<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Abdullah Basaran on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Abdullah Basaran on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@abdullah18basaran?source=rss-766762bb43a8------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*t5EChRqXv06NBXu7xbVJpA.png</url>
            <title>Stories by Abdullah Basaran on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran?source=rss-766762bb43a8------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 11:07:58 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@abdullah18basaran/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Zekanın ve Zeki İnsanların Matematiği: Onları Anlamak İçin İçeriden Bir Analiz]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/zekan%C4%B1n-ve-zeki-i%CC%87nsanlar%C4%B1n-matemati%C4%9Fi-onlar%C4%B1-anlamak-i%CC%87%C3%A7in-i%CC%87%C3%A7eriden-bir-analiz-6683d24e2973?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6683d24e2973</guid>
            <category><![CDATA[genius]]></category>
            <category><![CDATA[psychology]]></category>
            <category><![CDATA[consciousness]]></category>
            <category><![CDATA[emotional-intelligence]]></category>
            <category><![CDATA[ideas]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Nov 2026 23:53:16 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-17T10:35:39.020Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*gsZkjtmqPTRL6F2wXksLcg.png" /></figure><p>Direk konuya giriyorum çünkü konu beni heyecanlandırıyor. Gerçekten bunu yapmak, kendimden daha karmaşık insanları analiz etmek çok keyifli.</p><h4>Zekaya Dair</h4><p>Birinin zeki olduğunu genelde hızlı konuşması, mantıklı konuşması ve bir de sol veya sağ köşede yere bakarak konuşmasından ve soğuk kanlılığından anlıyorum. Bu minik bir detay. Zeki insanlar genelde soğuk kanlı oluyor. Çünkü olayları tüm çıplaklığı ile görüyorlar. Mesela bir soru sorulursa cevabı çok iyi biliyorlar. Bilmiyorlarsa da akıl yürütüyorlar. Ancak hiç bilmediklerini biliyor gibi gözükmek istemiyorlar.</p><p>Tipleri belli ediyor. Saçları, yüz hatları, cümle uzunlukları ki bazen kısa ve net olabiliyor. Zaten gerekmedikçe uzun konuşmak istemiyorlar. Evet, zeki insanlar gereksiz lafı uzatmayı sevmezler. Mümkünse en kısa şekilde günlük konuşmaları yapmak isterler. Daha az zeki birine yani kendisinden en az 20 puan daha düşük bir zekaya dayanamıyorlar. Örneğin IQ su 130–135 olan bir insanın kendi ülke ve çevresinin IQ ortlaması 95–110 arası ise onlarla anlaşmakta ve güçlü iletişim kurmakta zorlanır. Çünkü arada genelde 30 paunlık (2 standart sapmalık. 1 Standart sapma 15 puan fark yapar) devasa bir uçurum var. Yani 130 IQ biri ile Einstein in uçurumu kadar. Ancak 130–135 IQ biri Einstein ile bazı konularda -uzmanlık alanı dışında- anlaşabilir. Ancak 95–100 Iq insanlar bu kişiyle neredeyse hiçbir konuda anlaşamıyorlar. Toplumların genelinde 120 IQ ve üzeri dışlanır. Çünkü insanların IQ su sadece üniversite sınavı ile belli olmaz. Aynı zamanda toplumun normlarına ve saçmalıklarına nasıl tepki verdiği ile de belli olur. Zeka sadece matmatik çözmek değildir, kesinlikle. Bu çok küçük bir dilimidir. Zeka asıl olarak toplum içinde ve sosyal olarak kendini ve başkalarını hangi davranış politikası ile karşıladığındır. Bu matematikten çok daha önemlidir. Otizmli bireyler bundan hariçtir. Onların engelleri vardır. Ancak bir insan toplumun dogmalarına uyum mu sağlıyor ya da reddettiği şey ne kadar çok, bu belirleyici olabilir.</p><p>Biliyoruz ki, çok zeki insanlar var ve onlar toplumun akraba ve çevrelerinin saçma zihniyetlerinden nefret ediyorlar ama çatışma çıkarmıyorlar. Çünkü onların da yaşaması için diğer insanlar sosyal ihtiyaç giderici olarak önemli bir unsur. Ve zeki insanlar bundan hoşlanmıyor. Bir insanın IQ su 120+ olduğu zaman o insan yetişkinlikte daha olgun ve kamil bir zihne sahip olduğu için insanların egoist ve düşüncesiz ve bir adım sonrasını görmeden ilerlemeri onu rahatsız eder. Zeki insan kendi zihinsel enerjisini seviyeli konulara vermek ister. Bu kesindir. Her zeki insan kendini seviyeli konularla ilişkilendirmek mutlaka isteyecektir. Ömrünün bir döneminde bile olsa 120+ IQ biri mutlaka ciddi bir konuyla ilgilenmiştir. Çünkü zekaları normal insan normlarının üzerinde algılar. Bunun belki onlar da farkında değildir. Özellikle IQ 130+ olunca, kişi toplumdan biraz soyutlanır -ki soyutlanma derecesi aile eğitimi ve kendini geliştirme derecesi ve derinliğe bağlı artar ya da azalır- ve kendi hoşlandığı konulara yönelir. Bu yüzden toplum onları hep entelektüel veya tecrübeli olarak görür. Çünkü diğer insanlar gibi kafelerde bir kahveye 300 TL vererek saatlerini dedikodu yaparak geçirmezler.</p><p>Onlar için zaman ve zihin önemlidir. Çünkü gelecek algıları vardır. Burası önemli. Zeki insanların mutlaka çok kuvvetli bir gelecek algıları vardır. Zeka geçmişten ders alma ve geleceği inşa etme özelliğidir. Bu zekanın çok kuvvetli ama başka bir tanımıdır. Zekanın bu noktada birçok tanımı vardır. Mesela zeka çok büyük bir oranda özfarkındalıktır. Farkındalığı olmayan -öz ya da çevresel- insan ya zeki değildir ya da bir psikotik hastalıktan muzdariptir. Ayrıca zeki insanlar başkalarının normal ya da saçma algıladığı şeyleri ilginç ve estetik olarak algılayabilirler. Mesela herkes bilgisayarları ilginç buluyor. Bu zannedilenin aksine zeka belirtisi olabilir. Ancak bunu söyleyen sayısının çok olması da bu ilginin yüksek zeka barındırdığına karşı bende aksi yönde bir kanaat yaratıyor.</p><p>İnsanlar eğer daha fazla anlam ve pattern arıyorsa muhtemelen zekidir. Yani örnek vermek gerekirse 120–130 IQ civarıdır. Ancak çok zeki insanlar kaos ararlar. Özellikle de dahiler. Çünkü zeki olsa da kapasitesi %0.1 lik dilime giremeyen insanlar ender sayılmaz ve onlar zihinlerinin ulaştığı yüksek seviyelerde keyif yaparken ve bunun farkındayken, dahi insanlar yani IQ su 140+ olan insanlar kaosu ararlar ve bir sınır istemezler. Onlar için önemli olan sürekli aramak ve bulmaya çalışmaktır. Hatta Dahi olduklarının ve bulundukları olağanüstü seviyenin ve atmosferin farkında bile değillerdir. Oysa 130 IQ olan biri bulunduğu konumu idrak edecek kadar bilinçlidir. Dahiler ise akışkan zekaları o kadar uç noktadadır ki hızlarının farkında değillerdir. Bu evrenin yasasıdır. En yüksekteki kartal yerdeki güvercinlerin farkında varmaz ki onlarla kıyaslasın da “ben olağanüstü zekiyim” desin. Kişi dahi olunca ışık hızına çıkar ve kendisine göre zaman ve hız için net bir fark koyacağı bir referans da bulamaz. İnsanlar ona aptal gibi gelir ama aynı zamanda normal hatta zeki gibi de gelebilir. Işığın hızında giden kişi farklı algılar, dışında ışık hızında giden birini gözlemleyen farklı algılar. Şöyle ki fizik kuralları, ışık hızını ölçmek isteyen insanın göreceği tek şeyin ışığın yola çıktığı anda hedefe varmasıdır. Bunu kendi bilişsel süreciyle ölçemez. Dahi ise elbette ki kendi sınırlı kapasitesine bakarak yani kendi normaline bakarak ben saniyede neden 1 milyar km hızda değilim diye düşünür ve kendi ışık hızını küçümser. Halbuki diğer insanlar onunla aynı frekansta bile değildir. Bir dâhinin günlerce ve haftalarca aklından geçen şeyler dile dökülünce anlaşılır olmayabilir. Diyelim ki anlaşıldı ancak dahinin kafasında olup biten kaotik deha sürecini hiçbir normal zekalı insan anlayamaz.</p><p>Ancak 130–140 civarı IQ da olan insanlar 150–160 Iq da olan insanları çoğu zaman diğer insanlardan daha kolay ve çabuk anlar. Bu doğaldır. Hatta 135 IQ olan birisi Einsteinin zihin yapısını eğer onunla bir müddet vakit geçirir ve beraber derin sohbetler yaparsa anlayabilir. Ancak yine de erişemez. Yani o frekansı ölçebilir, anlayabilir ancak aynı frekansta mesaj iletemez. Bu tıpkı insanüstü bir uzaylı medeniyeti ile insanların anlaşmaya çalışması gibidir. İsterse dahi biri üzerinde bunu herkes deneyebilir. Kimileri hiçbir şekilde zihinsel empati bile yapamayacak, dahinin kafasından geçenleri anlatırken normal zekalı insan onu 10 adım geriden takip edecek ve tıkanacak. Tabii önemli bir nokta var ki, her zaman bu böyle değildir. Dahilerin anlaşılmasının zor olduğu durumlar, onların zekalarının en uç seviyede kullanması ile ve ürettikleri fikirlerin basite indirgenip açıklanmadan önceki halleri ile ilgilidir.</p><p>Dahiler toplumda her bin kişiden biri olarak görülür. Eğer büyük buluş yapan dahilerden bahsediyorsak bu milyonda bir bile olabilir. Ancak klinik ölçekte milyonda bir bulunan zeka seviyesi aslında 170 IQ dur. Lakin toplum nedense büyük keşif yapmayana dahi demiyor. Bu benim açımdan mantıklı değil. Dahilik bir eylem mi, yoksa bir zeka seviyesi mi? Bilindiği ve algılandığı kadarıyla zeka seviyesidir. Bir dahi buluş yapmak zorunda değildir. Yapmaması onun zihinsel kapasitesinin bir deha olmadığını göstermez.</p><p>Yetiştirilme tarzı zeki insanlar için zaten çok önemlidir. Ailesi çocuğun klasik zeki çocuk profiline uymasını ister. Çünkü ebeveyn bilinçli değildir. Ben en çok bilinçsiz bir ailede dünyaya gelen zeki insanlara üzülürüm bu noktada. Çocuklukları zeka avantajlarını yerle bir edebilir. Dikkat edilmelidir.</p><p>Bir başka konu da çok zeki insanların din hakkında herhangi bir dışlayıcı düşüncelerinin olmayışıdır. Tarihteki en büyük isimlere bakınca neredeyse hepsinin dine karşı bir ilgisi vardır. Ateist olanlarının bile dine belli noktada saygısı olabiliyor. Dindar dâhilerin sayısı tarihte ateist dahilerden çok daha fazla olmuştur. Bu normal insanlar için basit bir detaydır. Sıradan bir bilgi gibi. Ancak zeki insanlar bunu duyunca şunu da bilirler: Dahiler normal insanların bilemediklerini, göremediklerini, sezemediklerini ve anlayamadıklarını anlayacak bir kapasiteye çoğu zaman sahiptirler. Keşif ve buluşlarını ve “aha” anlarını dahilerden daha çok yaşayan yoktur. Bu onların yaratıcılık ve ilham gücünün aşırı yüksek doğrulukta çalıştığının empirik bir ispatıdır. Semavi dinler de peygamberlerin bu yüzden “fethanet” yani üstün akıl gücü ile gönderildiğini belirtir.</p><p>Dahiler, toplumun kendilerini anlayamayacak kadar zihinsel enerji tasarrufuna geçtiğini çok erken yaşlarda anladıkları için yalnızlık onlar için tek çözümdür. Üstün zekalı bir çocuk yaşıtlarına liderlik edebilir, onlara bilgiler yağdırabilir, onları anlayabilir ve onlara uyum sağlayabilir. Ancak dahi sınıfı insanlara salt bilgi satmaz. Onlara pattern tanımayı öğretme güdüsü ile konuşurlar. Mesela, 120–130 IQ birisi, bakterilerin doğadaki regülerize sistemine muazzam bir katkısını anlatırken (örnek olarak veriyorum) dâhi birisi kişiye: bakterilerden değil, onlardan çok uzak ve aynı zamanda mihenk oluşumu sana anlatır. Sen onun bu tespitini “farklı” bulursun. Büyük ihtimalle de ilk seferde anlamayabilir normal insan. Hatta ortalama üstü bile anlamayabilir gayet. Ancak dahinin yaptığı aslında kendisi için çok basittir. Bir miktar alan araştırmasından yola çıkarak kafasında söylenmek istenen sözün noktasalından 10 adım önceyi ve 10 adım sonrayı tahmin edip, toplamda -örneğin- 20 adımlık bir sürecin patternini yani ana fikrini çıkarıp karşıdakine tam olarak bunu söylemek ister. Belki 20 adım değil ama bilemedin 10 adımlık bir hesap yapar. Lakin bu 10 adımın da hepsi büyük zorlu mantıksal süreçler olmak zorunda değildir. Çoğunlukla birkaç puzzle parçasını hızla birleştirmek gibidir.</p><p>Ben hep düşünürüm, bir dâhi, geceleyin odasına kapanıp elinde kalem ile en azından sıradışı olacak şeyleri not alırken neler düşünüyor bilmek isterdim. Evet, dahiler kendilerini analtabilir elbette. Ancak mutlaka karşıdakinin onu anlamak için dikkatini vermesi gerekir.</p><p>Kitaplar dahilerin ve çok zeki insanların çok nadiren aha anı yaşadıklarını söyler. Halbuki empati yapabildiğim kadarıyla ve biraz da yaşanmışlık tecrübesinden yola çıkarak onların gündelik hayatta bile normal bir insan için aha anı olabilecek pek çok kez bilişsel farkındalık ve sıçrama yaşadığını herkes bilmez. Onlarla konuşmaya başladığınızda sorun, “çok kitap okur ve araştırır mısın?”, onlar çok büyük ihtimalle evet diyecekler ancak bu sizi yanıltmasın, zihni çok uç noktada çalışan insanlar kitap okumasa bile kesinlikle normali aşan fikirlere sahip olacaklardır. Hatta dahiler için bu çok daha geçerlidir. Onların pek çoğu hayat ve evren hakkında o kadar mükemmel gözlemler yapar ki, bunlar normal insanlardan kat be kat daha güçlü ve derin tespitler olduğu için bazen okumaya gerek duymazlar. Okuyacakları şeyin zaten biraz düşünseler ulaşabilecekleri bir default mod olduğunu anladıkları anda kitabı daha başında bırakılar. Bu muazzam bir zeka göstergesidir. Dikkat edin. Belli bir kristalize zeka ile birikmiş bilginin verdiği rahatlıktan bahsetmiyorum, kitabın başında 10 sayfa okuyarak en azından tam nokta atışı olarak ileriki bilgileri bilemeseler bile kitabın çapını kestirirler. Diyelim ki kitabı okumak (400 sayfa olsun) 1 haftalarını alacaksa, onlar konuyla ilgili özellikle teknolojinin bu kadar geliştiği bir dönemde bilgisayar başında geçip daha kısa sürede benzer bilgileri elde edebilirler. Ayrıca kitabı alıp bölüm bölüm okuyanları da vardır. Çünkü tümünü okumak vakit kaybıdır. Bildikleri için değil, kendi zihin uzayında düzgün bir kütleçekimsel yer kaplamayacaklarından ve yörüngesine güçlü ve büyük fikir gezegenlerini oturtmaya değer olmayan şeyleri eleme içgüdülerinden dolayıdır.