adətən millətin, dinin zəifləməsi nəticəsində ortaya çıxdığını qəbul edirlər. Bu mənada millətçilik, millət sonrası (Beyon Nation) mərhələdə artıq dinin olmadığını söyləmək mümkündür. O baxımdan klasik anlamda millətçilik və millətin sonsuz şəkildə davam etməyi mümkün deyildir. Millətçilik eyni zamanda modern insanın — kütləvi (millət) şəkildə — “tanınma/qəbul edilmə” [<em>Anerkkennung</em>] ehtiyaclarını da qarşılamışdır. Çünki millətçilik modern siyasətin/dövlətin təməl qurucu ideologiyası kimi təzahür etmişdir.</p><p><a href="#_ednref1">[i]</a> Bu anlayış üçün ətraflı bax: Bumin, Tulin. (2016). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 9–34.</p><p><a href="#_ednref2">[ii]</a> İnkvizisiya Məhkəsəməsi zamanı günahkarlara geyindirilən libas.</p><p><a href="#_ednref3">[iii]</a> Bax: Bünyamin Bezci, “Yükselen “Nation” Değil, “Nomos”tur <a href="https://www.sabah.com.tr/yazarlar/perspektif/bunyamin-bezci/2023/05/27/yukselen-nation-degil-nomostur">https://www.sabah.com.tr/yazarlar/perspektif/bunyamin-bezci/2023/05/27/yukselen-nation-degil-nomostur</a></p><p><a href="#_ednref4">[iv]</a> Post-kolonyalalizm və millətçiliklə bağlı bax: Partha Chatterjee, (1993). <em>Nationalist Thought and the Colonial World</em>. University Of Minnesota Press; Partha Chatterjee, (1993). <em>The Nation and Its Fragments</em>. Princeton University Press.</p><p><a href="#_ednref5">[v]</a> Hannah Arendt, (2010). <em>Geçmişle Gelecek Arasında</em>. Çev. Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları. s. 33.</p><p><a href="#_ednref6">[vi]</a> Liah Greenfeld, (2017). <em>Milliyetçilik</em>. Çev. İstanbul: Alfa. s. 730.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=254b9be94618" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Western Azerbaijan Community: Why Now and Then What?]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/western-azerbaijan-community-why-now-and-then-what-fadd9622f9e4?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/fadd9622f9e4</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 31 Aug 2023 06:06:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-10-12T07:49:56.094Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4x2gSBX2C7Xj6eEkbslazw.jpeg" /></figure><p>Modern states transformed into nation-states at the end of the 18th and early 19th centuries. So, history became national, and belonging somewhere has changed into national. At that time, Iran and Russia signed two peace treaties to end the long-lasting war. Those treaties (Gulustan 1813, Turkmen Chay 1828) divided Azerbaijan into two parts. The northern part of Azerbaijan, including Nakhichevan and Iravan, was ceded to Tsarist Russia. Thus, Azerbaijan started to experience modernity under colonial conditions, and Tsarist Russia brought modern institutions to Azerbaijan. Hence, modern intellectuals of Azerbaijan could not think like Azerbaijanians politically at the beginning of modernization. Because of its colonial background, Azerbaijani intellectuals were subjected to the colonial loyalty policy. For instance, Mirza Fathali Akhundzada is considered the starting point of Azerbaijan’s modernization. However, he was not politically Azerbaijanian and was the servant of the Tsar.</p><p>In the early twentieth century, “small nations” of the Russian Empire got an opportunity for self-determination. Thereby, Azerbaijani leaders of the National Council declared independence on 28 May 1918. Unfortunately, the short-lived republic was occupied by the XXI Red Army, and Azerbaijan lost its independence. However, paradoxically, the developing process of modernization in Azerbaijan happened during Tsarist colonialism, and at the same time, Azerbaijan lost its political sovereignty over the country. During the 20th century, Azerbaijani leaders were suspended from being a part of decision-making processes.