<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Furkan AĞCA on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Furkan AĞCA on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@agcafn?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*6xiwg_QRnMF3QNnK_IW9SQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Furkan AĞCA on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@agcafn?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 08:11:43 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@agcafn/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Dijital Oyunlarda Sanat]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/dijital-oyunlarda-sanat-6a20c87b6a08?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6a20c87b6a08</guid>
            <category><![CDATA[sanat]]></category>
            <category><![CDATA[oyun]]></category>
            <category><![CDATA[dijital-oyun]]></category>
            <category><![CDATA[postmodern]]></category>
            <category><![CDATA[video-oyunu]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 11 Jan 2022 15:43:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-01-20T15:03:52.218Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3><strong>Sanat Nedir?</strong></h3><p>İnsanın olduğu yerde sanat da olacaktır. Sanat insanın bir ürünüdür, insan olarak dürtülerimizi, hazlarımızı harcayacağımız, giderebileceğimiz bir ihtiyaç arayışındaydık. Söze gelim bu arayış da bizi sanata yönlendirdi. (Ulusoy, 2005: 9) İnsanlığın modernleşmeye başlamasından itibaren sanat vardır, mağara duvarını boyamakla başlayan bu serüven günümüzde çok farklı, büyük boyutlara ulaşmış ve hala devam etmektedir. Benim nezdimde sanat, estetik duygu oluşturan, haz veren, duyguyu yaşatan her şeydir. Bu bir ağaç, taş, yaprak da olabileceği gibi gökyüzündeki ufak bir bulut parçası da olabilir.</p><p><strong>T. Parsons:</strong><em> Sanat anlamlı veya ifade edici/dışa vurumcu sembol sistemidir.</em> (Parsons, 1964 akt: Ulusoy, 2005: 9)</p><p><strong>P. Sorokin:</strong><em> Zihnin ve onun fizik ve/veya biyolojik özellikleri üstüne konulan anlam ve değerlerin cisimlenmesidir.</em> (Sorokin, 1962 akt: Ulusoy, 2005: 9)</p><p><strong>E. Gombrich: </strong>“<em>Sanat” diye bir şey yoktur aslında. Yalnızca sanatçılar vardır. Bir zamanlar bazı adamlar renkli toprakla bir mağaranın duvarına kabaca bizon resimleri çiziktiriyordu; bugün de bazıları boya satın alıp duvar ya da tahta perdeleri resimliyor ve daha birçok başka şeyler üretiyorlar. </em>(Gombrich, 2019)</p><p>Sanatın birçok farklı tanımı ve özü vardır. Sanatın insandan doğduğunu ve zamanla geliştiğini, değiştiğini bilmemiz gerekmektedir. Sanatın genel tanımını yapmak hatalıdır, toplumlar içerisinde sanat, kültür ile bağlantılıdır, her toplumun kendine özgü bir kültürü olduğundan yine sanatları kendilerine özgü olacaktır. Bu durumdan da sanatın genel tanımını yapmak yerine tek bir topluma özel tanım yapmak daha az hata içerir. Bu yüzden de dediğimiz gibi bizim nezdimizde sanat, estetik olan her şeydir.</p><h3><strong>Postmodern Sanat</strong></h3><p>Dijital oyunları postmodern sanat ışığında inceleyeceğimizden postmodern sanattan bahsetmek gerekiyor.</p><p>Postmodernizm, modernist hareketin yüksek ve seçkinci sanatıyla, gündelik hayata yönelik olan kitle kültürünü birbirine yaklaştırma girişimine sahip olan temelde de popüler ve Amerika çıkışlı olarak kendini göstermektedir. (Özdem ve Geçit 2013:141)</p><p><strong>· </strong>Postmodernizmde her öge sanatın konusu olabilir (Özdem ve Geçit 2013: 141).</p><p><strong>· </strong>Postmodern toplumlarda sanat ile popüler kültür iç içedir. (Burunsuz, 2020: 104–106–107)</p><p><strong>· </strong>Postmodern sanat anlayışı içinde sanat eseri için kullanılan malzeme ve yöntemler sınırsızdır (Özdem ve Geçit 2013: 142)</p><p><strong>· </strong>Postmodern sanat eserleri arasında süreklilik ilkesi mevcuttur, içerik bakımından daha organiklerdir (Burunsuz, 2020: 104–106).</p><p><strong>· </strong>Postmodernistlere göre bir sanat eseri nasıl yorumlanıyorsa o’dur (Özdem ve Geçit 2013:141).</p><h3><strong>Sanat İçinde Teknoloji</strong></h3><p>“<em>Teknolojik imkanlara dayanmayan hiçbir sanat formu yoktur</em> (Ulusoy, 2005; 147)”</p><p>Sanat içinde teknolojinin, teknik bilginin kullanımı yeni bir şey değildir lakin günümüzde bu kullanım üst düzeye ulaşmıştır. Olaya tarihsel olarak yaklaşacak olursak heykel yontmak için kullanılan çekiç vb. gibi aletlerin temeli teknolojiye, teknik bilgiye dayanmaktadır (Ulusoy, 2005; 147). Bu durum müzik sektöründe de kendini göstermektedir. Geçmiş çağlarda hayvan bağırsaklarından gitar teli yapılırken günümüzde ise ipek liflerin üzerine krom, gümüş, bakır gibi metaller kullanılmaktadır.</p><p>Teknolojinin sanat alanında kullanılması hakkında görüş ayrılığı mevcuttur.</p><p>1) Teknoloji kabullenip bu doğrultuda sanat icra edenler</p><p>2) Teknolojiyi reddedip gelenekselci sanatı savunanlar</p><p>3) Eski ile yeni arasında köprü kurmaya çalışanlar</p><p>(Ulusoy, 2005; 157)</p><p>Bu görüşler içinde doğru olanı öne çıkarmak yahut bu doğrudur demek yanlıştır. Buradaki tartışmanın devamı ise başka bir konuya kapı açmaktadır.</p><h3><strong>İnteraktif Sanat</strong></h3><p>Dr. Diğdem Sezen “Bir Sanatsal İfade Aracı Olarak Dijital Oyunlar” adlı makalesinde Jones ve Ebert’in eleştirilerini “interaktif bir sanat yapıtı olamaz” diyerek aktarır (Sezen, 2013; 131).</p><p>İsveçli ressam Öyvind Fahlström, The Planetarium eserinde resmi oluşturan parçaları metal bir zemin üzerine yerleştirip mıktanıslarla oynar hale gelmiştir. Bu durumda da bu eser “oynanmadan sanat olamaz” fikrini doğurmuştur (Tüker, 2012).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/858/1*PGB-kOKNuEjBmqsgR0jDCA.png" /><figcaption>Öyvind Fahlström, The Planetarium</figcaption></figure><p>Marcel Duchamp’ın Rotative Plaque Verre adlı eseri de interaktif bir sanattır. 5 diktörtgen ve 1 hattan oluşan bu eserde dikdörtgenleri döndürerek ortaya bir daire görüntüsü çıkmaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/661/1*-bhOgGULCPlT3tn3HzY0wQ.png" /><figcaption>Marcel Duchamp — Rotative Plaque Verre</figcaption></figure><p>Marcel Duchamp’ın bir diğer eseri ise Bicycle Wheel ile Duchamp ziyaretçinin bu esere bakmak yerine çevirmesini istemiştir (Koşar, 2020). Lakin Duchamp bu tarz eserleri üretirken eğlendiğini ama sanatsal açıdan kısır olduklarını söylemiştir (Moffitt, 2003: 323- 324 akt: Sezen, 2013; 131).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/591/1*KCg2r0tE2K4yp9VofbI7xw.png" /><figcaption>Marcel Duchamp — Bicycle Wheel</figcaption></figure><p>Yine interaktif sanata örnek olarak Allan Kaprow’un Tersane eserinden bahsedebiliriz. Araba tekerlekleriyle bir alanı dolduran Kaprow, ziyaretçilerin bu eserde engebeli alanda yürümelerini istemiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/423/1*xLP1Wioz-vcCIf0miK9SIw.png" /><figcaption>Allan Kaprow, Tersane</figcaption></figure><p>Birçok bilindik sanatçı interaktif sanat alanında eserler vermiştir. Etkileşimli sanat alanında bu eserlerden bir oyun olarak söz edilebilir. Oyun neticesinde gönüllü olarak dahil olunan, eğlenilen bir olgudur. Bu olgu içerisinde ziyaretçiler eserler ile etkileşime girerek bunun örneğini verir. Diğer yandan Duchamp bu tarz eserleri yaratırken de eğlendiğinden bahsetmiştir. Sonuç olarak Sezen’in bahsettiği Jones ve Ebert’in eleştirileri burada ana odağımızdır. Odak doğrultusunda interaktif sanatın varlığını inkar edersek örneklerini verdiğimiz eserler eser olmaktan çıkar, sanatın bir ürünü olmazlar. Lakin bahsi geçen ürünler bizim nezdimizde birer sanat eseridir. Sanatın pek çok farklı boyutu, akımı ve türevi vardır. Interaktif sanat ise bunlardan biridir. Ziyaretçi artık sadece sanat eserini görmekle yetinmez, ona dahil olur. Sanatı deneyimler.</p><h3><strong>Oyun Nedir?</strong></h3><p>J. Huizinga; “<em>oyun, tanımlanmış, zaman ve mekan dahilinde, kabul etmekle serbest olunan ama kesinlikle bağlayıcı kurallarla kendi içinde bir mekan maksada sahip ve bir heyecan, eğlence ve “sıradan hayat” “farklı” olduğunun farkındalığı hissinin eşlik ettiği gönüllü bir aktivite ya da meşguliyettir.</em> ” der (Huizinga, 2018)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/738/1*pgtmbYZaeOl27aQlT5rgkw.png" /></figure><p>Huizinga’nın yaptığı oyun tanımı anlaşılabilme açısından gayet uygundur. Günümüz dijital oyun tanımında da en temelde gönüllü bir aktivite olarak eğlenmek yatar. Diğer yandan meşguliyet demek de doğru tanım olur. Birçok oyuncu, oyun oynamayı hobi olarak nitelendirdiğinden hobinin de boş zamanı değerlendirme, kişinin kendini meşgul tutma girişimi olduğunu bilmekteyiz, bu sebepten de doğru bir tanım olduğunu söyleyebiliriz.</p><h3><strong>Dijital Oyun Nedir?</strong></h3><p>Dijital oyun en temel tanımıyla: “bilgisayar tabanlı, metin ya da görsellik üzerine inşa edilmiş, bilgisayar ya da oyun konsolu gibi elektronik platformlar üzerinde bir veya birden fazla kişinin fiziksel ya da çevrimiçi ağ üzerinden birlikte kullanabildiği bir eğlence ve boş zaman aktivitesi yazılımıdır (GİM, 2019).” Bu tanım içerisinde açıklanması gereken bir husus vardır. Dijital oyunlar geçmişte, 20. yy’de sadece yazılım ürünü olmuş olsa da günümüzde 3A türünde oyunlar sadece yazılım alanında değil geliştirilirken senaryo, hikaye anlatıcılığı, tasarım, sanat tasarımı müzik gibi bir çok alanı içini dahil etmiş, bu alanlardan faydalanmaktadır.</p><p>Dijital oyunlar bulundukları platform gereği konsol, bilgisayar, mobil oyunları olarak birbirlerinden ayrılmaktadır. Bazı firmalar politikaları gereği geliştirdikleri oyunu her platforma sunmaya amaçlarken bazıları da Exclusive oyun üreterek tek bir platformda bulunmayı tercih etmektedir.</p><p>Dijital oyunlar içerikleri bakımında genel olarak yedi farklı türe ayrılabilir<strong>:</strong></p><p>· Spor oyunları</p><p>· Yarış oyunları</p><p>· Strateji oyunları</p><p>· Görev oyunları</p><p>· Simülasyon oyunları</p><p>· Çevrim içi Rekabetçi oyunlar</p><p>· VR oyunları</p><p>Dijital oyunlar bu kategorilerden en az birinin içerisinde yer alıp birden fazla kategoriye dahil olabilmektedir. Bu da dijital oyunlarının kapsam büyüklüğünün bir göstergesidir.</p><h3><strong>Dijital Oyunlarda Sanat</strong></h3><p>Her şeyden önce dijital oyunlar bir ticari üründür, kar amaçlı hazırlanmış ürünlerdir. Bir eserin kar amacı güttüğünü ya da ticari bir ürün olarak satışa çıktığını düşünürsek bu eser sanattan uzaklaşmış olur mu? Sorunun cevabı kesinlikle evet ise o zaman dijital oyunlar da bir sanat eseri olarak sayılamazdır. Diğer yandan endüstriyelleşmiş müziğin sanat olarak kabul edildiği, çoğu müzisyenin önceliğinin sanat değil de ticari kaygısı olduğundan dijital oyunların sanat sayılmaması haksızlık sayılabilmektedir.</p><p>Carniegie Mellon Üniversitesi’nden video oyun tasarımcısı Jesse Schell dijital oyunların içerisinde resim, mimarlık, müzik, heykel, drama, yazım, animasyon ve dans gibi artistik unsurları bulundurduklarını söylemiştir. (Murphy, 2010 akt; Tüker, 2012)</p><p>Toplum içerisinde oyun oynayan kişiler de bu unsurlardan dolayı dijital oyunların direkt olarak sanata dahil olduğunu iddia etmektedir. Lakin burada husus oyunun sanat olması değil, dijital oyunlar diğer sanat ögelerini içinde barındırdığından yani derleme bir sanat topluluğu olduğundan sanat olarak saymaktadır, yani dijital oyunlar bu kişiler için kendi başlarına bir sanat sayılamazdır ama bu durumda ise birçok sanat dalını ve ögelerini kendi içinde birleştirmiş olan dijital oyunlar kolektif bir sanat eseri olarak karşımıza çıkmaktadır.</p><p>“<em>Bu unsurların oyunda bulunma sanatsal ifade değil, oyun oynama eyleminin gerçekleşeceği ortamı oluşturmaktır</em> (Türker, 2012).</p><p>Dijital oyunda sanat denildiğinde çoğu kişinin aklında Cory Arcangel’ın Super Mario Brothers oyununu modlayarak ortaya çıkardığı eser gelir. Arcangel bu oyunu modlayarak oyun içindeki tüm unsurları silerek sadece arkaplanı ve bulutları bırakmıştır (Sezen, 2013; 134). Arcangel bu ve bu tarz eserleri çoğaltarak 2014 yılında Whitney Biennial müzesinde sergilemiştir (Tüker, 2012). Lakin burada da oyun, oyun olmaktan çıkıp interaktif bir eser bile olamamış sadece dijital bir sanat eseri haline gelmiştir.</p><p>İzlemek için: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=fCmAD0TwGcQ">https://www.youtube.com/watch?v=fCmAD0TwGcQ</a></p><h3><strong>Dijital Oyunlarda Sanat Eleştirisi</strong></h3><p>Amerikalı film eleştirmeni ve senarist Roger Joseph Ebert “video oyunlarının bir sanat formu olmadığını ve asla olamayacağından” bahseden yazılar yayınlamasıyla dijital oyunların kapsamlı bir tartışması başlamıştır (Tüker, 2012).</p><p>Bu sert açıklamasından sonra Ebert’e daha sert eleştiriler gelmiştir, eleştiriler odağında kalan Ebert daha sonra “video oyunları hakkındaki görüşleri değişmese de tepkilere sebep olan yazısını yazdığında, daha önce hiç video oyunu oynamamış olduğunu ve bu sebeple ilgili yazıyı yazmasının hata olduğunu belirten bir başka makale kaleme almıştır. Bununla beraber aynı yazısında tekrardan video oyunlarının birer sanat eseri olmadığını ve olamayacağını savunmaya devam etmiştir. (Ebert, 2010 akt: Tüker, 2012).”</p><p>2006 yılında Hollanda’da Stedelijk Müzesinde “Next Level. Art, Games &amp; Reality” adıyla bir sergi açılmıştır. Bu sergide video oyunlarını sanat olarak sunan birçok sanatçı bulunmuştur; Persijn Broersen, Margit Lukacs, Brody Condon bunlardan birkaçıdır. Sergide sanatçıların amacı ziyaretçilere etkileşimli ögeler vererek onlara gerçeğe yakın bir deneyim sunmaktır. Brody Condon bu sergide ziyaretçiye oyun içinde ölmeyi deneyimlettirmiştir.</p><p>2012 yılında Smithsonian American Art Müzesinde “The Art of Video Games” sergisi açılmıştır. Serginin 2010’da düzenlenen basın duyurusunda “<em>video oyunları hikaye anlatmak için görüntüleri, hareketleri ve oyuncunun katılımını kullanırlar. Film, animasyon ve performans gibi etkili ve sürükleyici bir ifade sanatı formu olarak değerlendirilebilirler</em>. (Smithsonian, 2010 akt: Tüker, 2012)” ifadesini kullanmıştır. Sergi, Atari VCS’den PlayStation 3&#39;e kadar yirmi oyun sistemi için en iyi oyunlardan bazıları aracılığıyla grafik, teknoloji ve hikaye anlatımının etkileşimine odaklanmıştır.</p><p>Sergi üzerine Washington Post’un Baş Sanat ve Mimari Eleştirmeni Philip Kennicott “… <em>teknolojik olarak etkileyici ancak entellektüel olarak etkisiz… sanata adanmış bir kuruma değil, bir tarih veya teknoloji müzesine aittir</em>.” ifadelerini sarfetmiştir. Serginin baş sorumlusu Chris Melissinos ise “<em>video oyunları teknoloji ve sanatın kesiştiği noktadır</em>” ifadesini kullanmıştır.</p><p>Oyunları sergilenirken, dijital oyunların kesinlikle oyun olduğundan bahsetmişlerdir.</p><p>Serginin ardından ise sanat eleştirmeni Jonathan Jones “Sorry MoMA, video games are not art” başlıklı bir yazı yayınlamıştır.</p><p>Son olarak The US NAE 2011 yılında dijital oyunlar için bir sanat fonu oluşturmuş ve destekleyeceğini açıklamıştır. Bu durum ise dijital oyunların artık bir sanat dalı olarak yorumlanmasına neden olmuştur.</p><h3><strong>Bir Alt Tür Olarak Sanat Oyunları</strong></h3><p>Her resmin, müziğin sanat eseri sayılmadığı çağda her dijital oyun da sanat eseri değildir. Dijital oyunların birbirlerinden farklı türleri vardır. Bu türler içerisinde günümüzde yeni sayılabilecek olan, kimileri tarafından kabul görmeyen sanat oyunları vardır.</p><p>John Sharp sanat oyunlarını “<em>dijital oyunların sahip olduğu teknik, mekanik, deneyimsel ve biçimsel özellikleri diğer sanat dallarının kullandığı gibi ifadesel amaçla kullanmaları sonucunda ortaya çıkmış yapıtlar</em>” olarak anlatır (Sharp 2012, 26–32 akt: Sezen, 2013).</p><p>Sanat oyunu olarak tasarlanan ve geliştirilen bu oyunlar diğer oyunlara kıyasla genelde küçük ve bağımsız ekipler, şirketler tarafından geliştirilmektedir. Genel olarak bu oyunların amacı ise oyuncuya eğlenceli bir deneyim yaşatmak yerine oyuncuda duygusal bir iz bırakmaktır (Türker, 2012).</p><p>Sanat oyunlarını diğer oyunlardan ayıran özellik ise bu oyunların sanatsal anlatımı ana unsur olarak benimsemiş, diğer mekanik özellikleri ikinci unsur haline gelmiştir (Sezen, 2013).</p><p>Oyunun yapımcısı oyunda anlatmak istediği hikayeyi sadece görsellik ve müzik ile aktarabilmektedir. Böyle bir oyunu ne kitaplaştırabilirsiniz ne de bir resim olarak sunabilirsiniz. Bahsettiğimiz bu iki oyunda da temel mekanik bir anlatının olması ve oyuncunun bu hikayeyi deneyimlemesidir. Artık burada ana unsur sanat haline gelmiştir. Bu sebeptendir ki bu tarzda geliştirilen oyunları sanat eseri olarak sınıflandırabiliriz.</p><blockquote>Jason Rohrer — Pasaj</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/945/1*RLau9o6S6BcgXtKd9X2IhQ.png" /></figure><p>2007 yılında Jason Rohrer tarafından geliştirilen “Passage” oyunu hayattaki seçimlerimiz düşünerek tasarlanmış bir oyundur. Bir labirent içerisinde başladığımız oyunda genç erkek bir karakteri kontrol ediyoruz. Oyun içerisinde karşımıza bir kadın karakter çıkıyor, oyuncu olarak bu karakterin yanına gidersek bizim karakterimiz bu kadına aşık olup evleniyorlar ve beraber hareket etmeye başlıyorlar eğer yok sayıp devam edersek yolculuğumuza tek başımıza devam ediyoruz. Daha sonralarında ise iki kişinin aynı anda geçemeyeceği yollar karşımıza çıkmaktadır, eğer başta kadın karakterin yanına gitmeyip onu yanımıza almasaydık bu yollardan geçebilirdik ama artık iki kişi olduğumuz için bu yolu bırakıp daha geniş yollar aramaya başlıyoruz. Oyunun temel mekaniği yaptığımız seçimler doğrultusunda karşımıza çıkan fırsatları değerlendirmek, engellerden aşmaktır. Diğdem Sezen bu oyunu “<em>Passage, gençlikten yaşlılığa hayatın, beraberliğin seçimlerin soyut bir temsilidir.</em> ” (Sezen, 2013) olarak anlatır.</p><p>Yalnızca 5 dakika süren bu oyunda doğumdan ölüme kadar yaptığımız seçimler hayatımızı etkiliyor. Kısaca Rohrer’in geliştirdiği bu oyun sadece 5 dakika ile bize hayatı ve seçimlerimizi anlatıyor. Seçimlerimizin sonucunda karşımıza çıkan engeller karşısında verdiğimiz tepkiler bizim hakkımızda da fikirler veriyor. Hayatı ve seçimi anlatan Passage kişiye deneyimleyemediği yahut ileride deneyimleyeceği olay ve olgular hakkında bilgi vererek bir sanat eseri olarak karşımıza çıkıyor .</p><p>İzlemek için: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=pNVl9Xl2VaA">https://www.youtube.com/watch?v=pNVl9Xl2VaA</a></p><blockquote>Tale of Tales — The Graveyard</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/945/1*cpoMvqrCfEJM3OeiNcQmrg.png" /></figure><p>2009 yılında Tale of Tales tarafından geliştirilen ve yayınlanan The Graveyard oyununda yaşlı, zor yürüyen bir kadını oynuyoruz. Yaşlı kadınla mezarlığı ziyaret ediyoruz, mezarlıkta bir bankta oturuyoruz ve bir şarkı çalmaya başlıyor, oturduğumuz bankta şarkının bitmesini beklersek kadın ölüyor, şarkının bitmesini beklemeden banktan kalkıp yürümeye devam edersek kadın mezarlıktan çıkıyor ve yaşamaya devam ediyor. Bu oyunda oyuncuya çok ciddi bir olay yaşatılıyor. Oyun başladığında yaşlı kadını yürütmeye çalışıyoruz, ağır ağır yürüyen kadına bakıyoruz onunla empati kuruyoruz. Onun yaşadıklarını, mezarlıkta onun için kimler yattığını düşünüyoruz ve banka oturuyoruz. Burada ciddi bir karar vermemiz gerekiyor ya şarkıya dalıp bu kadar hayat yeterli diyip kadını ölüme kavuşturacağız ya da yetmez diyip kadını mezarlıktan çıkartıp biraz daha yaşamasına sebep olacağız. Bu vicdani karar esnasında ne yapmasını bilemeyen oyuncu ise yine şarkıyı dinleyip kadının ölümüne sebep olabiliyor. Oyuncuya deneyimleten bu olay son derece hüzünlü olabilmektedir. Oyunda deneyim ve anlatım tek söz edilmeden sadece oyuncunun kontrolüne bırakıldığından oyun bir sanat eseri oyunu olarak kendine yer edinmiş durumdadır.