<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Ahmet ALTUN on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Ahmet ALTUN on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@altunah?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*Su8Syl_P297p9BwwuvMLqQ@2x.jpeg</url>
            <title>Stories by Ahmet ALTUN on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@altunah?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 22:13:42 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@altunah/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Web Storage API]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/web-storage-api-e873428d6e3b?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e873428d6e3b</guid>
            <category><![CDATA[web-storage]]></category>
            <category><![CDATA[html5]]></category>
            <category><![CDATA[http-cookie]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 28 Dec 2020 05:38:46 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-28T05:38:46.065Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/350/1*nUMOLQyczmD3bk0Nz06eTw.jpeg" /></figure><p>Web Storage API, HTML5 ile hayatımıza giren, web programlamada client-side veri tutmanın alternatif biçimi olarak öne çıkan bir özellik. Bugüne kadar bir web uygulamasının client-side veri tutmasının (persistency sağlamasının) tek yolu cookie’ler idi. Cookie’ler, server-side üretilen ve client tarafında kalıcı olarak saklanabilen (persist edilebilen) küçük veri parçaları olarak düşünülebilir. Persistent data gereksinimini cookie’ler ile karşılamanın aşağıdaki gibi dezavantajları bulunuyor.</p><ul><li>Cookie’ler her HTTP request ile beraber istemciden sunucuya gönderilir ve geri alınır. Bu sebeple, uygulamanın kullandığı HTTP trafiğine getirdiği yük ve network üzerinde güvenli olarak taşınması gereksinimi mutlaka gözönünde bulundurulmalıdır.</li><li>Cookie’ler — tarayıcıya göre değişmekle beraber — genellikle 4 KB boyutunu aşamazlar. Dolayısıyla sınırlı boyutta veri tutmak zorundadırlar.</li></ul><p>Bunlara karşın Web Storage’da tutulan veriler ise istemciden sunucuya gönderilmez. Sadece istemci tarafında <strong>key-value</strong> olarak tutulur ve sayfaya ait script’le kontrol edilir. Yüksek boyutlu veri tutmaya izin verir (Bir websitesi için 5 MB).</p><p>Persistency seviyesine göre, 2 farklı yaşam döngüsüne sahip WebStorage seçeneği vardır.</p><ul><li><strong><em>window.localStorage</em></strong>: Web sitesine ait kalıcı storage. Sitenin kendi script’i ile silinmediği sürece içerisindeki veri hayatta kalır.</li><li><strong><em>window.sessionStorage</em></strong>: Web sitesine ait geçici storage. Veriyi sadece ilgili browser tab’ı açık kaldığı sürece tutar ve tab kapatıldığı anda tamamen silinir.</li></ul><p>Bu noktada, bir websitesinin storage alanını diğer websitesinden ayırmak için browser’ın kullandığı ayrım kriterini vurgulamak gerek: Protokol, domain ve port bilgilerinin üçünün birden aynı olması durumunda sayfaya ait script’ler aynı web storage alanını görürler. Diğer bir deyişle, “Same Origin Policy” için kullanılan aynılık kriteri burada da geçerlidir.</p><p>Güvenlik bakış açısı ile değerlendirecek olursak, Web Storage kullanımı en az cookie kullanımı kadar güvenlidir. Bir siteye ait Web Storage verilerinin başka bir site tarafından okunması ve değiştirilmesi mümkün değildir.</p><p>Web Storage’ı yönetmek için browser tarafından sağlanan temel JavaScript fonksiyonları aşağıda görüldüğü gibi gayet sade ve basit kullanımlıdır:</p><ul><li>getItem(key)</li><li>setItem(key, value)</li><li>removeItem(key)</li><li>clear()</li></ul><blockquote>WebStorage’a neden ihtiyaç duyayım ki?</blockquote><ul><li>Eğer web siteniz, kullanıcının ekranı bir taslak gibi kullandığı, istediği zaman bırakıp başka zaman geri dönebildiği bir iş mantığı içeriyorsa bunun için sunucu taraflı kaynak harcamaya hiç gerek kalmadan tüm state kullanıcının kendi browser’ında tutulabilir.