</p><p>Western Azerbaijan (WA) (Currently the Republic of Armenia) issue is one of them. Azerbaijanis who used to live there were expelled from WA four times (1905, 1918–20, 1948–53, 1988–1991) from their homeland in the last century.</p><p>After the Second Karabakh War Western Azerbaijanis started to demand their rights to return to their homeland. Accordingly, they established their community in 2022.</p><p>In this sense, the meaningful question is: “Will the western Azerbaijani origin people going to live there where they or their ancestors were expelled?”. First, Azerbaijan is ready to recognize the territorial integrity of Armenia. Furthermore, <em>Azerbaijan officially declared that Azerbaijan will guarantee the individual rights of Armenian residents in Karabakh and is looking for reciprocity principles for Western Azerbaijanis people who were expelled from their </em><a href="https://nationalinterest.org/feature/does-armenia-want-derail-peace-south-caucasus-206714"><em>homeland</em></a><em>.</em> Azerbaijan is looking for an appropriate international mechanism for the return of Western Azerbaijanis rather than the implementation of an irredentist nationalist strategy. So, for starting and establishing institutional relations between the two nations, Armenia is supposed to guarantee the safety of hundreds of thousands of Azerbaijanis, who were expelled from Armenia in the twentieth century. Accordingly, Azerbaijan offers an option for the reintegration process of the Armenian residents in Karabakh into Azerbaijani society. An optimum and only option is that ethnic Armenian residents should accept Azerbaijani citizenship. Unlike Armenia, Azerbaijan offer option to Armenian residents of Karabakh/Azerbaijan. As mentioned above, Azerbaijan is ready to cooperate regarding reciprocity principles.</p><p>In conclusion, the answer is clear: to assure peace and justice between the two nations Armenia should be ready for the reciprocity principles regarding the possible return of Azerbaijani residents to Western Azerbaijan (Armenia). Finally, the WA issue should be part of the reintegration process.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=fadd9622f9e4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Nə üçün bilmək istəmədim?]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/n%C9%99-%C3%BC%C3%A7%C3%BCn-bilm%C9%99k-ist%C9%99m%C9%99dim-d4b26f1471c9?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d4b26f1471c9</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 27 Aug 2023 17:21:51 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-08-27T17:21:51.633Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/509/1*ipfzgerrKGircaDIeckNmQ.jpeg" /></figure><p><strong>Yazının yazıldığı tarix</strong>: 20.06.2020</p><p><strong>Məkan</strong>: Sakarya, Türkiyə</p><p>Aristotel metafizika əsərini <em>hər insanın bilmək potensialına sahib </em>olması fikri ilə başlayır. Ancaq məlum olduğu kimi bilmək prosesinin nəticəsində az insan (filosoflar) bilik (episteme) sahibi olur. Adətən əksəriyyət bilmə prosesinin sonunda bilmə feilinin obyektinə dair qənaət əldə edir. Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, bilmənin bu forması da bilinən üzərində əqli hakimiyyət kimi qəbul edilə bilər. Bir proses kimi bilməyi tarix və fəlsəfə disiplinlərinin altında toplamaq mümkündür.