</p><p>İzlemek için:<a href="https://www.youtube.com/watch?v=wZZ63QYbwPk"> https://www.youtube.com/watch?v=wZZ63QYbwPk</a></p><p>Molleindustria/Paolo Pedercini — Every Day the Same Dream</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/945/1*o8pa7-9Q0MR_HcNCahd6GQ.png" /></figure><p>2009 yılında Molleindustria/Paolo Pedercini tarafından geliştirelen “Every Day the Same Dream” oyunu emeğin, kapitalizmin ve yabancılaşmanın eleştirisini yapan bir oyunudur. Bu oyunda her gün aynı şekilde kalkıp giyinip hazırlanıp işe gidiyoruz. Bir süre sonra bundan sıkılıp ne kadar farklı yollara gitmeye çalışsak da oyun en başa dönerek yine bizi günün sabahına atıyor. Sürekli işe gitmekten de bir sonuç bulamayınca oyun içerisinde intihar etsek de sabah yine yatağımızda uyanıp aynı şeyleri tekrar yaşıyoruz. Ertesi sabah kalktığımızda bir çılgınlık yapıp işe kıyafetsiz bir şekilde gidince patronumuz bizi işten kovuyor. İşten kovulduktan sonra tekrardan bir sabaha uyanıyoruz lakin bu sefer sonunda değişiklik olmuş oluyor, oyun içerisindeki bütün karakterler yok olmuş. Eşimiz evde yok, asansör boş, işe giderken yollarda kimse yok, iş yerinde kimse yok. İş yerinde çatıya çıkıp intihar etmeyi düşündüğümüzde ise çatıda bizi bir kişi bekliyor, biz. Çatıda kendimizi görüyoruz ve bizim aynımız olan bu karakter bizden önce intihar ediyor ve böylece oyun bitiyor. Molleindustria 2003 yılından beri bu tarz eleştirel yaklaşımlarla oyun sektörünü, ana akım medyayı ve sistemleri eleştiriyor. Bu oyunda da bariz bir şekilde rutinin korkunçluğunu, emeğin değersizliğini ve kapitalizmin gücünü hissediyoruz. Bizlere bu olguları deneyimleten bu oyun sanat oyunu olarak geçerken Molleindustria ise kendilerini zanaatkar olarak sınıflandırıyor.</p><p>İzlemek için: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=5L_pThrg3lw">https://www.youtube.com/watch?v=5L_pThrg3lw</a></p><blockquote>Nomada Studio — Gris</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/945/1*8XHt6acZI9Xw8rkvgez1Hg.png" /></figure><p>Nomada Studio tarafından geliştirilen Devolver Digital tarafından 2018 yılında yayınlanan Gris oyununda; annesi ölen genç bir kızı oynuyoruz. Annesini kaybetmenin acısını yaşayan karakterimiz kendi iç dünyasında acısı ile yüzleşmenin verdiği korku ile savaşmaktadır.</p><p>Derin bir anlamı ve anlatıma sahip olay bu oyun 2019’da Annie Awards’da “Video Oyununda Karakter Animasyonunda Üstün Başarı” ödülünü, Italian Video Game Awards’da “En İyi Bağımsız Oyun” ödülünü, NAVGTR Awards’da “Sanat Yönetmeni” ödülünü, The Game Awards’da “En Etkili Oyun”, The Webby Awards’da “En İyi Görsel Tasarım” ödülünü almıştır. Toplam 5 ödülü ve 8 adaylığı ile oyuncuya yoğun bir duygu yaşatmış ve oyuncuya karakterinin acısını tek bir söz dahi etmeden deneyimletmiştir. Bu durumda da böyle bir oyundan sanat olarak bahsetmek yanlış olmaz.</p><p>İzlemek için: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=z8k_ximc8Og">https://www.youtube.com/watch?v=z8k_ximc8Og</a></p><p>Sanat alanında verilen oyunlar bunlarla sınırlı değildir. Oyun yapımcıları oyunculara farklı bir deneyim yaşatmak için her gün çalışmalarına devam etmektedir ve bu alanda daha birçok eser verilecektir.</p><h3><strong>Sonuç ve Tartışma</strong></h3><p>Sanat anlamlı veya ifade edici özellikler taşıyan bir sembol sistemidir (Parsons, 1964 akt: Ulusoy, 2005; 9), sanat anlam ve değerlerin cisimlenmesidir (Sorokin, 1962 akt: Ulusoy, 2005; 9). Sanatın bu anlamları düşünülünce dijital oyunların da kolektif bir sanat eseri olduğu anlaşılmaktadır. Erbert ve diğerlerinin sanatın interaktif tarafını reddettiğini düşünülünce buna dijital oyunlar da dahil olmaktadır. Lakin interaktif sanat ve kinetik heykeller alanında verilen eserler sanat eseri statüsü kazanabilmektedir. Bu uğurda da tekrardan dijital oyunların sanat olarak sayılabileceği bir düşünce oluşabilmektedir. En temelde dijital oyunların kolektif sanat eseri olabileceğinden bahsetmiştik ama burada oyunun kendisi değil oyun için hazırlanan görsellerin, müziklerin sanat eseri olduğunu bu yüzden de dijital oyunun direkt sanat eseri olamayacağından bahsettik. Lakin burada asıl söz konusu bu unsurların “oyun için” hazırlanmasıdır. Eğer ki bu unsurlar oyundan ayrı, bağımsız olarak hazırlanmış olsaydı bu düşünce geçerli sayılabilirdi ama bahsi geçen ögeler bir oyuna hizmet etme, onu yükseltme amacıyla hazırlandığı için bu dijital oyunun kendisini sanat olarak sayabiliriz anlamına gelmektedir.</p><p>Dijital oyunun asli amacı sanat değilse bile oyun içindeki bir bir manzara bile oyuncuyu etkileyebilir, onu cezbedebilir. Oyun içindeki bu görüntü oyuncuya yaşattığı estetik duygusunu göz ardı etsek bile asıl amaçları sanatsal bir yolculuk, hikaye deneyimlettirmeye çalışan ve başaran oyunlar vardır. Bu dijital sanat oyunlarını göz önünde bulundurduğumuzda teknoloji çağının interaktif sanat alanında bizlere sunduğu, yaşattığı deneyim sanatın kendisidir. Toparlamak adına şahsi düşüncem her dijital oyunu sanat adı altında sergilemek mümkün değildir, böyle bir çaba gereksiz olacağından ziyade sanatın kendisine de zarar verir. Dijital oyunların bir alt türü olan sanat oyunları ise farklı, yeni bir kategori olup sanat eseri olarak anılabilir. Kendi düşüncemden ziyade en azından dijital oyunların postmodern sanat adı altında sanat eserleri sayılabileceğini söylemek mümkündür.</p><p><strong>Kaynakça</strong></p><p>Burunsuz, M. (2020). Postmodern Sanatta Eser ve Kavram Bileşenleri Üzerine Bir Değerlendirme, Yıldız Journal of Art and Design, 7 (2), 100–120</p><p>Gombrich, E. H. (2019) Sanatın Öyküsü, Remzi Kitabevi</p><p>Güvenli İnternet Merkezi, (2019) Dijital Oyunlar Raporu</p><p>HUIZINGA, J. (2018) Homo Ludens, Dorlion Namlulu</p><p>Koşar, Ö. (2020). İzleyicinin Değişen Konumu: Katılımcı Sanat Pratikleri ve İktidarın Paylaşımı. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(44), 170–180</p><p>Ocak, M. A. Akçayır, G. Akçayır, M. Ağca, R. K. Aydoğdu, Ş. Aksoy, N. C. Bozkurt, Ö. F. Çetin, E. …, Uluyol, Ç. (2013) Eğitsel Dijital Oyunlar, Pegem Akademi</p><p>Özdem, Ö. Geçit, E. (2013) Postmodern Sanat Akımları ve Reklamlara Yansımaları, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, s:36</p><p>Sezen D, (2013) Bir Sanatsal İfade Aracı Olarak Dijital Oyunlar, İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi Dergisi, 2013/II, 45, 129–147</p><p>Tüker, Ç. (2012), Video Oyunları Bir Sanat Formu Olabilir mi?, <a href="https://dijitaloyun.wordpress.com/2013/06/20/video-oyunlari-bir-sanat-formu-olabilir-mi/">https://dijitaloyun.wordpress.com/2013/06/20/video-oyunlari-bir-sanat-formu-olabilir-mi/</a> Erişim Tarihi: 11/21</p><p>Ulusoy, D. M. (2005) Sanatın Sosyal Sınırları, Ütopya Yayınevi</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6a20c87b6a08" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dil nedir? Özellikleri nedir? İlişkileri nelerdir?]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/dil-nedir-%C3%B6zellikleri-nedir-i%CC%87li%C5%9Fkileri-nelerdir-733f6e5c8acf?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/733f6e5c8acf</guid>
            <category><![CDATA[dil]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[i̇letişim]]></category>
            <category><![CDATA[iletisim]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 07 Sep 2021 19:30:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-09-07T19:30:52.213Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Dil nedir?</strong></p><p>Dil organ olarak Türk Dil Kurumu tarafından şöyle açıklanmaktadır: “Ağız boşluğunda, tatmaya, yutkunmaya, sesleri boğumlamaya yarayan etli, uzun, hareketli organ, tat alma organı”</p><p>Diğer yandan iletişim aracı olarak kullandığımız dil yine Türk Dil Kurumu tarafından “İnsanların düşündüklerini ve duyduklarını bildirmek için kelimelerle veya işaretlerle yaptıkları anlaşma, lisan, zeban” olarak açıklanmaktadır. Tabii olarak dil üzerinden çok fazla tanım üretilmiştir, bunların ortak noktası ise dilin bir iletişim aracı olarak görülmesidir.</p><p>Prof. Dr. Muharrem Ergin, dilin tanımını şöyle yapmaktadır: “<em>Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii bir vasıta; kendi kanunları içinde yaşayan ve gelişen canlı bir varlık; milleti birleştiren, koruyan ve onun ortak malı olan sosyal bir müessese; seslerden örülmüş muazzam bir yapı, temelli bilinmeyen zamanlarda atılmış bir gizli antlaşmalar ve sözleşmeler sistemidir.</em>” (Ergin Muharrem, Üniversiteler İçin Türk Dili, Bayrak Yay. İstanbul, 1994)</p><p>Prof. Dr. Mehmet Kaplan ise dili daha kapsamlı olarak görmektedir. “<em>Dil, duygu ve düşünceyi insana aktaran bir vasıta olduğu için, insan topluluklarını bir yığın ve kitle olmaktan kurtararak aralarında “duygu ve düşünce birliği” olan bir cemiyet, yani millet haline getirir.</em>” (Kaplan Mehmet, Kültür ve Dil, Dergâh Yay. İstanbul, 1985, 3. Baskı, s.45)</p><p>En basit tanımıyla daha önce değindiğimiz gibi bir iletişim aracıdır. Sadece bununla sınırlı kalmamıştır. Dil, toplulukları bir kılan, duygu ve düşünceleri birleştiren ve bunları toplum içinde insanların birbirine aktardığı bir sistemdir. Ayrıca dil kavramı konuşma, yazma, dinleme, anlama, beden dili gibi çeşitli yönleri de mevcuttur. (Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı)</p><p>Dillerin oluşmasıyla alakalı da 5 teori oluşturulmuştur. İlki: Tanrısal teoridir, ilk dilin insanlara tanrılar tarafından verildiği, öğretildiği, hediye edildiği inanılır. İkincisi, Yansıma Teorisidir, bu teori de insanlar doğada bulunan sesleri taklit etmesiyle oluştuğu varsayılır. Üçüncüsü Ünlemler Teorisidir, bu teoride ilk insanların duygusal durumlarının dışa vurum durumunda çıkardığı sesler olarak düşünülmüştür. Dördüncü teori ise Birlikte İş Teorisinde, ilk insanlar toplu iş yaptığı dönemde yaptıkları işi doğru yapma, anlatma çabasından çıkardığı seslerle oluştuğunu varsayar. Son teori ise Müziği Temel Alan Teoride yine ilk insanlar beraber iş yaparken çıkardığı ritmik seslerle müziğin oluştuğunu ve bu sayede de dilin oluştuğunu düşünür.</p><p>Birleşmiş Milletler‘in verilerine göre, şu anda dünyada 7000 ile 8000 arasında dil vardır. Kesin bir sayı bulunmaması sebebi ise bazı dillerin kimilerine göre lehçe olarak görülmesinden kaynaklanmaktadır.</p><p><strong>Dilin Özellikleri</strong></p><p>1. Dil, seslerden örülmüş bir sistemdir.</p><p>2. Dil, bir anlaşma aracıdır.</p><p>3. Dil, değişen ve gelişen bir varlıktır.</p><p>4. Dil, toplulukları millet yapan en önemli ögedir.</p><p>5. Dil, kültürün aynasıdır.</p><p>6. Dil, kültürün aktarıcısıdır.</p><p>7. Dil, toplumsal bir kurumdur.</p><p>8. Dil, insanı diğer canlılardan ayıran bir ayrıcalık belgesidir.</p><p>9. Dil, düşüncenin anahtarı ve evidir.</p><p>10. Dilin kendine özgü kanun ve kuralları vardır.</p><p>11. Dil, bir gizli antlaşmalar sistemidir.</p><p>(Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 13, 2012)</p><p><strong>Lehçe</strong></p><p>Lehçe, Türk Dil Kurumu tarafından “Bir dilin tarihsel, bölgesel ve siyasal sebeplerden dolayı ses, yapı ve söz dizimi özellikleriyle ayrılan kolu, diyalekt.” Olarak açıklanmaktadır.</p><p>“Hangi bir dilden bilinen tarihi seyirden önce veya bilinen tarihi seyir içinde ayrılmış olup ses, şekil ve kelime ayrılıkları gösteren dilin alt kollarına lehçe adını vermekteyiz.” (Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 13, 2012)</p><p>Dilin alt kollarının oluşturan lehçe, uzak lehçe ve yakın çevre olarak da ikiye ayrılmaktadır. Türkçenin uzak lehçesi Yakutça ve Çuvaşça lehçeleri nitelendirilirken, yakın lehçe olarak da Kazak ve Özbek Türkçesi örnek verilmektedir.</p><p><strong>Ağız</strong></p><p>Dilin ya da lehçenin söyleyiş biçiminden doğmuştur. Sadece konuşmada farklılık göstermektedir. Türk Dil Kurumu tarafından “Aynı dil içinde ses, şekil, söz dizimi ve anlamca farklılıklar gösterebilen, belli yerleşim bölgelerine veya sınıflara özgü olan konuşma dili” olarak açıklanmaktadır. Türkiye Türkçesinde doğu, batı ve iç Anadolu bölgelerinde çeşitli ağızlar mevcuttur. Her dilin de standart temeli vardır, Türkiye Türkçesinin de standart temeli ve edebi dili İstanbul Türkçesidir. (Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 14, 2012)</p><p><strong>Dil-Kültür İlişkisi</strong></p><p>Daha önce dilin toplulukları bir kılma, duygu ve düşünceleri birleştirme özelliğinden bahsetmiştik. Kültür ise en basit tanımıyla maddi ve manevi değerlerden oluşmaktadır. Bu değerleri toplum içinde birbirine anlatma ya da gelecek nesillere aktarma konusunda dil devreye girer.</p><p>“<em>Dil, kültürün bir parçası olmakla birlikte, aynı zamanda onu yansıtan bir ayna ve onu gelecek kuşaklara taşıyan bir araçtır</em>” (Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 15, 2012)</p><p>“Kültürün temel unsuru, duygu ve düşünceye şekil veren kap işlevini üstlenen ve kuşaktan kuşağa taşınmasını sağlayan dildir. Kültür de dilin varlığını koruması ve dinamizmini yitirmemesi için can simidi, hayat iksiridir. Şu hâlde, kültür, nesilden nesile aktarılmak için dile muhtaç; toplumun duygu, düşünce ve tam anlamıyla hayat tezahürlerinin somut hâle bürünmesinin aracı olan dil için de kültür bir ihtiyaçtır.” (Dil-Kültür İlişkisi ve Etkileşimi Üzerine, Ali GÖÇER)</p><p>“Dil kültürün taşıyıcısı; kültür de dilin niteliklerini göstermesine zemin olan önemli bir uygulama sahasıdır. Dil, toplumun algı, ilgi ve kültürel değerleri üzerinden somut ürünler aracılığı ile vücut bulur. Konuşmalara konu olan her şey kültürün dil aracılığı ile sosyal hayata yansımasıdır.” (Dil-Kültür İlişkisi ve Etkileşimi Üzerine Ali GÖÇER)</p><p>Kısaca dil ve kültür iç içedir, birbirlerinden bağımsız olarak düşünülemezdir.</p><p>Kültür, hayat kaynağımız olan su; dil ise suyu bütün meskenlere dağıtan şebeke gibidir. (Ali GÖÇER)</p><p><strong>Dil-Düşünce İlişkisi</strong></p><p>Varlık olarak insanı diğer canlılardan ayıran en temel özelliği düşünebilmesidir. Bu özellik sayesinde de insanlık şu anki medeniyetine ulaşmış bulunmaktadır. Dil, düşünceyi dışa vuran araçtır, dışa vurulmayan düşünceler iç dünyada çürümektedir.</p><p>“<em>Dil, düşünceye gelişme imkânı da sağlar. “Dil, düşüncenin evidir.” Biçiminde ifade edilen bu gerçek, dil-düşünce ilişkisini en özlü biçimde ifade etmektedir.”</em> (Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 16, 2012)</p><p><strong>Kaynak ve Yapı Bakımından Dünya Diller</strong></p><p><em>I. </em><strong><em>Kaynak Bakımından Dünya Dilleri</em></strong></p><ol><li><strong><em>Hint-Avrupa Diller</em></strong></li></ol><p>Avrupa’da Fince, Macarca dışındaki Avrupa dilleri ile Farsça ve Hintçe</p><p><strong><em>2. Çin-Tibet Dilleri</em></strong></p><p>Çince ve Tibetçe iki akraba dildir.</p><p><strong><em>3. Hami-Sami Dilleri</em></strong></p><p>Akatça, Arapça ve İbranice</p><p><strong><em>4. Bantu Dilleri</em></strong></p><p>Afrika’nın orta ve güney kısımlarında kullanılan dillerin oluşturduğu gruptur.</p><p>5. <strong>Ural-Altay Dilleri</strong></p><p><strong>II.</strong> <strong>Yapı Bakımından Dünya Dilleri</strong></p><ol><li><strong><em>Tek Heceli Diller</em></strong></li></ol><p>Çince, Tibetçe bu gruptan olup kelimelerin çoğu tek hecelidir. Dilin işleyişi, çok güçlü vurgu sistemiyle ve kelimelerin cümle içindeki yeriyle sağlanır.</p><p><strong><em>2. Eklemeli Diller</em></strong></p><p>En tipik örneğini Türkçenin oluşturduğu bu gruba giren dillerin işleyişi ekler yardımıyla sağlanır. Bu dillerde değişmez köklere çok sayıda ekler getirilir.</p><p><strong><em>3. Bükümlü Diller</em></strong></p><p>En tipik örneğini Arapçanın oluşturduğu bu gruba giren dillerin işleyişi kelime kök ve gövdelerindeki birtakım bükülmelerle sağlanır. Hint-Avrupa dilleri bu gruba girer.</p><p>(Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 17–18, 2012)</p><p><strong>Türk dilinin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri</strong></p><p>Türkçe, kaynak bakımından Ural-Altay dil grubunun Altay koluna mensuptur. Altay dilleri arasında Moğolca, Mançu-Tunguzca, Korece ve Japonca bulunur.</p><p>Türkçe, yapı bakımından ise eklemeli diller çatısı altındadır.</p><p>Türk dili, konuşan insan sayısı bakımından ise dünyadaki diller arasında beşinci sıradadır.</p><p><strong>Türkiye Türkçesi</strong></p><p>Türkiye Türkçesi, Batı Türkçesinin üçüncü devresidir. Bugün de devam etmekte olan bu devre, 1908 meşrutiyetinden sonra başlar. XIII-XIV. yüzyıllar ve (1839) Tanzimat dönemine kadar uzanan klâsik dönem, Türkiye Türkçesinin kuruluşun temelini oluşturur. (Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Türkiye Türkçesi Bölümleri, Bölüm1)</p><p>1911 yılında Ömer Seyfettin ve arkadaşları tarafından Genç Kalemler dergisiyle dilde sadeleşme hedeflenmiş ve Yeni Lisan adlı hareket başlamıştır.</p><p>Milli ve Cumhuriyet edebiyatı döneminde dilde sadeleşme büyük ölçüde önem kazanmış olup şairler ve yazarlar, yazı dilini anlatı sanatı olarak kullanarak edebiyat dili haline getirmiştir.</p><p>Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, geçmiş zamanda Türkiye Türkçesinin diğer dillerin etkisi altında kalmasını şöyle açıklar: “<em>Günümüz edebi bir yazı dili olarak varlığını sürdüren Türkiye Türkçesi özellikle 1960&#39;lı yıllardan itibaren Batı dillerinin etkisi altında kalmıştır. 1980&#39;li yıllardan sonra ise bu etki, âdeta bir “istilâ” halini almaya başlamıştır.</em>”</p><p>1932 yılında kurulan Türk Dil Kurumu yeni kelimeler üretmekle ve önemli eserleri yayınlamakla dilimizde önemli bir görev üstlenmiş oldu.</p><p><em>“Dilde bazı kavramların karşılıkları boş kaldığı için özellikle 1970&#39;lerden sonra mevcut Fransızca kelimelere ilave olarak İngilizceden sağanak halinde kelime ve hatta cümle şekilleri girmeye başlamıştır.</em>” (Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, s. 45, 2012)</p><p><strong>Kaynak:</strong></p><blockquote>Prof. Dr. Ertuğrul Yaman, Yazma Sanatı, 2. Baskı, 2012</blockquote><blockquote>Ergin Muharrem, Üniversiteler İçin Türk Dili, Bayrak Yay. İstanbul, 1994</blockquote><blockquote>Mehmet Kaplan, Kültür ve Dil, Dergâh Yay. İstanbul, 1985, 3. Baskı</blockquote><blockquote>Ali GÖÇER, Dil-Kültür İlişkisi ve Etkileşimi Üzerine</blockquote><blockquote>Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Türkiye Türkçesi Bölümleri, Bölüm 1</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=733f6e5c8acf" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Eylemin Kültürel Olarak Kabul Edilmesi Onu Eleştiriden Muaf Kılabilir mi?]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/bir-eylemin-k%C3%BClt%C3%BCrel-olarak-kabul-edilmesi-onu-ele%C5%9Ftiriden-muaf-k%C4%B1labilir-mi-121ded8b0d88?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/121ded8b0d88</guid>
            <category><![CDATA[kültür]]></category>
            <category><![CDATA[pandemi]]></category>