</p><h4>Üstün Zekalı İnsanların Karşıdaki Kişiyi Algılama Biçimleri Nedir?</h4><p>IQ su 120 den sonrası olan insanlar için karşılarındaki insanı analiz etmek artık bir reflekstir. Onlar her şeyi bir analiz sebebi olarak bulurlar. Aslında zeki insanın sözel-sayısal gibi basit ayırımların dışında çok daha fazla ortak yönleri vardır. Ekseriyeti kendilerini anlayacak birilerini ararlar. Ancak bu anlaşılma isteği toplumda çok yanlış anlaşılır genelde. Bu duygusal bir dertleşmeden ziyade, entelektüel bir anlaşılma isteğidir. Lakin elbette ki insan ister zeki olsun ister olmasın duygusal olarak da anlaşılmak ister, orası zaten barizdir.</p><p>Normal insanlar kişiler çok saçma veya çok mantıklı konuşmadığı sürece ve belli mimikleri yapmadığı sürece onlar üzerinden bir akıl yürütmeleri zordur. Mesela normal bir insan Jeoffrey Dahmer ile konuşsa ondan bir duygu, karakteristik bir yönelim, düşünce patterni gibi şeyleri anlamakta zorlanır. Çünkü Dahmer seri katilliği ile bilinir ve çok soğukkanlı ve ifadesiz bir adamdır. Ancak zeki bir insan gördüklerinin ötesine geçer. Ben, böyle bir adamla karşılaşsam, onun o anki durumuna takılıp kalmam çünkü beni yanıltmak için rol bile yapabilir. Ve bunu çok iyi yapar. Çünkü zihinlerinde sapmışlık ve psikopatlık zirvededir. Ne kadar zeki olursan ol o anki davranışlarından ve konuşmasından az bir şeyden başka bir şey anlamayabilirsin. Ancak yeterince zeki insan yeterince tecrübeli olandır aynı zamanda çünkü onun için geçmişteki insanlar bir analiz antrenmanıdır bir noktada. Bunu yaparken de yorulmaz ve tükenmişlik hissetmeler. Eğer siz Dahmerin ilk gördüğünüzde ve ayrılacağınız ana kadar onu görüp; onun o noktaya gelirken ki halini, o an size karşı olası düşüncelerini, ve sizin ona karşı olan halinizin onun tarafından da analiz edildiğini anlarsanız siz artık sezgisel olarak işi hallediyorsunuz ve gerçekten başarıya ulaşırsanız zeki olduğunuza emin olabilirsiniz.</p><p>Unutulmamalı ki, zeki insanların asıl süper silahı normal durumlar bitip olağandışı durumlar başlayınca başlar. Mesela Dahmer gibi ifadesiz bir insanı çözmeye çalışırken. Bu noktada mantık biter ve parlak zihinde sezgiler başlar. Sezgi daha önce de dediğim gibi büyük bir zeka göstergesidir. 120 IQ bir insan sezebilir ancak sık hata yapar. Lakin 130 IQ ve üzeri insanlar hele de 140+ ise sezgileri çok daha isabetlidir.</p><h4>Zeki İnsanlar Neye Değer Verir?</h4><p>İnsan kendinden 20 puan daha üstte IQ ya sahip olan birine zeki der. Bilinenden gidersek zeki diyecek kişiden zeki olan kişi en az 20 puan daha yüksek bir bilişsel güce sahip olmalıdır. Toplumun zeki dediği insanlar en az 120–130 IQ olanlardır. Bu insanlar herşeyde bir kaliteyi sever. Saçmalıkta bile kalite varsa yapabilirler. Anlayışları sığ olmadığı için garip şeylerin altında daha derin bir güzellik veya estetik buldukları sürece onu yapma eğilimi gösterebilirler. Diğer insanlar yani toplumun her kesimi o insanlara garip gözüyle bakar. Burada ince bir çizgiyi çizmekte fayda var. İşin tamamen saçma olmasından bahsetmiyorum. Kişinin garip bir derinlik ve genelde saygınlık uyandıran bir saçmalık yapması daha olası. Çünkü zeki insanların tuhaf bir şekilde daha utangaç olduklarını gördüm. Çünkü aptallık yapmak onlar için çok utanç verici ve kendilerine karşı bir hakaret olacak potansiyelde bir şeydir. Onlar için aptallık farklı da olabilir mesela açıklanamayacak ve sonucunda bir şey elde edilmeyecek bir soru sormak onlar için rezil olmakla eşdeğer olduğu için bunu yapmaktan kaçınırlar. Ancak normal insanlar her gün her zaman bu soruları soruyorlar. Ve hiç de dert etmiyorlar.</p><h4>Dahiler ve Delilier: Hangisi daha mutlu?</h4><p>Malesef insanların kendi aralarında cahilce söyledikleri bu deliler en mutlusudur, dahiler çok mutsuzdur, zeki insanlar depresif ve çok başarılıdır gibi klişe ve dogmatik fikirler popüler oldu. Halbuki en çok mutsuz olanlar normal insanlardır. Dahiler neden mutsuz olsun ki? Çok zeki insanların mutlu olması için normal insanlarda olmayan ek olarak bir sürü şey sayabilirim:</p><ol><li>Yeni keşiflerin ve onların süreçlerinin hazzı başka bir şeyle ölçülemez.</li><li>Kendileri gibi zeki insanları bulup arkadaş olduklarında hem duygusal hem de ek olarak zihinsel hemcinslerini bulmak ayrı bir mutluluktur.</li><li>Problem çözen olmak ayrıcalıktır.</li><li>İnsanlar sürekli onlara saygı duyuyor.</li><li>İnsanlar onlara zeki ve çalışkan olduklarını söylüyor.</li><li>Evreni daha iyi anlıyorlar ki bu da evrensel bir bilince girmek demek. Bunu ben deneyimleyen biri olarak basit ve gündelik sıkıntıları takmamama yardımcı oluyor. Ayrıca evrensel psikolojiye giren insanlar sanki bilgileri sayesinde evreni kafalarında sürekli başka başka simüle ediyor oldukları için sürekli heyecanlı bir filmi izler gibiler.</li><li>Evlilikleri daha olgun oluyor.</li><li>Başarılı oluyorlar.</li><li>Yalnızlıkla barışıklar ki bu çoğu insanın kâbusu.</li><li>Bir şeye odaklanınca normal insanlardan daha iyi anlıyorlar.</li><li>Dopamin eşikleri daha yüksek ve mutlu oldukları şey çok uçuk şeyler değil ve mutluluk eşikleri daha yüksek. Ayakları yerden çabuk kesiliyor. Bu da daha doya doya mutluluk yaşamak demek.</li></ol><p>Başlıca faydaları bunlar. Bazı azınlık olan çok zeki insanlar elbette zihinsel hasstalık ve kötü çevrelerden dolayı mutsuz bir hayat yaşayabiliyorlar.</p><p>Yazının devamı gelecek. Amacım zeki insanlara ve zekaya dair popüler ve sıkıcı dogmaların dışında berrak bir fikir vermekti. Başardıysam ne mutlu.</p><p>Önemli bir sey de var, IQ puanlari zekayi tanimlamaya yetmez.</p><p>Bu arada, 11 yıldır (16 yaşımdan beri) insan beyni ve zekayı araştırıyorum. Evet, hala bıkmadım :)</p><p>İyi okumalar…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6683d24e2973" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zekanın Asıl Tanımı Nedir? Zeka Testleri Ne Kadar Geçerli? Zeki İnsan Kim?]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/zekan%C4%B1n-as%C4%B1l-tan%C4%B1m%C4%B1-nedir-zeka-testleri-ne-kadar-ge%C3%A7erli-zeki-i%CC%87nsan-kim-8b0da7f31730?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8b0da7f31730</guid>
            <category><![CDATA[emotional-intelligence]]></category>
            <category><![CDATA[types-of-intelligence]]></category>
            <category><![CDATA[gifted]]></category>
            <category><![CDATA[psychology]]></category>
            <category><![CDATA[intelligence]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 26 Sep 2026 23:24:16 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-26T23:24:16.779Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Zeki olup olmadığımızı bilebilir miyiz?</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hX8DVZfv__PwQykXox9-YA.jpeg" /><figcaption>Vitaly Gariev-Pexels</figcaption></figure><blockquote>Duygusal Zeka, analitik zeka, sayısal zeka, sözel zeka… Dedi ve sonsuza kadar saymaya devam etti…</blockquote><p>Birkaç yıl boyunca zekayı, 10 yıl boyunca da beyin ve davranış bilimini çok faktörlü olarak araştırdım ve okudum. Bu noktada yazıyı sizler için genelgeçer değil ve aslında gereksiz kapsayıcı da değil, konuyu daha gerçekçi bir zemine oturtmak için yazıyorum.</p><p>Ama bundan önce size direk internette en doğru sonuç veren zeka sitelerini hemen vereyim belki klinik kesinlikle bir sonuç için ödeme yapmak istemezsiniz ve fikir sahibi olmak istersiniz:</p><ol><li>Cogn-IQ.org</li><li>Cognitivemetrics.com</li><li>Cognitivetesting.org</li></ol><p>Buradaki testlerin bazıları Cronbach Alfa ve G-factore değerleri ciddi oranda altın standart olan en çok kabul gören WAIS-4 zeka testi ile uyum gösteriyor.</p><p>Hızla cevap almak isteyenler için ve makaleyi okuyacak vakti olmayanlar için kısa ve özet cevapları veriyorum:</p><ol><li><strong>Zekanın asıl ve gerçek tanımı nedir?</strong></li></ol><p>İnsanlarda zeka, çok farklı zorluk derecelerinden oluşabilen ve esas varlık nedeniyle hayatta kalma, hayatta kaldıktan sonra kendi ve çevresindeki öz problemleri çözmeye yarayan yeteneğin kavramsallaşmış ismidir.</p><p>2. <strong>Zeka testleri ne kadar geçerli?</strong></p><p>Zeka testleri, mutlak anlamda ve her açıdan tamamen ve kapsayıcı anlamda geçerli sayılamaz. Ancak insanların hali hazırda kalıplaşmış problemlere karşı verilecek tutumların doğru ya da yanlış veya bakış açısına göre doğru ya da yanlış olabilecek cevapların değerlendirmesini yaptıkları için genel olarak insanların diyelim ki çözmekte olduğu 100 problem tarzı varsa, zeka testleri bundan falanca kadarını ölçmek konusunda başarılıdır.</p><p>3.<strong> Zeki insan kimdir?</strong></p><p>Öncelikle merak edilen soru şu: Herkes zeki sayılır mı?</p><p>Cevap: Görece hayır ve evet. Görece dememin sebebi, zekanın ne derecede zekilik olarak kabul edileceğine kim karar veriyor? Diyelim ki 115 IQ puanını almış biri -ki bu kendi zekasını ve potansiyelini %100 tanımlamaz- 90 IQ puanı almış birine göre ilginç fikirler üretiyor olsun. Ancak 150 IQ puanı alan biri için onun fikirleri belki de ilkel kalır. İşte zeki olmak da aslında geçerli bir kavram olsa da diğer bakış açısına göre de cevabı değişimlidir.</p><p>Ancak kabaca zeki insan şudur: Kendinin ve çevresinin son derece farkında ve karşısındaki problemleri -ister basit, ister karmaşık; ister soyut, ister somut- çözebilme yeteneğine sahip insandır.</p><p>Evet, acelesi olanları uğurladıktan sonra daha zevkle konuyu spontane olarak konuşabiliriz.</p><p>Ben tabu yıkmayı severim. Sorgulamayı günlük aktivitem haline getirmek için uğraşıyorum. <em>Kendimi zeki biri olarak görmüyorum. Çünkü zihnim hep daha ilerisini hayal ediyor :)</em>. — — — -Şaka.</p><h4><strong>Espri Zeka Göstergesi Mi?</strong></h4><p>Evet, espri çoğunlukla bir zeka göstergesidir. Bu konuda hep abimi örnek vermişimdir. Abim son derece normal bir insan. Kendisinin uzun zaman boyunca çalışıp girdiği sınav sonucunda aldığı netice düşük olmasa da ve yüksek olarak kabul edilse de bana olması gerekenden düşük gelmişti. Üstelik bu sınav için 1.5 senesi vardı. Örneğin abim 10 üzerinde 7 almış olsun, ben hep kendimin o sınava o kadar hazırlansam 9 alabileceğime inanırdım. Peki abim bu noktada yeterince zeki değil mi?</p><p>Hayır mı? Acele ettiniz. Sınav tam da mantığı, hızı ve çalışma belleğini tartıyordu. Buna bakarak bir zeka sınavı da denebilirdi. Ancak ben demiyorum. İnsanların 1.5 yıl hazırlanarak girdiği ve iyi-kötü bir puan aldığı sınav genellikle zekanın büyük ihtimalle %50 civarını ölçecektir. Bunun nedeni sınavların genellikle kristalize zekayı ölçmesindendir. Abim ise durumları absürtleştirerek insanları güldüren biri. Esprinin zekice olup olmaması önemli değildir, sadece etrafındakileri güldürmek istersin, hepsi bu.</p><p>Yeğenimle gökyüzüne bakıyorduk. Amacımız kayan uyduları görmekti. Belki ISS (uzay istasyonu) nu yakalamaktı. Yeğenim konuyu uçaktan paraşütle atlamaya getirdi ve sonra sordu: ‘Paraşüt açılmazsa ne olur amca?’ , ‘Yedek paraşüt var canım, o seni korur.’, ‘Yedek paraşüt açılmazsa ne olur amca?’, ‘İşte o düş-ük ihtimal canım’. Yeğenim bu espriyi anladı. Kendisi daha 9 yaşında. Onun anladığına mutlu olmuştum.</p><p>Merak edilen bir nokta da zeka türleri.</p><p>Halihazırda zeka 2 kısımda ölçeklenir: Kristalize zeka, akışkan zeka.</p><h4><strong>Kristalize Zeka</strong></h4><p>Ömrünüz boyunca öğrendiniz, hatta belli zamanlarda ise sadece duyduğunuz bilgilerin sonradan bir akıl yürütme işlevi için mükemmel bir şekilde kullanılması performansına bu zeka adı verilir. Yani edindiğiniz bilgilere, ve bu bilgileri belleğinizde, hafızanızda ne kadarını tutup bunlara ne kadar fikir üretebildiğiniz ve problem çözebildiğinizdir.</p><h4>Akışkan Zeka</h4><p>Bu ise kristalize zekanın biraz ters açısıdır. Daha önce aşina olmadığınız ve çözümü hakkında daha önce bir bilgiye ve deneyime sahip olmadığınız problemlerin çözümlerini ve fikirleri nasıl ürettiğinizle alakalıdır. Mesela, daha önce hiç matris türünde zeka soruları görmeyen biri resmi bir zeka testinde bu sorulardan yüksek bir skor yapabiliyorsa, ek olarak bu yeteneği ölçen sadece matrisler değildir tabii, bu insanın akışkan zekasının yüksek olduğunu söyleyebiliriz.</p><p>Sorduğunuzu duyuyorum: Hangisi daha genel zekayı ortaya koyar?</p><p>Tabii ki de akışkan zekanın genel zeka ile uyum katsayısı daha büyük bir korelasyon gösterir.</p><h4>Nedir bu genel zeka?</h4><p>Genel zeka yani g-faktörü zeka testlerinde zekayı ölçen birçok alan ve alt alanların kendilerine ait puanlamaya etki ağırlıkları ile beraber ortaya çıkan z-score hesabı ile ağırlıklandırılmış toplam puanın kendisidir.</p><p>Ancak ince bir detay var. Bu iki zeka alanından da 120 IQ yaptıysanız ortalamanız (120 + 120)/2 = 120 olmaz. İkisi de 120 ise sonucun bu oranların genel toplumda görülme olasılığı daha az olduğu için bir tık daha yukarıda olduğu ölçülür. Çünkü genel toplumda kristalize zekası 130 IQ olup, akışkan zekası 110 IQ gibi bir sayı olan insanlar az değildir. İkisinin de yüksek olması daha nadir karşılaşılır. Bu da skorun tahmini ama gerçekçi olarak söylüyorum, 125 çıkmasını daha olası kılar.