<a href="#_edn1">[i]</a> Belə olduğu halda tarixi qavrayışımızın hər hansı icmaya, ideologiyaya, dinə, dövlətə və.s dayandığından ötrü falsifikasiyası mümkün olan qənaət verdiyini demək mümkündür. Fəlsəfi qavrayış və ya bilmə prosesinin sonunda tarixdən fərqli olaraq falsifikasiyası mümkün olmayan bilik əldə edilir. Bununla bərabər fəlsəfi qavrayışın mümkün olması üçün tarixi qavrayış çərçivəsində inamın/qənaətin formalaşması lazımdır. Qısası ancaq oturuşmuş bir siyasi sistemdə fəlsəfə və ya bilmək iştəhası ortaya çıxa bilər. Çünki fəlsəfə ilə məşğul olmaq bir anlamda boş vaxt tələb edir. Axı fəlsəfə/filosof bilik, əxlaq və varlık konteksində hər şeyi sual edir. Türkiyə respublikasının yeni qurulduğu illərdə respublikanın qurucularından hesab edilən Yusif Akçura Avropada fəlsəfə üzrə müdafiə etmiş gənc bir fəlsəfəciyə cəmiyyətin hələlik fəlsəfəyə ehtiyacının olmadığını — <em>bize filozof değil demirci lazım </em>dediyi bilinir. Xülasə sorğulamağın və ya Dekartın ifadəsiylə şübhə etmək üçün tarixi qavrayışın zəruri olduğunu düşünürəm. Daha doğrusu tarixi qənaət çərçivəsində inşa edilmiş, oturuşmuş cəmiyyətdə fəlsəfə ortaya çıxa bilər. Misal üçün uzun on illiklər müstəmləkə altında yaşamış bir cəmiyyətdə dərhal fəlsəfənin ortaya çıxmasını gözləmək sadəlövhlük olardı. Hər şeydən əvvəl dilin potensialı fəlsəfə ilə məşğul olmaq üçün uyğun olmalıdır. Fəlsəfi qavrayış varlığın tarixi, dini, siyasi tərəqqisini hədəfləməktədir. Tarix isə icmaya, dinə, siyasətə və.s bağlı olduğu üçün bilmə prosesinin nəticəsində ancaq qənaət verə bilər. Qənaət isə epistemoloji status etibarilə falsifikasiya edilə biləndir. Yəni tarixin əldə etdiyi qənaət konkret bir cəmiyyət üçün etibarlı həqiqət kimi qəbul edildiyi halda digər bir cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməyə bilər. Fəlsəfi qavrayış tarixdən fərqli olaraq müstəqil olduğu üçün qavrayış prosesinin nəticəsində biliyi açıqlamaqdan çəkinmir. Yəni tarixdən fərqli olaraq siyasətlə iç-içə deyildir.</p><p>Məlum bakalavr dərəcəmi fəlsəfədən almışam. Lakin elmi dərəcəni fəlsəfə əvəzinə siyasi elmdən almağı seçdim. Belə bir sual ortaya çıxır ki, nə üçün fəlsəfə ilə davam etmədim? Bu sual uzun müddətdir cavablandırmağa çalışdığım bir sualdır. Bəlkə də bilmədən sırf bu sualı cavablandırmaq üçün oxuyuram. Fəlsəfə oxumağa davam edirəm. Ancaq sistematik olaraq fəlsəfə ilə məşğul olmadığımı və ya filosof olmaq kimi bir hədəfimin, imkanın olmadığını ifadə etməliyəm.</p><p>Bakalavr təhsilini fəlsəfə kafedrasından almış biri olaraq Azərbaycan universitetlərində<a href="#_edn2">[ii]</a> fəlsəfənin sistematik tədrisinin olmamağı sualı məni düşündürməkdədir. Axı nə üçün Türkiyə kimi bir sıra qonşu ölkələrdə fəlsəfə tədris olunduğu halda Azərbaycanda fəlsəfə tədris olunmurdu?! Cavabı Dekart vasitəsilə tapdığımı düşünürəm. Məlumunuz olduğu üzrə Dekart metodlarında həqiqəti əldə etmək üçün insanın sadəcə özünə fokslanmalı olduğunu ifadə etmişdir. Bakalvr təhsilimi BDU fəlsəfə kafedrasında almağıma baxmayaraq magistr və tamamlamaqda<a href="#_edn3">[iii]</a> olduğum doktorantura təhsilimi siyasi elm üzərindən davam etdim. Fəlsəfi həqiqətin nə olduğu aydınlaşdırmaq üçün bu hissənin davamına sonda qayıdacağam.</p><p>Nəzərə almaq lazımdır ki, Sokrat fəlsəfə ilə dövrünün ən kamil şəhər dövlətlərindən birində məşğul olmuşdu. Halbuki gənc Azərbaycanda oturuşmuş modern cəmiyyətlərdə olduğu kimi fəlsəfi ənənəni tələb etmək doğru olmazdı. Siyasətin və cəmiyyətin tarixə daha çox ehtiyacı var. Çünki Azərbaycan inşa prosesindədir və ilk dəfə uzun on illiklər davam etmiş müstəmləkə izlərinə siyasi reaksiya vermək imkan və qabiliyyəti qazanıb.</p><p>Filosof vəya fəlsəfə dəqiq, yanılmaz bilik ortaya qoyur. Daha doğrusu fəlsəfi bilik falsifikasiyası mümkün olmayan bilik növü kimi ifadə edilə bilər.