            <category><![CDATA[sosyoloji]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 12 Jun 2021 14:04:36 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-06-12T14:04:36.116Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Cevap basit, Hayır.</p><p>Günümüz dünyasında birçok insan kültürler üstü bir düşünce belirlemiş durumdadır. Bu düşünce doğrultusunda da bir eylemin, olayın, olgunun kültüre dahil olması, kültürün bir parçası olması onu eleştiriden muaf tutamaz.</p><p>Örnek vermek adına pandemi döneminde camilerin açılması için birçok insan şikayette ve talepte bulunmuştur. Bu isteklerinin amacını onların kültürlerin bir amacı olan ibadetleri yerine getirme isteğidir. Buraya kadar bir sorun yok. Kişi kültürünün getirdiği eylemleri yapmakta özgürdür. Bir başka kültürün de bunu engellemesi söz konusu dahi değildir. Lakin burada kültürler üstü bir durum vardır. Bu durum da bilimdir. Bilim bize pandemi döneminde insanlarla aramıza fiziksel mesafe koymamızı söyledi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/760/0*qgPsndC30SQYmTbE.jpg" /></figure><p>Camilerin açılmasını isteyen kişi ise kültürler üstü bir öge olan bilimi yok sayıp insanlarla aralarında mesafe bırakmayacak şekilde durmak istemektedir. Kişinin bunu yapma isteğinin sebebi dediğimiz gibi kültürüdür. Bilimin ise bize fiziksel mesafe koyun demesinin sebebi ölümlerden kaçınmak içindir. Durumu analiz ettiğimizde ölümlerden kaçınmak için bilim bize bunu söylüyor öte yanda insanlar ise kültürlerinin bir eylemini sağlamak istiyorlar. İşte bu ve bu gibi benzeri durumlarda kişilerin kültürleri ihlal edilip eleştiriye açık hale gelmelidir. Çünkü içinde bulunduğumuz durum neticesinde kişilerin, toplumların kültürleri göz ardı edilmelidir.</p><p>Bir diğer örnek ise bayramlarda bir araya gelip büyüklerin elini öpmektir. El öpme davranışı Türk kültürünün bir parçası olup kişinin kendisinden büyük olana saygı göstermesinin temsili halidir. Bu davranışın normal zaman çizelgesi üzerinde yargılanmaması gerekir. Ama dediğimiz gibi günümüz normal bir zaman çizelgesinden uzaklaşmış, ekstrem durumlar yaşamaktayız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/605/1*ayY1uBua_CT47TWAXCvygQ.png" /></figure><p>Pandemi döneminde uzman kişiler ellerimiz sık sık yıkamamız gerektiğini bizlere sürekli olarak söylediler. Bu dönem içerisinde el yıkamayı bile doğru düzgün gerçekleştirmeyen kişilerin elini tutup öpmek büyük bir skandaldır. Bu sebepten ötürü de kültürün saygı gösterme biçimi olan el öpme hareketi en azından bu dönem içerisinde yapılmamalı, uzak durulmalıdır.</p><p>Bilim burada bir kültür haline gelmiş ve diğer kültüre karşı kötü bir ithamda bulunmuş gibi bir düşünce olabilir. Lakin bu düşünce yanlıştır bilim bir kültür değildir. Kültürler içinde doğrular, yanlışlar, eskiye bağlılık vardır. Bilim ise sürekli olarak kendini yenileyen, yeri ve zamanına göre kendi fikrini çürüten bir olgudur. Bilimin bu özellikleri de onu kültürler üstü bir konuma taşımaktadır.</p><p>Toparlamak gerekirse bir eylemi, olayı, olguyu bir kültürün önemli bir parçası olmasına rağmen göz ardı etmek kesinlikle yanlış bir davranıştır. Farklı kültürlerde doğru ve yanlış farklılık gösterse de kesin doğruları üstlenen bilim kültürleri eleştirilebilir bir hale getirmiş durumdadır. Bilimin müdahale etmesine gerek olmayan bir durum ise kültürler arası karşılaştırma yapmadığımız sürece kültüre yapılmış birer saldırıdır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=121ded8b0d88" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Toplumbilimsel Düşün Nedir?]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/toplumbilimsel-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCn-nedir-a62beca5e335?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a62beca5e335</guid>
            <category><![CDATA[sosyoloji]]></category>
            <category><![CDATA[c-wright-mills]]></category>
            <category><![CDATA[toplum]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 05 Jun 2021 15:52:46 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-08-08T09:47:39.491Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Toplumbilimsel Düşün neden önemlidir?</p><p>C. Wright Mills’in Sosyolojik Tahayyülü</p><p>Mills (1916–1962) Toplumbilimsel Düşün kitabına şöyle başlar: “Günümüz insanı için yaşadığı özel hayat bile içinden çıkılması güç bilinmezliklerle doludur. Gündelik hayatında karşılaştığı güçlüklerle baş edemediğini gören sıradan insan, bu duygusunda haklıdır da: sıradan insanın bilebildikleri, kavrayışı, güç ve iktidar işinin, ailenin ve komşuluk ilişkilerinin dar kalıplarıyla sınırlıdır. Hayatın insanlar için pek çok bilinmezlikle dolu olmasının nedeni modern dünya toplumlarının baş döndürücü bir hızda ve kapsamda yaşadığı değişimdir.” (Mills, C. Wright. (2000). Toplumbilimsel Düşün, İstanbul: Der Yayınları. S.11)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/720/0*JPuO4UAbgsd2G8yk.jpg" /><figcaption>Mills’e göre “Toplumbilimsel Düşün” yeteneği tam da günümüz insanının ihtiyaç duyduğu şeydir.</figcaption></figure><p>Mills, sıradan insanın toplum içerisinde bilinmezlikler içerisinde yaşayıp gittiğini anlatmaya çalışır, bilinmezlikten kastı ise insanı huzursuzluğa sevk eder ve insan huzursuz olursa toplum da huzursuz olur. Mills’ın da amacı insanı bu modern çağın bilinmezliklerinden kurtarmaktır. Bunun için de Umut adlı kitabında şöyle der: “…insanların istediği, eksikliğini duyduğu şey, onların bilgiyi kullanmalarına, düşünmeyi öğrenmelerine yardım edecek zihinsel bir özellik geliştirmektir.” (Mills, C. W. (1974). Umut, Yeni Ufuklar, C. 21 S. 244, 52–55.) Tekrardan anlaşılacağı üzere Mills’ın amacı, Toplumbilimsel Düşün’den amacı insanın yetişemeyeceği hızda değişen modern hayatın içerisinde bilinmezliklerle boğulan insanı kurtarmaktır. Bir sosyolog olarak toplum içerisinde bilinmezliklerle boğulan sıradan insanı kurtarma girişimi erdemli bir davranıştır.</p><p>“Toplumbilimsel düşün yeteneğine sahip olanlar tarihsel dönemlere ve bu dönemlerin olgularına, bunların değişik ve çok sayıdaki insanın iç yaşam ve dışsal kariyerleri açısından taşıdığı anlamlar yönünden bakabilme yeteneği kazanmışlardır. Toplumbilimsel düşün yeteneğine sahip olanlar, insanların yaşadıkları gündelik hayatın keşmekeşi içinde kendi toplumsal konumları (pozisyon) hakkında nasıl yanlış ve yanıltıcı bir bilinçsizlik içinde bulunduklarını göz önünde tutmak gerektiğini bilirler.” (C. W. Mills, Toplumbilimsel Düşün, Der Yayınevi, 2007. S. 15) Burada Mills’ın kastettiği Toplumbilimsel düşün yeteneğine sahip insanlar sadece kendi hayatındaki bilinmezlikleri aşmazlar, onlar farklı toplumsal koşul ve konumda yaşayan diğer insanların durumlarını da görebilirler.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/276/0*ufeevJ2fdam4rIER.jpg" /><figcaption>Hil Yayınları</figcaption></figure><p>Mills, günümüz insanının buna ihtiyacı olduğunu söylerken haklıdır. Bu sözün üstünden 60 yıl geçmiş olsa dahi hala geçerliliğini yitirmemiş olduğu kanısındayım. Değişen dünya insanı uyutur, basitleştirir, yabancılaştırır. Toplumdaki insanlar Mills’in kastettiği Toplumbilimsel düşün yeteneğine sahip olursalar bu modern dünya içerisinde kendilerini bir nebze dahi olsa da toplum içerisinde kendi yerlerinin farkına varabilirler ve bu fark etme olayı ile de bu durumu sorgulayıp değiştirme kararı alabilirler. Mills için Toplumbilimsel düşün yeteneğine sahip olanlar geleceği, geleceklerini kestirebilirler, bu kestirebilme anlayabilme olayı ile de kişiler bir olayı yahut olguyu değiştirme fikrini benimsediklerinde sonuçlarının da farkında olabilirler. Ayrıca farklı toplumları inceleyecek, anlayabilecek, mukayese edebilecek hale geldiklerinde ise bazı bakımdan ibret verici nitelikte, bazı bakımlardan da çok aydınlatıcı bir ders olur. Bu sebeplerden ötürü ise sıradan insanın kendinin farkına varması, bilinmezlikten, huzursuzluktan çıkması günümüz insanı için çok önemli bir unsurdur.</p><p>Sosyolog adayı olarak Toplumbilimsel Düşün insan için çok önemli olduğu kanısındayım. İnsan eğer ki Toplumbilimsel Düşünü anlayabilirse modern çağın birçok sorunundan çıkabilir. Modern çağ döneminde günümüz dünyasında yaşanan her olaydan, her eylemden haberdar olmaktayız ve bu haberdarlık sonucunda ise insan olarak kimi zaman canımız sıkılır kimi zaman ağlamaya başlarız. Örnek olarak 18 Ağustos 2019 tarihinde Emine Bulut’un katledilmesi olayı sonucu birçok telefon, ses, video, mobese kaydı ortaya çıkmıştır. Dijitalleşen modern dünya sayesinde Emine Bulut’un katilinin sokağa girişini, dükkânın önünde tartışmalarını, içeriye girmelerini, Emine Bulut’un kızının “anne lütfen ölme anne” diyerek ağlamasına şahit olduk. Bir nevi gözümüzün önünde işlenen bu cinayet sebebiyle çoğu insan huzursuz oldu, ağladı. Politik bir sorun olan bu kadın cinayeti, toplumbilimsel düşün yeteneğine sahip olan insanlar tarafından çözümlenebilir, önlenebilirdi. Bu sebepten ötürü insanların bu kavramı anlaması, benimsemesi son derece önemlidir.</p><p>“Bu yazı, yazarın kişisel görüşlerinden oluşmaktadır.”</p><h4>Kaynaklar</h4><blockquote>-(Mills, C. Wright. (2000). Toplumbilimsel Düşün, İstanbul: Der Yayınları. S.11)</blockquote><blockquote>-(Mills, C. W. (1974). Umut, Yeni Ufuklar, C. 21 S. 244, 52–55.)</blockquote><blockquote>-(Mills, C. Wright. (2007). Toplumbilimsel Düşün, İstanbul: Der Yayınları. S.15)</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a62beca5e335" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Weber ve Otorite Tipleri]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/weber-ve-otorite-tipleri-ec29295c0031?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ec29295c0031</guid>
            <category><![CDATA[sosyoloji]]></category>
            <category><![CDATA[otorite]]></category>
            <category><![CDATA[weber]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 11 Mar 2021 13:23:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-03-11T14:33:12.811Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Max Weber (1684–1920)ve Otorite Tipleri</h3><p>Weber “otoriteyi insanları itaat etmeye ve arzu etmedikleri şeyleri yapmaya zorlayabilme” olarak açıklar. “Weber için güç, bir sosyal ilişki içinde, bir aktörün hangi temele dayanırsa dayansın direnmeyle karşılaşsa bile istediğini yapabilme konumunda olma ihtimalini ifade eder. Organizasyon içindeki ilişkileri incelerken de otorite (yetki) ile güç kavramı arasında bir ayrım yapar. Otorite gücün bir çeşididir. Bir emir, başkasına itaat görevi yüklüyor ise bu otoritedir. (MAX WEBER’DE OTORİTE VE MEŞRUİYET TİPOLOJİSİ, Ahmet Şenol OK, ASEAD CİLT 4 SAYI 8 Yıl 2017, S 42)” Weber yine meşruiyet kavramını “bir düzenin, mensuplarının ekseriyetince rıza görmesi ve bağlayıcı olarak kabul edilmesi” şeklinde tanımlar. Weber, otoritede itaat, meşruluk için ise inanç gereklidir der.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/300/0*mahBuqGGB3oDYcgj.jpg" /><figcaption>Max Weber</figcaption></figure><p>Weber’e göre 3 tip otorite vardır. Bunlardan ayrı olarak bir de “Tabii Hukuk” vardır ki Weber onu ayrı olarak ele aldığı için bizde ayrıca ele alacağız.</p><p>1. Geleneksel Meşruiyet</p><p>2. Karizmatik Meşruiyet</p><p>3. Yasal-Ussal Meşruiyet</p><p>Tarihsel süreçte güç-otorite ilişkisinin ilk örneği geleneksel otoritedir. İnançlar ve kutsallar çerçevesinde oluşan bu otorite de liderler kutsal sayılır, hatta tarihte birçok Tanrı-Kral örneği vardır. Bu otoritede lider, toplumun en üstünde yer alır ve toplumu o yönetir, o ne isterse o olur, emirleri, istekleri sorgulanmadan yerine getirilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/667/0*nwOPrdiElkf5EmJB.jpeg" /><figcaption>Tanrıların Kralı Zeus</figcaption></figure><p>Weber geleneksel otoriteyi “efendilerin geleneksel kurallara göre belirlendiği ve geleneksel statüden dolayı onlara boyun eğildiği yer” olarak nitelendirmiştir. Buradan anlayacağınız üzere toplum, lidere kutsallıklar ve gelenekler yüzünden boyun eğmektedir. Son olarak bu otorite tipine karşı çıkmak kutsala karşı çıkmak olduğundan toplum bu geleneği miras olarak benimseyip sürdürmeyi yeğlemiştir.</p><p>Bir diğer otorite tipi ise Karizmatik Liderdir. Tarihi süreç içinde genel manada karizmatik lider, geleneksel meşruiyet yüzünden oluşan zor zamanlarda doğmuş, ortaya çıkmıştır. Karizmatik liderin en belirgin özelliği ise kahramanlıklarından, başarılarından ziyade farklı, kural dışı olmasıdır. Toplum zor zamanlarında bir lider çıkartarak ona bağlanır ve o liderde sergilediği davranış, tutum veya kahramanlıkları sayesinde toplumun gözünde karizmatik lider halini alır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/864/0*Zew2ntbkS7z_a2Nk.jpg" /><figcaption>Karizmatik Lider M. K. Atatürk</figcaption></figure><p>Tüm otorite tiplerinin aksine bu meşruiyette tek adamlık söz konusudur. Geleneksel otorite de Tanrı-Kral olsa dahi yine bir din adamı ile bir fikir alışverişi içine girebilirken Karizmatik lider de böyle bir durum söz konusu değildir. Yine tüm otorite tipleri uzun ömürlü iken karizmatik lider otorite tipi kısa ömürlüdür. Çünkü ya geleneksel otoriteye kayacak ya da rasyonelleşecektir.</p><p>Son otorite tipimiz Yasal-Ussal’dır. Bu meşruiyet resmidir, bürokrası hakimdir. Diğer otorite tipleri kişiye bağlı iken burada yasalara bağlıdır. Kişiler üstü kurumsallık söz konusudur. Weber için bu meşruiyet modern devlete uygundur.</p><p>Weber 3 tip otorite dışında ele aldığı farklı bir tip vardır ki o da Tabii hukuk olur. Bu tipi de değer bilinci ile ilişkilendirir. Weber’e göre, her davranış gibi toplumsal bir davranışta, geleneksel saiklerle, hissi saiklerle, değer bilinciyle veya gaye bilinciyle belirlenmiş olabilir (bkz. WEBER, Max. 2012. Sosyolojinin Temel Kavramları, (Çev. M. Beyaztaş), 3.Baskı, Yarın Yayınları, İstanbul).</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ec29295c0031" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sherlock Dizisi Sherlock Holmes Karakteri Üzerine Psikolojik Bir İnceleme]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/sherlock-dizisi-sherlock-holmes-karakteri-%C3%BCzerine-psikolojik-bir-i%CC%87nceleme-522509972d94?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/522509972d94</guid>
            <category><![CDATA[sosyopat]]></category>
            <category><![CDATA[kişilik]]></category>
            <category><![CDATA[sherlock]]></category>
            <category><![CDATA[psikoloji]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 07 Mar 2021 13:12:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-03-07T13:12:55.759Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Spoiler İçerir!</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/424/1*ngsR112XTVU9tKmvT6xFzw.png" /></figure><p>Roman ve öykü yazarı, şair, doktor olan Sir Arthur Conan Doyle tarafından yazılmaya başlanan polisiye roman türünün karakteri Sherlock Holmes cinayet davalarına olan ilgisinden dolayı dedektiflik yapmaktadır. Conan Doyle bu karakteri yaratırken Cerrah Joseph Bell’den esinlenmiştir. 19. Yüzyılda romanlarda hayat bulan bu karakter 21. Yüzyılda dizilerde/filmlerde hayat bulmuştur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/424/1*PFf0Ol_L4Zhn7Xs8xYX9SQ.png" /></figure><p>Sherlock Holmes karakteri, 2010 yılında ‘Sherlock’ isimli diziyle BBC kanalında yayınlanmaya başlamıştır. Suç draması türünde olan bu mini-dizi büyük ilgi toplamıştır. Dizinin genel konusu Sherlock Holmes’ün romanlara uygun bir şekilde gizemli olayları çözmesi üzerine dayalıdır. Fakat romanlardan farklı olarak 21. yy teknolojisini de kullanmaktadır.</p><p>Dizide ele alınan Sherlock Holmes karakteri, kimya bölümünden mezun olmasına rağmen dedektiflik gibi farklı bir meslekle hayatını idame ettirmektedir. Bunun sebebi, tümdengelim mantığını en iyi kullanabildiği alan olan cinayet davalarına karşı yüksek ilgisidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/337/1*Wbt2iE5Wl-EtQKfkHUxeJg.png" /><figcaption>Holmes Kardeşler</figcaption></figure><p>Bildiğimiz evrende Sherlock dünya üzerindeki en zeki 3. insandır. Kendisinden daha zeki olan kişi abisi Mycroft Holmes’tur. Mycroft iletişim becerileri ve sosyal zekası yönüyle Sherlock’tan daha zeki bir karakterdir. Dünya üzerindeki en zeki olan kişi ise yine Holmes kardeşlerden biridir. Kardeşlerin en küçüğü olan Eurus Holmes üstün manipüle ve psişik yetenekleri sayesinde Sherlock evrenindeki en zeki kişidir. 3 kardeşlerden biri devletin işlerine yardım eder, biri danışman dedektiflikle zamanını harcar, bir diğeri ise korkunç zekasından ötürü toplumdan izole olarak bir adada tutsak olarak tutulmaktadır. 3 kardeşin de çok zeki olmasından ötürü bunun kalıtımla ilgili olduğu bariz ortadadır. 3 kardeş birbirinden çok farklı kişilik özelliklerine sahiptir. Burada çevrenin kişilik üzerindeki etkisini görebiliriz.</p><p>Sherlock; Beş faktör kişilik modelinde (<em>Beş Büyük Faktör Kuramı</em>), deneyime açık kişilik özelliklerinden yüksek puanlı özellikleri göstermektedir (akt: McMartin, 2020, 86). Deneyime açıklığın yüksek puanlı özellikleri ise şu şekildedir: geniş hayal gücüne sahip olma, sanatı, müziği, güzeli beğenme, farklı duyguları ayırt edebilme ve akademik meraktan oluşmaktadır. Sherlock ise profesyonel olabilecek kadar yeterli düzeyde keman çalabiliyor, yakın arkadaşı Watson’un düğünü için bir beste yaptı. Burada müzikle olan sıkı bağlılığını görebiliyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/275/1*1XwD2y3x-bx4QIZRdTlVGA.png" /></figure><p>Sherlock karakterinin kendi deyimiyle kalbi olmadığını, hayatında duygulara yer vermediğini biliyoruz. Bu yüzden de 4 huy türünden (4 Most Common Temperament Types) Duygusal Tutarlılığı olduğunu varsayabiliriz.</p><p>Diğer yandan hislerini, hayatını kimseye aktarmadığından, aktarmaya gerek duymadığından içedönüklük olduğunu söyleyebiliriz. Bu sebeplerden ötürü Sherlock’un ağırkanlı bir karakter olduğu çıkarımını yapmak mümkündür. Ayrıca kendi kişiliğini yüksek işlevli sosyopat olarak tanımlar.</p><p>Dört huy türünden, soğukkanlılık Sherlock’ta diğer türlere göre (melankolik, çabuk sinirlenen, umutlu) ağır basmaktadır. Bu da içedönük ve duygusal açıdan tutarlı bir kişiliğe sahip olduğunu göstermektedir.</p><p>4 Huy Türü’nde Dışadönük ve Duygusal Tutarlılığı olan bireyler Ağırkanlı olarak sınıflandırılabilmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/256/1*Y8o7RMWKZrH-sMYqkDZKdA.png" /></figure><p>A. Bandura, Öz Yeterlilik Kuramı ile kendine yetme olgusunu kasteder, daha açıklayıcı olmak adına bir görevi başarabilmek için gereken beceriye sahip olduğuna inanma düzeyi diyebiliriz. Sherlock’un geçmiş deneyimlerine baktığımızda ve bu karakteri gözlemlediğimizde öz yeterliliğin olduğunu görebiliriz. Sherlock geçmişinde birçok çözülmesi imkansız denilen davaları çözdüğünden onun için başarısızlık diye bir şey yoktur, olamaz da. Bu yüzden de kendisinden beklentisi çok yüksektir. Diğer yandan bedensel işaretlerini yorumladığımızda her yeni davada heyecanlandığını görürüz, hatta kendisini heyecanlandırmayan, merak uyandırmayan davaları reddetmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/276/1*Sb4j2vgTziT26WENUwLlpg.png" /><figcaption>Mycroft ve Sherlock</figcaption></figure><p>Sherlock’un dava çözmeye güdülenmesi, özellikle zor davalardan zevk alması abisiyle olan ilişkisinden kaynaklanabilir. Abisi Mycroft Holmes dediğimiz gibi Sherlock’dan sosyal zeka ve iletişim becerileri konusunda daha öndedir. Aradaki farkı kapatmaya çalışan Sherlock daha zor davaları seçmeye güdülenmiş olabilir.</p><p>Sherlock’da en çok gözümüze çarpan şey ise Karanlık Üçlüdür. Adı üstünde bu “karanlık” üç parçadan oluşmaktadır. Psikopati, Narsisizm ve Makyevelcilik.</p><p>Psikopati: Düşük eş duyum, dürtüsellik, heyecan arama. Sherlock davalarla heyecan olsun diye uğraşır ve sırf heyecan olsun diye uyuşturucu kullandığı bilinmektedir.</p><p>Narsisizm: Kibir, baskınlık. Çevresindeki kişileri sık sık aşağılar ve basit şeyleri görmemekle suçlamaktadır. Diğer karakterlerin zekası ve derin düşünme yöntemlerine göre karmaşık olan şeyler, ona göre fazlasıyla basittir. Çevresindeki kişileri, basit şeyleri bile göremedikleri için aşağılamaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/240/1*SXTG3uTD2tuFfcGdnqSi1g.png" /><figcaption>Makyevelicilik Örneği</figcaption></figure><p>Makyevelcilik: Başkalarını sömürme, istediğini elde etmek için her şeyi yapma, manipülatiflik. Sherlock istediği şeye ulaşabilmek için bir kadınla bile nişanlanmıştır ve kadının ona aşık olmasını insan hatası olarak görür.</p><p>Başkaları ve Kendilik modelinde Sherlock için kayıtsız bağlanma biçimi uygundur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/605/1*yCjPFeJlnnuvrX7hbQ4g-A.png" /><figcaption>Başkaları ve Kendilik Modeli Tablosu</figcaption></figure><p>Buna sahip olan bireyler, kendilerini özellikle duygusuz, hırslı ve duygularını açığa vurmayan bireyler olarak değerlendirmektedir (McMartin, 2020, 270).</p><p>Kişiliğin kararlılığı ve değişimi açısından bakıldığında, yapısal kararlılık Sherlock karakteri için uygundur. Yapısal kararlılık Kişilik özelliğini oluşturan alt özellikleri bazılarında iyileşme bazılarında kötüleşme olarak açıklanabilir.</p><p>Kendisine davalarda yardımcılık yapan ve en yakın arkadaşı olan Dr. Watson’la tanışmadan önce mutlak kararlı bir kişiliğe sahipti yani kişilik özelliklerinde en ufak bir değişim görülmemekteydi. Watson’la yaşamaya başladıktan sonra yakın çevresindeki insanlarla kurduğu bağlar, öncesine kıyasla yakınlaştı. Böylece Sherlock mutlak kararlılıktan yapısal kararlılığa geçiş yaptı.</p><p><strong>Kaynak:</strong></p><ul><li>J. McMartin, <em>Kişilik Psikoloji</em>, 2020</li><li>J. M. Burger, <em>Kişilik</em>, Kaknüs Yayınları, 2006</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=522509972d94" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[18–25 Yaş Aralığındaki Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Medya Kullanımlarının Gündelik Dile Etkisi]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/18-25-ya%C5%9F-aral%C4%B1%C4%9F%C4%B1ndaki-%C3%BCniversite-%C3%B6%C4%9Frencilerinin-sosyal-medya-kullan%C4%B1mlar%C4%B1n%C4%B1n-g%C3%BCndelik-dile-etkisi-f2edff4c6e58?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f2edff4c6e58</guid>