</p><h4>Hız mı, Anlam mı?</h4><p>Herkes zekanın hız olduğunu söyler. Ben Quora da buna karşı çıkan tek kişiydim bildiğim çevremde ve benim aksi ispatımdan sonra insanlar fikirlerini değiştirip yorumumun altına ‘aa evet ben de öyle düşünüyordum’ falan yazdılar ve yine bir tabu kırdım. Size sadece şunu diyeceğim bu konuda, bazı insanların IQ testlerinden 125 çıktığını görebilirsiniz, ancak çok az bir kısmı belki de çok daha üstün bir zekaya sahip olabilir. Bunun nedeni test sorularını yüksek doğrulukta ama hızlı çözememeleridir. Yani o insana soru başına 45 sn değil de 1.5 dakika verseniz sonuç fırlayabilir. Ayrıca klinik olarak ‘hız’ yetenekleri ayrı olarak ölçülebiliyor. Ancak hız genel zekası çok yüksek insanlarda ‘genel olarak’ yüksektir.</p><p>Zeka aslında tanım olarak her psikiyatrın söyleyeceği gibi problem çözme yeteneğidir. Ancak ben bu kadar araştırma ile yine sorguladım ve biraz daha farklı bir tanıma vardım. Ve inanın ki bu tanım gerçek bir zeka tanımıdır.</p><blockquote>Zeka, hayatı en iyi şekilde idame etme sanatıdır. İnsanın kendisi ve çevresi için en faydalı olanı fark etmesi, bilmesi ve uygulayabilmesidir.</blockquote><p><em>Kötü insanlar bu sözümden bir şey anlamayacaklar. Hayır, zekaları yetmediği için değil, kalpleri yetmediği için</em>… (şaka)</p><p>Aslında zekanın tanımı yapılırken insan için konuşuyoruz. İnsan ise bir yön tayin etmeden zekasını neye kullanacağını bilemez. Herkes ya faydanın yolundadır, ya da zararlının. Böyle bir anlamlandırma olmadan zekayı nasıl tanımlayabiliriz? Eksik kalırdı değil mi? Bir Porsche’niz var ve onu hangi yolda süreceğinizi umursamaz mısınız?</p><p>Diyelim ki çok çalışkan olan bir kadın var ve bu kadın Berkeley Üniversitesini kazanıyor. Siz bu kadın faydalı mı, yoksa nötr mü? Ya da zararlı mı? Eğer akademik çalışmalarını kansere çözüm bulmak gibi bir sebep için yapıyorsa kesinlikle dünya üzerindeki birçok insandan daha faydalı biri olabilir. Aksini zaten anladınız.</p><p>Zeka tanımım size biraz etik kaygı güden birinin tanımı olarak gelebilir. Ancak asla böyle bir amacım yok. Zeka bizim bugün biz olmamızı sağlayan şeydir. Zannedilenin aksine iyilik ve merhamet ‘kalpte’ değil, Talamusun Hipotalamus ile, Hipotalamusun Amigdala ile, Amigdalanın ise Prefrontal Korteks ile beynimizde milyonlarca karmaşık ilişkilerin sonucunda ortaya çıkar. Düşünebileceğiniz her duygu ve düşünce tam olarak burada, kafamızın içinde gerçekleşir. Hatta beyin insanı hasta yapan ve iyileştiren şeyin ta kendisidir.</p><p>Bir keresinde Covid-19 un en hummalı zamanlarından birinde odamda kışın battaniyeye sarılmış oturuyordum. Annem akrabalarımızdan birinin şiddetli bir şekilde virüs kaptığını söylüyordu. Ben bunu duyunca umursamadım. Ama beynim bana sormadan umursamış. Ve ben bu işi olduğundan fazla ciddiye almışım, ama farkında bile değilim. Birkaç dakika sonra vücudumda bir titreme, kırgınlık, vücudumun her yerinde terleme baş gösterdi. Anneme fena durumda olduğumu söyledim. Annem psikolojiktir dedi. <em>Ve tabii ki ben de “fark eder mi anne, gerçek de olsa aynı durumdayım zaten” dedim.</em> Gülmedi ama neyse. Ambulans çağırdık. aşağı kadar indim ve kontrol ettiler. Sonunda da doktor hanım bunun psikolojik olduğunu söyledi.</p><p><em>İşte o an anladım ki beynim isterse beni her an bir seri katil gibi ö…. Neyse. Şaka tabii ki.</em></p><p>Ancak aslında beyin bizi hayatta tutmaya programlanmış olsa da bizim anamızı ağlatabilir. Bunu da bize sormadan yapar. Sadece bilinç dışı olarak kaygı, stres ve korkuyu artırarak bunu benim üzerimde gerçekleştirdi.</p><h4>Zeki insan kimdir? Zeki olduğunu anlayabilir misin?</h4><p>Dunning-Kruger Etkisini hiç duydunuz mu? Bu etki, zeki insanların kendilerini ciddi ciddi aptal sanmaları durumudur. Dün diğer insanların çokça yaptığı bir durumu hatayı yaptı ve o bunu bilmiyordu ve sonra kendisine ‘aptalım’ dedi. İşte bu zeki olduğunuzu %100 işaret etmese bile zeki olan insanların %90&#39;ının yaşadığı bir durum.</p><p>Zeki insan;</p><ol><li>Gelecekteki engelleri görüp ona şimdiden önlem alabilen,</li><li><em>YKS sınavından ilk 100&#39;e girebilen… </em>Hayır tabii ki, o kadar başarılı biri çok zekidir evet ama her zeki böyle olmak zorunda değil,</li><li>Tek bir bakış açısına sahip olmayan, analiz etmeyi seven,</li><li>Çok meraklı ve bilgiye aç,</li><li>Zor şeylere karşı bir ilgi duyan ve yer yer zor şeyleri başarı ile çözen,</li><li>Tek bir odak noktasını değil sistemi gören ve eleştirebilen,</li><li>Kendi yetenek alanında insanların çoğunu eleyebilen,</li><li>“Bazen” çok çalışmadan da iyi neticeler alabilen,</li><li>Derin sorular sorup o soruların düşünce izlerini takip eden,</li><li>Günlük halk sohbetlerinden sıkılabilen ve derinlik arayan,</li><li>Normal insanların anlamakta, düşünmekte, çözmekte değil başarılı olmasını, yapamayacağını düşünüp üşendiği konulara takık olan,</li><li>Kitap okuyan ve özellikle okumuyorsa eksikliğini çeken,</li><li>Ve genel olarak insanların klinik olarak en az %95 inden daha zeki olan</li></ol><p>insana denir.</p><h4>Zeka Türleri Nelerdir?</h4><p>Aslında iki cevaplı bir soru bu. Klinik olarak zeka ölçen testlerde birçok alt alan vardır. Ve bir insan bu alt alanlardan sadece birinde spesifik olarak iyi olabilir. Evet, vardır böyle zeka türleri. Toplumun o çok başarılı olarak gördüğü insanlardan birçoğu böyledir. Mesela Youtube da <strong>Veritasium</strong> kanalının sahibi Derek Muller şuan 21 milyondan fazla takipçiye sahip olup Youtube’nin en büyük bilimsel kanallarından birinin sahibidir.</p><p>Kendisi nicel zekada 143 IQ sonucuna ulaşmıştır resmi bir testte. Ancak akışkan zekası çok daha düşüktür. Bu durum onun Queen ve Sydney gibi üniversitelerde fizik ve mühendislik alanlarında lisans ve doktora yapmasına yol açmıştır. Çünkü deha sınırında bir sayısal zekası vardır.</p><p>Ancak toplumun %68 i normal zekalı olarak konumlanır. Alt %16 sı yetersiz zeka, üst %16 sı ise parlak ve ondan sonra üstün zeka olarak kabul edilir.</p><p>Zeka türleri ana kolda şunlar olarak kabul edilebilir teknik bakış açıya göre:</p><ol><li><strong>Duygusal Zeka (EQ)</strong></li><li><strong>İntelligence Quotient (IQ) yani zeka katsayısı.</strong></li></ol><h4>Duygusal Zeka</h4><p>Bu zeka türünün genel zeka faktörünü pek etkilemediği düşüncesi büyük ve halk arasında sık karşılaşılan bir yanılgıdır.</p><p>Duygusal zekanın ‘ağlamak ya da bağırmak’ ile ilgili olmadığını belirteceğim.</p><p>Temelde kişinin kendisinin ve çevresindeki insanların (Hatta hayvanların) duygusal ve psikolojik durumunu hızla kavrayan ve iyi anlamda müdahale edebilen kişidir.</p><p>Evet, bu kadar basit bir tanımı olduğunu söylüyorum. İnsanların duygusal zekaları düşükse başarılı olamayacakları söylenir. Bu da bir tahmindir ve esasında yanlış olabilecek bir önermedir.</p><p>Dünyada çok zeki ama duygusal zekası düşük bir sürü insan görüyoruz. Ailesi ve kendisi ile arası çok kötü olan dahi bilim insanları mevcuttur tarihte ve bugünde. Duygusal zekanın başarıyı engellediği düşüncesi aslında kişinin çalışmak ve başarılı olmak için gerekli duygusal düzenlemeyi sağlayamayacağına dayanır. Burada mesele EQ değil disiplindir. Disiplin de zaten duygusal zekası olan insanların bile çoğu zaman göstermediği bir iradedir. Demek ki disiplinin EQ ile alakası zayıf görülebilir, şimdilik.</p><p>Diğer zeka türleri şunlar olabilir:</p><ol><li>Akışkan Zeka</li><li>Kristalize zeka</li></ol><p>Bunları zaten anlatmıştım.</p><p>Bir başka çeşit:</p><ol><li>Sözel akıl yürütme</li><li>Sayısal akıl yürütme</li></ol><h4>Sözel Zeka</h4><p>Bu zekası kuvvetli olan insanlar genellikle akıcı konuşuyorlar. Akıcı konuşmakta bazen zorluk çekmelerinin sebebi ise kelime dağarcıkları çok fazla olduğu için konuşurken kelimeler saniyeler içinde ağızlarına yuvarlanır ve <em>hangisini seçeceklerine karar vermeye çalışmak, diğer insanların onlara “konuş artık” demelerine sebep olur..</em></p><p>Şaka bir yana aslında yetenekleri arasında şunlar olması muhtemel:</p><ol><li>Harika şiirler yazabiliyorlar,</li><li>Veya iyi birer yazarlar,</li><li>Konuşurken uzun ve mantıklı cümleler kurabiliyorlar,</li><li>İlginçtir ama şeyleri sözel ya da yazı olarak ifade edebilenler de var. Mesela size bir çizgi göstersem onu anlatın desem ne dersiniz? Düz bir çizgi işte, gibi şeyler mi? Sözel zekası yüksek insanlar bunu bile anlatabiliyorlar. Örnek verdim sadece..</li><li>Konuşmalardaki vurgu, duraksamalar, mantıksal ölçümler ve sanatsallıklar onların daha çok dikkatini çeker.</li></ol><blockquote>IQ Puanlarının kaç olunca iyi veya kötü olduğunu internette bir arama ile öğrenebilirsiniz. Ben size kısaca şunu açıklayacağım: 90 altında çıkan sonuçlar “zeka testine göre”! normalin altında kabul edilir. 126 IQ ve yukarısı da üstün zeka kabul edilir. 145 IQ ve yukarısı da dahi olarak kabul ediliyor.</blockquote><p>Başka zeka türü yok mu?</p><p>Var. Çok.</p><ol><li>Bedensel-Kinestetik zeka</li><li>Görsel zeka</li><li>Yaratıcı-Üretken zeka</li><li>Müzik Zekası</li></ol><p>.</p><p>.</p><p>.</p><p><em>132456. Sosyal zeka</em></p><p><em>132457. Doğacı zeka</em></p><p>Diye gider.</p><p><em>(Sondaki absürt rakamlar, bir beynin kaç farklı zeka türünü gösterebileceği ile ilgili bir alayı gösteriyor..)</em></p><p>Zeka dediğin ya vardır ya yoktur, doğacı zeka da neymiş. İnsanlar matematik çözemeyince baktılar olmuyor, farklı zeka türleri icat ediyorlar…</p><p>Diyordum eskiden.. Ama durum farklıymış.</p><p>Burada kast edilen zeka türleri, aslında kişilerin kendilerinin en zevk duydukları alanlara yönlendirme durumuna bakarak üretilmiştir. Hoş insanda da doğa zekası olması kadar normal bir şey yoktur herhalde. Bunun için ilginç bulmuştum.</p><p>Buraya kadardı.. Umarım istediğinin fazlasını bulmuşsundur. Dahası bir sonraki yazımda.</p><p>İyi okumalar dilerim..</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8b0da7f31730" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Tasarımda Yeni Bir İlke Türettim: Commitment Weight]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/tasar%C4%B1mda-yeni-bir-i%CC%87lke-t%C3%BCrettim-commitment-weight-97c9f28a4d6c?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/97c9f28a4d6c</guid>
            <category><![CDATA[ui-design]]></category>
            <category><![CDATA[ui]]></category>
            <category><![CDATA[ux-design]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <category><![CDATA[ux-ui-design-thinking]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 04 May 2026 10:03:23 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-04T10:03:23.609Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Duolingo nun tasarımı üzerinde çalışıyordum. Şu sayfaya kadar geldim:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/486/1*YYSkGwopShm1ahX6qdLeKQ.png" /></figure><p>Burada dikkatinizi neler çekiyor?</p><p>Hepiniz biliyorsunuz, haftanın ilk görevini bitirince bu görüntü ortaya çıkar. Yani 0 etrafında oluşan bir efekt ile 1 e dönüşür bu da ‘başladım ve başardım’ hissi yaratır.</p><p>Ancak biraz daha düşürseniz bu tasarım kalabalığının neredeyse Happy Path (Mutluluk Yolu- insanları mutlu ettirecek etkileşimler kurma) ilkesini dikkat dağıttığı için kıracağını göreceksiniz. Neredeyse…</p><p>Ancak burada benim eklemek istediğim şey aslında Happy Path ve Cognitive Overloading ilkelerinin bir yavrusu niteliğinde.</p><p>En görünür 0 işaretinin altında maalesef ‘henüz yapılmamış koca bir haftanın boş olduğu gösteriliyor’ ki bu da kullanıcı da tam benim dediğim yere geliyor: Commitment Weight (Bağlılığın Yükü).</p><p>Bu yavru ilke aslında spesifik bir tanım. Ancak önemli bir noktaya parmak basıyor. Tanımı şu:</p><h4>Eğer bir ürün devamlılık gerektiriyorsa ya da kullanıcının devam etmesini amaçlıyorsa ona yüklenen uzun vadedeki sorumluluğu kullanıcıya göstermemeli ve sezdirmemelidir.</h4><p>Kısaca, kullanıcı yaptığı yolculuğun ve seçtiği ürünün kendisine hep mutluluk getireceğini ve fayda sağlayacağını düşünmeli ve tabii ki öyle olması da gerekiyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=97c9f28a4d6c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Açık Ofis Neden Bozuldu? HexaPod Bunu Etkili Bir Şekilde Düzeltiyor!]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/a%C3%A7%C4%B1k-ofis-neden-bozuldu-bir-alt%C4%B1gen-bunu-i%CC%87nan%C4%B1lmaz-%C5%9Fekilde-d%C3%BCzeltiyor-0aded3030d47?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0aded3030d47</guid>
            <category><![CDATA[innovation]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <category><![CDATA[architecture]]></category>
            <category><![CDATA[ideas]]></category>