</li><li>Login gerektirmeyen web sitenizde gezinen, kim olduğunu bilmediğiniz kullanıcının sitenizi kullanırken yaptığı dil/tema/görünüm v.b. gibi sunucu taraflı tutmanın anlamlı olmadığı tercihler uzun süreli olarak tutulabilir.</li><li>Eğer çizim, metin düzenleme, editor v.b. alanında hizmet veren bir web siteniz varsa undo-redo mekanizması kurmak için geçmişe yönelik state tutulabilir.</li><li>Web Sitenizde, “son gezdiğiniz ürünler” gibi kullanıcının son yaptığı işlemleri gösteren bir arayüzünüz varsa ve kullanıcı ekranı farklı bir browser’dan açtığında bu verinin tutarlı olmaması sizin için bir problem değilse kullanışlı olabilir.</li><li>Kullanıcının aynı browser’ın A tab’ında yaptığı işlemi B tab’ında yakalamak istiyorsanız, örneğin A tab’ından satın aldığı bir ürün için B tab’ında mükerrer işlem yapmasının önüne geçmek istiyorsanız kullanışlı olabilir. Diğer bir deyişle, sitenizin farklı tab’lardaki kullanımları arasında ortak bir veri alanı oluşturma seçeneği verir.</li></ul><blockquote>Client Side persistency sağlamanın başka yöntemleri var mıdır?</blockquote><p>Cookie’ler ve Web Storage’a alternatif olarak IndexedDB kullanılabilir. IndexedDB daha yüksek boyutlu veriyi istemci tarafında tutmak ve hızlı bir şekilde sorgulamak gerektiği zaman daha iyi bir seçenek olabilir. Bunlara ek olarak asenkron işlemleri destekler. Fakat kullanımı alternatiflerine göre daha karmaşıktır.</p><blockquote>Cookie’lere veda edip tamamıyla Web Storage’a geçmeli miyim?</blockquote><p>Kesinlikle HAYIR. Bu ikisi kesinlikle her durumda birbirinin ikamesi olarak değerlendirilmemelidir. Farklı ihtiyaçlara hitap ettikleri gözönünde bulundurulmalıdır. Örneğin kullanıcıyı tanımlamanızı sağlayan session id, authentication id gibi değerlerin web storage’ta tutulmasının bir anlamı yoktur. Hatta bu değerlerin sunucuya gönderilmesi gerekeceği için uygulamaya ekstra bir kod karmaşıklığı getirir.</p><blockquote>Web storage veriyi typed olarak mı tutar?</blockquote><p>Hayır. Veri tipi olarak sadece string desteklenir. Diğer veri tipleri string veri tipine serialize/deserialize edilerek kullanılabilir. (JSON.stringify() / JSON.parse())</p><p>Kaynaklar:</p><ul><li><a href="https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/API/Web_Storage_API">https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/API/Web_Storage_API</a></li><li><a href="https://www.tutorialspoint.com/html5/html5_web_storage.htm">https://www.tutorialspoint.com/html5/html5_web_storage.htm</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e873428d6e3b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[CSRF Saldırısı ve Same Site Cookie]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/csrf-sald%C4%B1r%C4%B1s%C4%B1-ve-same-site-cookie-e26b74a13a92?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e26b74a13a92</guid>
            <category><![CDATA[csrf]]></category>
            <category><![CDATA[owasp]]></category>
            <category><![CDATA[cookies]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 27 Dec 2019 05:37:18 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-12-27T05:37:18.924Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/878/1*T-wHQRHUpYmHQxQxyNHgZw.jpeg" /></figure><p>GüvenBank adlı itibarlı bir bankanın müşterisi olan Kamil Bey, tarayıcısından para transferi yapmaktadır. Bu sırada Kamil Bey’in mail kutusuna bir mail düşer. Hediye iPhone kazandığını müjdeleyen bu mail’e çok sevinen Kamil Bey, mail’deki bağlantıyı tıklayarak hediyeiphone.com sitesini ziyaret eder.</p><p>Fakat hediyesini alabilmesi için, doldurması gereken küçük formalite(!) bir form vardır. Bu forma bazı bilgilerini giren Kamil Bey “Gönder” tuşuna basar. Fakat o da ne, aynı anda, hediye olmayan Samsung telefonuna GüvenBank’tan gelen “50.000 TL’lik EFT işleminiz gerçekleşmiştir” yazılı bir SMS’i görür ve baygınlık geçirir.</p><p><strong>Sorun: </strong>guvenbank.com sitesinde CSRF koruması yok!</p><p><strong>CSRF nedir?