            <category><![CDATA[sosyoloji]]></category>
            <category><![CDATA[gündelik-dil]]></category>
            <category><![CDATA[sosyal-medya]]></category>
            <category><![CDATA[sosyal-bilimler]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 27 Feb 2021 14:08:53 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-02-27T14:08:53.014Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Katkılarından dolayı <strong>Yasin UÇARLAR</strong>’a,<strong> Serenay Işıl BATUK</strong>’a, <strong>Nusret Melisa MERTKUL</strong>’a teşekkürlerimi sunarım.</p><p>Bu araştırma X Üniversitesi öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. 250 kişinin katılımıyla elde edilen bulgular araştırmamızda yer edinmiştir.</p><ol><li>Araştırmanın Konusu, Amacı ve Önemi:</li></ol><ul><li>Bu çalışmada ele alınan konu dünyada önemli bir boyutta kendisini gerçekleştiren sosyal medya ortamları ve bu ortamların gündelik dil pratiklerine olan etkisidir.</li><li>Sosyal medyada kullanılan dilin üreticisi, üretimin yanı sıra aynı zamanda bu dilin tüketicisi konumundadır. Bu bağlamda ele alındığında, bireylerin gündelik yaşantılarında kendilerini ifade ederken başvurdukları dil ile sosyal medya arasında karşılıklı bir etkileşim doğmuştur. Bu karşılıklı etkileşim göz önüne alınarak çalışma konusu oluşturulmuştur.</li><li>Sosyal medya ile birlikte gelişen kalıplaşmış sözcükler ve yeni kavramlar, bir kesim tarafından kabul görmekteyken bir kesim tarafından da eleştirilmektedir. Eleştiriler genelde Türkçenin yozlaştırıldığı çerçevesinden yapılmaktadır. Sosyal medyanın kalıplaşmış cümlelerini kabul etmiş kişilerse bu durumun sosyal medyanın gündelik hayata olumsuz bir etkisi olmadığı görüşüne daha yakınlardır. Bu çalışmanın sonucunda ilgili literatüre katkı sağlamak ve ileride yapılabilecek diğer araştırmalara yol göstermek hedeflenmiştir.</li><li>Bu çalışmanın amacı bahsedilen etkileşim doğrultusunda sosyal medya ile iç içe varlığını sürdüren 18–25 yaş aralığındaki X Üniversitesi öğrencilerinin sosyal medya kullanımlarının gündelik dillerine nasıl yansıdığını araştırmaktır. Temel amacın yanı sıra bireylerin birbirleri ile kurdukları sosyal ilişkilerinde sosyal medyanın etkisi ile dilde kendine yer bulan yeni ifadeler de incelenmiştir.</li><li>18–25 yaş aralığındaki X Üniversitesi öğrencilerinin sosyal medya kullanımlarının gündelik yaşamda kullandıkları dil ile sosyal medya dilinin karşılıklı etkileşim ve değişimlerini gözlemlemek amaçlanmıştır. Bu karşılıklı etkileşimin bireyler arasındaki iletişim rolü araştırılmak istenmiştir.</li><li>Bu çalışmada elde edilen veriler sonucunda bireylerin gündelik yaşamda kullandıkları dilin sosyal medya dili ile etkileşim içinde olduğu görülmüştür. Bu bağlamda gündelik yaşamda kullanılan dilin iletişimlerde kalıplaşan ifadelerin sebepleri üzerine gidilerek ‘sosyal medya dilinin’ gündelik hayattaki etkisine dair araştırmalar yapılması önerilmektedir.</li></ul><p>Gündelik dil pratiklerine sosyal medya ortamlarının etkisini gözlemlemek, ortaya koymak ve anlamlandırabilmek açısından önem arz etmektedir.</p><p><strong>2. Araştırmanın Teorik Arka Planı:</strong></p><ul><li>Çalışmada 18–25 yaş aralığındaki bireylerin sosyal medya kullanımlarının etkilediği dil kullanımlarını gündelik dil bağlamında incelemektedir. Teorik arka plan, Wittgenstein’ın gündelik dil felsefesi üzerine Mead’in simge kavramı ve Goffman’ın izlenim yönetimi söylemiyle sosyal medyada kurulan iletişimlerin gündelik hayata yansımalarına temellendirilerek kurulmuştur.</li></ul><p><strong>3. Araştırmanın Yöntemi:</strong></p><ul><li>Sosyal medya kullanımının gündelik dile etkisini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada nicel yöntem kullanılmaktadır. Sorular hazırlanırken anket tekniği kullanılmıştır.</li><li>Pandemi sebebiyle araştırma online anket üzerinden yürütülmüştür. Sorular, bireylerle birebir iletişim sağlanamayacağından ve tam anlamıyla algılanabilmesi durumu da hesaba katıldığında farklı anlamlar ortaya çıkabilme ihtimalinden dolayı anket sorularında açık uçlu sorulara daha az yer verilmiştir.</li><li>Katılımcılara özellikle Instagram ve Twitter üzerinden soru yöneltilmiştir. Bu iki platformu diğerlerinden ayıran nokta hem etkin sosyal medya ağı hem de kullanıcı bakımından diğer ağlardan kendilerini ayırmış olmalarıdır. Katılımcıların sosyal medya kullanıp kullanmadığı, kullanıyorsa günde kaç saat geçirdiğini, sosyal medyada geçirdiği saatin gündelik dile yansıyıp yansımaması gibi sorular etik kural çerçevesinde hazırlanmıştır.</li></ul><p><strong>3.1. Evren Örneklem:</strong></p><ul><li>Bu çalışmanın evrenini sosyal medya kullanan X Üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Olasılıklı olmayan örnekleme tekniklerinden amaçlı örneklem kapsamında X Üniversitesi’nde öğrenim gören, 18–25 yaş aralığında olup sosyal medya kullanan kişilere ulaşılmıştır. Çalışma kapsamında 250 kişiye anket uygulaması yapılmıştır.</li></ul><p><strong>4. Verilerin Analizi:</strong></p><ul><li>Araştırma SPSS 20 programı ile analiz edilmiş olup sıklık tablolarından, çapraz tablolardan ve ki kare hipotez testinden yararlanılmıştır.</li><li>Çalışmada katılımcıların sosyodemografik verilerine ulaşılmasını sağlayacak sorular sorulmadığı için çalışmanın örneklemine ilişkin incelenmesi gereken sosyodemografik bulgular elde edilememiştir.</li><li>18–25 yaş aralığındaki bireyler arasında sosyal medya kullanımının oldukça yaygın olması sebebiyle bazı sorularda bir seçenek üzerinde yoğunluk oluşmuştur. Bunun sonucunda tablolardaki boş veya 5’ten küçük hücre oranının artması dolayısıyla ki kare sonucu yorumlanamamıştır. Ayrıca sosyal medya kullanmayan ve farklı yaş gruplarındaki katılımcıların araştırmaya dahil edilmemesi de araştırmanın sınırlılıklarındandır.</li></ul><p><strong>5. BULGULAR</strong></p><p>5.1.<strong> </strong>BETİMSEL BULGULAR</p><p><strong>5.1.1. Örneklemin Sosyal Medya Kullanım Süresine İlişkin Bulgular</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/822/1*hU-l1_I1gLFBllboq0h-6w.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/638/1*LcT3bQackHfznXtKSDgu2Q.png" /></figure><p><strong>5.1.2. Örneklemin Sosyal Medyanın Kullanımı Bakımından, Gündelik Hayata ve Dile Etkisi Olup Olmadığı Yönündeki Görüşlerine İlişkin Bulgular:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/924/1*AGlt0FIC8J8-DlAM7-V7lw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_uMsq7Svd5CpIW__wcXjfw.png" /></figure><p><strong>6. BİREYLERİN SOSYAL MEDYA KULLANIMLARI GÜNDELİK YAŞAMDA KULLANILAN DİLLE ETKİLEŞİM HALİNDEDİR</strong></p><p><strong>Tablo 1: Farklı Sosyal Medya Platformlarını Kullanan Kişilerin Sosyal Medyada Kullanılan Yabancı Dil Kökenli İfadeleri Bilme Durumu</strong></p><ul><li>Farklı sosyal medya platformlarını kullanan kişilerin sosyal medyada kullanılan yabancı dil kökenli ifadeleri bilme durumu incelendiğinde Twitter ve Instagram kullanan katılımcıların %84’ü evet diyerek en yüksek orana sahip cevabı verirken geri kalan %16’lık kesim kısmen demiştir. Wordpress, Blogger ve Medium kullanan katılımcılara bakıldığında ise %92,9’unun sosyal medyada kullanılan yabancı dil ifadelerden haberdar olup olmadıkları sorusuna verdikleri cevap ‘evet’tir. %7,1’i bu ifadelerden kısmen haberdar olduklarını bildirmiştir.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*v8eM-fnBiQe7x9ImN-qTRQ.png" /><figcaption><strong>Tablo 1: Farklı Sosyal Medya Platformlarını Kullanan Kişilerin Sosyal Medyada Kullanılan Yabancı Dil Kökenli İfadeleri Bilme Durumu</strong></figcaption></figure><p><strong>7. HİPOTEZ TESTLERİ</strong></p><p>7.1. BİREYLERİN SOSYAL MEDYA KULLANIMLARI GÜNDELİK YAŞAMDA KULLANDIKLARI DİLLE ETKİLEŞİM HALİNDEDİR</p><p>Araştırmanın Hipotezleri</p><ul><li>1. Hipotez: Bireylerin sosyal medya kullanımları gündelik yaşamda kullandıkları dille etkileşim halindedir.</li><li>2. Hipotez: Sosyal medya dilinin bireylerarası iletişimlerde gündelik dil kullanımlarında ayrışmaya etkisi vardır.</li><li>3. Hipotez: Sosyal medyanın bireylerin sosyal iletişimlerini gerçekleştirmesi ile ilişkisi bulunmaktadır.</li></ul><p><strong>SONUÇ</strong></p><ul><li>Araştırmanın sonucunda, 18–25 yaş aralığındaki X Üniversitesi öğrencilerinin büyük çoğunluğunun (%95,8) iki yıldan fazla bir süredir sosyal medya kullandığı ortaya çıkmıştır. Instagram ve Twitter sosyal medya platformları arasında en çok tercih edilen sanal ortamlar olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum ise örneklem grubunun sosyal medya diline hakim olduğunu gösterir.</li><li>Anket çalışması ile elde edilen sonuçlara göre X Üniversitesi öğrencileri sosyal medyada kullanılan Türkçe kalıplaşmış cümlelere (ağlayarak günlüğüne yaz, ağla/zırla/kudur vb.) ve Yabancı dil kökenli kelimelere (likelamak, story atmak vb.) aşinadırlar. Bu sonuçlar dahilinde sosyal medyayla beraber oluşan bir ‘sosyal medya dili’ mevcuttur ve bu ifadelerin en çok kullanıldığı Twitter ile Instagram platformlarının gündelik dile etkisi yadsınamaz bir boyuttadır.</li><li>Elde edilen verilere göre, sosyal medya kullanımının gündelik dile etki ettiğini düşünen öğrenci sayısı (çoğunluğu sosyal medyayı 2 yıldan fazla süredir kullanan kişilere göre) 231’dir. Bu durumda, sosyal medya kullanan bireylerin %95’e yakın kısmı, sosyal medya kullanımının gündelik dile kısmen dahi olsa etkisi olduğunu kabul etmektedirler.</li><li>Sosyal medya kullanan 18–25 yaş aralığındaki X Üniversitesi öğrencileri, sosyal medya kullanımlarının gündelik hayatlarına etkili olduklarını düşünmektedirler.</li><li>Her ne kadar sosyal medyanın gündelik hayata etkisi anket sonuçlarına göre var kabul edilse de bu etkinin gündelik dil için iletişimleri sağlamlaştırmadığı düşüncesi ağır basmaktadır. Buradan hareketle görülüyor ki sosyal medya gündelik hayatla etkileşim halindeyken, gündelik dil için çoğunluğun tutumuna göre olumlu bir etki göstermemektedir.</li><li>Sonuçlara göre bireyler iletişimde kopmaya sebep olsa da Yabancı dil kökenli ifadeleri kullanmaktan vazgeçmemektedirler.</li><li>Belirtilen Türkçe kalıp ifadelerin ise gündelik hayattaki kullanımına baktığımızda çoğunluğun kısmen cevabını verdiğini görmekteyiz. Buradan hareketle sosyal medyada kullanılan dilin iletişimlerde kopmaya sebebiyet verdiğini düşünen bireylerin dahi, bu kalıp ifadeleri ve Yabancı kökenli kelimeleri kullanmaktan vazgeçmedikleri görülmektedir.</li></ul><p><strong>Literatürde:</strong></p><ul><li>Kullanım oranının artmasıyla birlikte hakkında yapılan araştırmaların çoğaldığı sosyal medya ile en çok ilişkilendirilen kavramlardan biri de dildir. Cahan (2018) ile Şafak (2019), bu ilişkiyi lise öğrencileri üzerinden incelerken Özdemir (2014), 15–21 yaş aralığındaki çocuk ve gençleri seçerek bu yaş aralığı üzerinden yürüttüğü çalışmasında gençlerin sosyal medya kullanımlarının gündelik dil kullanımlarına yeni kavram ve sözcükler olarak yansıdığı sonucuna ulaşmıştır. Gündelik hayatta kullanılan yeni kavram ve sözcüklere ek olarak yarı Türkçe yarı İngilizce sözcükler ve sadece belirli bir sosyal medya aracında kullanıldığında anlamı olan kelimeler de (tweet atmak) bulunduğunu söyleyen Oğuz (2012), gündelik hayat ile sosyal medya arasındaki bu etkileşimin artarak devam edeceğini öngörmektedir. Çalışmalar sosyal medyanın birey üzerindeki etkisine ve sosyal medya bağımlılığına yoğunlaşırken literatürde bulunan eksiklik nedeni ile sosyal medya kullanımlarının dil pratiklerine etkisine dair olan bu çalışma, eksikliğin kapatılması ve devamı gelmesi için ortaya konmaktadır.</li></ul><p><strong>KAYNAKLAR</strong></p><p>· Arslan, M., Demir, V., Efil, K. Başarı (2015) Öğrenci Sempozyumu Bildiri Kitabı, Canik Başarı Üniversitesi Öğrenci Sempozyumu, Samsun</p><p>· Babacan, M (2016). Toplumsal Derinlik, Sosyal Medya ve Gençlik, İnsan ve Toplum, 6 (1), 23–45.</p><p>· Bostancı, Mustafa, “Sosyal Medyanın Gelişimi ve İletişim Fakültesi Öğrencilerinin Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları”. Yüksek Lisans Tezi Erciyes Üniv., Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri 2010.</p><p>· Budak, H. (2018). Sosyal Medya İletişiminde Mahremiyetin Serüveni, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları, 7, 146–170.</p><p>· Hepçilingirler, F., Türkçe “Off”, (Everest Yayınları: İstanbul, 2008)</p><p>· Kabadayı, O. (2006). Ağ Ortamındaki Türkçeye Genel Bir Bakış. Dil ve Edebiyat Dergisi, 652(16).</p><p>· Korkmaz, Zeynep. “Günümüzde Dil Yozlaşması”, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunca 19 Ekim 1996 tarihli İzmir’de yapılan “Kültür Meselelerimiz” Sempozyumu, İzmir, 2010.</p><p>· Lefebvre, H. Modern Dünyada Gündelik Hayat, Çev. Işın Gürbüz, (İstanbul: Metis Yayınları, 1998).</p><p>· Oğuz, Betül Bülbül (2012). Sosyal Medya Dilinin Görüntüsel Gösterge Boyutu ve Bunun Dile Etkisi. Turkish Studies- International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7/4.</p><p>· Sinanoğlu, O. Bye Bye Türkçe, (İstanbul: Alfa Yayınları, 2006).</p><p>· Çelik, A. (2020). Sosyal Medyadan Hareketle Türkçede Formülsel Kalıp İfadeler: ‘Snowclone’ ve ‘Muzip İma’ Örnekleri, Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 22, 159,183.</p><p>· Cahan, N., “Sosyal Medyanın Orta Öğrenim Öğrencilerinin Söz Dağarcığına Etkileri”. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniv., Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli 2018.</p><p>· Şişman, B., Düzenli, M., Gençlik ve Medya, Gençlik ve Kültürel Mirasımız Ulusal Kongre, Hitit Üniversitesi, Samsun, 2014.</p><p>· Hithit, M. (2020). Teknolojinin Gideri: Sanalizasyon! Sanal Dil ve Yansımaları, AHBV Edebiyat Fakültesi Dergisi, (2) 57–73.</p><p>· Temur, T., Vuruş, N. (2009). İnternet (Genel Ağ) Ortamında Türkçenin Kullanımına İlişkin Bir Çözümleme Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12:22.</p><p>· Yılmaz, M. F. (2012). İnternet Ortamında Şekillenen Söyleşi Dili Üzerine Toplum Dil Bilimsel Bir İnceleme, Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 652, 298–314.</p><p>· Yılmaz, S. “Sosyal Medyadan Gündelik Hayata: Mizahî Kalıp Sözler”, Uluslararası Genç Akademisyenler Kültür Kongresi- SOKÜM ve Mizah, İzmir 2017.</p><p>· Yaman, E., Yazma Sanatı (Ankara: Akçağ Yayınları, 2013).</p><p>· Göçer, A., (2012). Dil Kültür İlişkisi ve Etkileşimi Üzerine. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 729, 50–57.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f2edff4c6e58" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İNSANLIK TARİHİ VE CANLILARIN YAŞAMINA MÜDAHALESİ]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/i%CC%87nsanlik-tari%CC%87hi%CC%87-ve-canlilarin-ya%C5%9Famina-m%C3%BCdahalesi%CC%87-d4cb3ecc9b10?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d4cb3ecc9b10</guid>
            <category><![CDATA[i̇nsanlık]]></category>
            <category><![CDATA[çevre]]></category>
            <category><![CDATA[canlılar]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 04 Feb 2021 12:48:19 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-02-04T12:48:19.102Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>İNSANLIK TARİHİ VE CANLILARIN YAŞAMINA MÜDAHALESİ</strong></p><p>Katkılarından dolayı <strong>BEYZA NUR KÖSEOĞLU</strong>’na<strong> </strong>teşekkür ederim.</p><p><strong>OLUŞUM VE BAŞLANGIÇ</strong></p><p>Dünya’mız, yaşadığımız yerkürenin oluşumu Hadean Dönemi’nden başlayıp günümüze kadar ulaşmaktadır ve hala bu süreç devam eder. Hadean ilk jeolojik eon olup günümüzden yaklaşık 4.567 milyar yıl önce başlayıp, 500 milyar yıl sürdüğü tahmin edilmektedir. Bu dönemde Dünya bir cehennemden farksızdır, hava, su, canlı yoktur; sadece lavlar, volkanlar bulunmaktadır. Tahmini olarak 4,5 milyar yıl önce Dünya kendi sisteminde gezerken Mars büyüklüğünde bir gezegen ile çarpışmıştır. Bu çarpışma sonucu Dünya değişim göstermeye başlamış ve yine yaklaşık olarak 20.000 yıl boyunca meteor yağmuruna maruz kalmıştır. Bu olaylar neticesinde Dünya’mız bu cehennemden bir şekilde sağ çıkmış, hayat barındırabilecek bir hale gelmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/606/1*nkbkfpdoOL-AaDTONRljMw.png" /><figcaption>Bilinen evrende dünyamız</figcaption></figure><p>Canlılara ait ilk kalıntılar 3,5 milyar öncesine dayanmaktadır. İlk çok hücreli yaşam ise 2,1 milyon yıl önce oluşmuştur. İlk insansı canlılar (homo habilis, homo erectus) günümüzden 7 milyon yıl önce yeryüzüne doğmuştur. Yani Dünya’nın 4,5 milyar yıllık sürecinde insanlık sadece 7 milyon yıldır vardır. Daha anlamlı kılmak adına Dünya’nın yaşını 1 yıla indirirsek İnsanlığın varlığı 2 dakika 23 saniyeye tekabül etmektedir. Modern insan ise (homo sapiens) 200.000 yıl öncesine dayanmaktadır, yani sadece 1 yılın son 3 saniyesinde gelişim göstermektedir. Çevre-insan etkileşimi, insanın da geçirdiği evrime bağlı olarak bakıldığında insan başlangıçta çevre karşısında güçsüzdür ve ona bağlıdır. İnsanlığın bu kısa süre içerisinde geçirdiği evrim ve geliştirdiği teknoloji inanılmaz boyutlardadır. Ama insanlık bu evrim ve teknoloji boyutunda kendilerine diğer tüm canlılardan üst konuma yerleştirmiştir ve zamanla bu ilişki insanın çevreyi denetleme ve hatta çevre üzerinde egemen olma yolunda gelişmiştir.</p><p>İnsanın doğayla ilişkileri; doğadan kopuş sürecinde, kendini gerçekleştirmeye başlaması, doğa koşulları karşısındaki durumu, diğer canlılar ve insanlarla ilişkileri çerçevesinde gelişmiş ve gelişmeye devam etmektedir. İnsan yaşamını etkileyen ilk somut faktörler; doğa ve etrafındaki diğer insanlardır. Evrimsel süreçte insan, dış koşullardan kendini korumak için doğadaki diğer canlılardan farklı olarak usunu kullanmıştır (Hançerlioğlu, 1996). Diğer canlılar, koşulları olduğu haliyle kabul edip, doğadan sadece yararlanırken, insan doğaya ihtiyaç ve isteklerine göre müdahale etmiş ve kendi yararına uygun olarak değiştirmiştir (Croll ve Parkin, 1992; Hançerlioğlu, 1996).</p><p>Temel yaşam gereksinimlerini karşılamaya ve güvenceye almayan çalışan insan bu süreçte, çevresini ve dış koşulları algılamaya, anlamaya, fikirler arasında bağlantı kurmaya, genelleme yapmaya, sonuç çıkarmaya (Hançerlioğlu, 1996; Bookchin, 1994), belirli inançlar geliştirmeye başlamıştır.</p><p>İnsanlığın geliştirdiği birçok teknoloji ona yarar sağlamıştır, evrimi sonucunda körelen vahşiliğini teknoloji sayesinde gerçekleşmiştir. İnsan yüzyıllarca çevresini gelecek endişesi duymadan işlemiş, doğanın sunduğu zenginlikleri ve sağladığı kaynakları sömürmüştür. Zamanla insan-çevre ilişkileri, insanın çevreden yaşaması için gereken yararlanma düzeyini aşarak çevrenin olanaklarını zorlamaya, insafsızca kullanmaya ve hatta çevreye zarar verici, bozucu kullanmaya dönüşmüştür.</p><p><strong>KURAMSAL ÇERÇEVE</strong></p><p>İnsan-doğa diyalektiğinin, doğa aleyhine bozulması beraberinde birçok modern problemi ortaya çıkarmıştır. Aklın ve bilimin yol göstericiliğinde doğaya egemen olma arzusu, yaşanan insani acı tecrübelerle küresel bir boyuta ulaşmıştır. Günümüzde yaşanan küresel ısınma, iklim değişikliği, doğal yaşam alanlarının azalması, biyolojik çeşitliliğin giderek tükenmesi, tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının sınırlarının gün geçtikçe daralması ve biyogüvenlik konularında yaşanan en güncel sıkıntıların tamamı söz konusu durumun en somut göstergeleridir.</p><p>İnsanoğlu kendi amaçları doğrultusunda kendisine teknolojik bir dünya yaratmış ve yaratmış olduğu bu dünyaya giderek yabancılaşmıştır. Başka bir açıdan bakıldığında insan, doğanın imkânlarından yararlanarak kendisine yeni bir dünya kurmuştur. Bu dünya, birlikte yaşama kültürünü göz ardı eden bir yaşam biçimidir. Diğerini yok sayan insan, bu algı çerçevesinde doğayı da ötekileştirmiştir. Yüzyılları alan bu dönüşüm karşısında sürekli edilgin konumda olan doğa, sözünü ettiğimiz “gelişmişlik”ten olumsuz olarak etkilenmiştir.