            <category><![CDATA[company-culture]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 05 Apr 2026 02:29:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-04T10:37:51.635Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1VZ8yjPK2nmYXcvXyGbP7w.png" /><figcaption>Tasarımımı belli oranda doğru gösteren AI ile oluşturduğum resim</figcaption></figure><blockquote>Resimler sadece fikir vermek için AI tarafından oluşturuldu. Gerçek tasarım şekli değildir.</blockquote><p>Açık ofis fikri iyi niyetle başladı. Hiyerarşiyi kırmak, iletişimi artırmak, binaları daha verimli kullanmak. Ama pratikte ortaya çıkan şey çoğu zaman farklı oldu: uçsuz bucaksız bir masa denizi, ortada kalan insanlar, gürültünün altında ezilen odaklanma kapasitesi ve garip bir paradoks bu kadar çok insanın aynı mekânda bulunmasına rağmen yalnız hissetmek ve daha nicesi…</p><p>Buna rağmen kapalı ofise geri dönülemez çünkü kapalı ofis de kendi sorunlarını getiriyor. İzolasyon, iletişimsizlik, havasız ve karanlık odalar. Meselenin gerçek çözümü iki kutbun arasında bir denge değil, problemi geometrik olarak yeniden çerçevelemek.</p><p><strong><em>HexaPod</em></strong> icadım tam burada duruyor.</p><h3>Geometri Neden Önemli</h3><p>Çoğu ofis tasarımı dikdörtgenle başlar. Masa dikdörtgen, oda dikdörtgen, bina dikdörtgen. Bu mantıklı çünkü inşaat ve üretim dikdörtgene göre optimize edilmiş. Ama dikdörtgen, insan davranışı için optimize edilmemiş.</p><p>HexaPod’un temel geometrisi altıgen. Bu estetik bir tercih değil, işlevsel bir karar.</p><p>Altıgen, doğada balıkçıl peteği ve kar kristali gibi yapılarda ortaya çıkar çünkü en verimli alan bölme şeklidir her yüzey komşusunu tam olarak tamamlar, boşluk bırakmaz, fazla malzeme harcamaz. Üstelik altıgenleri yan yana dizdiğinizde köşe noktalarında doğal boşluklar oluşur. Bu boşluklar yol olur. Koridor planlamazsınız, geometri onu size verir.</p><p>Tek bir HexaPod’un çapı 6 ile 9 metre arasında değişiyor. Minimum 25, maksimum 45 metrekarelik bir alan. İçine maksimum 6 kişi. Bu sayı rastgele değil: ekip büyüklüğü olarak 6, hem yüz yüze iletişimin hâlâ mümkün olduğu hem de anlamlı bir iş birliği yapılabilecek sınırda. Her kenar bir çalışma alanına karşılık geliyor yarım altıgen biçiminde bir masa konfigürasyonu, her çalışanın kendi kapısı var.</p><h3>Mahremiyet ve Görünürlük Aynı Anda</h3><p>HexaPod’un duvar sistemini anlamak, tasarımın mantığını anlamaktır.</p><p>Duvarlar yarı opak cam. Oturduğunuzda komşunuzu görmezsiniz. Ayağa kalktığınızda merkezdeki ortak alan görünür hale gelir. Podun dışına bakan yüzey koridora dönük cephe tamamen şeffaf.</p><p>Bu üç katman aynı anda üç farklı şey yapıyor: odaklanma için mahremiyet, hareket için bağlantı, kuruma aidiyet için görünürlük. Kapalı ofis size mahremiyeti verir ama bağlantıyı keser. Açık ofis bağlantıyı verir ama mahremiyeti yok eder. HexaPod ikisini de veriyor çünkü her birini farklı bir yükseklik katmanına atıyor.</p><p>Çatı akustik perfore panelden. Bu malzeme sesi emmek için tasarlanmış, yansıtmak için değil. Fabrika ve konser salonu akustiğinde kullanılıyor, hafif ve montajı kolay ve hem de çok ucuz. Cam kalınlığı artırılarak ekstra ses yalıtım malzemesine gerek bırakılmıyor. Sonuç: sessiz ama tamamen izole değil, dışarıdan kopuk değil ama içerideki konuşmalar dışarıya sızacak kadar açık da değil.</p><p>Aydınlatma sistemi kenar profillere gömülü şerit LED. Birincil kaynak gün ışığı yetmediğinde LED devreye giriyor. Tavandaki difüzör mevcut merkezi klimaya bağlanıyor ya da taban hava üfleme sistemi tercih ediliyor.</p><h3>Kapılar ve Ortası Açık</h3><p>Her çalışanın kendi kapısı var itip çekmeli, menteşeli. Sürgülü değil. Bu küçük bir ayrıntı gibi görünse de kişisel sahiplenme duygusu için önemli: kendi alanına kendi kapından giriyorsunuz.</p><p>Poda merkezden geçiş ise kapısız, açık bir boşlukla sağlanıyor. Bu boşluk hem günlük akışı kolaylaştırıyor hem de yangın tahliyesinde kritik. Köşe koridorları minimum 120 santimetre genişliğinde tasarlanmış, yani yangın tahliye mevzuatına uygun. Tahliye planını ayrıca çizmiyorsunuz; geometri onu da zaten çözüyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6TRxq59ZWr--y7D1t87RXQ.png" /></figure><h3>10 Adım Meselesi</h3><p>Bir çalışanın günlük hayatında zamanının büyük bir bölümü aslında çok küçük şeyler için harcanıyor: kahve almak için başka kata veya uzak bir köşeye yürümek, öğle yemeği için binanın dışına çıkmak, bir şey sormak için başka bir ekibin masasına kadar gitmek. Bu her seferinde 5–10 dakika. Günde 4–5 kez. Haftaya yaydığınızda ortaya ciddi bir kayıp çıkıyor.</p><p>HexaPod’un merkezi sosyalleşme ekosistemi birden fazla podun çevrelediği ortak alan. Buraya ulaşmak için 10 adım yeterli. Kahve makinesi burada, oturma köşesi burada, atıştırmalıklar burada. Kart oyunları, ortak bir ofis defteri, fikir paylaşım için minimalist bir tablet. Bitkiler ve yeşil alan.</p><p>Bu alan salt bir mola yeri değil. Ayakta veya masada kısa toplantılar burada gerçekleşiyor. Farklı podlardan insanlar burada çakışıyor. Spontan fikir alışverişi buradan çıkıyor. Tasarımcılar buna “sıcak geçiş noktası” diyebilir; işlevsel olarak ise günde ortalama bir saatlik operasyonel kazanım anlamına geliyor.</p><h3>Ekip Bazlı Mantık</h3><p>HexaPod bir oturma planı değil, bir ekip kimliği. Pod bir ekibe ait, içindeki kişi sayısına değil ekibin kendisine. Bu ayrım önemli.</p><p>Pod doluyken yeni biri gelirse standart ofis alanına yerleşiyor. Yer açıldığında poda geçiyor. Bu bir haksızlık değil ve beklenen bir süreç çünkü başından beri böyle çerçevelenmiştir.</p><p>Pod içinde boş masa kalırsa israf değil, esneklik olur. Geçici çalışan, freelance ziyaretçi veya başka ekipten biri o masayı kullanabiliyor. Boşluk, sistemin hata vermesi değil, sistemin öngörülü olması için bir tolerans olur.</p><p>HexaPod her kata ya da her ekibe uygulanmak zorunda değil. Bir şirket bazı katlarda HexaPod kullanırken diğerlerinde standart ofis tasarımını sürdürebilir. Bu hibrit model bir eksiklik değil, bir konumlanma stratejisidir. HexaPod herkes için değildir; ekosisteme dahil olan için premium bir çalışma ortamıdır.</p><h3>Psikolojik Tazelik</h3><p>Uzun vadede en iyi tasarımlar bile monotonlaşır. HexaPod buna üç ayrı katmanda yanıt veriyor.</p><p><strong><em>İçerik katmanı:</em></strong> mobilya düzeni, bitki yerleşimi, aydınlatma rengi ve yüzey kaplamaları altıgen geometriyi bozmadan dönemsel olarak değiştirilebilir. Aynı alan farklı bir his verebilir.</p><p><strong><em>Bağlantı katmanı:</em></strong> hangi pod hangi poda açılıyor, hangi ekip merkeze daha yakın bu ilişkiler yeniden düzenlenerek farklı bir ofis deneyimi yaratılabiliyor. Fiziksel yapı sabit kalırken sosyal topoloji değişiyor.</p><p><strong><em>Kimlik katmanı</em></strong>: her poda dönemsel isim ve renk kodu verilebilir. Alfanümerik bir etiketin yanı sıra dönemsel bir isim Kızıl Pod, Atlas Pod gibi çalışanın o alana aidiyetini artırıyor. Küçük ama işe yarayan bir şey değil mi?</p><h3>Bir Gün Nasıl Geçiyor</h3><p>Sabah ofise geliyorsunuz, ekibinizin podunu buluyorsunuz. Kendi kapınızı itiyorsunuz, oturuyorsunuz. Yarı opak cam komşunuzu gizliyor ama varlıklarını hissediyorsunuz — sesler tam bastırılmıyor, tamamen izole de değilsiniz. Öğlen on adım atıyorsunuz, kahvenizi alıyorsunuz, ekip arkadaşınızla kısa bir şey konuşuyorsunuz, geri dönüyorsunuz. Gün boyunca bir yerden bir yere koşturmuyorsunuz. Akşam tüketilmemiş ayrılıyorsunuz.</p><p>Bu senaryo kulağa basit geliyor. Ama bunu sağlayan şey basit bir tasarım değil değil geometrinin, akustiğin, cam yüksekliğinin, merkezi alanın ve ekip kimliğinin aynı anda doğru çalışması.</p><h3>Son Düşünce</h3><p>HexaPod bir ofis içinde küçük, belirgin ve sahiplenilmiş ekosistemler yaratmaya yönelik modüler bir sistem. Sorunun kendisi “açık mı kapalı mı” değildi zaten; sorun, mekânın insan davranışını hiç hesaba katmadan tasarlanmasıydı.</p><p>Altıgen bu hesabı yapıyor. Geometriden yol çıkarıyor, camdan hem mahremiyet hem görünürlük çıkarıyor, mesafeden zaman kazanıyor, boyuttan ekip kimliği çıkarıyor. Tasarımın güzelliği burada: her karar bir şeyi daha çözerken başka bir şeyi bozmuyor.</p><p><strong>HexaPod</strong>’un çözdüğü problemler:</p><ul><li>Özel alanın o kadar da özel olmayışı</li><li>Çalışma alanını sahiplenme hissinin olmayışı</li><li>Mahremiyet</li><li>Aşırı sosyalleşme — izolasyon sıkıntısı</li><li>Model eskidiği için gelen şikayetler</li><li>Alan Verimsizliği ve karmaşa</li><li>Zaman sıkıntısı (yiyecek-içecek, sosyalleşme, mola, eğlence için)</li><li>Kontrol hissinin olmayışı.</li><li>Işık ve ortam kalitesinin yer yer zayıf kalması</li><li>Gürültü Sorunu</li><li>Verimsizlik Sorunu</li><li>Enerji hattı Sorunu (klima, ışık, elektrik → Tek hatta halledilebilir)</li><li>Telefon konuşmaları için kabinlere kadar gitme ve sıra bekleme sorunu</li></ul><p>Bu fikir ile 13 tane açık ofis sorunu tamamen ortadan kalkıyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0aded3030d47" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Tasarımda Gerçek Sezgiyi Ölçmek: “Hayali Ürün” Deneyi ve Yoklukla Hazırlama (Nothingness Priming)]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/tasar%C4%B1mda-ger%C3%A7ek-sezgiyi-%C3%B6l%C3%A7mek-hayali-%C3%BCr%C3%BCn-deneyi-ve-yoklukla-haz%C4%B1rlama-nothingness-priming-9233567444d2?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9233567444d2</guid>
            <category><![CDATA[product-design]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <category><![CDATA[ux-design]]></category>
            <category><![CDATA[ux]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 27 Feb 2026 21:51:58 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-04T10:30:17.638Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Tkv5e2s0g1MbIT7JJxDMmg.jpeg" /></figure><blockquote>Backrooms oyunu anlatmak istediğime hizmet ediyor.</blockquote><p>İnsanların zihni zaten tıklım tıklım dolu. Onları artık çok renkli, çok havalı veya karmaşık tasarımlarla şaşırtamazsınız. Bir kullanıcının asıl şaşırdığı ve sadakat duyduğu şey; beklediğinin tam aksi yönde hareket eden, zihnine saygı duyan ve “Buyur, alan senin” diyen bir sadeliktir. Apple’ın sadelik tarzının bu kadar başarılı olmasının altında yatan temel neden de budur. İnsanlar o sürekli uyarılmaktan ve dijital gösterişten bıktı. Nasıl ki şehirde bunalan insan doğaya, bilgisayar başında yorulan insan kitaba kaçmak istiyorsa; arayüzlerdeki sadelik arayışı da aşırı uyarılan beynin o gürültüden kaçış isteğidir.</p><p><strong>Hedef Marka Değil, Empati ve Deneyimdir</strong> Tasarımda kullanıcıya sunacağımız hediye, klasik “marka ismini hatırlatma” çabası olamaz. Aynı eski değerlere ve metriklere takılı kalırsak, eleştirdiğimiz o bozuk sisteme geri döneriz. Bizim asıl yapacağımız şey kullanıcıya saf bir deneyim yaşatmaktır. Elbette bu, lunapark gibi kalabalık, her yerden bir şeylerin fırladığı bir deneyim değil. Temel olarak şu soruya odaklanmalıyız: <em>“Ben bir kullanıcıyım, bir ürün almak için bu siteye veya mağazaya girdim. Karşımda nasıl bir deneyim görmek isterim?”</em> Bu sorunun cevabı empatiden geçer ve bunu geleneksel yöntemlerle çözemeyiz. Gerçek veriyi elde etmek için, rastgele mağazaya giren insanlara içerideki bir telefonu veya bildikleri bir ürünü soramayız; çünkü bize sadece ezberlerini kusarlar. Yepyeni bir şey oluşturmak istiyorsak, deneyi tamamen hayali ve daha önce hiç var olmayan bir ürün üzerinden yapmalıyız.</p><p><strong>Deneyin Kurgusu: […………] Boşluğu</strong> Bu aşamada zeki uzmanlar toplanıp hayal güçlerini kullanmalı. Mantıklı ama daha önce dünyada hiç var olmayan hayali bir ürün kurgulamalılar. Ardından kullanıcıların karşısına çıkıp tam olarak şu cümleyi kurmalılar:</p><blockquote>“Gördüğünüz anda size nasıl kullanılacağına dair net bir önsezi verecek bir […………….] ürünü düşünün.”</blockquote><p>O noktalı yere, uzmanların kurguladığı o hayali ürün konulacak. Ortada referans alınacak eski bir ürün veya alışkanlık yok. Sadece bir zihinsel boşluk var.</p><p><strong>Sezgi ve Akıl Sentezinin Ayrımı</strong> İşte asıl derinlik bu noktada ortaya çıkıyor. Kullanıcılar, daha önce hiç bilmedikleri bu hayali ürün boşluğunu doldururken iki farklı yol izlerler:</p><ol><li>Bazıları hiç düşünmeden, tamamen <strong>sezgileriyle</strong> (içgüdüsel olarak) bir kullanım şekli üretir.</li><li>Bazıları ise durup düşünür ve kendi <strong>akıllarının senteziyle</strong> mantıksal bir kurgu inşa eder.</li></ol><p>Bu deney sayesinde, bir tasarımın “sezgiye uygunluğu” ile “akıla uygunluğu” arasındaki o kritik ayrımı doğrudan kullanıcıların gözünden, hiçbir dış etkenin kirletmediği saf bir ortamda anlamış oluruz.</p><p><strong>Nothingness Priming ile Bağlantı</strong> Bu kurgu, “Nothingness Priming” (Yoklukla Hazırlama) ilkesinin deney alanına yansımış halidir. Kullanıcıyı, ekrana bir şeyler yığarak değil; ona sınırları zekice çizilmiş bir “yokluk” sunarak etkilersiniz. Kullanıcıya ne düşüneceğini dikte etmezsiniz; o boşluğun yarattığı illüzyon ve çağrışımla, çözümü onun kendi zihninde, kendi sezgisi ve aklıyla bulmasını sağlarsınız. Gerçek ve modern tasarım odağı, her şeyi göstermek değil, göstermediğiniz o sonsuz ihtimaller üzerinden zihni yönlendirmektir.</p><p>Önceki yazımı okumadan bu yazıyı tam olarak anlayamayabilirsiniz.</p><p>İşte<a href="https://medium.com/@abdullah18basaran/tasar%C4%B1m-d%C3%BCnyas%C4%B1na-yeni-bir-yakla%C5%9F%C4%B1m%C4%B1-sunuyorum-nothingness-priming-i%CC%87lkesi-517fbc1766bd"> burada.</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9233567444d2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeni ve Orjinal Tasarım Fikrim: ‘Nothingness Priming’ Mimarisi]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/tasar%C4%B1m-d%C3%BCnyas%C4%B1na-yeni-bir-yakla%C5%9F%C4%B1m%C4%B1-sunuyorum-nothingness-priming-i%CC%87lkesi-517fbc1766bd?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/517fbc1766bd</guid>