</strong></p><p>İtiraf etmeliyim ki, bu terimle ilk karşılaştığımda anlamakta zorlanmıştım.Saldırının gerçekleşme şeklinin ismiyle çok uyumlu olduğunu düşünmüyorum. Cross Site Request Forgery (CSRF), saldırganın kendi hazırladığı zararlı bir web sitesi üzerinde kullanıcının bir takım tıklamalar yapmasını sağlayarak, başka bir domain’deki web sitesine kendine göre hazırladığı isteği post ettirmesini sağlamasıdır.</p><blockquote><strong><em>Soru</em>: GuvenBank.com’a EFT amaçlı HTTP POST isteği nasıl ve nereden geldi?</strong></blockquote><p><em>Cevap</em>: hediyeiphone.com sitesinde Kamil Bey’in formaliteden bilgiler girdiği HTML formun action hedefi olarak guvenbank.com sitesi verilmişti. EFT Alıcı ve Tutar bilgisi, hidden input alan olarak HTML formda önceden yer alıyordu. Kamil Bey ev adresini yazıp gönder butonuna basınca, hediyeiphone.com adresine gitmesini beklediği istek, guvenbank.com adresine ulaştı.</p><p>Örneğin, şöyle bir sayfa olabilir:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/624/1*xd4DE7UgPhpBFmMs_zxLCA.png" /></figure><p>Sayfanın kaynak HTML’i şu şekilde olsun:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/624/1*GeZkFCYkNucwt2hr1_0a-g.png" /></figure><blockquote><strong><em>Soru</em>: </strong>hediyeiphone.com sitesinden giden bir HTTP Form POST’un hedefinin GuvenBank.com olması durumunda tarayıcı bunu nasıl engellemez? Tarayıcının bunu CORS olarak algılaması gerekmez mi?</blockquote><p><em>Cevap</em>: Maalesef engellemiyor. HTML form action’lara istediğiniz domain’den bir hedef verebiliyorsunuz. Bu geçerli bir durum. Ama aynısını script’le yapmanız yasak. Javascript’le, sitenin kendi domain’i dışında bir domain’e HTTP POST göndermek tarayıcı tarafından engelleniyor. İstisna, hedef sitenin CORS’a izin vermiş olması.</p><blockquote><strong>Soru: hediyeiphone.com sitesinden guvenbank.com’a giden bir HTTP Form POST, authentication duvarını nasıl aştı?</strong></blockquote><p>Cevap: Kamil Bey o sırada guvenbank.com’da login durumda olduğu için geçerli bir authentication cookie’si vardı. Tarayıcı, isteğin hediyeiphone.com sitesinden gelmesine <strong>bakmaksızın</strong>, form action’daki hedef adresin guvenbank.com’a ait olması sebebi ile, guvenbank.com’a ait tüm cookie’leri istekle beraber gönderdi.</p><h3><strong>Sorunu anladık, peki çözüm ne?</strong></h3><p>Modern web geliştirme framework’leri, CSRF zafiyetlerine karşı hazır koruma yapıları sunuyorlar. Fakat bu yöntemlerin çok pratik olduğunu söyleyemeyeceğim. Geliştirme framework’lerinin CSRF koruma mekanizması şu şekilde işler:</p><p>- Request verification için bir cookie oluştur ve içinde uzun bir token değeri tut.</p><p>- HTML içerisine, bu token ile uyumlu bir HTML hidden input verification token alanı koy.</p><p>- Request’i sunucuda ilk işlediğin noktada, POST içinde gelen Form Data’daki verification token değeri, verification cookie ile uyumlu değil ise bu bir saldırıdır. Akışı kes. Eğer uyumlu ise geçerli bir istektir.</p><p>Bu yöntemin temel mantığı, zararlı web sitesinin başka bir domain’e ait HTML’i okumasının mümkün olmaması, dolayısı ile HTML Form data içerisine verification token koyamamasıdır. Örneğin, ASP.NET MVC’de, bir endpoint’inizi [ValidateAntiForgeryToken] attribute’u ile işaretlerseniz ve form içerisinde @Html.AntiForgeryToken() şeklinde verification token alanı oluşturursanız CSRF koruması sağlamış olursunuz.</p><h3><strong>Yeni bir yöntem: Same Site Cookie</strong></h3><p>“Tarayıcı A domain’den B domain’e giden bir istekte B domain’inin tüm cookie’lerini neden patır kütür POST ediyor? Authentication cookie’sini POST etmeseydi sorun çok basit bir şekilde çözülmez miydi” şeklindeki haklı soruya cevap olarak, tarayıcılara Chrome’un öncülüğünde “Same Site Cookie” özelliği getirildi.</p><p>Eğer kritik bir cookie’yi (authentication token, session id gibi) Same Site olarak işaretlerseniz, tarayıcınız bunu <strong>sadece kendi websitesinden</strong> giden isteklerde POST ediyor. A sitesinden B sitesine giden isteklerde, bu cookie yokmuş gibi davranıyor.</p><p><strong>Set</strong>-Cookie: sess=abc123; path=/; SameSite=lax</p><p>Same site’ı <strong>iki farklı katılık seviyesinde</strong> aktif edebilirsiniz:</p><p><strong>1.