<a href="#_edn4">[iv]</a> Çünki filosofun və ya fəlsəfənin dərdi hər hansı bir xalqı indiki zaman konteksində şanlı keçmişə inandırmaq və bir məfkurə ətrafında birləşdirmək deyil. Bu mənada Azərbaycan dilindəki bir sıra kitablarda “tarixi-fəlsəfi” anlayışının istifadəsinin doğru olmadığını düşünürəm. Fəlsəfə və tarix insanın bilmə prosesini toplamaq üçün iki disiplin ola bilər. Bununla belə iki fərqli disiplin olduğunu da nəzərə almaq lazımdır. Dəqiq bilik və ya falsifikasiyası mümkün olmayan bilik müddəası üçün filosof qovulmağı belə gözə ala bilir. Bununla belə fəlsəfi ənənənin ortaya çıxması üçün oturuşmuş bir cəmiyyətin, dövlətin zəruri olduğunu da nəzərdə saxlamaq lazımdır.</p><p>Modern fəlsəfənin qurucusu hesab edilən və həqiqət (fəlsəfi) axtarışından daha dəyərli bir məşğuliyyət olmadığını düşünən Dekart dini düşüncənin/nizamın hakim olduğu Orta Dövr universitetlərində özünə yer tapa bilməmişdir. Ancaq qarşısında dini əsaslarla formalaşmış yəni müqəddəslik iddiası olan bir Fransa dövləti olmuş və Dekart dini prinsiplərə əsaslanan nizama qarşı şübhə etməklə modern fəlsəfəni inşa etmişdir. Nəticə etibarilə fəlsəfi həqiqətin, biliyin mümkünlüyü üçün oturşmuş bir cəmiyyətin zəruri olduğunu ifadə etmək mümkündür. Misal üçün Atatürkün özünə ideoloji qaynaq hesab etdiyi Ziya Göyalp dövlətin inşasına xidmət üçün fəlsəfəni tərk edərək (Türkçülüyün əsaslarında fəlsəfi Türkçülük ifadəsi heç də millətçiliyin fəlsəfə ilə bağının olmağı demək deyildir) tarixin və tarixi biliyin köməyi ilə Türkçülük ideologiyasını yaratmışdır. Məlum Ziya Göyalp <em>Türkçülüyün Əsasları</em>nda əsasən tarixi metotdan istifadə etmişdir. Qaldı ki, modern milli cəmiyyəti üçün tələb edilən milli şüur da ancaq tarix vasitəsilə inşa edilə bilər. Bu mənada Ziya Göyalp yeni qurulan Türk dövləti üçün böyük bir xidmət ortaya qoymuşdur. Digər tərəfdən Cümhuriyyət Türkiyəsinin xaricdə (Fransa) ilk fəlsəfə doktorluğunu alan Nurəddin Topçu filosof olmaq yerinə “Anadolucuk” anlayışı çərçivəsində dini/muhafizəkar bir millətçi olarak Türk düşüncəsində öz yerini almışdır. Ancaq bu gün dövləti formalaşmış Türkiyədə siyasi fəlsəfi həqiqət iddiası olan filosofları vəya fəlsəfəçiləri görmək mümkündür. Halbuki tarixin təklif etdiyi bilik isə həmin cəmiyyətin sərhədlərini aşmır. O səbəblə millətçililik ideologiyasını, millətləri, milli-dövlətləri müdafiə edən tədqiqatçılar tarixi biliyə müraciət edirlər. Xülasə fəlsəfi həqiqət dövlətlərin, cəmiyyətlərin sərhədlərinə həbs edilə bilməyəcəyi üçün qovulmağı gözə almalı olur. Sokratın edam edilməyini birçoxları demokratiyanın ilk günahı olaraq ifadə edirlər. Halbuki Sokrtat fəlsəfi həqiqətində təkid etdiyi üçün (ona sağ qalmaq üçün müəyyən təklif edilmişdir) qanunlar tərəfindən qətl edilmişdir.</p><p>Nə üçün fəlsəfə ilə davam etmədiyim sualına qayıda bilərəm. Fəlsəfi axtarış sözün fəlsəfi mənasında bilməyi ehtiva edir. Belə olan halda mən nə üçün bilmək istəmədim? əlbəttə bu ritorik sualdır. Yəni fərdi olaraq mənim fəlsəfədən qopmağımdan daha çox sosial bir məsələyə işarə edir. Məlum olduğu kimi Azərbaycan ötən əsrin əvvəlində uzun bir mübarizədən, müstəmləkə təcrübəsindən sonra modernizmin dili ilə desək <em>öz müqəddəratını təyin</em> <em>etmə</em> haqqı qazanmış və inşa etməyə təşəbbüs etməyinə baxmayaraq yarım qalan bir hekayə olaraq (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nəzərdə tutulur 1918–1920) tarixdə öz yerini almışdır. Məlum ilk dövlət olan cümhuriyyət de-yuri dövlət ola bilməmişdir.