            <category><![CDATA[ux]]></category>
            <category><![CDATA[ux-design]]></category>
            <category><![CDATA[product-design]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 07 Feb 2026 23:14:59 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-04T10:44:40.195Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Tasarımda Anlamsal Yokluk ve Bilişsel Yönlendirme Sentezi</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*wE2jT323z_dfWftl" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@jcorl?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Joseph Corl</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/the-suns-corona-corona-during-a-solar-eclipse-qCepANGLvY4?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p><strong>Özet:</strong></p><p>Bu çalışma, Kullanıcı Deneyimi (UX) literatürüne radikal bir paradigma değişimi olarak <strong>“Nothingness Priming” (Yoklukla Hazırlama)</strong> ilkesini sunmaktadır. Bu yaklaşım, boşluğu (negative space) pasif bir “alan” veya grafiksel bir “nefes” olarak değil; tasarımın tek, mutlak ve aktif odak noktası olarak konumlandırır. Geleneksel tasarım öğretileri, “var olan” öğelerin organizasyonuyla ilgilenirken; bu yeni sentez, <em>Amodal Tamamlama</em> ve <em>Reification</em> (Şeyleşme) gibi ileri nöro-bilişsel süreçleri manipüle ederek, “yokluğun” sonsuz anlamsal potansiyelini bir yapı malzemesi olarak kullanır. Amaç, çevreleyen elementlerle etkileşime sokarak kullanıcının bilinçaltında <em>görünmeyen</em> ama <em>hissedilen</em> bir gerçeklik inşa etmektir. Vereceğim örnekte de insanın YOK luğu en belirgin görüdüğü ancak o yokluk hakkında en çok VAR lık ürettiği şey uzaydır. Karanlıktır, bilinmezdir, sonsuzdur, çoğu boşluktur. Uzayda ise ürünümüzü en mükemmel adeta bir vahiy anı gibi dizayn eden şey olarak da Karadelik örnek alındı. Doğadan esinlenme kimliğimi bu şekilde yansıtmış oldum. Ancak tabii ki bu yeni teknik yaklaşımı türlü şekillerde uygulamak mümkündür. Yani sadece aşağıda verdiğim gibi tek bir uygulama şekli yoktur. Ancak yeni olduğu için işin uzmanlarının bunu daha standardizasyonu yapılmış biçimde oturtması da gayet mümkündür.</p><h3>GİRİŞ:</h3><h3>1. Görünür Olanın Diktatoryasından “Yokluğun İhtişamına”</h3><p>Tasarım dünyası uzun süredir boşluğu sadece estetik bir denge unsuru olarak görme hatasına düşmüştür. Ancak <strong>Nothingness Priming</strong>, tasarımın ontolojik tabanını değiştirir. Burada tasarımcı, ekrana bir şeyler ekleyen bir dekoratör değil; hakikati gizleyerek onun zihinsel ağırlığını artıran bir <strong>Bilişsel Mühendistir</strong>.</p><p>Bu ilke, klasik “gizli şekil” oyunlarından (Gestalt Closure) tamamen ayrışır. Aksine, bütün tasarımın, merkezdeki devasa bir anlamsal boşluğun etrafında şekillendiği bir <strong>manyetik alan modelidir.</strong> Markanın ana teması yokluktur; ancak etraftaki her veri, her bileşen o yokluğu kanıtlamak ve ıraksak anlamlara çekmek için oradadır. Yokluk, tasarımın yan ürünü değil bizzat kendisidir. Nasıl ki evrende bir Karadelik (Black Hole) görülemez, ancak çevresindeki ışığı ve zamanı bükmesinden varlığı mutlak bir şekilde anlaşılırsa; bu tasarımda da “YOK”luk, “VAR”lığı tetikleyerek kendini ispat eder.</p><h3>2. LİTERATÜR TARAMASI VE TEORİK ALTYAPI</h3><p><strong>Nothingness Priming</strong> ilkesi, özgün bir sentez olmakla birlikte; temellerini Bilişsel Psikoloji, Semiyotik ve Nöro-Estetik alanındaki köklü teorilerden alır. Bu çalışma, mevcut literatürdeki parçalı bulguları birleştirerek, onları pasif birer algı hatası olmaktan çıkarıp, aktif bir <strong><em>tasarım metodolojisine</em></strong> dönüştürmesiyle ayrışır.</p><p>Aşağıdaki teorik dayanaklar, bu yaklaşımın bilimsel meşruiyetini oluşturmaktadır:</p><p><strong>2.1. Reification (Şeyleşme) ve Kanizsa İllüzyonu</strong></p><p>Gestalt psikolojisinin temel taşlarından biri olan <em>Reification</em>, zihnin algısal boşlukları doldurarak orada olmayan yapıcı bir nesne görme eğilimidir. <strong>Nothingness Priming</strong>, bu biyolojik refleksi devralır; ancak Kanizsa’nın aksine, kullanıcıya geometrik bir şekil değil, anlamsal bir kavram (lüks, güç, fırsat) inşa ettirmeyi hedefler.</p><p><strong>2.2. Amodal Tamamlama (Amodal Completion)</strong></p><p>Albert Michotte (1946) çalışmalarına dayanan bu teoriye göre, beyin örtülen kısmı silmez, onu “perde arkasında var olmaya devam eden” bir bütün olarak işler. Bizim yaklaşımımızda, YOK-luk alanı bir perde işlevi görür. Tasarım elementleri bu perdenin arkasına doğru aktığında, beyin orada görünenin ötesinde devasa bir veri seti veya değer olduğu sonucuna (inference) varır.</p><p><strong>2.3. Göstergebilimde “Sıfır Göstergesi” (The Zero Sign)</strong></p><p>Roman Jakobson’un “Sıfır Göstergesi” teorisi, bir işaretin yokluğunun da anlam taşıdığını belirtir. <strong>Nothingness Priming</strong>, bu teoriyi <em>Aktif Yokluk</em> seviyesine taşır. Arayüzde bilinçli olarak bırakılan boşluk, bir şeyin eksikliği değil, <strong><em>tanımlanamayacak kadar büyük bir şeyin varlığı</em></strong> olarak kodlanır.</p><p><strong>2.4. Değer Algısında Kıtlık Sezgiseli (Scarcity Heuristic)</strong></p><p>Davranışsal iktisat literatüründe, ulaşılması zor veya görünürlüğü az olan şeylerin değerinin yüksek algılandığı kanıtlanmıştır. Tasarımda YOK-luk kullanımı, enformasyonel bir kıtlık yaratır ve beyin bu boşluğa “paha biçilemez” bir değer atfeder.</p><h3>3. FELSEFİ UYGULAMA: Sonsuz Anlamın İnşası</h3><p>Bir arayüzde bir kavramı somut bir ikonla temsil ettiğinizde, o kavramın algısını piksellerle sınırlamış olursunuz. Oysa bizim yaklaşımımızda süreç tam tersine işler:</p><blockquote><strong><em>“Tasarımcı bir nesneyi çizdiğinde, o nesnenin anlamını sınırlar. Ancak nesneyi ‘yok edip’ sadece etkisini bıraktığında, anlam sonsuzlaşır.”</em></strong></blockquote><p>Bu teknik, kullanıcıya ne düşüneceğini söylemek yerine, kullanıcının zihnini (priming) o boşluğu kendi en derin arzularıyla doldurmaya hazırlar. <em>Pareidolia</em> (Bilişsel Yansıtma) ilkesi gereği, insan zihni kaotik veya boş alanlarda anlamlı desenler görmeye programlıdır. Ekranda gördüğü VAR-lar, kullanıcının bilinçaltındaki YOK-ları tetikleyen birer anahtardır.</p><h3>4. TEKNİK MİMARİ ÖRNEĞİ: “Singularity Condensation” (Tekillik Yoğunlaşması)</h3><p><strong>Nothingness Priming</strong>, paradoksal bir mühendislik gerektirir: YOK olanı, VAR olanla kanıtlamak. Bu süreç, rastgele bir minimalizm değil, kullanıcının “Scroll” (Kaydırma) hareketiyle tetiklenen tasarımın geneline yayılmıştır. Tasarım akışı dört ana evrede gerçekleşir:</p><p><strong>A. Faz 1: Potansiyel Berraklığı (The Latent Clarity — %0-%30 Scroll)</strong></p><p>Kullanıcı deneyimi, uzay boşluğuna fırlatılmadan önce güvenli bir zeminde başlar. Arayüz, “Kuyumcu Berraklığı” adını verdiğimiz, Apple estetiğine yakın, steril ve yüksek bir beyazlıkta sunulur. Ancak bu beyazlık pasif değildir; <em>Latent Gravity</em> (Gizli Yerçekimi) prensibi gereği, tipografi ve minimal gölgeler, aşağıdan gelen görünmez bir çekim kuvvetiyle hafifçe zemine baskı yapar. Bu, kullanıcıya -yüzeyde her şey sakin, ama derinlerde büyük bir kütle var- mesajını verir. Aşağı kaydırma için gereklidir. Ön metinlerle kullanıcıyı belirsizliğe itersiniz.</p><p><strong>B. Faz 2: Atmosferik Geçiş ve Doppler Etkisi (%30-%70 Scroll)</strong></p><p>Kullanıcı aşağı indikçe (derinleştikçe), <em>Görsel Doppler Etkisi</em> devreye girer. Arka plan renkleri ve elementler, kullanıcının derinliğine <em>real-time</em> (eşzamanlı) tepki vererek beyazdan, atmosferik griye ve nihayetinde gece koyuluğuna dönüşür. Bu evrede ikon veya resim kullanımı minimize edilmiştir, amaç süsleme değil, -göğe yükselme- veya -madene inme- hissiyatını, yani atmosferik değişimi yaşatmaktır.</p><p><strong>C. Faz 3: Olay Ufku ve Yığılma Diski (Event Horizon — %70-%85 Scroll)</strong></p><p>Tasarımın %70 derinliğinde karanlık hakim olur. Ancak bu zifiri bir karanlık değil, <em>Accretion Disk</em> (Yığılma Diski) mantığıyla, yer yer beliren yıldız benzeri ışık kümeleriyle aydınlatılmış bir uzay boşluğudur. %85 derinliğe ulaşıldığında, ekranın merkezinde mutlak bir YOK-luk noktası (Karadelik) belirir ve kullanıcı kaydırdıkça bu nokta büyür. Çevredeki ışıklar ve veriler, bu karadeliğin içine düşmemek için direnmez; aksine onun çekimine kapılarak merkeze doğru akmaya başlar.</p><p><strong>D. Faz 4: Tekillik Yoğunlaşması ve Vahiy (The Revelation — %85+ Scroll)</strong></p><p>Bu sürecin zirve noktasıdır. Karadeliğin içine çekilen yıldızlar ve ışıklar, merkezde sıkışarak (condense) bir maddeye dönüşür. Bu madde, klasik bir metin değil, boşlukta yankılanan bir hakikattir. <em>Tipografik Yankı</em> (Typographic Echo) tekniğiyle; <strong>Kalın -&gt; Orta -&gt; İnce </strong>ağırlıklarında, metalik bir dokuyla yazılmış (Örn: “<strong><em>ARADIĞIN ŞEY SENİ BULDU</em></strong>”) gibi özel hissettiren ifadeler belirir. Kullanıcı bunun benzeri özel hazırlanmış metinle normalden daha büyük bir etkileşime girer.</p><p>Hemen ardından, bu yoğunlaşmış anlamın içinden, karanlığın içinden bir elin uzatılması gibi, nihai ürün (Varlık) doğar.</p><h3>SONUÇ: Zihinsel Tamamlamanın Zaferi</h3><p><strong>Nothingness Priming</strong>, tasarımı kullanıcının gözünden alıp zihnine teslim etmektir. Ekranda görülen pikseller, ışıklar ve metinler sadece birer dekor; asıl gösteri ise bakıp da göremedikleri, ancak Olay Ufku’nda hissettikleri o <em>tanımlı boşluktadır.</em></p><blockquote><strong><em>Olayın özeti şudur: Anasayfada kullanıcı bir sihirli yöntemle -metinler, içeriklerin yerleri, sayfa rengi, resimler, ikonlar- YOK-luğu önce çğrıştırır. Sonra bu his alınınca, o yokluğa bir tasarım giydirilerek anlam verilir. Ve o anlamın ortasında da ürünümüz vardır.</em></strong></blockquote><p>Bu yaklaşım, kullanıcıyı pasif bir izleyici olmaktan çıkarıp, tasarımın yaratıcısı konumuna yükseltir. Çünkü o karadeliğin içini dolduran, tasarımcının kodları değil, kullanıcının kendi ruhudur. Ve hiçbir grafik, kişinin kendi hayalinden, kendi arayışından ve kendi bulduğu cevaptan daha ikna edici olamaz. Tasarımcı burada sadece sahneyi kurar; hikayeyi ise kullanıcının bilinçaltı yazar. Unutulmamalıdır ki, bu tek bir fikirdir. Dolayısıyla diğer ünlü tasarım ilkelerinin yerini almalıdır gibi iddiam yok.</p><p>Ve hepimizin bildiği üzere:</p><p>Mükemmellik, eklenecek bir şey kalmadığında değil, o YOK-luktan başka çıkarılacak bir şey kalmadığında elde edilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=517fbc1766bd" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Daha Zekice Düşünmeniz İçin Yol Gösterecek Sorular Ve Cevaplar Neler Olabilir?]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/daha-zekice-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnmeniz-i%CC%87%C3%A7in-yol-g%C3%B6sterecek-sorular-ve-cevaplar-neler-olabilir-0f19d49dfafb?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0f19d49dfafb</guid>
            <category><![CDATA[ai]]></category>
            <category><![CDATA[science]]></category>