</p><p>Özellikle II. Dünya Savaşı’nın yıkıcılığı karşısında çaresiz kalan insanoğlu, bilim ve aklın yol göstericiliğine şüpheyle yaklaşmıştır. Bilim çevrelerinde konuyla ilgili olarak Marksist literatürün dışında, ancak yine de söz konusu literatürün argümanlarını da kullanarak eleştirel bir tavırla başta kapitalizm olmak üzere, bu siyasi, sosyoekonomik yapı üzerinde çeşitli çalışmalar ortaya konulmuştur. Bu çalışmaların büyük bir kısmı Viyana Okulu ve Frankfurt Okulu çerçevesinde gerçekleştirilmiştir.</p><p>Frankfurt Okulu temsilcilerine göre aklın araçsallaştırılması veya bilimin insanlığın zararına da olabilecek şekilde kullanılıyor olması, amaç ve araç arasındaki nedensel ilişkilerin bozulmasından ve yer değiştirmesinden kaynaklanmıştır. Aracın amaç karşısında öncelenmesi sorunu başlı başına, doğa üzerindeki sömürüyü meşrulaştırmıştır. Bu meşrulaştırma sebebiyle doğanın sürekli olarak sömürüye maruz kaldığı, geriletildiği, kirletildiği, daraltıldığı, yok edilmeye çalışıldığı ve tükenmeye mahkûm bir noktaya geldiği iddia edilmiştir. Söz konusu durum karşısında kaybeden yalnızca doğa olmamıştır.</p><p>Doğanın zarar görüşüyle birlikte insan doğası da dejenere olmuş, oluşturulan yapay düzenlemelerle bozulan insani ilişkiler birlikte yaşama kültürüne zarar vermiştir. Örneğin “doğa üzerindeki egemenlik, insan üzerindeki egemenliği getirir” diyen M. Horkheimer <em>“Akıl Tutulması” </em>adlı eserinde, “doğaya egemen olmak için geliştirdiğimiz araçlar arttığı ölçüde,bir sağ kalma koşulu olarak bu araçlara hizmet etme zorunluluğumuz da artmaktadır” demektedir. Yine ona göre, “doğa, akıl tarafından konulmuş bir amacı ve dolayısıyla hiçbir sınırı olmayan mutlak sömürünün nesnesidir.” Bu nedenle “doğaya yardım etmenin tek yolu, onun görünüşteki karşıtını, bağımsız düşünceyi zincirlerinden kurtarmaktır.”</p><p>Horkheimer’ın eleştirisi modern dünyanın gelmiş olduğu noktada, “aklın araçsallaştırılmasının” sonuçlarına dairdir. Bu aynı zamanda Marksist literatürde üzerinde sıklıkla durulan kapitalist sömürü düzenin de bir çıkmazı olarak değinilmektedir. Karl Marx doğanın, toplumsal ve ekonomik önemini tüm yazılarında vurgulamış olmasına rağmen, doğrudan bu konuyla ilgili belli başlı konulara değinmemiştir. Bir örnek vermek gerekirse, ona göre “kapitalist tarımdaki her türlü ilerleme yalnızca emekten değil aynı zamanda topraktan çalma tekniğindeki ilerlemelerden ibarettir.”16 Yine Marx’a göre “doğa insanın inorganik bedenidir, bizzat insan bedeninin kendisinden başkası doğal(dır). ‘İnsan doğada yaşar’ sözünün anlamı şudur: doğa insanın, eğer ölmek istemiyorsa, sürekli ilişki halinde olması gereken bedenidir. İnsanın fiziksel ve ruhsal hayatını doğayla bağlantılı olması basit olarak şu demektir: doğa, insan doğanın bir parçası olduğu için kendi kendisiyle bağlantılıdır.” F. Engels’in bu konudaki tespitleri de yeni ekolojik paradigmaya katkı sağlar niteliktedir. Ona göre “hayvan, kendi dışındaki doğayı yalnızca kullanmakla yetinir ve yalnızca kendi varlığı aracılığıyla onda değişiklikler yaratır. Oysa insan, doğayı değiştirmekle, onu kendi amaçlarına hizmet eder duruma getirir, onun efendisi olur.”</p><p>Doğada var olan dengenin insan tarafından göz ardı edilmesi, doğayı kendi amaçları doğrultusunda araçsallaştırması, efendilikten köleliğe doğru bir dönüşümü de beraberinde getirmiştir. İnsanoğlu doğa üzerinde bir hâkimiyet kurma mücadelesine girişirken, kendi geliştirdiği teknolojinin kölesi durumuna düşmüştür. Üstelik bütün bunları doğanın yok olma tehlikesini göze alarak yapmıştır.</p><p><strong>İNSAN VE CANLI YAŞAMINA VERİLEN ZARAR</strong></p><p>İnsanlar günümüzden 40.000–50.000 yıl önce Avustralya kıtasına gemiler ile taşınmıştır, yani teknoloji. Yaklaşık olarak 5000 yıl sonra Avustralya popülasyonunu oluşturan, Megafauna olarak adlandırdığımız, 45 ile 100 kg arasında değişen canlıların %85’i katletmiştir. Avustralya’nın megafaunasında 450 kiloya varan kangurular, 2 tonluk vombatlar, 7–8 metre uzunluğunda sürüngenler, 180 kilo civarında uçamayan kuş türleri, 140–150 kilo arasında değişen Marsupial aslanları ve bir araba büyüklüğünde kaplumbağalar bulunuyordu, ne yazık ki bin yıllar önce çoğunun soyunu tükettik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/176/1*ecKZCWUSOMJAcoS8r-jmQw.png" /></figure><p><strong>Cuban Macaw</strong>, 1985 yıllarında nesli tükenen bu papağan adından da anlaşılacağı üzere Küba ülkesinde yaşamaktaydı. Aşırı avlanma sonucunda nesli tükendiği söyleniyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/170/1*TVIfWm5r_4HnipaVB25pFg.png" /></figure><p><strong>Heath Hen</strong>, Kuzey Amerika’nın kıyı bölgesinde yaşayan bu kuş türü, Türkçesi Sağlık Kuşu, İngilizlerin ve Amerikalıların Şükran Günü yemeğinde ana yemek olduğundan aşırı tükenme sonucu 1932 yılında soyu tükenmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/345/1*zD1nY5FRLbTqcCkAXhY5kQ.png" /></figure><p>Dünya üzerinde sadece Yeni Zelanda’da yaşamış olan, bilinen en büyük kuş türü <strong>Moa</strong> diğer adıyla Dev Moa, 11 farklı türünün hepsi aynı boyutlarda ve ağırlıklarda değildi. Türlerinin bir kısmı tavuk büyüklüğündeydi. Tüm türler dahil edildiğinde Moaların ağırlıkları 12 ile 250 kilogram, boyları ise 30 ile 360 cm arasında değişiyordu. 13 ile 26 yıl arasında yaşayabilen bu kuş türü üreme dönemlerine 10 yaşında geçiyordu ne yazık ki bilinçsiz avlanma sonucu daha üreme gerçekleşmeden çoğu katlediliyordu. 1400 yıl önce büyük türleri son buldu 600 yıl önce tüm türleri insanlar tarafından yok edildi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/415/1*NGeDT0tL8dKm2Cx7pZpxbA.png" /></figure><p><strong>Huia</strong>, Yeni Zelanda ülkesinde yaşayan bir kuş türüydü. Yerliler bu kuş türünü temel olarak yemek amacıyla avlamışlar ve tüylerini de süsleme ve hediyelik eşyalarda kullanmışlar, bu kuşun tüyünü kabilede yüksek statü sahibi olanlar saçlarına takardı. 20. yüzyılda müzeler ve özel toplayıcılar için de örnekler çıkarmak amacıyla avlanarak yok edilmiştir. Özel toplayıcılar tarafından yok edildiğinden dolayı genetiği hakkında bilgimiz yoktur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/389/1*EgK2CqoJuEmT8anKdDFFNg.png" /></figure><p>Soyu tükenen en meşhur hayvanlardan olan <strong>Dodo</strong> uçamayan bir kuş türü olsa da güvercin sınıfına dahil edilmiştir. Mauritius adasında yaşamaktaydılar. 17. Yüzyılda adaya çıkan Hollandalılar tarafından yok edilmiştir. Günümüze yakın araştırma sonuçlarına göre ise Dodolar aşırı avlanma sonucu soyları tükenmedi, adaya getirilen hayvanlar tarafından yaşam alanları kısıtlandığından ve yine adaya getirilen hayvanlar tarafından soylarının tükendiği söylenmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/387/1*G9f5KTq76tifpOZxU5sVyQ.png" /></figure><p><strong>Asya Aslanı</strong>, Hindistan’dan Yunanistan’a kadar uzanan bölgede yaşamaktaydı, tabii ki insanlar tarafından yaşam alanları yok edilene kadar. En son 13. Yüzyılda ülkemizde görülmüştür. 2010’da yapılan bir araştırma sonucu ile Hindistan’ın Gir Ormanı’nda 411 tane kaldığı tespit edilmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/476/1*sdnDqB417N85PTc_SNxTHA.png" /></figure><p><strong>Anadolu Aslanı</strong> Ortadoğu’da ve yöremizde yaşayan Anadolu parsı adı da verilen Anadolu aslanı, yüzyıllarca Anadolu’dan tutun Asya kadar pek çok alanda rahatça yaşamını sürdürmüştür. Zamanla insan popülasyonunun artması, bilinçli olarak avlanmaları ve zehirlenmeleriyle yaşam alanlarının tahrip edilmesi nedeniyle soyu tükenmiş ve artık görülmemektedir. Bilinen son Anadolu aslanının 1974’de Beypazarı ilçesinde vurulduğu kabul edilmektedir. Ancak 2013’de avcılar tarafından bir pars tekrar vurulmuştur bu da hala yaşadığına işaret etmektedir. Yunanlı tarihçilere göre milattan önceki yıllarda Yunanistan’da dahi yaşadığı kayda geçilmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/298/1*N2bfo-yS-etUrMFEX5jX_A.png" /></figure><p><strong>Hazar kaplanı</strong>, Türkiye’den tutun Kafkaslara, Moğolistan’a kadar uzanan bir coğrafyada yaşayan Hazar kaplanı Bengal kaplanının aksine daha ufak bir soluk renkte olarak bilinir. Bilinen en büyük üçüncü Kaplan türüdür. O da Anadolu aslanı gibi yaşam alanlarının azalması ve avlanma nedeniyle nesli tükenmiştir son olarak 1970 de Rusya’da ölmüş ve soyu tüketmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/526/1*GssdvYhvuxYD3yi75TlmTA.png" /></figure><p>20 Mart 2018 günü, o güne kadar dünya üzerinde 3 tane Beyaz Gergedan kalmıştı ama o gün son erkek, 45 yaşında aramızdan ayrıldı. Şimdi ise 2 dişi kalmış durumda ve ne yazık ki onlar da yitip gidecek. Bilim insanları son erkek gergedandan sperm örnekleri alıp kalan dişiler ile nesli devam ettirme arzusundalar umuyoruz ki başarılı olurlar.</p><p>Günümüzde hayvan koruyucular, gergedanları korumak için değişik bir yöntem geliştirmiştir. Bilindiği üzere uzuv tacirleri gergedanların boynuzu kesip almaktadır ve bunun sonucunda birçok gergedan ölmektedir. Hayvan koruyucular ise gergedanların boynuzunu kesip, yarasını kapatmak gibi bir yöntem geliştirdi. Sonuçta hayvanı korumaya dayalı bir yöntem olsa da gergedan boynuzsuz kaldığı için doğada zorluklar yaşamaktadır ama yine de acı içinde ölmesinden iyidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/344/1*zJgCbCTaUKm5ghYWLCxajQ.png" /></figure><p>Uzuv tacirleri yüzünden ise artık dişsiz filler üremeye başlamadı. Tacirler dişi olan filleri öldürüp dişlerini sökerler, onlar için dişsiz fillerin bir önemi yok. Genetik bozukluğu sayesinde dişsiz filler yaşam şansı bulduğundan dolayı üreme imkanları olur ve bu üreme sonucu dişsiz filler doğar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/430/1*25S5T0FLeYsRH2GYdoStDw.png" /></figure><p>Derisi pullarla kaplı tek hayvan olan <strong>Pangolin</strong>, kendilerini savunmak için top haline gelirler ve o hali aldıktan sonra hayvan tacirleri tarafından poşete konulur, vakumlanarak öldürülüyorlar. 2019 yılında ülkemizde 1 ton 217 kilogram pangolin pulu yakalanmıştır. 1 kilogram pul için 3–4 tane pangolin öldürülüyor. Yani sadece ülkemizde yakalanan pullar için yaklaşık 3650 tane pangolin katledilmiş.<strong> </strong>2017’de Ocak ve Ekim ayları arasında 19 ülkede 18 binden tondan fazla pangolin pulu ele geçirildi. Pulların büyük çoğunluğu Kamerun, Nijerya ve Gana’daki Afrika pangolinlerine ait olduğu saptandı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/361/1*IaULdfRmw6UFEgu-e6ivhw.png" /></figure><p><strong>Sevgi Çiçeği</strong> sadece Ankara’nın sadece Gölbaşı ilçesinde yetişmektedir. IUCN (Dünya Doğayı Koruma Birliği) kriterlerine göre nesli tehlike altında, Bern Sözleşmesi’ne (Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi) göre de kesin korunan bitki türleri listesinde yer alıyor. Ama her ne kadar koruma altından olsa da kısıtlı yaşam alanı neticesinde soyu tehlike altındadır.</p><p>2019 yılının mayıs ayında sunulan Birleşmiş Milletler raporuna göre 1 milyon tür tehlike altında. Rapor son elli yıllık süreç boyunca doğanın hiç görülmemiş bir hızla yok olduğunu, insanlığın yiyeceğe ve enerjiye olan ihtiyacının geçmişe göre çok daha fazla arttığını iddia ediyor. Bitkileri dölleyen arılardan, su baskınlarını önleyen ormanlara, rapor insanların toplumları destekleyen ve var eden ekosistemleri nasıl tahrip ettiğini ortaya koyuyor. Çalışmanın ortaya koyduğu bulgulara göre bu süreç durdurulabilir, ancak insanların doğayla olan ilişkisinin her yönüyle yeniden düzenlemesi gerekiyor. Artan nüfus oranı doğaya verilen tahribatı arttırdı. 1970’den beri dünya nüfusu iki kat arttı. 1980–2000 arası 100 milyon hektar tropik orman yok edildi.</p><p>Sulak alanlardaki 1700’lerde bulunanın sadece yüzde 13’ü 2000’li yıllarda varlığını korudu. Rapora göre, gezegenin topraklarının yaklaşık yüzde 75&#39;i ve okyanus alanlarının yüzde 66&#39;sı, büyük oranda gıda üretimi tarafından yönlendirilen insanlar tarafından “önemli ölçüde değiştirildi”. Rapora göre, tarım ve hayvancılık faaliyetleri, günümüzde Dünya’nın toprak yüzeyinin yüzde 33’ünden ve tatlı su kaynaklarının ise yüzde 75’inden fazlasını işgal ediyor.</p><p>Modern hayatın hızlandırdığı insan aktivitesi çok sayıda türü öldürüyor ve hayvanların ve bitkilerin yüzde 25’i ise yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.</p><p>Son 250 yılda doğadaki 600&#39;e yakın bitki türünün neslinin tükendi. İngiltere’deki Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri ile İsveç’teki Stockholm Üniversitesi’nin ortak araştırmasına göre, 250 yıl içinde 571 bitki türü yok oldu.</p><p><strong>DOĞANIN TEPKİMESİ</strong></p><p>Doğa, Tabiat, Evren adı her ne ise biz parazitlere karşı düzenini korumak adına kendini savunma mekanizması üstünde bayağı yol katetti. Önce bizi yozlaştırdı, diğer canlıları bizden korumak adına çeşitli güçler bahşetti, uzun zamandır da insanı hastalıklarla bozguna uğratmıştır. 1665 yılında sadece Avrupa’da veba sayesinde 100.000 insan ölmüştür. En son 1950 yılında Madagaskar’da görülmüştür bu hastalık. Sonuç olarak teknolojimiz yüzünden buna çare bulduk. Doğa şimdi bize kanser hastalığı ile karşılık vermektedir. 2018 yılında kanser sayesinde 9,9 milyon kişi hayatını kaybetti. 2018’de AIDS nedeniyle 770 bin kişi öldü. Ciddi hastalıklar arasında ölüm nedeni bunlar iken Doğa sadece bunlarla yetinmedi yine 2018 yılı içerisinde basit hastalık olarak gördüğümüz grip ve komplikasyonları nedeniyle 250–500 bin kişi ölmüştür.</p><p>Doğa, içinde barındırdığı tüm canlıları koruma altına almışken biz insanlar ondan ayrı parça haline geldik. Kendimizi ondan üstün gördük, aklımız sayesinde de onun üstünde kontrol sağlayabileceğimiz gibi ütopik düşüncelere kapıldık. Kendini her şeyden önemli gören insan, uzay boşluğu içerisinde sürüklenen bir kayanın üzerinde yolculuk yapan, yıldıztozundan oluşmuş, et kaplı bir iskeletin içerisindeki bir hayalet. Bu düşüncesinden vazgeçmez ise kendi sonunu getirecek. Ve biz gözlemlenebilir evren içerisinde 250 milyar ile 7 trilyon galaksiden 1 tanesi içerisinde 300 milyar yıldızdan 1 tanesi etrafında dönen 8 gezegenden 1 tanesi üzerindeki 8 milyar insandan biriyiz, düşündüğümüz kadar önemimiz yok. Doğa ile savaşımız bize karşı geri tepmektedir, eğer buna bir son veremezsek doğa ile yok olup gideceğiz.</p><p><strong>SONUÇ</strong></p><p>Günümüzde küreselleşme, kimi ekonomik tartışmada haklı olumsuz yargılarla karşılansa da ülkelerin sahip olduğu doğal ve kültürel varlıkların korunmasına, ortak dünya geleceğinin ortak hedefi olmasına yardımcı olduğu da yadsınmamalıdır.</p><p>Biyoçeşitliliğin korunması konusundaki uluslararası kabul en yüksek noktada bulunmaktadır ve buna ait uluslararası anlaşmalar hemen tüm ülkeler tarafından imzalanmaktadır. Bunun altında canlı doğal sistemlerin öneminin ve değerinin toplumlarca anlaşılması yatmaktadır ve bu konuda hazırlanmış uluslararası stratejilerin çoğu halen geçerliliğini korumaktadır.</p><p>Doğanın korunması bir kültürel yansımadır. Eğer geleneksel öğreti, belli bir zaman derinliğinde doğaya saygıyı ve korumayı önceliyorsa o toplumda koruma kültürü de oluşmuş demektir. Eğer doğaya bakışımız doğa öncelikli değil de en iyimser söylemle sadece insan merkezli ise, durumun kötüye gitmesi kaçınılmaz olacaktır.</p><p>Dünyada doğa koruma hareketi, doğanın yaşamı şekillendirmesinden doğan kültürel mirasın da içinde olduğu bir korunan alan sistemleri ekseninde gelişmektedir. Korunan alanlar; son 20 yılın en önemli doğa koruma paradigması olan biyolojik çeşitliliğin ve hatta “kırsalın” kalkınma paradigması olan sürdürülebilir turizm uygulamalarının, insanlık için ortak yarar merkezleri konumundadır.</p><p>Türkiye genelinde ekolojik faktörlerin değişkenliği, aynı anda değişik iklim tiplerinin hüküm sürmesi, Dünya’daki bitki gen merkezlerinden üçünün Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan (Euro-Siberian, Mediterranean ve Irano-Turanian) ülkemizden geçmesi ve palearktik biyocoğrafya bölgesi içerisinde biyom tiplerinin zenginliği, başta bitki varlığı olmak üzere diğer ekolojik faktörlere bağlı olarak bütün hayvan türlerinin de zenginliği ve aynı zamanda gerek flora ve gerekse fauna elemanlarının değişik faktörlerin baskısı altında olması, ülkemizin doğa koruma çalışmalarına daha fazla önem vermesini gerektirmektedir.</p><p>Tarihi, kültürel ve ekolojik yönden çok zengin olan ülkemizde sayı ve büyüklük bakımından koruma alanlarının yeterli olduğunu söylemek mümkün değildir. 1980&#39;li yıllara kadar sadece 15 milli park ilan edilmiştir. Ancak son yıllarda yeni alanların ilanı ile elde edilen gelişmeler, bu konudaki yeni alanların ilan edilmesindeki hedeflere ışık tutmaktadır. Ülkemizde en çok tanınan 5 koruma statüsündeki 202 korunan alandan 142 tanesinin son 10 yıl içerisinde ilan edilmesi bunun bir kanıtıdır.</p><p>Diğer taraftan, korunan alanların sorunlarının bu konudaki eğitim yetersizliğinden, kurumsal yapıdaki dağınıklıktan, denetimlerdeki eksikliklerden, yasal boşluklardan, veri toplamadaki zorluklardan ve özellikle de yanlış alan kullanımlarından kaynaklandığı bilinmektedir.</p><p>Sadece korunan alanların ilanı ile doğanın korunması olası değildir. Korunan alanlarla ilgili yapılan çalışmalar ve alınan kararlar “kağıt üzerinde” bırakılmamalı, korumada halkın katılımı sağlanarak, bu alanlarda etkin uygulamalı koruma çalışmaları yapılmalı, yukarıda sıralanan sorunlar ivedilikle çözümlenmelidir.</p><p><strong>KAYNAKÇA</strong></p><p><strong>·</strong> İlboğa M., Aygül H.H. (2015). Birlikte Yaşama Kültürü Bağlamında İnsan-Doğa Diyalektiği, <em>Akademik Bakış Dergisi, Sayı:52, Kasım-Aralık 2015.</em></p><p><strong>· </strong>Yücel M., Babuş D. (2005). Doğa Korumanın Tarihçesi ve Türkiye’deki Gelişmeler, <em>Doa Dergisi, Sayı:11, Sayfa:151–175,2005.</em></p><p><strong>· </strong>Kurdoğlu O., Dünyada Doğayı Koruma Hareketinin Tarihsel Gelişimi ve Güncel Boyutu, Artvin<em> Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 8 (1), 59–76 (2007)</em></p><p><strong>· </strong><a href="http://biyologlar.com/">biyologlar.com</a></p><p><strong>·</strong> <a href="http://arkeofili.com/">arkeofili.com</a></p><p><strong>·</strong> <a href="http://sciencealert.com/">sciencealert.com</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d4cb3ecc9b10" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[KARAKTER AŞINMASI-RİCHARD SENNETT]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/karakter-a%C5%9Finmasi-ri%CC%87chard-sennett-74f448d72ed4?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/74f448d72ed4</guid>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <category><![CDATA[kitap-i̇ncelemesi]]></category>
            <category><![CDATA[çalışma]]></category>