<a href="#_edn5">[v]</a> İkinci Respublika (1991)<a href="#_edn6">[vi]</a> dövrü Azərbaycan dövlətinin siyasi, hüquqi inşasının tamamlanması üçün daha əlverişli olmuşdur. Çünki müstəqilliyin davamlılığı mühafizə edilmişdir. Bununla bərabər dövlətin formalaşdığını da iddia etmək müşkül məsələdir. Məlum olduğu kimi işğal faktoru Azərbaycan üçün ciddi bir məsələ olaraq qalmaqda idi. Misal modern dövlətlər üçün həlledici anlayış olan suverenlik Azərbaycan ölkəsində ölkə ərazisinin müəyyən hissəsinin işğal olunduğundan ötrü tam təmin edilə bilməmişdir. Belə olduğu təqdirdə dövlətin formalaşmağı yenə tamamlanmamış qalmaqdadır.</p><p><strong>Əlavə</strong>: 27.08.2023</p><p>Bakı, Azərbaycan</p><p>2020-ci ildə əldə edilən zəfərə qədər Azərbaycanda düşünməyin, daha doğrusu sosial fəaliyyətin qarşısındakı əsas maneə Qarabağ problemi idi. Çünki cəmiyyət və dövlət üçün prioritet məlum idi. Zəfərdən sonra isə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə təmir bərpa işləri davam etməkdədir. Belə olduğu təqdirdə tarixə olan ehtiyac davam edəcəkdir. Çünki Azərbaycan cəmiyyət olaraq fiziki inşaatdan daha vacib olan milli tarixin inşası ilə məşğuldur. Məlum son iki əsrdir Qarabağ daxil olmaqla tarix daha çox müstəmləkə marağı üçün yazılmışdır. Xülasə müstəmləkənin izlərini silmək üçün siyasət və tarixin bərabərliyinə ehtiyac var.<a href="#_edn7">[vii]</a></p><p>Azərbaycan hazırda Türkiyə cümhuriyyətinin ilk illərində qurucularından olan Yusif Akçuranın fəlsəfə ilə məşğul olmaq istəyən gənc fəlsəfəçiyə dediyi mərhələni yaşayır. Yəni Azərbaycana hələlik sadəcə dəmir (tarix) lazımdır. Belə bir şəraitdə bilməyə təşəbbüs etmək üçün boş vaxt tapmaq belə müşküldür. Əlbəttə mən tarixçi deyiləm. Lakin yazdığım siyasi mətnlər ya tarixə (bir cəmiyyətə xidmət) ya da fəlsəfəyə əsaslanmalıdır. Hazırki şəraitdə tarix zərurətdir. O səbəblə bilməkdən deyil inanmaqdan və ya inandırmaqdan yana olduğum .Çünki Azərbaycanın uzun on illiklər davam etmiş müstəmləkə və işğala qarşı dirənmək üçün millətçiliyə (tarixə) ehtiyac var.</p><p><a href="#_ednref1">[i]</a> N, Mehdiyev. <em>Bir Bilme Teorisi</em>. Dergah Yayınları. 2019. s. 15–28.</p><p><a href="#_ednref2">[ii]</a> Bakı Dövlət Universiteti istisna olmaqla, ancaq orada da nə dərəcədə tədris olunur açığı şübhəliyəm.</p><p><a href="#_ednref3">[iii]</a> Bu yazı dokturantura müdafiəsindən əvvəl yazıldığı üçün orjinala sadiq qaldım.</p><p><a href="#_ednref4">[iv]</a> Ətraflı bax: Mehdiyev, N. (2019). <em>Bir Bilme Teorisi</em>. İstanbul: Dergah Yayınları.</p><p><a href="#_ednref5">[v]</a> De-yuri bir əsası olmadığı üçün cümhuriyyətlə bağlı məsələlər mübahisəli qalmağa davam edir. Misal üçün Rəsulzadənin cümhuriyyətin qurucu lideri olduğuna dair qanuni bir əsas yoxdur. Xülasə cümhuriyyətə dair yanaşma daha çox tarixi, mənəvi əsasda inşa edilmişdir. Ətraflı bax: Vəliyev, O. (2021). <em>Azərbaycan Millətçiliyi</em>. Tərc. Q. Məmmədov və Ə. Məmmədov. Bakı: Milliyyət Araşdırmalar Mərkəzi. s. 166–177.</p><p><a href="#_ednref6">[vi]</a> Əlbəttə cümhuriyyətdən sonra bir respublika qurulmuşdur. Lakin mənim birinci, ikinci təsnifatım istiqlal anlayışına görə müəyyən edilmişdir.</p><p><a href="#_ednref7">[vii]</a> Bu çərçivədə ətraflı bax: Valiyev, O. (2022). <em>Nebi Mehdiyev’in Bir Bilme Teorisi Bağlamında Milliyetçliğin Epistemik Tahlili</em>. <em>Kutadgu Bilig Felsefe — Bilim Araştırmaları</em>, 45, 153–170.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d4b26f1471c9" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Çatışma Üzerine Bir Deneme]]></title>