            <category><![CDATA[brain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 06 Feb 2026 03:28:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-06T03:32:07.963Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/507/1*IY6AKBQj2kFUcZ2FFA3Xkw.png" /><figcaption>Metafor</figcaption></figure><p>Quora yı size şiddetle tavsiye ediyorum. Kendinizi oranın bir miktar bilgi kirliliğinden arındıracak kadar bilgi sahibiyseniz sizin için harika bir ortamdır. Mutlaka her gün yarım saatinizi Quora ya ayırın.</p><p>Bu sorular aslında size yeni bakış açıları öğretmekle kalmaz, ilginizi de artırabilir.</p><p>Bunlar 8 soru ve 8 cevaptan oluşuyor. Cevapları ben yazdım. Ve umarım sizin de bakış açınızı besler.</p><p>İlk soru güzeldi… Ve cevabı da.</p><ul><li><strong><em>Beynimiz o kadar muazzam bir makine olmasına rağmen neden diferansiyel denklemleri yaparken zorlanıyor?</em></strong></li></ul><p>Beynimiz sadece matematiksel problemleri çözmekle kalmaz. Vücudumuzdaki her işlevi de yerine getirir. Manevi hesaplamalar, gelip geçen yüz binlerce düşünce, binlerce hesaplanmış olasılık, nefes alma, denge, gözlerimizden gelen milyarlarca veri noktası, semantik hafıza, epizodik hafıza ve daha niceleri. Ancak matematik, beynin doğrudan anladığı bir veri formatı değildir. Örneğin, bir integral işareti beraberinde birçok soyut hesaplama getirir. Beyin buna aşina değildir. Amaç matematik problemleri çözmek değil, hayata uyum sağlamaktır. Bu yüzden çoğu insan matematiği sevmez, çünkü ona aşina olmadan yapmak zordur.</p><ul><li><strong><em>İnsan beyni bir makineye takılsa ve tüm sistem kurulsa çalışır mıydı?</em></strong></li></ul><p>Evet, bu en mantıklı cevap; çünkü son aylarda yayınlanan bir deneyin sonuçlarına göre, bilim insanları beyin hücrelerini kullanarak bir bilgisayara oyun oynamayı öğrettiler. Bu, beynin işlev görmek için insan vücuduna gerçekten ihtiyaç duymadığını doğrudan gösteriyor. Teoride, beyinle iletişim kurabilen, kimyasal ve elektriksel sinyaller üretebilen bir makine yaptığınızda, inşa ettiğiniz şeyin hassasiyetine ve derinliğine bağlı olarak, bir makineye beyin bağlayıp çalıştırabilirsiniz.</p><ul><li><strong><em>Yüksek IQ lu insanların hafızası düşük olabilir mi? (soru içinde dallandı)</em></strong></li></ul><p>Gerçekte, hafıza, daha önce keşfedilen bilgileri bir bilgi yapısının temeline yerleştirmek ve dağılmadan bir arada tutmak için gereklidir. Ancak, hayal gücü olmadan, ne yazık ki bu bilgiyi çığır açacak şekilde kullanamazsınız. Dolayısıyla, hayal gücü mü yoksa hafıza mı sorusuna gelince: bir dahinin hafızası kesinlikle Alzheimer hastası birinin hafızası kadar zayıf olamayacağından ve yaratıcılık hafızadan ziyade hayal gücünün netliğini gerektirdiğinden, cevabım hayal gücü olurdu.</p><ul><li><strong><em>200 Zeka seviyesinde biri kafadan matematik işlemleri yapabilir mi?</em></strong></li></ul><p>Sorunun üslubu yanlış. Bu bir zeka seviyesi değil, IQ seviyesi olabilir. Zeka dediğimiz şey çeşitli alanlara yayılır ve en küçük faktörlerden bile etkilenebilir. Zeka genel performanstır, oysa IQ bir testten elde edilen dar kapsamlı bir analitik sonuçtur. Sorunuza gelince: 200 IQ’ya sahip biri olarak düzeltirsek, bu IQ’ya sahip bir kişi en zor konularda bile kolayca hesaplama, analiz ve derin sezgi yapabilir. Bu seviyede, etrafındaki insanların genellikle onlara karşı içsel bir korku duyacağı kadar derin sularda dolaşabilirler. Ancak, bu kadar zeki bir kişi bile bazen çok basit görevleri yerine getiremeyebilir. Çünkü zihinleri o kadar geniştir ki, küçük ve sıradan eylemler söz konusu olduğunda bir tür körlük yaşarlar.</p><ul><li><strong><em>Zekamı nasıl odaklarım ve zekamı keskinleştiririm?</em></strong></li></ul><p>Cevap çok basit: girdileri azaltın. Beyninize daha mantıklı işlere dikkat etme konusunda şikayet etseniz, size “Bana ne verirsen ona dikkat ederim, dostum” derdi. Ben de bunun bir örneğiyim. Sosyal medyayı bıraktım ve Quora’da zekice sorulara cevap yazmaya başladım. Odak noktam yerinde ve zihnimin de açıldığını söyleyebilirim. Ayrıca, beyinde ne kadar çok bağlantı varsa, o kadar hızlı anlar. Ne kadar çok ilgili şey bilirseniz, beyniniz bunlar aracılığıyla diğer meta bilgilerle o kadar çok bağlantı kurar.</p><ul><li><strong><em>Daha fazla nöron ve bağlantı ile beyni taklit edemez miyiz?</em></strong></li></ul><p>Bu karşılaştırma bana biraz ilkel geliyor. İnsan beynini taklit etmenin en iyi yolunun yapay sinir ağlarındaki nöron sayısını artırmak olduğunu kim söyledi? İnsan beyni kadar çok bağlantıya sahip bir yapay sinir ağı oluşturursanız, sadece bu özellik bile, ona daha fazla örüntü tanıma yeteneği kazandırmaktan başka bir şey yapmaz. Beyne benzemesi için, içine ne girdiğini, nasıl işlediğini, ne tür bir çıktı ürettiğini, ne kadar veri potansiyeline sahip olduğunu ve yapay sinir ağları arasında meta düzeyde bir anlam alışverişi olup olmadığını incelemeniz gerekir. Bildiğim kadarıyla, bunu yapacak bilimsel altyapı henüz mevcut değil, yanlışsam düzeltin. Yapay sinir ağları beyinden ilham almıştır, ancak fiziksel olarak %99 oranında beyinle ilgisizdirler. Dahası, beynin en basit özelliklerini bile tam olarak anlamamışken, onu yeniden üretmeye çalışmak bana absürt geliyor. John Searle’ın ünlü makalesi “Zihinler, Beyinler ve Programlar” da (1980), tamamen fiziksel malzemelerin, yani bilgisayarların, insan zekâsını aşabileceği savunulmuştur. Ancak, bu makalenin 1980 yılına ait olduğunu unutmayın</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/512/1*Yu63k9Obb_nbG-6p1gdGfg.png" /><figcaption>Ağacın Katmanları</figcaption></figure><ul><li><strong><em>Neden bebekliğimizi hatırlamıyoruz?</em></strong></li></ul><p>Bebekken beyin, sinir ağları açısından neredeyse henüz iskeletsiz bir vücut gibidir. Bu nedenle iki yaşından önce herhangi bir şeyi hatırlamak neredeyse imkansızdır. İki yaş civarında sinir bağlantıları, yetişkin birinin beyninkine göre neredeyse iki kat daha yoğun hale gelir. Bunun nedeni, beynin dünyaya yeni girmiş olması ve her şeyi ilk kez öğreniyor olmasıdır. Bu dönemde, hayatta kalabilmek için hayatı hızla modellemesi gerektiğinden, beyin son derece alıcıdır. Şimdilik bulabildiğim tek açıklama hayatta kalmak gibi görünüyor.</p><p>Yıllar geçtikçe bu ağların çoğu zayıflar ve yaklaşık 86 milyar nörona geri döner. Ergenlik döneminde, birkaç unutulmaz deneyim dışında, birçok sinaps zayıflar ve kaybolur. Aslında bizi biz yapan şey, bu zayıflamış bağlantılarda yatmaktadır. Kullanılmayan yollar, anlam duygusunun artmasıyla bir kenara bırakıldıkça, beyin yeni yollar için yer açar.</p><p>Bu nedenle ergenliği ve ondan sonraki yılları bu kadar net hatırlıyoruz. Bebeklik dönemi beyin tarafından tamamen silinmez, aksine artık ihtiyaç duyulmadığı için geri dönüşüm kutusu gibi bir yere yerleştirilir.</p><ul><li><strong><em>AI bir gün insan gibi düşünebilir mi?</em></strong></li></ul><p>Neden insan gibi düşünebilir mi diye düşünüyoruz? Ya insandan çok daha farklı düşünen yapay bir divergent(ıraksak) zeka yaratırlarsa? O zaman onları insan gibi düşünmedikleri için kontrol de edemeyiz, tam olarak bundan korkulması lazım. Çünkü eğer insan beyni ile kıyaslanacak bir zeka üreteceksek, bunda tabii olarak büyük oranda kaos olması gerekir. Her şeyi kontrol edilebilir bir şey insan zekasına yaklaşamaz. O zaman da onu kontrol etmek çok zor olur çünkü tam olarak nasıl işlediğine vakıf olamayabiliriz tıpkı yapay sinir ağlarının arasında ne olduğunu bilmediğimiz gibi. Bundan korkmalıyız.</p><p>İşte bu sorular internette popüler olan herkesin dönüp dolaşıp aynı sordukları şeyler işte.</p><p>Sen de böyle şeyler yazıyorsan seni takip edebilirim. Bildir yeter.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0f19d49dfafb" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Mental Durumun Ve Hayatın Bu Yüzden Düzelmiyor]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/mental-durumun-ve-hayat%C4%B1n-bu-y%C3%BCzden-d%C3%BCzelmiyor-be54aad7ed44?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/be54aad7ed44</guid>
            <category><![CDATA[farkındalık]]></category>
            <category><![CDATA[self-awareness]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 01 Feb 2026 21:00:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-01T21:00:28.450Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Bazı şeyleri fark etmeden maalesef onları onaramayız…</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*g-ic4D1r3DO_duOU" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@raphael_nicolas?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Raphael Nicolas</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-man-standing-on-a-beach-holding-a-skateboard-k7OUoHGnWMo?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Farkındalık, insanların çok unuttuğu bir yeti. Ancak gerçek güç farkındalıktır. Şimdi hayal edin, bir akrabanızın size olan olumsuzluk sezdiğiniz muamelesinin nedenini düşüneceğinize ben ne yaptım da onun bu tavrını (sebep olma değil) üzerime çektim? Bilirsiniz bazen meteorlar en geniş kaya parçalarına düşerler; Rusya, Çin, Antarktika… Biz o insanların bizim üzerimizdeki enerjisini ve bizim kendi üzerimizdeki enerjimizi anladığımız an elektrik akımı tersine dönecek inanın bana.</p><p>Ben bazen araştırma yaparım, bazen de o bilgilerin benim zihnimde hangi patterni tamamladığına göre bunları yazıya geçiririm. Ortaya çıkan şeyleri ise sizinle paylaşmak istedim.</p><p>Eminim faydası dokunacaktır:</p><ul><li>İnsanlar farkındalık kapıları yani bilinçaltındaki o deterministik nöral ağ kapalı olduğu için bir şeylerin olmayacağını düşünür. Halbuki birçok kendisini tatmin edebilecek güç, bilinçaltı nöral ağlarında kapının ardında anahtarı arayan o zavallı öz de gizlidir. Eğer insan kendisini diğer insanlar, kalıplar, fikirler, geçmiş amelleri ve ne istedikleri ile tartıp düşünme yoluna girse, ilk süreçte elde edeceği kendi hakkında ki fikirsel süreçler onu şaşırtacaktır. Sonraki aşamada ise kişinin becerisine bağlı olarak mutlaka ama mutlaka daha yüksek bir “Ben ŞU-yum” farkındalığına ulaşacaktır. Kendimden örnek vermem gerekirse; 2025 yılının başlarında kafam adeta windows açılış sayfası gibi uyandı. Ben kimim? İnsanlar beni kim olarak görüyor? Hayat beni hangi role hazırlıyor? Gücüm ne kadar? Neleri istiyorum, neleri istemiyorum? Bu soruları tam olarak gerçekçi bir şekilde düşündüm 2025 yılında. Bu noktada benim için acı devreye girdi. Genel insanlar için konuşacaksam, farkındalık biraz dert getirir ama bu dert ağlatan dertlerden değildir. Bir arkadaşınızı kaybetmek gibi ya da bir sınavda başarısız olmanın verdiği acı gibi değildir. Çok ince bir sınırdadır. İnsanı bıktırmaya yakınken aklına bir şekilde “Bu benim kabuk değiştirme acım. Buna dayanacağım” düşüncesi gelir. Aslında bu düşünce sizin değildir. Yani Özgür iradenizle alınmamıştır. Yıllardır beyni hobi olarak araştırıyorum ve bunun gibi nokta atışı his ve düşüncelerin — aşık olmak, pes edeceğin anda hayata umutla tutunmak — gibi şeyler bilinçaltımızdaki ve beynimizde bizden 300 ms önce karar veren bir gücün telkinleri. İnsanlar buna ister inansın ister inanmasın bu bilimsel olarak ispatlandı (Kaynak David Eagleman: BEYİN kitabı).</li><li>Duygular çoğu zaman önceden zihnimizi beslediğimiz düşünce ve hislerin gerçeğe vurumudur. Siz aslında iç dünyanızda harika bir hayal kurarken beyin onu ileride gerçekle ilişkilendiriyor ve onu gerçeğe göre tepkilendiriyor. Sonra insanlar da aniden depresyon, kaygı, öfke ve diğer bozuklukları yaşıyor. Bunu kendimde çok gizli bir pattern yakalayıp tespit ettim. Bu çok gizli bir idea-realizm çatışmasıdır. Mutluluk peşinde koşulacak bir şey değildir. O bir serapa daha çok benzer. Hedef olamaz. Çünkü, o benim ellerimde olan bir şey değil. O zaman ne yapacağız? Kolay değil ama imkansız da değil; her zaman güzel düşünmeye çalış, güzel hayaller kur ve bu hayaller hep para-makam-başarı-etkileme-itibar üzerine olmasın. Yapabileceğimin hepsi bu. Bu hayata ben kendi isteğimle gelmedim ki yaşayacaklarımın hepsini ben belirleyeyim. Dikkat ettim ne zaman cinsel, kaba, kavga, kin, intikam, aşırı istekler gibi düşüncelere kapılırsam yakın bir zamanda mutsuz oluyorum. İşte bu da dediğim idea-realizm etkisinin ispatı. Belki de doğal olan bu değildir. Ancak iyiliği, iyiyi, ve doğruyu ben kendi elimle kendi hayatıma dahil edebilirim ve bundan büyük bir haz da alabilirim. Ama yapmadan bilemem ne kadar haz verdiğini. Okyanusun derinliğinden ve dalgalarından korkan insanlar, bir de o okyanusa bir balık gözüyle baksalar çok şey değişir. Bunlar çok büyük laflar değil ancak inanıyorum ve biliyorum ki hayatın en büyük sırları güçlü ama sade laflarda ve detaylarda gizli. Örneğin: Platon bir bilgeye ısrarla şu soruyu sormuş “Koskoca bilge olmuşsun, bana verebileceğin en büyük sır nedir?”, Bilge önce reddetmiş ve ona bunun ağır geleceğini söylemiş ancak Platon ısrar edince “ YAP! Sadece yap. Soru yok, yorum yok, endişe yok, sadece yap. Sana dünyanın kapılarını açacak olan budur işte!”.</li><li>Jules Payot “İrade Terbiyesi” kitabında hiç unutamadığım bir yöntemi belirtmişti: “Faydalı bir düşünce ve motivasyon sizin zihninize bir ateş böceği gibi anlık olarak gelince mutlaka onu bırakmayın, yakalayın ve kaçmasına müsade etmeyin. Alın ve onu zihninizde sürekli tekrar edin. Etkisi geçse bile en azından nasıl hissettirdiğini artık biliyorsunuz. Sonraki günlerde onu düşünün ve doğal bir şekilde taklit edin. Emin olun beyniniz onu sizin için yeniden simüle edecektir.” İşte bu söz bana çok tanıdık gelmişti ilk okuduğumda ve mükemmel olmasa da başka yolu olmadığını anladığınızda kulağa harika geliyor. Pratikte de öyle. Ben bunun savaşını çok verdim. Bu yüzden şahsıma münhasır zorluklar yaşasam da gidişat yönüm hep belli olmuştu.</li><li>Son olarak, farkındalık sürekli olduğu düşünülen bir etki olacak olsaydı acı mı getirirdi yoksa motive mi ederdi? Bunun cevabını hepimiz biraz düşünsek verebiliriz. Benim kendi gözlemim şu: İnsanlar arasından bilgisiyle, erdemleriyle, başarısıyla (Sadece zengin olmak değil hatta çoğu zaman bana göre zengin olmak tek başına başarı bile değil), sözleriyle ve ürünleriyle öne çıkan kişilere baktığım zaman, onların gençlik yıllarında mutlaka o pozisyona gelmelerinde bir acı etken olduğunu görüyorum. Bazıları bunu belirterek nerden nereye geldiği hakkında takdir etmemizi ister, bazıları ise bize umut olmasını ister ama çoğu da gram bu konulara girmiyor. Çünkü insan geçmişindeki karanlık olguyu devreden çıkarıp yeniyi ve harikayı görmek ister. Bu tam olarak cennet-cehennem kıyaslarına uyuyor. Kısaca değinmek gerekiyor: Cennet insanın en çok istediği şey olduğu için her şeye rağmen ona yönelir ve onunla ilgili ona yakın şeyleri arzu eder çünkü bu fıtratta yaratılmıştır; cehennem ise onun kaçmak istediği ve kötü olay ve olgularla ilişkilendirdiği adeta mental ve fizyolojik acıyı çağrıştıran bir canavar olarak gördüğü yerdir. Kısacası o insanlar da özlerinde mutluluğu bulmuş değiller. Çok azı genetik şanslarından mutlu oluyor ama onun da bedelleri var. Yani farkında olmak ne mutluluk getirir, ne de mutluluk götürür. Bu konu bana göre tartışılmaması gereken bir şey.</li><li>Ancak özellikle insan kendini diğer insanların -tabii normal insanları kast ediyorum- kendisine muamelesinden anlayabilir. Biri birine kötülük yapıyorsa ve bunun hiç bir sebebi olmasa o durumu saymayız. Normal şartları konuşuyorum. Eğer insanlar bana hak etmediğim bir muamele yapıyorsa, kendime bakarım ve insanların geneline göre hangi konumdaysam onun tadını çıkarırım. Eğer iyi konumdaysam ne güzel, eğer ben o ayıbı, haksızlığı yapan insanlar safındaysam o zaman masa başına geçer ilk sayfadan tekrar başlarım:</li></ul><blockquote>Ben……..</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=be54aad7ed44" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Neden Bilimsel Formüllerde Hep Bir Şeyler Başka Şeylerin Karesidir?]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/neden-bilimsel-form%C3%BCllerde-hep-bir-%C5%9Feyler-ba%C5%9Fka-%C5%9Feylerin-karesidir-be8a2618ea7c?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/be8a2618ea7c</guid>