            <category><![CDATA[sosyoloji]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 25 Jan 2021 17:20:13 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-01-25T21:16:55.571Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Kitabı Üzerine İnceleme</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/593/1*639vYX05q0hCq9DPh_7zeA.jpeg" /><figcaption>Ayrıntı Yayınları</figcaption></figure><p><strong>ÖNSÖZ</strong><br>Aşınma, Karakter Aşınması, Yeni Kapitalizm’de insanın durumu. İnsanın nasıl yozlaştırıldığı, aşındırıldığı, köleleştirildiği. Kapitalizm, insanı modern kölelik ile çalıştırır, bu sistem insanı kendi ürettiği ürünlerle kontrol altında tutar. Bütün işçiler zincirlerimizi kırdık, lakin sistem bizi yine modern zincirlerle kendine bağladı. Bizler ise kapitalizmin ürünü, modern zincirlerimiz olan kravatları birer statü göstergesi olarak benimsedik, o yumuşak zinciri boynumuza kendimiz bağladık. Karakterimiz, hayatta kalma arzumuz altında çürüyüp gitti ve daha fazlası için ruhumuzu sattık, karakterimiz çürüttük. Amacımız sadece sisteme dahil olup hayatta kalabilmeyi başarmak. <br>Esnek Kapitalizm, olağan durumdaki bir sistemin sadece yeni bir boyutu değildir.<br>Göz önüne çıkartılmak istenilen şey Esneklik’tir, bu esneklik bürokrasiyi ve kör ürünü eleştirmekle yetinmez, Çalışanları olan düzeninden çıkartıp her an bir değişimle sınar ve bu değişime hazır olmalarını ister.<br>Esnekliğin insanlar üzerinde kaygı, korku yaratması beklenilen bir sonuçtur, çoğu insan risk almak istemez risk alsa bile sonucunun ne olacağının bilemediğinden bu durumdan uzaklaşmak ister.<br>Esnekliğin insanlara daha özgürlük tanıdığından söz edilmiştir ama bu esneklik insanlara en fazla esnek çalışma saatleri ve serbest çalışma stili tanımıştır, ofis yerine evde çalışma imkânı doğmuş ve belirli işi belirli günler arasında yaptığında iş aksaması olmayacaktır.<br>Esnekliğin insan karakteri üzerindeki etkisinde, Karakter kendini, sadakat ve karşılıklı bağlılık, uzun vadeli bir hedef için çaba sarf etme ya da gelecekteki bir amaç uğruna bugün ki kimi mükafatları erteleme şeklinde gösterir. Bu durumda karakter uzun vadeli hedef, çaba ve karşılıklı bağlılık isterken Esneklik bu istekleri göz ardı etmiştir. Modern İş Hayatı kişilerin, karakterlerin iyiliği yahut istekleri doğrultusunda hareket etmez, İnsanları sisteme adar, sistemde geçici süre faydalı kıldıktan sonra sistemden kişileri uzaklaştırır bunu da Esneklik sayesinde gerçekleştirir.</p><p><strong>SÜRÜKLENME</strong><br>Enrico, muhafazakâr, hademe, ailesi için çalışıyor ve bunu erdem olarak görmektedir. Eşi ile birlikte neredeyse tüm kazancını evlatlarının geleceği için saklamışlardır, yaşadıkları hayat Enrico ve eşi Flavia için sıradandır, sürprizlere yer yoktur, iş hayatlarında herhangi bir değişim olmamıştır böylece doğrusal akan hayatta ve işlerinde sürekli aynı yerde kalmalarına rağmen yine de birikimleri olmuştur. Toplumun en alt katmanında bulunanlar yani Enrico gibiler için paradan sonra gelen şey zamandır. Zamanı biriktirmektir. Enrico hayatını alt takım işlerle harcarken birikimini yapmıştır sırada zamanını biriktirmek vardır ki bunu da üye olduğu sendikalar tarafından gerçekleştirmiştir yani emeklilik ve emeklilik maaşı imkânı doğmuştur.<br>Enrico’nun hayatı durağan geçse de basit bir yaşantı geçirse de birikimleri sayesinde yaşadığı yerden uzaklaşıp daha bir yaşantı içine girmesi ile ve oğullarını okutarak iyi bir iş başarmıştır. Bu yüzden eski yaşantısı içerisindeki insanlar tarafından saygı duyulur bir hale gelmiştir, kendini kurtarmış, değerli bir büyük olarak saygı duyulmuştur. Yine bu durum çerçevesinde yaşadığı banliyödeki komşuları ile ilişkisi bu şekilde gerçekleşmemiş, ilişkileri yok düzeyde denilecek gibidir.<br>Enrico’nun sınıfsal müttefikleri olmamış, sınıf kavramı göz etmemiştir buna rağmen üst katmandakiler Enrico’yu ve onun gibileri göz ardı etmiştir, hiçmiş gibi davranmıştır. Enrico’nun bu duruma sinirlenmesinin sebebi gizli korkudan kaynaklanmaktadır çünkü kendisi neticesinde bir eğitimsizdir ve ayak işi yapmaktadır bu durumda kendisinin göz ardı edilmesinin sebepleri olacağını düşünür. Yine de Enrico toplumun alt katmanında yer alsa da köhne bir yerden gelmiş olsa da toplumda bir yeri olduğunu düşünmektedir.<br>Enrico yaşadığı hayat içerisinde zorluklarla başa çıkıp sonunda başarılı olmuş olsa da oğullarının bunu tekrarlamasını istememiştir ve “Amerikan Rüyası” onu derinden etkilenmiştir. Bu durumda oğullarını için bir ışık doğduğunu düşünmüş onların bu alt tabakada takılı kalmayacaklarına sevinmiştir.<br>Enrico oğlu Rico’nun kullandığı terimleri anlayamadığından övünmüştür ama birçok ebeveyn bu durumu yaşayınca şikayetçi olmuştur, arada kuşak farkı oluştuğunu düşünmüştür.<br>Toplumsal hiyerarşide yükselmeye başlayan Rico gibi gençler, ebeveynlerinin içinde bulunduğu sınıfa özgü konuşmaları ve kaba saba davranışlarından utandıklarını saklamasalar bile onları asıl sıkboğaz eden şey her bir kuruş için uzun uzun stratejik planlar hazırlanması ve zamanın ufacık adımlara bölünmesiydi. Bu planların, hesaplamaların sebebi birikimler yapmaktır ne yazık ki toplumsal hiyerarşide yükselen gençler hala genç olduklarından dolayı hayatın bu yönünü daha kavrayamamıştır.<br>Rico ilk karşımıza çıktığında seçkin bir ailenin armasını taşıyan bir yüzük takmaktadır ve üstünde pahalı bir takım elbise giymektedir. Bu durum farklı yorumlanabilir Rico geldiği yerden utanıyor olabilir veya yükseldiği sınıf içerisinde geldiği yer bir utanç kaynağı olarak görüldüğünden bu durumu gizlemek amacıyla farklı yollara başvurmuş olabilir.<br>Rico babasının sınıf atlama konusundaki hayalini gerçekleştirmiş olsa da babası bunu Rico’nun iyiliği için istemiştir, kendi isteğinin oğlu tarafından gerçekleştirme durumu yoktur. Rico sınıf atlamayı kendisi için daha iyi olacağını fark etmiş, başarmıştır ve bunu yaparken de babasının yöntemini reddetmiştir.<br>Rico ve eşi Jeannette işleri sebebiyle sık sık taşınmak zorunda kalmışlardır ve Rico değişime açık olmak, risk almak gerektiğini inanıyordu. Enrico’nun eşi Flavia işe girdiğinde Enrico bu durumdan utansa da Rico eşini kendisine eşit görüyor ve ona uyum sağlıyordu hatta daha Jeannette daha iyi bir kariyer imkânı bulunca Rico işini bırakıp daha düşük ücretli bir işe razı gelip oldukları yerden taşınmışlardır. <br>Refah içinde yaşayan, koşullara mükemmel biçimde uyum sağlayabilen ve birbirine destek olan bir çift oldukları halde her ikisi de kendi yaşamı üzerindeki kontrolü yitirdiği korkusuna sık sık kapılıyor ve bu korku bütün çalışma yaşamlarına sinmiştir.<br>Rico’nun kontrol kaybı zamanın denetimi konusunda ortaya çıkmaktadır. Kurduğu danışmanlık firmasında iş alabilmek için birçok ayak işini kendisi yapmak zorunda kalmıştır. Rico’nun kontrolü kaybetme korkusu sadece işinde iktidarı yitirme kaygısından çok daha derinlere inmektedir. Rico, modern ekonomide ayakta kalabilmek için yapması gereken şeylerin ve yaşayış tarzının kendi duygularında, iç dünyasında sürüklenmeye yol açacağından korkuyordu. Rico’nun dış dünyasındaki kaygıları, iç dünyasındaki anaforların tetikleyicisi olabilir, yani sanrısal algıların, kaygısal düzlemdeki iz düşümleri onu bir çatışmaya sürükleyebilir. Jeannette’in ise kontrol kaybı daha ince olup başında olduğu çalışan grubun üstünde hakimiyet kuramaması, çalışanlar kendi evlerinden çalıştıklarından dolayı bu esnekleşme yüzünden hakimiyet kuramamasından kaynaklanır.<br>Rico ve Jeanette ancak işyerindeki insanlarla arkadaş olabilmektedir, modern çağın getirdiği çalışma hayatı insanları aktiviteden uzaklaştırır, evden işe işten eve bir hayat tanımaktadır. İş hayatı bu durumu zorunlu kılarken Rico ve Jeanette farklı iş sebeplerinden ötürü sürekli taşınmak zorunda kalmaktadır. Bu durumda eski arkadaşlarını geride bırakırlar bu iş hayatının kötü yanlarından biridir bir nevi insanın toplumlaşmasına engel olur.<br>Enrico gibi Rico’da çalışmayı aileye hizmet olarak görmektedir ama kendisinin iş hayatı buna engel olur daha önce değindiğimiz gibi modern çağın getirdiği, gerektirdiği çalışma hayatı insanları arkadaş edinmekten alıkoymakla yetinmez, kişiyi ailesinden de uzaklaştırmaktadır. Rico bu durumdan yine korkmaktadır çünkü ailesine yabancılaşıyor, kendi çocuklarına örnek olamamaktan, onların birer “çarşı farelerine” ne dönüşmesinden, yani çocukların kendi başına başlarında bir otorite olmadan büyümesi onları aptal bir tüketiciye dönüşüp sistemin sömürü kaynağı olmasından korkmaktadır.<br>Günümüz kapitalizmin ayırt edici niteliği olarak küresel piyasayı ve yeni teknolojilerin kullanımını gösteriyor bu nitelikli değişim çerçevesinde zamanı organize etme biçimleri eksik kalmaktadır. Bu değişimin en çarpıcı örneği “Uzun vade yok” sloganıdır. Bu slogan açısından geleneksel kariyer kariyerler yok olmaktadır, çalışan kendini yinelemez, okulundan mezun olduğu gibi kalırsa sisteme yenik düşer. Bunun önüne geçmek amacıyla kişi kendini her daim farklı alanlarda geliştirmelidir. Birçok şirket sürekli işlerini küçük firmalara yaptırmaktadır. <br>“Uzun vade yok” ilkesi güveni, sadakati ve karşılıklı bağlılığı aşındırmaktadır bu yüzden insan çalışma hayatı yüzünden ailesinden arkadaşlarından uzaklaşırken gibi her an işinden de ayrılma tehlikesi yaşamaktadır. Ülkemiz içerisinde de çalışan şahıslar yazık olacak ki sadece edindiği bilgilerle geçimini sağlamaya çalışıp kendini geliştirmeyi göz ardı eder. <br>Modern kurumların kısa vadeli çerçevesi enformal güvenin olgunlaşmasını kısıtlar. Yeni bir şirket kurulduğunda kısa sürede kara geçmek amacıyla tüm çalışanlarından fazla mesai ve sıkı çalışma ister, çalışanlarına bir aile olduklarını söyler ama elde edilen kar çalışanlar arasında paylaşılmaz sadece yönetici ve iş sahibine gider. Şirket hisseleri satılmaya başladığında ise çalışanlar ortada bırakılır, yeni sahipler belki onları işten çıkartacak belki de daha fazla mesai isteyecek. Bu patron-işçi ilişkisi içerisinde hiyerarşi yer alırken daha iyi çalışma yöntemi olarak network çalışma sistemi benimsenmiştir. Bu yeni düzen içerisinde insanlardan daha verim alma imkanı varken yine de network sosyal bağları zayıflatmaktadır, ne kadar daha adil ve insancıl bir sistem olsa da amaç yine insanları çalıştırmak olduğundan bu durum zayıf bağların gücünü hakim kılar.<br>İş hayatındaki bu çeşitli gelişmeler, yenilikler iş hayatında başarılı olsa da işçinin ailesinde bu tarz bir yenilik kullanması ailesini ile arasında ki ilişkiyi zedeler. En basitinden “Uzun vade yok” ilkesi aile içerisinde bırak git, kendini adama, fedakarlıkta bulunma anlamına gelir aile içerisinde bu tarz söylemlerin yoktur varsa da o aile değildir. Aynı şekilde iş hayatında bulunan “takım çalışması” aile içinde yıkıcı sonuçlara sebep olur. Çocukların yetiştirilmesinde otorite ve yol gösteren eksikliğine yol açar. Bu durumda Rico ve Jeannette pek çok ebeveyn gibi çocuklarına hayır demekten geri durmuş, her sorunu sonuna kadar tartışarak çözmeyi amaçlamıştır sonucunda ise ortaya yönünü bilmeyen çocuklar çıkmıştır. Kısaca Rico ve Jeannette’i iş hayatından başarılı kılan ilkeler, çalışma prensipleri aile hayatında geçersiz olmuştur bu durumda ebeveynlerde ne yapacağını şaşırmıştır.<br>Kısa vadeye dayalı kapitalizm, Rico’nun karakterinin -özellikle de karakterin insanları birbirine bağlayan ve her birini sürdürülebilir bir benlik duygusuyla donatan özelliklerinin- aşınması tehlikesini barındırıyor.<br>Rico’nun benimsediği kültürel muhafazakarlık aslında yaşamında yokluğunu hissettiği tutarlılık duygusunun yansımasından oluşmuştur, Rico hayatında bir tutarlılık sağlamak istemektedir bunun için de muhafazakarlığa sarılır. Enrico’nun da bir muhafazakâr olduğunu hesaba katınca Rico çocukluğunda yaşadığı baskının kendisini boğduğunu söylese de o tutarlılık duygusuna özlem duymuştur. İş hayatı buna izin vermez, kendisi hayata tutunmak amacıyla kurduğu firmada ayak işlerini yapmaya razı gelmiş durumdayken kendisinin ve ailesinin geleceği için her durumdan feragat edecek durumdadır. Bu yüzden içindeki eksikliği yine içinde kapatmaya çalışır. İş hayatının onu böyle denli zorlamasına rağmen o kalıcı işi önemsemez, belirsizlikler ve riskler içinde yaşamaktan memnun olduğunu dile getirir ki sebep sunmak gerekirse Rico babasının durağan hayatına gençken şahit olmuş ve anlamlandıramamış olabilir. Ayrıca iş hayatında yaşadığı zorlukları çekilebilir kılmak adına razı gelme durumunda olabilir.<br>Her şeyden öte Rico’nun esnek davranış biçimleri ona sadece iş hayatında kazanç sağlamıştır. <br>Rico sosyal ilişkilerini sürdürmek ve çocuklarına yol göstermek istiyor bu durumda yapacağı pek bir şey olmuyor.<br>Rico bu zorluklar karşısında muhafazakâr değerler fikrine kapılıyor, sabit kurallara takılı kalıyor. Bu muhafazakâr değerler içinde işi dışındaki hayatında yer edinmek bir görüşe sahip olmak istiyor. <br>Ayrıca Rico yaşadığı zorluklar içerisinde bunlardan kendisini sorumlu tutmuştur, işten çıkarılmasını kendi sorumluluğu görmüştür. Rico özellikle sorumluluğu üstlenmek konusundaki kararlılığını, yani belirli bir davranış biçiminden çok bu karakter özelliğini vurguluyor. Esneklik olgusu karşısında kendi etik karakterinin çekirdeği olarak irade gücünü öne çıkarıyor. Kişinin kendi kontrolü dışında gerçekleşen olaylar için kendini sorumlu tutması suçluluk duygusu olarak görülebilir fakat Rico için ne kadar bu durum geçerli olmasa da kendisinde içten içe bir suçluluk duygusu oluşması olağan bir durumdur çünkü kendisi parçalanan bir toplum karşısında tepkisiz kalabilen birisidir. Yaşadığı toplum parçalanırken neticesinde kendini toplumdan kayıyor demektir bu durumda da Rico’nun yaşadığı zorlukları kendisinin yüzünden sorumlu tutması ve içten suçluluk duyması tahmin edilebilir. Rico ailesine yaşattığı bu zorluklara karşı direnmek ister, sürüklenmeyi reddeder. Karakterindeki, özellikle de sadakat, bağlılık, hedef sahibi olma ve kararlılık gibi uzun vadeli özelliklerin erozyona uğramasına direnmek ister. Tabii yine bu durumda kendisinin yapabilecek bir şey yoktur.<br>Sonuç olarak tüm bu sorumluluk, esneklik, zorluk içerisinde Rico ve onun gibiler için karakterin aşınması kaçınılmaz bir sonuç olacaktır. Uzun vade yok anlayışı uzun vadede kişinin davranışını yolundan saptırıyor, güven ve sadakat bağlarını zayıflatıyor; iradeyle davranışı birbirinden koparıyor. Rico’ya başarıyı getiren esneklik, zorluklara başa çıkma gücü, kendi sorumluluğunu alma, kendi karakterine hasar vermektedir.</p><p><strong>RUTİN</strong><br>Rutin, sıradanlık, eşitlilik göstermeyen, alışılagelmiş düzen içinde yapılan iş anlamına gelmektedir. Bu sıradanlık modern sanayinin gelişmesi ile birlikte gelişmiştir. Modern toplum, iş sürecini, devleti ya da diğer kurumları felç edebilen rutin ve bürokratik zaman anlayışına karşı isyan bayrağını açmış durumdadır.<br>Sanayi kapitalizmin başlangıcında, 18. Yy ortalarında bu sıradanlık, alışagelmişlik çeşitli kişiler tarafından iyi ya da kötü olarak sınıflandırılıp tartışılmıştır. Olumlu tarafta Denis Diderot yer alırken olumsuz tarafta ise Adam Smith bulunmaktadır. Denis Diderot 1751 yılında yayınlanan ‘Ansiklopedi’ de olumlu yönünden bahsetmiştir. Ona göre “İşteki rutinin, diğer ezberleyerek öğrenme çeşitlerinde olduğu gibi gerekli bir öğretici olduğudur.” Adam Smith ise 1776’da yayınlanan “Ulusların Zenginliği” adlı kitabında rutinliğin olumsuzluklarından bahsetmiştir. Smith rutinin insan aklını öldürdüğüne inanıyordu. Diderot’un bahsettiği rutin ve rutinin saygınlığı işlerin düzen içinde yapılmasıdır. Herkes yapacağı işi bilir kendi zamanları içerisinde o işi gerçekleştirir. Diderot ‘Aktörlük Üzerine Aykırı Düşünceler’ adlı kitabında bir aktör ya da aktristin sözleri sürekli tekrarlayarak nasıl rolün derinliklerine indiğini açıklamaya çalışır. Burada amacı bir işin sürekli tekrarlanması sonucu oluşan benimseme duygusudur. Ayrıca bu çalışma düzeni içerisinde yapılmakta olan işin kötü, kirli işin işçilerden uzak tutulması ayrı bir tebrik gerektirir. Modern zamanda sadece iş alanında değil genel olarak tüm hayatta rutinliğin insanlar için iyi olacağı söylenmektedir. Tabii burada bu rutinlik sıradanlıktan ziyade alışkanlık durumundan söz edilmektedir. Bu alışkanlık içerisinde yapılması gerekenler arasında her sabah 6’da uyan, egzersiz yap, şu şu sağlıklı besinleri tüket gibi şeyler vardır. Bu rutinliğin insan için sağlıklı olacağı görüşü vardır tabii bu bahsettiklerimiz hayat ile alakalıdır. Çalışma hayatında Alman yazar Thomas Mann’dan (1875–1955) bahsetmek doğru olur. Mann her sabah 8’de uyanır, eşiyle kahvaltısını yapar, saat 9’da çalışma odasına geçer ve yazmaya çalışır. Maan odasına geçtiği andan itibaren çocuklarının ses yapması kesinlikle yasaktı çünkü o kendini sadece öğlene kadar sıkabiliyordu öğlene kadar ne yazdıysa o eğer vakti geçirirse ertesi güne bırakmak zorunda kalıyordu. Mann’ın bu çalışma prensibi ne kadar tartışılmaya açık olsa da onun için faydalı olmuş olabilir belki de bu sayede bizi o güzel eserlerini bırakmıştır.<br>Adam Smith için ise bu düzen gerçekleşmesi imkânsız bir rüyadan ibaret bir şeydir. Ona göre rutin ruhu öldürmektedir. Smith’in iğne fabrikası örneğinde bütün işleri tek başına yapan biri gün içerisinde en fazla birkaç yüz iğne üretmektedir ama iş bölümünün gerçekleştiği durumda ise her işçi birbirinden farklı işler yapınca bir günde 16binden fazla iğne üretilmektedir. Smith’in bu örneği kişinin belirli bir rutinde tek bir işi yapması sayesinde düzenli bir biçimde işliyordu. Smith’in örneği rutinin önüne geçecek düzeyde değildi sadece iş bölümünün önemini anlatmaya dayalıdır. Ama yine de Smith için rutin, belirli bir noktada zararlı hale gelmeye başlar. Çünkü insanoğlu kendi çabası üzerindeki kontrolünü yitirir, çalışma zamanı üzerindeki kontrolü kaybetmesi ile insanın zihnen öldüğü anlamına gelir. Bu durum çalışma hayatına şöyle tekabül etmektedir; işçi günler, aylar, yıllar boyunca sadece ve sadece tek bir işin küçük bir parçası ile çalışması durumunda o iş onun için bir alışkanlık oluşturur, işçi bir süre sonra yaptığı işi ve neden yaptığını sorgulamaz, kendi işini kolaylaştırmak için yollar aramaz. Bu durumda işçinin zihni körelir ruhu ölür.<br>Fordizm çalışma sisteminde Henry Ford, işçinin yaşadığı sıkıntıları önemsiz görürdü çünkü ona göre verdiği ücret o sıkıntıları çekmek için idealdi. Ford Motor Şirketi üretimi bir endüstri haline getirince çalışanlarını vasıflı ustalar yerine uzman kişilerden oluşturmuştur. “Ucuz adamlar pahalı makineye ihtiyaç duyar” diyen ve bu yeniliklerin ilk savunucularından olan Sterling Bunnell, “yüksek vasıflı adamlar ise alet kutusundan başka bir şeye ihtiyaç duymaz” diyordu. Taylor içinse işçi, bütünün dizaynını anlama çabasıyla ne kadar az uğraşırsa kendi işlerine o kadar verimli biçimde sarılırdı. Taylor’un zaman-hareket etütleri’nde bir kronometre ile ne kadar süre içinde ne kadar iş yapılacağı hesaplanırdı. Bu etüt sistemi Smith’in iğne fabrikasını sadistleştirse de Taylor insan deneklerinin ölçüm ve manipülasyona pasifçe boyun eğeceğinden son derece emindi. David Noble’a göre zaman-hareket çalışmalarını sabote etmek konusunda geniş bir yelpaze geliştirmiş olan işçiler, kendi çıkarlarıyla çelişen yöntemleri ve çalışma talimatlarını görmezden gelirler. Ayrıca Smith’in bahsettiği çalışma düzeninde işçi bir parçanın üretilmesi ile ilgili işçi aptal ve cahil yaratığa dönüşür ve bu aptal ve cahil yaratık işyerinde bunalmakla beraber verimliliği düşürmektedir.<br>Günümüzde zamanın rutinleşmesini kişisel bir başarı olarak görmeye pek yatkın değiliz anacak sanayi kapitalizmin yaşadığı gerilimler, bunalımlar ve patlamaları düşündüğümüzde bunun neden geçmişte bir başarı olduğunu anlarız. Rutin, insana zarar verdiği gibi onu koruyabilir de. Emeği parçalara bölen rutin aynı zamanda yaşamı bir araya getirebilir. Ancak Ford, Smith çalışma sisteminde rutin, kişiyi alçaltan ve cehalete yol açan bir olgu olarak karşımıza çıktı. Rutin çalışan işçi, farklı bir gelecek vizyonuna ya da değişimin nasıl sağlanacağının bilgisine sahip değildir. Diderot rutin çalışmanın alçaltıcı olduğuna inanmıyor rutinin işin düzen ve ritminin yavaş yavaş evrilmesiyle birlikte anlatının oluşumuna hizmet ettiğini düşünüyordu. Günümüzde ise rutin konusunda tarihsel bir ayrım noktası vardır. Yeni çıkan esneklik söylemi ekonominin en dinamik sektörlerinde rutinin yok olmak üzere olduğunu ima etmektedir ama çalışanların çoğu Fordizm çemberinde hapis kalmış durumundadır.<br>Eğer Diderot gibi emeğin özü itibariyle alçaltıcı olmadığını düşünürsek (çalışmak erdemdir), işçinin çalıştığı koşullara odaklanmamız gerekir. Eğer rutinin özü itibariyle insanı alçalttığını kabul edersek, çalışma sürecini incelememiz gerekir bu durumda da hem rutini hem de rutini doğuran bürokrasiyi saf dışı bırakmak gerekir. Ama asıl soru şudur; Rutinin karakterimizi pasifleştirdiğini kabul etmeli miyiz?