            <link>https://medium.com/@Orkhanveli/%C3%A7at%C4%B1%C5%9Fma-%C3%BCzerine-bir-deneme-af6c4b23a37e?source=rss-e825deff5865------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/af6c4b23a37e</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Orkhan Valiyev]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 26 Aug 2023 10:02:50 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-08-31T10:44:49.238Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/960/1*9drU8_uPcL0uHD162Gx3wA.jpeg" /></figure><p>Orijinal: Türkiye Notları Dergisi, 2020, 14. s. 83–87.</p><p>Modernite üzerine yazılmış ve modernitenin erdemini savunan metinler genellikle modern olanın yüceliğini gerekçelendirmek için pre-modern dönemin eksiklikleri üzerinde dururlar. Bu tartışma genellikle “eski-yeni” ekseninde vuku bulmuştur. Bu anlamda çatışmanın insan yaşamında her daim yerini muhafaza ettiğini ifade etmek mümkündür. Bu makalede bilhassa modern çatışma kavramının oluşum serüveni üzerinde durulmuştur. Coğrafya’nın politikleşmesi devlet olma iradesinin vuku bulması demektir. Söz gelimi, Antik Çağ’da devlet site olarak tezahür ettiği halde, Orta Çağ’da sınırları belli olmayan Monarşiler veya İmparatorluklar olarak tezahür etmiştir. Modern devletler ise bizatihi milli-devletler olarak vuku bulmuştur. Modern çatışmanın kökeninin ise “insan formu”nun ortaya çıkarılmasıyla başladığı söylenebilir.</p><p>Bu anlamda modernitenin merkezi öznesi olan insanın veya günümüzde ulusların, devletlerin karşılaştığı modern çatışmanın temeline inmekte fayda var. Denir ki Augistunus insanın ulaşacağı nihai bilgiyi Tanrısallaştırarak bin yıllık barışı tesis etmiştir. Böylelikle hem düşünceyi hem siyaseti kutsalla kutsamış; varoluş bizatihi Tanrı’nın inayetine bağlı kılınmıştır. İşte modern insanın karşılaştığı çatışmanın başlangıcı bu bin yıllık barışın çatlak vermesiyle başlamıştır. Söz gelimi, “Modernitenin Yakın Geçmişi” olan Rönesans şairleri, ressamları vs. “insan formu”nu yücelterek Tanrı’nın İnayetine dayalı politik barışı politik olmayan bir yöntemle sarstılar. Örneğin Martin Luther’in Reform çabasının Tanrı’yı kendisinin dilinde anlama isteği kadar politik bir niteliğe haizdir. Dolayısıyla rönesans düşünürlerinin sınırlı politik tavırlarının modern çatışmayı başlattığı söylenebilir. Rönesansla başlayan kısmi çatışma modern felsefenin, politiğin nüvesini teşkil eden bireyi doğurmuştur. Bu anlamda Rönesansın insanı Kilise’den koparmaya başladığını ifade etmek mümkündür. Ancak çatışmanın bizatihi kilise karşıtı politik bir hüviyete bürünmesi uzun bir zaman dilimini gerekli kılmıştır. Öyle ki akıl ve vahiy arasındaki kesin ayrımın yapılabilmesi hiç kolay olmamıştır. Söz gelimi, Galileo Galilei (1564–1642) de bu çatışmanın bir öznesi olmuştur. Ancak kilisenin politik hakimiyetine karşı politik tutum kesin zaferini kazanmadığından kamusal alanda kendi düşüncesinden imtiha etmek durumunda kalmıştır. Çatışma Fransız Krallarının kutsallık için Kilise ile rekabete girmesiyle yeni bir boyut kazanmıştır. Öyle ki krallar en iyi Hristiyan olmak için Papalıkla rekabet içerisine girmişlerdir.<a href="#_ftn1">[1]</a> Böylece Orta Çağ devlet veya politika anlayışının da dönüşümü başlamıştır. Dolayısıyla modern çatışmanın kilise karşıtı bir mücadele çerçevesinde vuku bulduğunu ifade etmek mümkündür.</p><p>Bununla beraber “akıl ve vahiy” arasında politik ayrımın kesin olarak yapılması hemen mümkün olmamıştır. Zira Krallar Kiliseyi gözden çıkartmak yerine en iyi Hristiyan olma savaşı vererek politik meşruiyeti temin etmeye çalışmışlardır. Hasılı kelam modern çatışmanın birey ile Hristiyan din adamları arasında vuku bulduğunu ifade de etmek mümkündür. Kilse ve Krallık arasındakı en keskin çatışmalarından birisi de “Tanrı’nın İlk Evladı” olarak ifade edilen İngiliz örneğinde gerçekleşmiştir. Hristiyanlığın bin yıllık bütünlüğünü terk etmek istemeyen Thomas Moore gibi Hristiyanlar milliyetçi anlayışa karşı yenik düşmüştür.