            <category><![CDATA[physics]]></category>
            <category><![CDATA[science]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 23 Jan 2026 21:21:35 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-23T21:33:53.469Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>4<strong><em>πr2, E=mc2…</em></strong></h4><h4>Genel Kurallar</h4><ol><li>Üs, uzayın boyutu — 1 dir.</li><li>XYZ 3D düzlemlerinde bir vektör çizdiğiniz zaman bu her zaman 2D algılanabilir. 3D İçindeki hangi açıdan bakarsanız bakın o vektörü 2D görürsünüz.</li><li>Bilgisayarın 3D, içindeki oyunun 2D ekranda, 3D oyun olması gibi. Minecraft’ı düşünün.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/375/1*CgUxyyqnyHvg2L-BppZgLg.png" /><figcaption>3D küpün 2D hali (Misaldir)</figcaption></figure><p>Fizikte bazı büyüklüklerin neden mesafenin karesiyle ters orantılı davrandığı, neden Gauss teoreminin yüzey integrali kullandığı, karadeliklerde bilginin hacim yerine yüzeyle ilişkilendirildiği ve neden modern fizikte holografik düşünceye geçildiği ilk bakışta ayrı ayrı meseleler gibi görünür. Oysa bunların tamamı tek bir temel kavrayışa dayanır: <strong>Uzayda olan fiziksel süreçler çok boyutlu olabilir, fakat bu süreçlerin ölçülebilir ve ayırt edilebilir etkileri her zaman daha düşük boyutlu sınırlar üzerinden okunur. </strong>Evet, bu garip ama bana ilk düşünmemde mantıklı gelmişti.</p><p>Bir noktadan yayılan fiziksel bir etkiyi ele alalım. Bu etki üç boyutlu uzayda yayılır; yani X, Y ve Z yönlerinde vardır. Ancak bu etkinin “ne kadar güçlü olduğu” sorusu sorulduğunda, ölçüm zorunlu olarak belirli bir uzaklıktaki noktalar kümesi üzerinden yapılır. Bu noktalar kümesi üç boyutlu bir hacim değil, bir kürenin yüzeyidir. Küre yüzeyi iki boyutludur. Bu nedenle etki, üç boyutlu uzayda var olmasına rağmen, yoğunluğu iki boyutlu bir yüzeyde paylaşılır. Etki mesafe arttıkça seyrelir çünkü aynı toplam etki giderek büyüyen bir yüzeye dağılmak zorunda kalır. Bu da <strong><em>1/r²</em></strong> davranışını doğurur. Buradaki kare alma, cismin ya da etkinin “3 boyutlu” olmasından değil, ölçülen şeyin bir <strong>alan</strong> olmasından kaynaklanır. Lütfen burayı karıştırmayalım.</p><p>Boyut ile üs aynı şey değildir. Bir küre üç boyutlu bir cisimdir, fakat yüzey alanı iki boyutludur. Alan ölçüldüğü için r² ortaya çıkar. π sayısı ise eğriliğin matematiksel imzasıdır; daire ve küre gibi eğri sınırlar söz konusu olduğunda kaçınılmazdır. Küre yüzeyindeki 4π katsayısı ise yön sayısından değil, küresel simetrinin geometrik toplamından gelir. —</p><blockquote>Şimdi π(pi) sayısı nereden çıktı ona değineyim. Çok eğlenceli bunu anlatması. Karmaşık tanımları bir yana bırakırsam, pi şöyle ortaya çıkar: Bir daireyi alın ve ondan 4 tane olacak şekilde yan yana dizin. En soldaki köşeden inen çizgiye 0 diyip en sağa doğru 4 e kadar numaralandırın. Dairenin merkezi 0 olacak şekilde koyun. Sağ köşesi ise 0.5 hizasında olacaktır. Dairenin yere temas eden noktasına bir çizgi atın. Sonra daireyi yuvarlayın ve göreceksiniz ki o çizgi 3.14 hizasında tam tur atmış olacak.</blockquote><p>Şimdi devam…</p><p>— Burada kritik ayrım şudur: <strong>Etki uzayın içinde yayılır, fakat bilgi sınırda okunur.</strong> Gauss teoremi tam olarak bunu ifade eder. Gauss, bir hacmin içindeki kaynakların toplam etkisinin, o hacmi saran kapalı yüzeyden geçen net akı ile birebir ilişkili olduğunu söyler. Bunun nedeni şu: Hacmin içinde alan çizgileri karmaşık şekilde dolaşabilir, birbirini iptal edebilir, yerel olarak kaotik olabilir. Ancak sınırda, giren ve çıkan farkı kalır. Net bilgi yalnızca sınırda görünür hâle gelir. Bu yüzden Gauss teoremi hacmi değil, yüzeyi kullanır.</p><p>Bu fikri, “içeride olan şeylerin sınırda görünmesi” şeklinde sezgisel olarak ifade edebilirsiniz. Buradaki “görünme” içerideki her şeyin fiziksel olarak yüzey olduğu anlamına gelmez. Doğru ifade şudur: <strong>İçeride olan bir şeyin fiziksel olarak ayırt edilebilir etkisi, ancak sınırda iz bırakıyorsa vardır.</strong> Etki bırakmayan, sınırı etkilemeyen bir şey fiziksel olarak ölçülemez; ölçülemez olan ise fizik konusu değildir. Nokta.</p><p>Aklınıza ilk ne geldi biliyorum. Karadelikler. Onlar ise bu ilişkinin uç noktasıdır. Normal fiziksel sistemlerde iç ile dış arasında nedensel bir bağ vardır, içeride olan şeyler bir şekilde sınırı etkiler ve dışarıya bilgi taşır. Karadelikte ise olay ufku denen sınır bu bağı koparır. Olay ufkunun içinden dışarıya hiçbir sinyal, ışık ya da bilgi çıkamaz. Bu, içeride olan şeylerin “yok olduğu” anlamına gelmez; fakat dış evren için nedensel olarak erişilemez hâle geldikleri anlamına gelir. Fizik açısından bu çok ciddi bir kırılmadır, çünkü fiziksel varlığı genellikle etki ve ölçülebilirlik üzerinden tanımlarız. Bilim insanları bu yüzden ona ‘Kara’ diyorlar :)</p><p>Buna rağmen karadeliklerle ilgili hesaplanabilen şeyler vardır: kütle, yük, açısal momentum. Daha da çarpıcı olanı, karadeliğin entropisinin — yani bilgi kapasitesinin — hacimle değil, olay ufkunun yüzey alanıyla orantılı çıkmasıdır. Bu sonuç, “bilgi içeride hacim boyunca dağılmıştır” sezgisine doğrudan ters düşer. Buradan şu fikir doğmuştur: Karadeliğin içeriğiyle ilgili fiziksel olarak gerekli olan bilgi, olay ufkunda kodlanmış gibi davranmaktadır.</p><p>Bu düşünce daha sonra genelleştirilmiştir ve holografik ilke ortaya çıkmıştır. Holografik düşünce şunu iddia eder: Üç boyutlu bir evrende olan fiziksel süreçler, iki boyutlu bir sınırda eksiksiz biçimde temsil edilebilir. Bu, evrenin “aslında 2D olduğu” anlamına gelmez ama f<strong>iziksel olarak gerekli olan tüm bilgi, sınırda zaten mevcuttur.</strong> Tıpkı üç boyutlu bir sahnenin iki boyutlu bir ekranda tamamen kodlanabilmesi gibi.</p><p>Bu noktada şu temel kavrayış ortaya çıkar: Evren üç boyutlu olabilir, fiziksel süreçler üç boyutlu uzayda gerçekleşir. Ancak algı, ölçüm ve bilgi zorunlu olarak sınırlar üzerinden işler. Bir şeyin var olmasıyla, fiziksel olarak ayırt edilebilir olması aynı şey değildir. Ayırt edilebilirlik sınır ister. Bu nedenle XYZ uzayında gerçekleşen bir etki, fiziksel olarak ancak XY gibi daha düşük boyutlu kesitlerde algılanır.</p><p>Benim benzetmemle şöyle kabul edin, bir küp var. ve onu sonsuz parçalara bölüyorsunuz. Ortaya sonsuz küpler çıkar. Ama onlar biraz önce tek bir küpün içindeydi yani o minik küplerin sınırları önceki büyük küpün içindeki 3D yi oluşturdu. Olay 3D, etki 2D.</p><p>Sonuç olarak kare almanın, Gauss teoreminin karadelik yüzeyleri ve holografik düşüncelerin ayrı ayrı tuhaflıklar olduğunu kabul edelim. Lakin hepsi aynı gerçeği farklı dillerle söyler: <strong>Fizikte belirleyici olan şey, içeride ne olduğu değil; sınırda neyin okunabildiğidir.</strong> Bu yüzden modern fizik giderek <strong>hacimde ne var?</strong> sorusundan çok, <strong>hangi bilgi nerede ve nasıl erişilebilir?</strong> sorusuna doğru kaymıştır.</p><p>Güzel bir konuya değindik. Evren bu tür bilgi yudumlarıyla dolu. Bu tür konular beni çok heyecanlandırıyor.</p><p>Takip etmek zorunda değilsin. Ancak beğendiysen dostum, bunu belirtmeni isterim. Bir dahaki yazımda buluşmak üzere. Görüşürüz…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=be8a2618ea7c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Güzellik O Kadar Da Kişiden Kişiye Değişmiyor — Aslında Arkasında Derin Tasarımsal Kodlar Var]]></title>
            <link>https://medium.com/@abdullah18basaran/g%C3%BCzellik-o-kadar-da-ki%C5%9Fiden-ki%C5%9Fiye-de%C4%9Fi%C5%9Fmiyor-asl%C4%B1nda-arkas%C4%B1nda-derin-tasar%C4%B1msal-kodlar-var-a5d41604066c?source=rss-766762bb43a8------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a5d41604066c</guid>
            <category><![CDATA[design-thinking]]></category>
            <category><![CDATA[ux]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <category><![CDATA[product-design]]></category>
            <category><![CDATA[ux-design]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Abdullah Basaran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 03 Jan 2026 00:09:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-03T00:09:42.165Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Güzellik O Kadar Da Kişiden Kişiye Değişmiyor — Aslında Arkasında Derin Tasarımsal Kodlar Var</h3><h4>Product ve UX Designerları böyle alalım.</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*p73rWVcQF3sdNryY" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@tinkerman?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Immo Wegmann</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/red-flower-tree-on-farm-field-jahgLcfkgTQ?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Tasarım, tam anlamıyla dünyaya yön veren adeta koca bir geminin küçük ve hayati oranda etkili onlarca pervanelerinden biridir.</p><p>Kapak fotoğrafındaki ağaca bakın. Görmesini bilen biri için harika bir tasarım örneğidir. İsteyenler ağaçları daha derinden araştırabilir. Eminim hayran kalacaksınız.</p><p>Konu Ne?</p><p>Product ve UX-UI Design veya Engineering alanına ilgiliyseniz bu yazıda her türden tasarımcı için harika tespitler mevcut. Bu tespitleri tasarıma daha adım attığım ilk günlerde ortaya çıkarttım. Daha Figma bile kullanmayı bilmiyordum. Yeni başlayan birine göre fazla ileri seviye tespitler bunlar.</p><p>Ünlü siteler hakkında tasarımsal analizler ve hataların tespitlerini yapıp yerine hangisi daha iyi olurdu çözümünü getirdim.</p><p>Midas, Amazon, Apple, Trendyol, Huawei, Figma gibi siteleri bir müfettiş edasıyla kontrol ettim ve Figma, Amazon, Apple hariç baya eleştirilecek nokta tespit etmiş oldum. Bu 3 şirket gerçekten tasarımın derin bilimini yapıyor.</p><p>Hemen geçelim. İşte madde madde her tasarımcının görmesi gereken bakış açıları:</p><h4>Amazon Ormanına Dalalım</h4><p>Tasarım tekniklerini kullanış şeklini çok takdir ettiğim ve Apple ile yarışacak kadar başarılı bir şirket bu. Apple arkada çok derin çıkarımlar oluşturulup ortaya basitleştirilmiş hali varken, Amazon da bu harikalar gören gözler için resmen gösterilmiş. Bu sefer ise sizi sıkıcı isimler ile meşgul etmeyeceğim. Bazı çok iyi olanlarına yine koyarım onların isimlerini bilmeliyiz diye düşünüyorum.</p><ol><li>Amazonda çok güzel bir tasarım var. Gelecekteki basketbol maçının heyecanlı duyurusu yapılıyor ve onunla ilgili ürün satmak için siyah temalı bir ön tanıtım interfacesi yapmışlar. Bu kışkırtıcı yani çok iyi taktik. Bu sitenin canlı, sevecen ve aksiyonlu olduğunu gösteriyor müşteriye. Anlık ve özel günlere göre değiştirebilecekleri arka plan tasarımı var.</li><li>Ürün yelpazesi ve çerçeveleri daha az sayıda ve daha büyük ve çarpıcı.</li><li>Sayfaya ilk girdiğimde karmaşadan ziyade bir kompaktlık gördüm. Asıl ufak karmaşalar alta kaydırınca gözüküyor bu da müşteriye ilk karşılama anında iyi bir izlenim vermek için.</li><li>Amazonda sliderlar yine butonla kaydırılıyor ancak bu kabul edilebilir çünkü aynı sayfada hem yana hem de aşağı kaydırma olmamalı.</li><li>Amazon trend gibi tüm markaları alt alta dizmemiş. Tam da benim dediğim gibi “Popüler Moda Markalarda Fırsatlar” demiş. Bu özet, vuruculuk ve tek bir yerde toplamanın harika yoludur bana göre.</li><li>Kritik ve ince bir tasarım ama Trendyol da “Ayrıcalıkları keşfet’ demiş. Amazonda ise “Sana özel Fırsatlar” demiş. Bu ikisi arasında ilk okuma algısı olarak çok fark var. Müşteri tasarımcı gibi düşünmez. Kendisinin şımartılmasını ister. ‘Sana özel’ lafı daha çok kişiselleştirilmiştir. Dolayısıyla da ikna edicidir.