</p><p><strong>ESNEK</strong><br>Esneklik kelimesinin manası, rüzgârda eğilen ağaç dallarının tekrar eski konumunu almasıdır. Esnek insan ise bu anlamla benzeşim göstermektedir. İdeal esnek insan değişen koşullara uyum sağlayarak, onlardan zarar görmemelidir. Esnek insan sistemin gerektirdiği kalıba zorlamadan girmeli, kolay sistem için istenilen şekle bürünmeli, bir omurgasız misalı. Günümüzde toplum, özel anlamda çalışanlar ve çalışanlardan daha verim almak çabalayan yöneticiler, daha esnek kurumlar oluşturarak, rutinin yol açtığı kötülükleri yok etmenin yollarını arıyor. Mill’e göre esnek davranışlar kişisel özgürlüğün yolunu açar. Günümüzde de bu durum geçerli. Değişime açık olmayı ve koşullara ayak uydurabilmeyi özgür eylem için gerekli karakter özellikleri olarak görüyoruz. İnsan değişme yeteneği olduğu için özgürdür diye düşünüyoruz. Ama bu değişim sadece insanın sistem içerisinde hayatta kalabilmesi için gerekli bir şeydir. Ayrıca değişim, özgür bir eylem olarak görülse de insan bu değişime maruz kalmaktadır. Ve insan bu değişimi gerçekleştirmek istiyor mu yoksa sistem içerisinde hayatta kalmak için mi değişiyor? İnsanlar bükülmeye ne kadar zorlanabilir? Hükümet insanlara, fidanınkine benzer elastik bir güç verip, onların değişimin ağırlığı altında kırılmamalarını sağlayabilir mi? Bu sorunları göz ardı edecek olursak evet insanın değişimi şahsi kararına bağlıdır. Ancak insanın özgürlüğe duyulan ihtiyacını karşılamaya odaklı esneklik, bürokratik rutine karşı gelmeyi amaçlarken yeni iktidar ve kontrol yapıları üretmiştir. Esneklik konusundaki sorunlar ekonomi politiğin alanına girer, bu sorunlar karşısında farklı bölgelerde farklı formüller üretilmiştir. Fransız bankacı Michel Albert bu sorulara değişik ülkelerin verdiği yanıtlar arasındaki farkı göstermek için, gelişmiş ülkelerin ekonomi politiğini “Ren” modeli ve “Anglo-Amerikan” modeli olmak üzere ikiye ayırıyor. Bunların ilki yaklaşık bir yüzyıldır Hollanda, Almanya ve Fransa’da mevcut: Burada, işçi sendikaları ve şirket yönetimi iktidarı paylaşır ve hükümet sosyal güvenlik mekanizmaları, emeklilik, eğitim ve sağlık programlarından oluşan, görece sağlam bir güvenlik ağı sağlar. Ren modeli İtalya, İskandinavya ve İsrail’de de uygulanmıştır. Yani bu modelde anlayacağınız üzere sistem içerisinde ortaklaşma durumu vardır ve bu durum çerçevesinde işçiler daha iyi bir hayatı hak eder.<br>Diğer model olan “Anglo-Amerikan” modeliyse, Büyük Britanya ve ABD’nin geçmiştekinden çok günümüzdeki durumunu ifade eder. Bu model serbest piyasa kapitalizmine daha fazla alan tanır. Ren modeli ekonomik kurumlann siyasaya karşı belirli sorumluluklarını vurgularken, Anglo-Amerikan modeli devlet bürokrasisinin ekonomiye tabi olmasını savunur ve devletin yurttaşlara sunduğu güvenlik ağını inceltmek ister. <br>Ren modeli, daha güçsüz olan yurttaşlar zorluk yaşamaya başladığında değişimi frenler, Anglo-Amerikan modeliyse güçsüzler bedel ödese dahi iş organizasyonu ve uygulamalarındaki değişimden vazgeçmez. Ren modeli hükümet bürokrasisine daha sıcak bakar, Anglo-Amerikan modeliyse hükümetin aksi ispatlanana kadar suçlu olduğunu düşünür. Hollanda eski başbakanı Ruud Lubbers, HollandalIların hükümete olan güveni sayesinde, daha güvensiz bir toplumun kabul etmeyeceği zorlu ekonomik reformların gerçekleştirildiğini savunmuştur. “Dolayısıyla, Anglo-Amerikan modeline “neoliberalizm” etiketi, Ren modelineyse “devlet kapitalizmi” etiketi yapıştırılır. Bu rejimlerin zayıf yönleri farklıdır. <br>Anglo-Amerikan rejimi daha düşük bir işsizlik oranına fakat giderek artan bir ücret eşitsizliğine sebep olmuştur. Toplum içindeki insanların arasındaki gelir farkı açılmıştır. Ren rejiminde ise gelir farkından ziyade işsizlik sorun olmuştur. Modern esneklik biçimlerinde gizli olarak var olan iktidar sistemi üç ögeden oluşmaktadır.</p><p><em>Kurumların kökten dönüşümü:</em> Esnek davranış, sadece değişime istekli olmak şeklinde tanımlanıyor. Ama söz konusu olan, zaman duygumuz üzerinde belirli etkiler yaratan, belirli bir değişimdir. Antropolog Edmund Leach zamansal değişimi iki farklı biçimde algıladığımızı söyler. İlkinde yapıların veya olayların değiştiğini biliriz, ama bunların geçmişle bir süreklilik arz ettiğini hissederiz. Yani söz konusu olan değişimi zaman içerisinde değiştiğini biliriz ve bu duruma karşı koymamız. İkinci biçim ise, olaylar yaşamımızı geri dönülemez biçimde değiştirdiğinden, bir kopuş söz konusudur. Bu kopuştan kastımız, alıştığımız durumun aniden değişimi söz konusudur ve insan bu ani değişime ayak uydurmaya çalışmaktadır. Günümüz bürokratik rutinini hedef alan esnek değişim, kurumları kesin ve geri dönülemez biçimde dönüştürmeyi amaçlar ve sonucunda geçmiş ile bugün arasındaki süreklilik kopar. <br>Modern yöneticilik anlayışının temel direği, gevşek network’lerin Fordist dönemdeki piramidal hiyerarşilere kıyasla köklü dönüşümlere daha yatkın olduğu inancıdır. Network arasındaki bağlar zayıftır, bu zayıflık sistemin yıkımının kolay olduğu anlamında değil, zayıflık sayesinde diğer ağ noktalarına zarar vermeden tek noktayı sistemden atıp çıkartmak Fordist dönemin hiyerarşisine göre daha kolaydır. Bu network sahip şirketler daha doğrusu network şekline bürünen kurumlar, hiyerarşi eksikliğinden kurum içindeki olan biteni takip etmek adına çeşitli yöntemler geliştirmiştir. SIMS yazılımı sayesinde şirket bütün olayları takip edebiliyor ve karar mekanizmasını etkin kullanıyor, karar vermesi gereken hususlar; hangi birim kapatılmalı? Hangi personel işten çıkartılmalı? Bu sayede gerçekleştirilen katmansızlaştırma, az sayıda yöneticinin çok sayıda alt kademe çalışanı kontrol edebilmesini anlatırken, Dikey ayrışma ise bir şirket çalışanına birden fazla görev yüklemesini anlatır. Bu tür uygulamalar için en sık kullanılan terim yeniden tasarlamadır. Yeniden tasarlama deyince akla işten çıkarma gelir ki zaten bir şirket yeniden tasarlama prosedürünü gerçekleştirme kararı verirse sonucu çalışanları işten kovmakla sonuçlanıyor. Micheal Hammer ve James Champy, bu görüşe karşı çıkarak işten çıkarma ve yeniden yapılanma daha az malzemeyle daha az iş yapmak anlamına gelir, Yeniden tasarlama ise daha azla daha çoğu başarmaktır görünüşünü savunur. Danışman Erik Clemons ise insanlar işten atılınca kurumlar işlev göremez hale gelir: işletme planları silinip yenilenir, kazanç beklentileri gerçekleşmez, organizayson rotasını şaşırır. Kurumsal değişimler, dümdüz bir çizgide ilerlemek yerine; farklı, hatta çelişkili yönlere girer, görüşünü savunur.<br>1990 yılının başında Amerika Yöneticilik Derneği ve Wyatt Şirketler Grubu, işten çıkarma yani ‘yeniden tasarlama’ya giden şirketler üzerinde çalışma yaptı. Çalışma sonucu elde edilen bilgiler ışığında Derneğe göre karda ve işçi verimliliğinde düşüş yaşanmıştır.<br>Wyatt’a göre ise şirketlerin yarısından azı maliyeti düşürebildi, sadece üçte birinden azı karını arttırabildi ve verimlilik artışı gerçekleştirenler dörtte biri geçemedi. <br>Bu başarız sonuçların sebebi işten çıkarma sürecinde işçilerin moral ve motivasyonunu düşer. İşini kaybetmeyen işçiler, ne zaman kovulacağız? Sıra bize ne zaman gelecek? diye düşüncelere dalar.</p><p><em>Üretimde Esnek Uzmanlaşma: </em>Esnek uzmanlaşma, piyasaya daha çeşitli ürünleri daha hızlı biçimde ulaştırmak demektir. Esnek uzmanlaşmaya sahip şirketler, birbirleriyle hem rekabet hem de işbirliği yapıyor ve her biri kalıcı olmaktan ziyade kumaş, tekstil ya da makine parçaları gibi ürünlerin kısa piyasa ömürleri kadar bir süre olsa da elde tutabilecekleri küçük piyasa işleri arıyor. Bu sistem ekonomist Micheal Piore ve Charles Sabel tarafından “sürekli yenilik yapma stratejisi: Durmak bilmez değişimi kontrol etmek yerine ona uyum sağlamak” sözleriyle tanımlıyor.<br>Esnek uzmanlaşma, Fordizimde vücut bulan üretim sisteminin tam antitezidir. Fordizmde üretim için montaj bantları uzun uzun yol oluştururken bu sistemde bir network vardır. Ayrıca esnek uzmanlaşma teknolojiye hakimdir, makineleri bilgisayar kontrolündedir. Modern iletişime sahiptirler. Ani kararlar gerektiren durumlarda ise yine teknolojiden fayda sağlarlar. <br>Esnek uzmanlaşmanın işleyişi bir toplumun ortak menfaati nasıl tanımladığına bağlıdır. Daha önceleri bahsettiğimiz Anglo-Amerikan rejimi gelir eşitsizliğine karşı pek fazla politik tedbir almadan tam istihdamı hedeflerken, Ren devletlerinin sıradan işçiye daha duyarlı olan sosyal güvenlik ağı, yeni istihdam oluşumu üzerinde yük oluşturur.</p><p><em>Merkezileşme olmaksızın yoğunlaşma:</em> Network’lerdeki, piyasalardaki ve üretimdeki değişimler, ilk bakışta çelişkili gibi görünen bir olguya, iktidarın veya gücün merkezileşmeden yoğunlaşması olgusuna yol açar. Yeni iş organizasyonlarından biri de merkezileşmedir. Esnekliğin insanlığı faydası olarak uzaktan çalışma durumu bunu geçersiz geçer. Yönetici çalışanına yüz yüze olduğu gibi baskı kuramaz bu yüzden de onun çalışmadığından şüphe duyar. Bir diğer olay ise merkezileşme olmadan yoğunlaşmadır. Bennett Harrison’ın eşitsiz ve istikrarsız ilişkiler network’üne bu adı verir. Bu bir kurumu yukarıdan aşağıya bir müdahaleyle, bir network’ün parçalan ve noktaları halinde reorganize etme gücünü ifade eder. Organizasyonun zirvesindekiler, kendi taleplerinin ne ölçüde karşılandığının muhasebesini tutar, ama bu taleplerin gerçekleştirilmesini sağlayacak bir sistem oluşturmazlar. “Merkezileşme olmadan yoğunlaşma” artık bir piramidin netliğine sahip olmayan bir yapıda emrin işleyişini göstermenin bir yoludur.</p><p>Esnek rejimin bu üç öğesinin nasıl bir araya geldiğini anlamanın bir yolu, işyerinde zamanın organizasyonuna bakmaktır. Günümüzde esnek organizasyonlar, esnek zaman adı verilen değişken zaman çizelgeleriyle denemeler yapıyor. <br>Bir işgünü, aydan aya değişmeyen sabit vardiyalar yerine, daha bireyselleştirilmiş çizelgelere göre çalışan insanların mozaiğinden oluşuyor. Bu durum modem organizasyonun standartlaştırılmış rutine yönelik saldırısının gerçek bir yaran gibi, çalışma zamanının özgürleşmesi gibi görünür.<br>Esnek-zaman kadınların iş dünyasına dahil olmasıyla başladı. Dünya’da özellikle ülkemizde bir ailede sadece bir kişinin çalışması ile geçinme durumu imkansıza yakındır. Bu yüzden aileden kadın iş hayatına dahil olur lakin kadın özünde birer annedir bu durumdan ötürü kadın tam gün çalışamaz ve böylece esnek-zaman doğmuştur. Esnek iktidar rejiminin üç ögesi, oyunu kurallarına göre oynamaya çalışan sıradan insanda karakter aşınmasına yol açabilmektedir.</p><p><strong>OKUNAKSIZ</strong><br>Richard Sennett’in yaptığı araştırmalar doğrultusunda, Amerika insanının, toplumsal sınıf kavramını umursamadığını ve çoğunluğun kendini orta sınıf olarak gördüğünü görürüz. Bu orta sınıflık meselesini irdeleyecek olursak, çalışan bir insan, kendisini alt sınıfa dahil etmek istemez çünkü bunu kendisinin alçaltıcı bir statü olduğunu düşünür. Üst sınıfa dahil olmadığının da farkındadır, çünkü ne elinde bir sermaye vardır ne de bir üretim aracı bu yüzdendir ki kendisini orta sınıf sayar. Ama burada açıklanması gereken bir husus var Snob Etkisi diğer adı ile Züppe Etkisi. Snob etkisi, tüketicinin genelde kendi gelirleri doğrultusunda alışveriş yapmayabileceği ve çevresinde ekonomik açıdan daha yüksek düzeyde yaşayan insanlara özeneceğini dolayısıyla bütçesini aşan düzeyde tüketim yapabileceğini ifade eder. Klasik bir örnek vermek adına, gelir düzeyi açlık sınırının altında olan birinin, beyaz yakalının dahi zor bir şekilde sahip olabileceği telefonu kullanmaktır. Kısaca insan kendini toplum içinde üst sınıftaymış gibi göstermeye çalışır. Amerika insanının toplumsal sınıf kavramını umursamama sebebi gayet açık ve nettir. Bilindiği üzere Amerikalı dediğimiz kişiler özünde Amerikalı değildir, Amerika Birleşik Devletleri aldığı göçler sayesinde bir devlet haline gelebilmiştir. Konuya dönecek olursak O insanın o ülkede bulunma sebebi, kendi ülkesini terk etmesinin sebebi, paradır. Maddi kaygılar güden insan, ülkesini bırakır, daha iyi koşullar altında daha iyi hayat şartları adı altında Amerika’ya göç eder. Bu yüzden o insan sadece bu kavramı değil birçok kavramı umursamaz. “Onlar için sınıf, benlik ve sosyal koşulların çok daha kişisel bir biçimde değerlendirilmesini içeriyordu.” Sebebi basit onların derdi kendi hayatlarını iyileştirmek, başka bir şeyin önemi yok. “ABD’de sınıf bir kişisel karakter meselesi olarak algılanır. Dolayısıyla, bir grup fırıncının yüzde 80’i “ben orta sınıftanım” dediği zaman, onların asıl cevap verdiği soru ne kadar para ya da nüfuz sahibi oldukları değil, kendilerini nasıl değerlendirdikleri sorusudur. Yani asıl cevap, “fena değilim”dir. “Avrupalıların gözünde, objektif toplumsal konum ölçütleri, sınıfsal ekonomik verilerden oluşurken, ABD’de ırk ve etnisite öne çıkar.” Avrupa ırk ve etnisite gibi aptalca konuları aşmış, insanları sınıflandırmada daha az aptallık içeren maddi gelire göre sınıflandırma yolunu seçmiştir. ABD ise hala ırk aptallığında boğuşmaktadır. Irkların bu kadar önemli olarak görülmesinin sebeplerinden biri daha önce bahsettiğimiz göç durumuna dayanmaktadır. Bizler nasılsa yeni tanıştığımız insana nereli olduğunu sorarak onunla bir yakınlaşma durumu içine giriyorsak, ABD’de de aynı durum geçerlidir, yani ırklar arası bir dayanışma. Sennett’in incelediği Fırın’da Yunan işçiler arasında dayanışma vardır ve ayrıca işlerini iyi yapma adına kendilerini şartlandırmışlardır. İyi işçi iyi Yunan demekti onlar için. Bu düşünce sebebi ise açıkça belli olmaktadır diğer ırklara kendilerini iyi gösterme çabasıdır. Bu fırının sahibi İtalyanlar ise ırkları içindeki dayanışma sayesinde yükselmiştir. <br>25 yıl sonra ise Sennett aynı fırına döndüğünde köklü değişikler olduğunu görmüştür. Esnek uzmanlaşma prensiplerine uygun biçimde, farklı ürünlere göre ayarlanabilen gelişmiş makinelerle işliyor. Fırıncılar, Boston piyasasındaki günlük talebe bağlı olarak üretim yapabiliyorlar. İşçiler gün boyunca gelip gidiyor; fırın, özellikle kadınları ve birkaç erkeği kapsayan yarı zamanlı çalışma saatleriyle örülü karmaşık bir ağ gibi; eski gece vardiyasının yerini de daha esnek bir çalışma zamanı almış. “Eski fırına hâkim olan önyargıları düşünürsek en çarpıcı olan gelişme ustabaşının siyah olması.” Bu da demek oluyor ki geç olsa da bir kurum olan fırın ve çalışanları aptallıklarını aşmayı başarabilmişlerdir. <br>“Fırındaki en önemli yenilik ise korkunç bir paradoksta gözüme çarptı. İleri teknolojiyle çalışan ve her şeyin kullanıcı dostu olduğu bu esnek işletmede, işçiler çalışma tarzlarından dolayı kendilerini kişisel açıdan alçalmış hissediyor.” Burada akla Marx gelmesi gayet olağandır çünkü işi makineye yaptıran ve sadece olanları kontrol altında tutmaya çalışan işçi kendine yabancılaşır. Teknoloji sayesinde fırının üretimi olan somut ekmek artık ekranda gözüken soyut bir şeyden ibaret hale gelmiştir. “Bu şekilde çalışmanın sonucu olarak, işçiler artık ekmeğin nasıl üretildiğini bilmiyor.” Çünkü işçinin artık ekmek üretimi sürecini bizzat gerçekleşmesine gerek kalmamıştır. Hamur yapılacak ise hamur makinesine 5 çuval un atar makine hamuru yapar, işi bu kadardır. Aynı şekilde hamurun ekmek biçimine gelmesinde yine makine rol oynar, işçi sadece izler. Daha sonra ekmeğin pişirilme kısmında ise işçi ekmekleri alır, fırına dizer ve pişmesini beklemeye başlar. Bu bir iş günü serüveni içerisinde yaptığı işler neticesinde, yaptığın işin tam olarak ne olduğunu bilmeyen, öğrenemeyen işçinin kendini alçak görmesi gayet olağandır. Özetle işçiler, bilgisayar programına bağımlı emekçiler olarak, hiçbir pratik bilgiye sahip değiller. İşleri, ne yaptıklarını anlayabilme anlamında, onlara hiç de okunaklı görünmüyor. Üstüne işçiler esnek çalışmanın getirdiği rahatlık doğrultusunda mesai dolduklarında işlerini yarım bırakıp gidiyorlardı. Bu yüzden onları suçlamak aptalca olur, çünkü daha öncesinde bahsettiğimiz gibi çalışan kadın aynı zamanda birer annedir, erkek ise ya evine gidecek evi için tamirat gibi işlerle uğraşacak ya da ikinci işini yetişecek. Çünkü orta sınıf bir ailede tek kişinin tek işte çalışması ailenin giderlerini karşılamaz. Bu yüzdendir erkek ikinci işte çalışmalı ya da kadınlar iş hayatına atılmalıdır.<br>“Bu makineler şirketin, makinelerin değil işçilerin beceriye sahip olduğu eski günlere kıyasla, daha düşük ücretle işçi tutmasını sağlıyor: İşçilerin hepsi daha yüksek formel teknik bilgiye sahip olsa da bu böyle. Ancak çok dilli çalışanların sürekli girip çıktığı ve her gün apayrı siparişlerin geldiği bu esnek işyerinde, düzeni sağlayan yegâne öğe makineler; dolayısıyla bunların herkes tarafından kolayca çalıştırılabilmesi şart. Esnek bir rejimde, işin zorluğu verimsizlik yaratır. İşin zorluğunu ve direncini azalttığımızda, kullanıcıların kayıtsız hale geldiği bir çalışmanın koşullarını yaratıyor olmamız, korkunç bir paradokstur.” İşçi ne kadar az çalışıyorsa yani ne kadar az emek harcıyorsa, o kadar ücret alır, bu sistemin kuralıdır. Ve ayrıca işçi ne kadar formel bilgiye sahip olsa da makine bozulduğunda iş yapamaz hale gelir. Ne kadar yardımcı olmaya çalışsa da elinden bir şey gelmez çünkü işçi bu konuda yetersiz kalmıştır. “Makineler bozulduğunda, fırın işçileri iş yapamaz hale düşüyor ve bu durum mesleki kimliklerine yansıyor. Fırında çalışan kadın, “fırıncılık, ayakkabıcılık, matbaacılık, hiç fark etmez,” derken, makineyi olumlu, işi kolaylaştıran bir alet olarak görüyor.” Bu kadının bu sözleri sarf etmesinin sebebi şu anki işinde herhangi bir iş yapmamasından kaynaklıdır. Burada işi küçümsemiyorum ama yapılan işin önemli noktalarını makineler yaptığından iş basitleşiyor, böylece birbirinden alakasız iş alanlarında bile çalışacak duruma geliyoruz.</p><p><strong>RİSK</strong><br>“Risk” kelimesi Rönesans İtalyancasındaki, risicare, cesaret etme kelimesinden gelir. Risk hayatımızın bir parçasıdır, günümüzde risksiz bir yaşam sürdürmek pek zordur. Günümüz mühendislerinden Mustafa Mert Aladağ “Zenginler risk almak istemez, riskten korkarlar çünkü onların kaybedecek, riske atacak çok şeyi vardır, bizim ise risk almaktan başka çaremiz yok bundan korkmuyoruz da çünkü elimizde kaybedecek pek bir şeyimiz yok” demiştir. Bu sözün doğruluğunu anlamak için geçmişin en büyük telekomünikasyon şirketi olan Nokia’ya bakmak yeterli olur. 1865 yılında kurulup 145 yıl boyunca dünya devleri arasında yer aldı, kimi zaman başı çekti. Ama sonunda bu koca şirket risk almayı göze alamadı, değişmeyi düşündü ve piyasadan ayrılmak zorunda kaldı. <br>Riskin her daim başarı getirebileceği gibi bir durum söz konusu değildir. Bir risk oyunu olarak kumarı ele alalım. Çeşitli şekilleri vardır kumarın ama en basiti bir zarla gelen sayıya göre hareket etmektir. Oyun kuralı çift atarsan parayı alırsın olsun, zarın 6 yüzeyi ve 6 yüzeyinde de 3 yüzeyde çift sayı atma olasılığı basit matematik ile 1/2‘dir, yani %50 şansı vardır. Lakin insan bu kumarı oynamış ve kazanmış ise içten içe bir daha ki oynayışında kazanma şansının daha fazla olduğunu düşünür. Risk konusunda zenginlerin buna dahil olmak istemediğini söyledik ama risk oyunu olan kumarda zenginler bu oyunda daha fazla bulunur bunun sebebi ise zengin şahısların elde ettikleri birikimleri sonucunda oluşan tatminsizlik duygusu. Bu duyguyu aşmak adına eğlence amaçları olarak gördükleri kumara dahil olmaktadırlar.<br>İş hayatında ise risk, bir gelişme faktörüdür. Çalışan insan, kendini riske atmadan gelişemez, sebebi bu hayatta bizim gibi binlerce insan yer almaktadır, onlardan bir şekilde sıyrılmak, öne çıkmak gerekir. Bunun için de risk almak gerekir. Ama bu riskin sonucu her zaman da iyi bitmeyebilir, daha kötü sonuçlar doğurabilir. Daha önce bahsettiğimiz Nokia şirketi teknolojiye ayak uydurmadı, risk almadı ve piyasadan geri durdu. Daha sonra ise tekrardan atılım yapmak adına, büyük risk alarak çıkardığı telefonlarda kendi yazılımlarını ve marketlerini kullandılar, bunu sonucunda yine büyük bir kayıp yaşadılar. Kısaca riskleri olumsuz sonuçlandı.<br>“California Management Review” adlı derginin bir sayısında, daha yaşlı işçilerin kafa yapılarının esnek olmadığını ve bu insanların risk almaktan kaçındığını, aynı zamanda esnek bir işyerinin koşullarının gerektirdiği fiziksel enerjiden yoksun olduklarını savunmuş. Her ne kadar bu görüşe karşı çıkanlar olsa da doğrudur. Daha önce bahsettiğim mühendis olan Mustafa Mert Aladağ Yazılım Mühendisliği alanında eğitimi tamamlarken sürekli olarak yaşı büyük mühendislerden şikayetçidir ve çoğu zamanda onların çözemediği soruları basit bir yöntem ile çözebilmiştir. Teknolojinin en güzel yanı olan yazılım alanında 1837’den bu yana 500 civarında dil geliştirilmiştir. Günümüzde ise bunların çoğu kullanılmıyor, aktif olarak kullanılan 17 ile 25 dil vardır. Yazılım alanında bulunan yaşı büyük mühendisler bu günümüz dilleri yerine eski dillerle program geliştirmeye çalışmaktadır. Eski dillerin eksikliğinden dolayı hata ile karşılaştıklarında çözüm için saatlerce uğraşırlar. Bu yüzden Mustafa Mert Aladağ bu konuda o yaşlı mühendislere kızmaktadır çünkü güncel dili kullandıklarında o hata ya hiç karşılarına çıkmayacak ya da çözmek saniyeler sürecek. Kısaca dergide bu inceleme doğrudur hangi alanda olursa olsun yaşlı insanlar eskiye bağlı yaşamaya başlıyorlar çağa ayak uyduramıyorlar. Sonuç olarak: esneklik eşittir gençlik, katılık eşittir yaşlılık.