<a href="#_ftn2">[2]</a> Dolayısıyla çatışma esasında “eski-yeni” ekseninde vuku bulmuş ve yenilerin, modernlerin veya milletlerin zaferiyle sonuçlanmıştır. Modern çatışmanın nihai veya politik hedefi ise sembolik olarak on sekizinci yüzyıl olarak ifade edilebilir. Söz gelimi, Kant içinden geçtiği çağı her şeyin eleştiriye tabi tutula bildiği bir çağ olarak nitelendirmiştir. Aydınlanma kavramını da bu çerçevede yorumlamak mümkündür. Zira aydınlanmanın ateşli savunucuları evrensellik bağlamında dinsel olan çerçevesinde oluşmuş bütün toplumsallığı ret ve inkar etmiştir. Modern çatışma ekseninde yeninin eski üzerine zafer elde etmesi insana ilişkin anlayışı da köklü biçimde değiştirmiştir. Öyle ki insan siyasi tarihte ilk kez politik meşruiyetin temel öznesi haline gelmiştir.</p><p>Çatışmanın politik evreye geçmesiyle Batı toplumsal yapısı veya düzeni dinsel, mezhepsel çatışmalarla tehdid edilir hale gelmiştir. Bu anlamda modern siyasetin başat kuramcıları düzenin temin ve tesis edilmesi için uğraşmışlardır. Söz gelimi, dinsel, mezhepsel bir çatışmanın toplumsal bir niteğile büründüğü bir dönemde yaşayan Thomas Hobbes toplumsal bir sözleşmeden yana kuram geliştirmiştir. Bu anlamda modern siyaset felsefesinin başlangıc metinleri olarak da ifade edilebilecek “Leviathan” veya “Hükumet Üstüne İki İnceleme” eserleri bizatihi çatışmadan kurtularak düzeni temin ve tesis etmeyi hedeflemiştir. Günün sonunda çatışma yeni ulusları ve ulus-devletleri önceleyen bir düzenin temin ve tesis edilmesini gerekli ve olanklı kılmıştır. Daha doğrusu yaşanan süreç ulusları vuku bulan boşluğu doldurmak için ideal bir birim olarak doğurmuştur. Dolayısıyla çatışma milliyetçililerin Hristiyanları veya yenilerin eskileri yenmesiyle modern düzeni doğurmuştur.</p><p>Bununla beraber modern çatışma toplumdan topluma farklı biçimde veya zaman diliminde vuku bulmuştur. Söz gelimi, çatışma İngiltere ve Fransa örneğinde bizatihi mevcut devleti dönüştürmüştür. Yani çatışma devletle kilise arasında gerçekleşmiştir. Bu anlamda modern çatışmanın her toplumda kendi bağlamına göre geliştiğini söylemek mümkündür. Örneğin, dinsel olanla seküler olanın çatışması Azerbaycan bağlamında politiğin veya devletin kesintiğe uğradığı sömürge döneminde gerçekleşmiştir (Bkz., Tablo 1). Söz gelimi, Mirza Fetali Ahundzade (1812–1878) Azerbaycan toplumunda dinsel olanla sekülerin çatışmasının başlangıcı olarak kabul edilir. Ancak Ahundzade’nin dinsel olanla girdiği çatışma politik bir niteliye haiz olamamıştır. Çünkü Azerbaycan politik olarak sömürge halinde olmuştur. Bu sebepledir ki Azerbaycan için iki çatışma tahminen aynı zaman diliminde vuku bulmuştur. Birincisi Ahundzade ve benzeri aydınlarca dinsel öğretiyle veya din adamlarıyla girişilen çatışmada Müslüman Azerbaycan toplumunun aydınlanmasını, sekülerleşmesini gerkçekleştirmeyi hedeflemiştir. Öyle ki politik, milliyetçi bir hedefi olmayan Ahundzade dinsel olanla bir çatışma içerisine girerek milliyetçilerin önünü açmış oldu. On dokuzucuncu yüzyılın sonu ve yiriminci yüzyılın başında Müslüman/Türk Azerbaycan aydınları arasında milliyetçi tutum kendini göstermeye başladı. Çarlık bünyesinde gelişen süreç Ermeniyi öteki olarak milliyetçi aydınların karşısına çıkarmıştır. Dolayısıyla Ahundzade’nin dinsel olanla girmiş olduğu çatışma yeni bir boyuta evrilmiş oldu. Böylece modern Azerbaycan politik olarak kendisini var kılmak için öteki olan Ermeniyle çatışmak durumunda kalmıştır. Bu anlamda birinci Azerbaycan Cumhuriyetine götüren süreçte Müslüman Azerbaycanlılar arasında milliyetçi tutumun vuku bulmasına veya toplumsal nitelik kazanmasına sebep olan da bizaatihi 1905–06 Ermeni-Müslüman çatışması olmuştur. Milliyetçilik kuramcıları Birinci Dünya Savaşının bitimiyle vuku bulan politik düzenin oluşumunda milliyetçiliğin belirleyici bir etkiye sahip olduğunu ifade etmektedirler.