</li><li>Trendyolun aksine siyah renk kullanmışlar amazonda. Ben de tam olarak trend de bunu arıyordum. Neden her yer beyaz dedim. Küçük bir incelik atlamışlar. Renkler her zaman daha yönlendiricidir. bunu kullanmak lazım. Biri renk görünce onun vereceği algıdan büyük ihtimalle etkilenir. Bu renk gizem, ağırlık ve itibar hissi uyandırıyor. İnsanlar bu yüzden siyah giyer. Bilinçaltlarında bu bir kendilerine iltifattır. Uzay da siyahtır. neden? Tam olarak bu yüzden. Gizem ve sonsuzluk ve ağırlık.</li><li>Amazon samimi ve sıcakkanlı bir tarz sunuyor. Bu çok önemli bir özellik. Sevmediğin bir kasiyerin marketine gitmediğimi hatırlıyorum. Bana soğuk davrandığı için. Tam tersi de geçerli. Neden mi? Amazon kayıt olma butonuna “merhaba” yazmış. Trend ise “hesabım” gibi duygusuz ve soğuk bir ifade ile yazmış. Bunlar derin bilişsel süreçler.</li><li>Amazon her şeyi 8 büyük kutucuğa sığdırmış ve iyi ifade etmiş.</li><li>Amazon, bünyesinde herkes için her zevkine hitap eden ürünleri “bunlar satmaz” dememiş teşvik etmiş ve sattırmış. Başarılı bir teknik.</li><li>Amazon eşitlik ve eğlence ilkelerine ağırlık vermiş gibi. Bu da zaten onu diğerlerinden %90 öne geçiriyor.</li><li>Navbar kısmında arama çubuğunu en ortaya istenilen her şeyi aramanın en kolay olayı şekilde koymuş. Bu arama işlevini basitleştirir.</li><li>Çok rastlanmaz ama menü metinleri solda marka yazsının altında yer alıyor. Burada aslında beyinle alakalı bir mevzu var. İnsanların çoğu sağlak olduğu için beyinlerinin yarım küreleri ters işlev aldığından direk solu daha kolay ve işlevsel yani kullanışlı bulurlar. bu yüzden yapmış olabilir. Bir de soldan sağa yazma olayı olduğu için böyle sıralanmış olmalı.</li><li>Menünün metinlerinde dikkat ettim en sağda ve en solda diğerlerine nispeten daha değerli metinler var. En solda yani başta “Bugünün Fırsatları” en sağda “Satıcı Olun” metinleri var. İnsanlar okumaya meyilli değildir. Soldan ilkine bakar sonra en sondakine hızlı bir göz kaydırırlar. Belki de bu yüzden.</li><li>Bir sorunsal var. Logo marka amblemi mi olmalı, metin mi olmalı yoksa her ikisi de konmalı mı? Özellikle eğer metin olacaksa, SpaceX gibi X in bir tarafını uzatarak ve şekil vererek bir yandan da amblem görüntüsü vermek en mantıklısı. Sadece metin biraz işlevsiz gibi duracaktır. Hangisi olacağı sayfanın genel tasarımına bağlıdır. Tasarımda biraz fazla ikonik görseller varsa metinsel logo olması mantıklı. Çünkü müşteride çift yönlü kanaate yol açabilir. Yani Mesela sadece Amazon yazsa ve sayfada çeşitli ikonik çerçeveler ve renkli tasarımlar olsa kullanıcı ikonla içerik arasında bir farklılık sezer ve bunun normal mi yoksa yanıltıcı mı olduğuna karar verir. Ancak ben o kararı kullanıcı yerine veremem. Belki de bu topa girmeden daha dengeli bir tasarım yapmalı. Tıpkı amazonda hem metinsel hem de ikonik (gülücük işareti) olması gibi.</li><li>İşte burada işler derinleşiyor! Amazonda bir detay fark ettim. İlk görünen renkler ve ikonları aşıp, sayfa düzeninin matematiksel bir formül ile yapılıp yapılmadığını düşündüm. Ve fark ettim ki varmış. düzen şu: Önce sayfanın tasarımında ilk 2 satırda bir ayırmasız bölmede 4 adet yan yana kart gibi içinde ürünleri tanıtan küçük sayfacıklar var beyaz arka planlı. Baktım onun aynısından bir altındaki satırda da yapılmış. Etti mi 2 satır. Sonra onun da altında tek bir parça olarak o kartların birleştirilmiş hali gibi yatay uzanan bir sütun halinde göstermişler tasarımı. O da alt alta 2 kere var. Etti mi 2–2. Böyle böyle 2–2–1–2–1–2–1–1 düzeni var. Bu sanki müzikteki syncopaiton gibi. beklenen yerde vurgu yok, beklenmeyen yerde var. Ayrıca ilk önce parçalanmış bir görünümle bir şeyler elde etmek istiyorlar yani psikolojik olarak, sonra müzik notaları gibi yukarıda tespit ettiğim gibi bir matematiksel örüntü takip ediyor. Bu olağanüstü. Bunu ilk defa kendi kendime keşfettim. Bununla level atladım diyebilirim. Amazon meğer ne kadar derin iş yapıyormuş! Asimetrik örüntü yani kartların sayısının tek sayı olması kesinlikle “Devamı Nerede” algısı yaratmazsa ben de ne olayım. Bu muazzam bir özellik. Bunun için sayfada tasarımsal barların sayısı 12. Sonradan öğrendim ki 12 Kuralı varmış. Dikkat ederseniz Apple’da da var bu tasarım. Bu muazzam davranış biliminin ismi de Open Loop Effect dir.</li><li>Bu örüntü yapan sütunlar var ya, onların toplam sayısı 12. Acaba neden? Öyle tahmin ediyorum ki, insanların bir şeyi tamamlama isteğini kullanıyorlar. Yani 11 olsa beyin hani bu sondakinin eşi diyecek. Büyük ihtimalle böyle düşündüler. Çünkü bu da çoğu insan için geçerli bir durum. Benim küçük bir çifte tamamlama hastalığım vardı. Bu fikri oradan ürettim. Bu müzikte de geçerli. Mesela müziklerde dikkat ederim özellikle film-oyun müziklerinde 3–3–6–3–3–6 gibi çifte tamamlayan birbirlerinin katları sesler üretirler. Gerçek müzik matematiksel olandır. İşte müzik de evrensel olduğuna göre, Amazonun bu tasarımları da evrensel olması çok mümkün. Bunun ise bir adı var: 12 Column Grid System.</li></ol><p>Amazonun inanılmaz tasarım derinliği beni hayran bıraktığı gibi sizi de etkilemiştir umarım. Bunu nasıl düşündüler gibi tepkiler doğal. Acaba bir de ben bunu nasıl fark ettim yeni başladığım bir alanda onu da düşünmek lazım :). Şaka bir yana şimdi de hiç hız kaybetmeden Apple e geçelim.</p><h4><strong>APPLE</strong></h4><p>“Abi Apple öyle yapıyor ama” sözlerini iş yerinde çok duymuş olabilirsiniz. Ama Apple tasarımın yıldızı değil. Her ne kadar eleştiri desem de bu firma hakkında tasarımsal eleştiri yapmak kimin haddine :). Ancak analitik tespitler yapılabilir. İstersen önce Apple sitesini aç ve kendin bir bakış yap sonra gel buraya benim yazdıklarıma bak. Karşılaştır. Aynı fikirdeysek, tasarım bariz demektir.</p><ol><li>Öncelikle web siteleri tasarımı muhteşem. Eksik bulmak da çok zorlama olur. Eksik bulamadım. Tonla şey yok. Kullanıcının zihninde net bir fikir uyandırıyorlar: Burası çok üst düzey bir yer. Bu ilk gözlemim. Bu olaya tasarım dünyasında Perceived Premium / Luxury Branding deniyor.</li><li>Sınırlandırmalar çok iyi. Yani çerçeveli hiç bir şey yok. Buna da Gestalt — Figure denir.</li><li>Minimalist bir tasarım söz konusu. Renkler de buna uygun olarak açık renkler. Siteye girince İşte burası teknolojinin merkezi” diyorsun. Minimalism olarak adlandırılır ve benim en sevdiğim tasarım ilkelerindendir.</li><li>Color Psychology &amp; Advanced Color Harmonization olayı var. Yani birden fazla tekniğin birleşimi var. Renklere çok çalışma ve ince ayar yapıldığı çok belli. Kim bilir neleri incik boncuk ederek o renkleri seçtiler. En üstte net gözüken mavi ve sıcak bir termal ışığa benzer bir turuncu koymuşlar ama belli ki birçok rengi kontrast yani birleştirme ederek yapmışlar. Bu güzel bir teknik. Normalde insanlar tekil renkleri alır ve yan yana koyarlar. Ancak Apple renk matematiği yapmış adeta. Şaşırdım mı? Hayır.</li><li>Sitenin tasarımı zaten harika. Bir de ürünleri harika olunca yıldırıcı bir mükemmellik var ortada. Renklerde karşım ve üst düzey moda olan modern şeyleri çağrıştırıyor. Emotional Color Mapping olayı tam olarak budur. Harika.</li><li>Çok fazla ürün reklamı yapmıyorlar. Yani “Bak! bunu da al! Lazım olur.” gibi itibarsız bir yarış içinde değiller diğer küçük şirketler gibi.</li><li>Yazı sayısı az. Ve çok gelişmiş yazı fontları yok. Garip. Süslü ama gösterişsiz. Bunu nasıl başarıyorlar? Gerçi ben bu mantığı kavrayabiliyorum bana garip değil. Understated Marketing bu tasarım özelliğine verilen güzel bir isim.</li><li>Çok çok önemli bir şey de fark ettim. Kişilik sergileyişi zirvede. Yani siteye girsen ve Apple logosunu görmesen bile diyorsun ki “kesin Apple ürünlerini yapan firma ile bu siteyi yapan firma aynıdır.” Bu muazzam bir gösteriş. Rakipsizlik adeta. Siteye ilk baktığımda aklıma macbook ların tasarımına çok benzediği geldi. Buna tam olarak Strong Brand Identity Consistency deniyor. İlkeler sıkıcı ama açıklaması daha faydalı biliyorum :)</li><li>Animasyonlar ne çok hızlı ne de çok yavaş. Adeta vakur bir insan gibi. Yani animasyonlar çok hızlı olsa ki bir çok şirket bu yanlışı yapıyor, müşterinin bilinçaltında senin marka ucuzlaşır. Evet saçma gibi ama bu gerçek bir mesaj. İnsan beyni her şeyi kendi algılarına ve sahip olduğu davranışlara göre izah eder. Nitekim bir kitap okumuştum. Orada şöyle bir deneyden bahsediyordu: Denekler hiç bir şeyden habersiz bir deneye tabi tutuluyorlar. Deneyde karşılarında bir ekranda bir üçgen, 3 kare ve bir büyük dikdörtgen var. Birbirlerini kovalıyor gibi gözüküyorlar. Bir senaryo yazılıyor arka tarafta. Güya üçgenle sonradan kaçan 1 kare hariç kalan 2 kare baş başa verip canavar dikdörtgenden kaçıyorlar ve alt etmeye çalışıyorlar. Bunu da çok belli etmeden rastgele gibi yapıyorlar. Ve olay ne; deneklerin hepsi bir kurgu gördüklerini ve karenin üçgene “hey dostum arkasından dolanalım da şaşırtalım” dediklerini falan hayal etmişler. işte ben de ikonların ve simgelerin hareketlerinin bu örnekle insan davranış ve algısına bir mesaj gönderdiğini düşünüyorum. Yani ağır hareket eden bir kaydırma animasyonu müşteriye ağırlık hissi verir. Adı bile varmış, Design Language System — DLS.</li><li>Ferah bir tasarım var. Kullanıcı her şeye çok rahat ulaşabilir. Bu çok üst seviye olanından. Belki burası e ticaret sitesi değil ama bir de Huawei ye bakayım dedim, Apple dan sonra orası sonuncu lig tasarımı gibi geldi.</li><li>Kimseyle falan anlaşma ve ortaklıklarını göstermemişler çünkü zaten Apple dev.</li><li>Hiç bir şeyi tekrar etmemişler. Her şey yerli yerinde. Dont Repeat Yourself gibi bir şey galiba. Yazılım kökenimden bildiğim bir ilke.</li><li>Yazı stili olarak üstte kalın ve şık bir tasarımlı font yazı altında ise onun daha ince ve küçük versiyonu. Adeta insanda tatmin hissi uyandırıyor. Başlık içerik. Ve dikkat ediyorum doğada da bir çok ürün tek tür tasarımın farklı cinslerini barındırıyor. Bir yazı stilinin farklı kalınlıkları gibi. Tesadüf olamaz. Bilerek tercih edilmiş bir şey diye düşünüyorum.</li><li>Gereksiz animasyon yok. Buna şaşırdım. Çünkü Apple tasarımıyla ünlü ama animasyondan kaçınmış. Vay be. Demek ki oyun hissi vermek istemiyorlar. Yani eğlence sınırlı tutulmuş onun yerine daha büyük beden bir yetenek olan kalite ile eğlenme özelliğine geçmişler. Bu da DRY gibi bir sistem.</li><li>Görseller çok ama çok canlı. Bunu her şirket başaramaz elinden gelmez. Çünkü o görsellere aylarca kafa yoran uzmanlar var. Ve her biri 6 haneli maaşlar alıyor. bunu herkes karşılayamaz. (Çok gerekli bir madde değildi ama fikrin iyisi kötüsü olmaz derler)</li><li>Kendilerine karakteristik ve net ifade edebilecekleri 4 renk seçmişler: altın rengi veya alev turuncusu, gri, beyaz, mavi. Bu renkleri ben de çok severim. Hepsinin farklı anlamları ve uyandırdığı hisleri var onlara girmeyeceğim.</li><li>Sitenin sekme tarafında yazılımcılar da güzel düşünmüş: sadece Apple yazıyor. Huawei ye bakıyorum Huawei — building a Fully Connected falan filan yazıyor. ne gerek var buna. Tek isim olunca marka kendini kanıtlamış ve özelmiş görüntüsü veriyor. Bariz bir şey bu. İsmi de bir o kadar sıkıcı: Premium Visual Craftsmanship.</li><li>Benim çok sevdiğim tasarımsal metin stilini kullanmışlar. üç kelime mi var: ilk kelime veya simge çok kalın yazılıyor, ondan sonraki biraz daha ince, ondan sonra ki normal olarak ince yazılmış. Bu tam manasıyla artık biz işin fantazisine geçtik diyor Apple. Kendi kişiliklerini o kadar mükemmel oluşturmuşlar. Bu yüzden büyüdü zaten. Tasarımı sayesinde. Limited Brand Palette ismi ise bu tanımın kısası.</li><li>Bir kusurcuk buldum. Ana sayfada altlara inerken kocaman panellerde AppleTV nin içerikleri gösteriliyor. Ancak bir kaydırma veya tıklama ile kaydırma etkileşimi vermiyor. Altta çok küçük noktalara tıklayınca slayt geçiyor. Bunu yapmak zor. Yani tıklayabilmek. İnsan sabırsızlaşıyor yana kaydırınca hangi içerikler var diye. Ancak bu, Apple söz konusu olunca bir eksik değil, belki de kasten müdahaleyi azaltmak veya gereksiz ikonlardan arındırmak için yapılmış olabilir. Ayrıca kendi kendine yavaşça slayt geçiyor zaten. Yani diyor ki Apple “Sabır. biraz bekle ve şu muazzam sitenin tadını çıkar dostum!” hahah. Bu kadar uzun bir tanım Minimal Browser Title Branding olarak 4 kelimede ifade ediliyor.</li><li>Ayrıca metinlerin içeriği de 100 üzerinden 99 puanlık olacak kadar ilgi çekici ve tetikleyici. Bundan daha harikasını yapabilir miydi? Evet. Ama gerek duymamış. hıh. Mesela bir resim var ve altında Mutluluk Tatildir yazıyor. E evet insanlar tatil yapınca mutlu olur böyle kandırmalı gaza getirmeli bir şey yok. Bu da güzel. Yani şunu diyen siteler var “Tatildeki muazzam fırsatları kaçırmayın: Tatil terliği indirimde”. Bu ne şimdi. Terlik almam için etek giymiş kıvırtıyorsun değil mi? Apple, abi zaten tatilde mutlu olunur, bunu vurgulayarak öne niye çıkarmayalım? demiş. Zeka işte…</li></ol><p>Bu tasarımlar senior lara pek bir katkı yapmasa da benim gibi yeni olan dostlarıma mutlaka katkı yapacaktır.</p><p>Buraya kadar okuduysan çok teşekkür ederim.</p><p>İnşallah vaktine değmiştir.</p><p>Ha, bir hatırlatma: Tasarımın alası Doğada, oradan ilham almak ne güzel olurdu değil mi?</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a5d41604066c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>