</p><p><strong>İŞ ETİĞİ</strong><br>Etik töre bilimi adıyla anılır. Yunancadan gelen kelime ethos yani töre anlamını taşıyan bir kelimeden türetilmiştir. Etiğin amacı yanlış ile doğruyu birbirinden ayırmak ve bu yolda ahlak kavramının özünü anlayabilmektir. Batıda zaman zaman etik ahlak felsefesi ile birlikte de anılmıştır. Etik kelimesinin tam olarak Türkçe karşılığı ise ahlak bilimi olarak nitelendirilmektedir. Ülkemizde günlük kullanımda pek çok kişi etik kelimesi ile ahlakı aynı anlamlara sahip olacak şekilde kullanmaktadır. Etik ve ahlak konuşulurken karşımıza çeşitli sorular çıkar. Bunlardan bazıları;<br>Atomlar belli paternlerle hareket ederken, gerçekten hür iradeden bahsedilebilir mi?<br>Karakterlerimizi kimyasal reaksiyonlar belirlerken; “iyi ve kötü” tanımları neden mevcut?<br>Dünyada tek bir insan kalsa dahi; ahlaktan bahsedebilir miydik?<br>Bu problemlerin yanında etiğin, ahlağın kişisel ya da evrensel oluşu apayrı bir problemdir. Her şey bir yana etiğin, alt dalı olan iş etiği ise çalışma hayatında insanın ürettiği ürünü ya da sağladığı işin doğru bir şekilde sahtekarlık yapılmaması gerektiğinden bahseder. Basit örnek olarak ülkemizde uzun yıllar gerçekleşen süte su katma olayı. Bu etik değildir, iş etiğine uygun bir davranış değildir. “Günümüzde, geçmiş deneyimlerin derinliğinin en fazla saldırıya uğradığı alan iş etiğidir. Eski biçimiyle iş etiği, kişinin zamanını öz disiplin çerçevesinde kullanması ve mükâfatları ertelemesi anlamına gelirdi. Eski iş etiği, kişinin zamanını öz disiplin çerçevesinde kullanmasına dayanır, rutine ve zaman programına pasifçe boyun eğmekten çok, içselleşmiş, gönüllü bir disipline vurgu yapılırdı. Max Weber, amaçlı insanın iş etiğini, bir insani mutluluk kaynağı ya da psikolojik güç olarak görmez. İşine verdiği önem, amaçlı insanın üstüne bir ağırlık gibi çöker. Michel Foucault’nun söylediği gibi, disiplin kişinin kendisini cezalandırmasıdır ve bu tarif buradaki iş etiğini de kapsar.” Amaçlı insan her şeyden önce tatmin arar zamanın dinleri bu tatmin arayışının öteki dünya da verileceğinden bahseder. Çünkü insan tatmin olduğunda yaptığı işi bırakır, bir nevi doygunluğa ulaşır. Tıpkı Diocletianus gibi kendisi MS 229’da Roma İmparatorluğunu ikiye bölüyor. Batı Roma’ya 1 Augustus (yönetici), ve yardımcısı 1 Sezar (junior yönetici), ve Doğu Roma’ya da aynı şekilde 1 Augustus ve yardımcısı 1 Sezar atıyor. Böylece doygunluğa ulaşıp, devletten ayrılıp köyüne dönüyor ve lahana yetiştiriciliği yapıyor. Daha sonraları ise uzunca bir süre kapısı çalınıp, gel devletin başına tekrardan geç gibi sözler sarf edilse de Diocletianus; “Ben lahana yetiştirmeye ayırdığım zamanımı imparatorluğu yönetmek için israf edemem.” Diyor. Kısaca bu imparator tatminkarlığına ulaşıp, devletini terk etmiştir. Bu yüzdendir amaçlı insanın, çalışan insanın tatminkarlığa ulaştırılmama sebebi. Özet geçecek olursak, etiğin kime, neye göre belirlendiğini bilmediğimizden dolayı iş etiğinin de bir yargısını yapacak durumda değiliz. Ama ahlak olarak işçi çalıştığı süre içinde aldığı ücreti karşılayacak, ona denk düşecek şekilde çalışmalıdır.</p><p><strong>BAŞARISIZLIK</strong><br>İnsan hayatında başarısızlık her daim var olmuştur. Milattan önce atalarımız avcı-toplayıcılık ile hayatta kalmaya çalışırken, bir gün sadece herhangi bir hayvanı avlayamazsa başarısız olur. Bu durumda ailesi aç kalır belki bir ihtimal kabilesinden yemek gelir. Başarısız insan, günümüzde olduğu gibi o zamanlarda da üzülür, kendini eksik hisseder, belki ailesi tarafında aptal olmakla suçlanır, başarısızlığın acı sonuçlarına katlanır. <br>İnsan hayatında her daim başarısızlıklarla karşılaşacaktır. Bu başarısızlık yeni sistemimizde daha sık gerçekleşir. Yeni Kapitalizm doğduğunda nüfus artığı vardı, gelişmiş insan çok fazla, rekabet söz konusu, sabit insan yenilir, başarısız olur. Bu sistemde başarılı olmak ciddi manada emek isterken, başarısızlık için olduğumuz yerde saymak yeterli oluyor. <br>Geçmişte başarısızlık durumu işçi sınıfı, yani vasıfsızlar için geçerliyken artık bu durum şimdilerde her kesimden insan için geçerli durumdur. Aşırı nüfus ve eğitim seviyesindeki artış hepimizi tehdit eder hale gelmiştir. Herkes vasıf kazandı ve bu vasıfları sayesinde sisteme dahil oldular, kimi kimisini yerinden etti kimisi her şeye sahip oldu.<br>“Başarısızlık, en büyük modem tabusu. Başarıya ulaşma reçeteleriyle dolu olan popüler kitaplar, başarısızlıkla baş etme konusunda büyük ölçüde sessiz. Kişinin başarısızlıkla yüzleşmesi ve başarısızlığa yaşam öyküsünde yer vermesi meselesi, bizi için için kemiren, ama başkalarıyla nadiren tartıştığımız bir konu. Bunu yapmak yerine klişelere sığmıyoruz: Yoksulların haklarını savunan kesimler bile, “Başarısız oldum” sözündeki yakınmayı gidermek için, “Hayır, başarısız olmadın; sen bir kurbansın” gibi sözde rahatlatıcı bir karşılık veriyor.”<br>İnsan başarısız olduğunda hatayı kendinde aramız başkalarını suçlama eğimindedir, çünkü başarısız olduğunu kabul ederse bu bir iç yüzleşmeye sebep olacaktır ve ardından sonu ya intihara çıkacaktır ya da vazgeçişe. Başarısızlık olgusu insan için genel manada bir son, utanç kaynağı olarak görülür. İnsan herhangi bir işe bir emek harcarsa onun başarılı olmasını ister, insan için bu böyledir. Hayvanlarda ise bu olgu yoktur; bir kuş, günlerce uğraştığı yuvası yıkılınca oturup ağlamaz, kaderine küfretmez, ağlamaz, yakınmaz, şikâyet etmez, birilerini suçlamaz, psikolojik destek almaz. Sadece yaptığı işe devam eder, gider yeni yuva kurar. İnsan ise özellikle çağımızın insanı her konuda, her zaman, her şeyden şikâyet etmeye hazır durumdadır, yeter ki herhangi bir konuda başına bir şey gelsin. Günümüz gençleri bu konuda bize büyük sorun yaratırlar. Sadece başarısız olmakla kalmazlar, en ufak bir şeyde sürekli ağlar, sızlanırlar.<br>Tırnağı kırılan dişi insan bunu büyütür, şikâyet eder sanki bir yarış içerisinde başarısız olmuş gibi ağlar. Tamahkar insan, asla doymaz en iyi arabalara, evlere sahip olsalar da her ne kadar başarılı olsalar da her zaman daha iyisini isteyecektir. Çünkü sistem ona her zaman daha iyisini isteyeceği bir görüş kabul ettirmiştir ve sistem her zaman ona daha iyisini sunacaktır. Yani başarısızlık durumu başarı duygusu ile de tatmin edilmeyecektir.<br>İş hayatında ise başarı ya da başarısızlık kariyer olgusu üzerinden gerçekleşir. Eğitimli insan kendini iş verene pazarlamaya, satmaya çalışır. <br>“Kendi kariyerini oluşturan kişi, uzun vadeli hedeflerini, profesyonel ve profesyonellik harici yaşantısının standartlarını belirler ve davranışlarının sorumluluğunu üstlenir.” Günümüz insanı kariyeri ve kariyerinde başarılı olmak için ailesinden, yerinden ve yurdundan vazgeçiyor. Sistemin dayattığı en başarılı olgu kariyerdir ve bu yolda başarısız olunca hayatının bir önemi olmamasıdır. Şirkette çalışan kişinin işi sonlandırılınca Küpler-Ross modeli benzerlik taşır. Önce inkar, durumu kabul etmeme. Sonrasında öfke, kendisini kovanlara karşı öfke besler. Pazarlık aşaması ya farklı işlere yönelir ya da aynı işe beni geri alır diye döner. Depresyon, başarısız oldu, hayatta kalamadı, bir amacı kalmadı. Son olarak ise kabullenme işten çıkartılması belki onun suçu belki de değil artık bunun bir önemi yok, yaşama tekrardan dönmeli.<br>Her ne kadar uğraşıp da başarısız olsak da umudumu kaybetmeyelim.<br>“Hep denedin. Hep yenildin. Olsun. Yine dene. Yine yenil. Daha iyi yenil.” Samuel Beckett</p><p><strong>TEHLİKELİ BİR ZAMİR</strong><br>Biz. İnsan sosyal bir varlıktır gibi klişeleşmiş sözlerden bahsetmek yerine, insanın bağımlılığını konuşmayı tercih ederim. İnsan evrimi neticesinde hayatta kalamayacak durumdadır. 200 yıl önce insan ömrü 40 yıl iken günümüzde 70 yıl civarındadır ama yine de bir Homo Sapiens’in doğada tek başına yaşama süresi 32 yıldır. Bu sebepten ötürü insan birilerine muhtaçtır en azından hayatta kalmak için. İnsanlar binlerce yıl önce olduğu gibi günümüzde de birbirlerine muhtaçtır. Günümüzde bir insan grubu yaptığı işi terk ederse düzenin çarklarını çökertir. Basit örnek olarak sadece 1 gün elektriğimiz kesilse, internetten uzak kalsak ve bunu düzeltmek için kimse uğraşmazsa insanlar olarak delirmemiz an meselesi olur. Ama yeni sistemimizde iyi bir özellik olarak insan çeşitliliği fazla olduğundan bir kesim işini yapmayı bırakırsa o işi yapacak, yapmaya razı olacak birçok insan mevcuttur. Sistem içerisinde bağımlılık söz konusu olduğunda acizlik de söz konusu olur çünkü birine bağlılık acizlikten gelir. İnsan her zaman bir şeye ya da birilerine muhtaç olacaktır, günümüzde hala din olmasının sebebi buradan kaynaklıdır. Yeni sistemde insanın herhangi bir olaya bağımlı olması azaltılmalıdır, çünkü burada artık sen birinden vazgeçip üstüne basıp geçmezsen senin üstüne basıp geçerler.<br>Biz kelimesi önceleri dini toplulukları, belirli bir sınıfı kapsarken küreselleşmenin getirdiği fayda sayesinde biz diyerek büyük bir ulusu yahut direkt tüm insanları kastedebiliyoruz. Yeni sistemiz içerisinde biz iş arkadaşlarımız içinde birer dayanışma olduğunu ya da dayanışma başlangıcını gösterebilir. Ama burada şöyle sıkıntı ile karşı karşıya kalırız: Yeni Kapitalizm’de insanlar birer yarış içerisinde olduğundan dolayı herkes aslında kendini düşünmektedir, yani bencilliktir vardır ve bu bencil durumunda insan sadece kendini öne çıkartmak adına biz dediği insanları tek çırpıda harcayabilir. <br>İş hayatında biz ve bağımlılık olgusu takım çalışması üzerinden anlatılabilir. Bir tasarımcı düşünelim, bu tasarımcı her programı en iyi, en mükemmel şekilde kullanabiliyor ama fikri yok yapabildiği tek şey önüne konulan bir çizimi dijitale geçirmek. Bu tasarımcının önüne çizimi koyacak kimse olmazsa iş yapamaz durumda olur bu yüzden diğerlerine bağlıdır. Tasarımcı bağımlılığın yanında diğerleri sayesinde hayatta kalabildiği için onlarla kendini biz kalıbı içine sokar. Diğerleri için bu tasarımcının bir önemi yoktur çünkü dışarda onun yaptığını yapabilecek fazlasıyla kişi vardır. Bu durumda tasarımcı durumdan zarar görür lakin elinden bir şey gelmez. Bir şey yapabilecek konuma sahip olsaydı diğerlerine karşı olan bağlılığını keserdi.<br>Biz kavramı sistemden zarar görmeyi en aza indirgemiş insanlar tarafından duygusal bağ içeren bir unsur olarak da kullanılmaktadır. Tabii neticesinde birer bağımlılık söz konusudur ve bu bağımlılık sosyal bağlardan kaynaklanır.<br>Öte yandan biz durumu insanı yakın temas kurduğu kişiler tarafından denetim altında olduğundan kişi davranışlarına çeki düzen verir, rezil olma, başarısız olma durumunu yaşamaktan kaçınmaya çalışır. Ama burada söz konusu olan şey ise insanın kendine karşı olan sorumluluğu değil sırf başkaları için çalışması söz konusudur.<br>“İnsanları birbirleri için kaygılanmaz hale getiren bir rejimin, meşruiyetini uzun süre koruyamayacağından eminim.” Daha önce bahsettiğimiz gibi yeni düzende insan bir şeye bağımlı olursa yok olur bunun neticesinde artık insanlar birbirlerini umursamaz oldu ve kaygı güdüsü ortadan kalktın. Artık herkes için önemli olan tek bir şey var kendileri. Umuyoruz ki sistem daha insancıl hale gelir.</p><p><strong>Kaynakça:</strong></p><p>Sennett, R. <strong>Karakter Aşınması</strong>, Ayrıntı Yayınları</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=74f448d72ed4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Prens Sabahattin (1878–1948) Hayatı ve Sosyolojisi]]></title>
            <link>https://agcafn.medium.com/prens-sabahattin-1878-1948-hayat%C4%B1-ve-sosyolojisi-c214d6477257?source=rss-b20e36e05da9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c214d6477257</guid>
            <category><![CDATA[osmanlı]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[sosyoloji]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Furkan AĞCA]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 17 Oct 2020 18:24:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-10-18T14:34:22.146Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Babası Gürcü Halil Rıfat Paşa’nın oğlu, Osmanlı Adliye nazırlarından Mahmud Celaleddin Paşa, annesi Sultan Abdülmecid’in kızı, Sultan Abdülhamid’in kız kardeşi, Seniha Sultan’dır. Osmanlı padişahlarından Sultan Abdülmecid’in torunu, V. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed ve VI. Mehmed’in yeğenidir. İstanbul’da kendi adıyla anılan Prens Sabahaddin Korusu’nun da sahibiydi. Hanedanla anne tarafından gelen bağından ötürü bir “sultanzâde” idi ancak “prens” unvanını kullanmıştır, bir kaynakta Niyazi Berkes’e göre bunun nedeni Avrupa’da nüfuz kazanmadır. 20’li yaşlarında babasının siyasi davranışlarından ötürü Fransa’ya kaçmak, yollanmak durumunda kalır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/384/0*Lzt0ftVAZZXnQR_Z.png" /></figure><p>Fransa’da kongreler düzenleyerek siyasete girdiğini söyleyebiliriz. Fransa’da sosyoloji ve “science sociale” ekolü ve onun temsilcileri ile tanıştı. Bu ekolün önde gelen isimlerinden Le Play, Tourville ve Demolins’in görüşlerini benimsedi. Bu benimseme doğrultusunda ülkesinde birçok hatayı görmüştür. Örnek olarak Demolins’in “<strong>Anglo-Sakson’ların faikıyetlerinin sebebi nedir?</strong>” eseri ülkedeki hataları yüzüne vurmuştur. Demolins’in görüşlerinden etkilenerek Osmanlı Devleti’nin de bir memur devleti olduğu düşüncesine varan Prens, Osmanlı’yı memur zulmünden kurtaracak, özel girişimciliğe yer verecek, bireysel yeteneklerin gelişmesini sağlayacak bir eğitim sisteminin gerçekleştirilmesini devletin kurtuluş yolu olarak düşünmüştür. İngiltere örneğinden yola çıkarak burjuva sınıfının önemini vurgulamış ve Avrupa’daki gibi girişimciliğin desteklenmesi ile burjuva sınıfının geliştirilebileceğini önermiştir. Bu görüşünü de Âdem-i merkeziyetçilik adı altında sunmuştur. Prens; “<strong>Bir toplumun, bir devletin temelini fertler teşkil eder. Toplumu kuran, ona varlık bütünlüğü ve yaşama gücü kazandıran fert olduğu için, sosyolojinin, işe, fertleri ele alarak başlaması gerekir. Fert, toplum için değil; toplum, fert içindir. Devletin idare biçiminin değiştirilmesiyle, yenileşme ve reform olmaz. Reform, ancak fert hayatının gelişimini durduran, özel teşebbüsü önleyen kurumların değiştirilmesi, yenilerinin kurulmasıyla olur. Türkiye’de yapılması gereken en önemli yenilik, eğitim ve öğretim düzeninde olmalıdır.</strong>” Demiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/0*ea6lPA6Nvy3q_hPa.jpg" /></figure><p>Prens bu uğurda ülkenin toplumsal yapısını neredeyse tamamen değiştirmeyi amaçlamıştır. Çiftçi, memur, hizmetçi olan bu halkı daha ileriye taşımayı amaçlamıştır lakin bu yolda yanlış kararlar seçmiş olabilir. “<strong>Türkiye Nasıl Kurtarılabilir? Ve İzahlar</strong>” adlı eserinde bu durumu gayet açık bir şekilde anlatmıştır. Tamamen girişimci, bireyci, özelci, liberal anlayışı ve girişimci düşüncesi ile bir de saray hanedanı olmasından ötürü tüm gelenekleri yıkmıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/554/0*EX0V0yJc-ZBcd30a.jpg" /></figure><p>Prens Sabahattin Le Play Okulu’nun toplum sınıflamasını benimser; bireyci yapının ilerlemeye elverişli olduğunu kabul eder; Osmanlı Devleti için düşündüğü sosyal ıslahatta Le Play Okulu’nun hareket noktası olan “adem-i merkeziyet” ve “şahsî teşebbüs” ilkelerinden hareket eder; bu çalışmalarında Le Play Okulu’nun kullandığı gözlem ve monografi metodunu önerir. Prens Sabahaddin Le Play Okulu düşünürlerinin etkisinde kalarak “ilm-i içtimaî” yani “sosyoloji” ile “sosyal bilim” yani “ilm-i içtimâ”yı birbirinden ayırır. Ona göre sosyoloji soyut kavramlar ve hayal ürünleriyle dolu bir sosyal felsefe özelliğini gösterir. İlm-i içtimâ ise fizik ve kimya kadar pozitif bir bilim özelliğini almıştır. Sosyal olayların ve problemlerin analizini yalnız kendine özgü metoduyla ilm-i içtimâ yapabilir. İlm-i içtimâyı doğuran metot ise gözlemdir. Ancak bilimsel gözlem sıradan gözlem ile karıştırılmamalıdır. Belirli bir konuyla ilgili gözlemlerin bilimsel olabilmesi için o konuyu meydana getiren olayları ortalama olarak değil, kökten kavrayacak bir çözümleme yöntemi edinmek gerekir. Prens toplumsal sorunların gözlem yöntemiyle çözülebileceğini öne sürer, bunun gerçekleşebilmesi için uygulamaya, topyekûn bir toplumsal değişmeye dayalı siyasal program önerisi getirir. Bu program ayrıca Anglo-Sakson toplumlarını örnek alan siyasal bir seçimi içermektedir. Prens Sabahattin’in temsil ettiği “Science Sociale” ekolü, yöntem anlayışı ve özellikle siyasal görüşleriyle etkili olmuştur. Prensin “Science Sociale” ekolü adına savunduğu fikirler, Ziya Gökalp’in toplumsal değişme adına önerdiği ara aşamalara gerek duymadan, ülkenin siyasal-toplumsal düzenini toptan Anglo-Sakson Batı dünyasına benzetmeye çalışan düşünceleri içerir. Prens Sabahaddin’e göre ülkenin eğitim ve yönetim gibi iki temel sorunu vardır. Ülkenin yönetim sorununun çözümü, idari yapının merkeziyetçi yapıdan ademi-merkeziyetçi yapıya doğru değiştirilmesiyle çözülebilir. Bütüncü yapıdan bireyci yapıya gerçekleştirilecek uygulamalar toplumsal yapıyı değiştirecek ve ülkenin kurtuluşu gerçekleşecektir. Ademi-merkeziyetçi yapıda Şeyh Edebali’nin Osman Gazi’ye verdiği öğüt anımsanmaktadır; “<strong>İnsanı yaşat ki devlet yaşasın.</strong>”</p><p>Prens bir diğer değişikliği ise eğitim alanında yapmak istemektedir. Prens olağan eğitim sistemini devlete memur yetiştirmekten öteye geçemediğini ve insani körelttiği açısından eleştirir. Her ne kadar kendi Fransa’ya bir kaçak olarak gitse de Le Play okulundaki eğitim sayesinde ülkesindeki eğitimin ne durumda olduğunu fark etmiştir. Olması gereken eğitimde girişimcilikten, tarım, sanayi ve ticaretten bahseder yani insan zenginleşmeli amacı güder. Bu amaç uğrunda burjuva toplumum görür ve bu burjuvazinin temelinde de aileyi görür. Prens’e göre aile bireyci burjuva toplumunun temel taşıdır. Bu yüzden de aile kurma potansiyeli olan kız ve erkek çocukları okutulmalı görüşündedir. Kız ve erkek ayrımı yapmadan tüm çocuklar eğitimden faydalanmalı, girişimci ruha sahip çocuklar yetiştirilmeli, çocuklara girişimci zihniyet aşılanmalıdır. Prens’in bu görüşlerinden toplumsal sınıf yapısına dair çıkarımlar elde etmek mümkündür. Kendisi toplumun zengin girişimci olmasını ister bu da bize özel mülkiyeti doğurur.</p><p>Prens Sabahattin’in görüşlerini devam ettiren birçok insan olmuştur. Mehmet Ali Şevki Sevündük, Selahattin Demirkan, Tahsin Demiray, Nezahat Nurettin Ege gibi isimler ekolü ve düşünceyi devam ettirmişlerdir.</p><p>Sosyoloji, eğitim, siyaset ve ekonomi alanlarında fikirler belirten Prens Sabahattin, bireyciliği ve girişimciliği temel alan liberal anlayışa dayanmış. Toplumsal yapının dış müdahaleyle kamucu yapıdan bireyci yapıya, merkeziyetçi yönetim biçiminden ademi-merkeziyetçi yönetim biçimine doğru değiştirilmesi gerektiğini savunmuştur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/0*RoiLqpl4E3ZqqQm_.jpg" /></figure><p>Kimilerine göre amaçları doğrultusunda Jön Türkler tarafından kullanılmıştır, kimilerine göre ise Jön Türkler’e dahil olması ile Jön Türkler büyük bir güç kazanmıştır. Birinci Jön-Türk Toplantısı’nda Prens, padişahın İngilizler yardımı ile devrilmesini savunmuştur ve yeni oluşacak sistem ise yerli ve yabancı burjuvazinin iş birliğine dayanan, merkezi olmayan ve bireysel girişimleri destekleyen bir yönetim olacağı yönünde karar vermiştir kendince. Bu toplantı Batı’da Osmanlı Liberal Kongresi olarak anılmıştır. Oluşan fikir ayrılığı yüzünden Prens buradan ayrılarak Teşebbüs-i Şahsi ve Âdem-i Merkeziyet Cemiyeti’ni kurmuştur. Darbe girişiminde bulunmuş başarısız olmuştur, daha sonraları kendisini temsil eden bir grup Sadrazam Mahmut Paşa’yı öldürmüşlerdir.</p><p>KAYNAK:</p><ul><li>Ege, N. (HAZ) (1987) “Prens Sabahattin: Hayatı ve İlmi Müdafaaları”. İstanbul Güneş Neşriyat</li><li>Kaçmazoğlu H. (2003) “Türk Sosyoloji Tarihi II: II. Meşrutiyetten Cumhuriyete” Ankara, Anı Yayınları</li><li>Prens Sabahattin (1999) “Türkiye Nasıl Kurtarılabilir? Ve İzahları” Ankara Ayraç Yayınevi</li><li>Özdemir O (2015) “Prens Sabahattin ve Adem-i Merkeziyetçi Düşünceleri” (makale)</li><li>Anadolu Üniversitesi (2017) “Türk Sosyologları” Eskişehir Anadolu Üniversitesi Yayınları</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c214d6477257" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>