<a href="#_ftn3">[3]</a> Bununla beraber Ermeniler milli bilince Müslümanlardan/Türklerden çok önceden sahip olmuşlardır. Çünkü gerek Osmanlı’da gerekse de Çarlık Rusya’daki Ermeniler ekonomik olarak gelişmiş durumda olmuşlardır. Dolayısıyla modern Azerbaycanı’n politik olarak var edilmesinin dinsel olanla çatışmaya girmekle beraber -Ahundzade örneğinde olduğu gibi- Müslümanları/Türkleri kendileri için öteki olarak Ermeniyle çatışmaya girmeyi de gerekli kılmıştır. Bu anlamda günümüzde Dağlık-Karabağ’da vuku bulan çatışmanın kökleri birinci Azerbaycan Cumhuriyetine kadar geriye gitmektedir. Yani modernleşme sürecinin dinsel olanla girlmiş olduğu a-politik çatışma aşamasının milliyetçi bir evreye girmesinden itibaren Ermeni anlayışı Müslümanların/Türklerin ötekisi olarak belirmiştir. Öyle ki birinci cumhuriyetin tamamlanmamış kalmasındaki temel nedenlerden birisi de Ermeni karşısında yetersiz kalmış olmasına bağlıdır. Yani birinci cumhuriyet “küçük millet”<a href="#_ftn4">[4]</a> olarak dinsel olanla girmiş olduğu çatışmada milliyetçilerin “Müslümanlara” galebesiyle bitmiş ve modern Azerbaycan ulus-devleti ilan edilmiştir. Ancak politik olarak Müslümanları/Türkleri öteki olarak kabul eden Ermenilerle çatışmada yetersiz kaldığından dolayı -başka sebepler de olduğu ifade edilebilir- milli kimliyini inşa edememiştir. Ancak Soğuk Savaşın sonlarına doğru tekrardan Dağlık Karabağ’da vuku bulan çatışma/savaş daha ciddi bir boyut kazanmıştır. Öyle ki Post-Sovyet sonrası henüz bağımsızlık kazanmış Azerbaycan cumhuriyeti kendisini torpakları içerisinde bir işgal girişimiyle karşı karşıya buldu. 18 Ekim 1991’de ilan edilmiş İkinci Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsız bir devlet olarak kendisini var etmiş ve anayasal çerçevede devletin inşasını da tamamlamıştır. Ancak Ermenilerle girmiş oldukları ikinci çatışmada/savaşta yenilgiye maruz kalarak topraklarını kaybetmesi Azerbaycan milli kimliyinin inşasını yarım bırakmıştır. Bu sebepledir ki Dağlık-Karabağ ve yedi vilayetde Azerbaycan devletinin egemenliğinin temin ve tesis edilmesi aynı zamanda Azerbaycan milletinin inşasını da tamamlayacaktır. Çünkü modern uluslar kendilerini öteki üzerinden var ederler. Azerbaycan halkı yüz yılı aşkın süredir devam eden bir çatışmada Azerbaycan halkının ötesi olan Ermeniler karşısında kendi toprağında iki kez yetersiz kalmıştır. Birincisinde henüz ilan edilmiş Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını kaybetmiştir. İkincisinde ise Dağlık-Karabağ’da işgale karşın bağımsızlığını muhafaza etmiştir. Dolayısıyla yaşamış olduğumuz çatışmanın/savaşın bir milletin kendisini var etme mücadelesi olduğunu ifade etmek mümkündür.</p><p><a href="#_ftnref1">[1]</a> Bu konular için ayrıntılı bkz., Liah Greenfeld, (2017). <em>Milliyetçilik</em>. Çev. Abdullah Yılmaz. İstanbul: Alfa Yayınları. s. 145–291; Günsoy Kaya, F. (2012). Ulus, Devlet ve Yurttaşlık: Fransa Modeli. <em>U. Ü. Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13</em>(23), 297–317.</p><p><a href="#_ftnref2">[2]</a> Bu konuyla ilgili ayrıntılı bir çalışma için bkz., Liah Greenfeld, (2017). <em>Milliyetçilik</em>. Çev. Abdullah Yılmaz. İstanbul: Alfa Yayınları. s. 53–145.</p><p><a href="#_ftnref3">[3]</a> Bu konuyla ilgili bkz., Yael Tamir, (2019). <em>Why Nationalism</em>. Washington: Brooking Institution.</p><p><a href="#_ftnref4">[4]</a> Bu tanım için ayrıntılı bir çalışma için bkz., Orkhan Valiyev, (2020). Milletini ve Devletini Arayan Bir Etnik Grup: Azerbaycan Örneği (1850–1920). <em>Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi</em>. Sayı 6, No 1. s. 1–15.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=af6c4b23a37e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>