</strong> <strong>SameSite=Strict</strong></p><p>Strict olarak işaretlenmiş bir same site cookie, hiçbir şekilde farklı bir siteden başlatılan request’lerde gönderilemiyor. Fakat bu durum bazen işimize gelmeyebilir. Örneğin “facebook ile login” seçeneğini düşünün. Eğer facebook bu cookie’yi strict olarak işaretlerse, diğer domain’lerden facebook ile login mümkün olmazdı. Çözümü ise, ikinci seçenekte.</p><p><strong>2.</strong> <strong>SameSite=Lax</strong></p><p>Lax olarak işaretlenmiş bir same site cookie’nin, farklı bir siteden başlatılan HTTP GET Request’lerinde gönderilmesine tarayıcı tarafından izin veriliyor. Fakat kritik operasyonlara işaret eden POST, DELETE v.b. header’larda kesinlikle gönderilmiyor.</p><p>Same site cookie, CSRF zafiyetine çok basit ve etkili çözüm sunan bir yöntem. Geliştirme maliyetini ortadan kaldırmasından dolayı çok cazip. Tabii bu yöntemi uygulamadan önce, tarayıcı uyumluluklarını kontrol etmekte fayda var. https://caniuse.com/#search=SameSite adresinden kontrol edebilirsiniz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e26b74a13a92" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rassal Sayı Üretimi (Random Number Generation)]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/rassal-say%C4%B1-%C3%BCretimi-random-number-generation-eeacee141b04?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/eeacee141b04</guid>
            <category><![CDATA[random]]></category>
            <category><![CDATA[random-number-generator]]></category>
            <category><![CDATA[monte-carlo]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 02 Jul 2019 20:29:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-07-02T20:29:40.515Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qseuvr7bXeliG23U0qkrBQ.png" /></figure><p>Programlama dünyasında rassallık — ismindeki alelâdeliğin aksine — o kadar kolay bir iş değildir. Algoritmaların son derece deterministik yapılar olduğunu, diğer bir deyişle aynı başlangıç şartları altında aynı sonuçları veren tekrarlanabilir süreçler olduğunu gözönüne aldığımızda bu kod parçalarının “rastgele” sayı üretmesi beklenebilir mi?</p><p>Rassal sayı üreteçleri bu sorunun cevabına göre ikiye ayrılıyor:</p><h4><strong>Sözde rassal sayı üreteçleri (Pseudo-Random Number Generators PRNG)</strong>:</h4><p>PRNG üreteçler, bir ilk değer verilerek başlatılır. Daha sonra üreteçten rassal sayı istendikçe, içerisinde bir algoritma çalışarak sıradaki değeri üretir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/268/1*abnXdJuO8VnE6kmBxgdIDw.png" /></figure><p>Basit bit PRNG üreteç, bir önceki sayıyı a ile çarpıp b ile toplayıp sonucun modunu alarak sıradaki “sözde” rassal sayıyı üretir. Kullanılan üretece göre farklı algoritmalar sözkonusu olabilir. Örneğin büyük bir sayı üretilip onun n. basamağından k. basamağına kadar olan sayıyı almak da belirli bir rassallık sağlar.</p><p>Burada oluşacak olan rassal sayı zinciri <strong><em>sadece</em></strong> verilecek olan ilk değere bağlıdır. Bu ilk değere çekirdek değer (seed) adı verilir. Aynı çekirdek verildiği sürece aynı rassal sayı zinciri üretileceği için, bu tip üreteçlere “sözde(pseudo)” rassal denir. PRNG üreteçlerin, gerçek hayattaki tesadüfiliğe yakın olmasını sağlamak için, çekirdek değeri olarak genelde sistem zamanı kullanılır. .NET Framework, Java, ve meşhur birçok platformun içerisinde hazır olarak bulunan “Random” sınıfları bu tip üreteçlerdir ve çekirdek değerlerini tipik olarak belirli bir tarih-zaman üzerinden geçen milisaniye olarak alırlar. Örneğin .NET Random sınıfı rassallık zincirinin çekirdek değerini, sistemin başlangıç zamanından çağrıldığı zamana kadar geçen milisaniye sayısı olarak alır.</p><p>PRNG üreteçlerin ürettikleri sayıların, istatistiki bakış açısıyla ne kadar “rastgele” olduklarını ölçmek için birtakım testler mevcuttur. Bu testlerin temel mantığı, üretecin bir sonra üreteceği sayının ne kadar tahmin edilebilir olduğunu hesaplamak üzerine kuruludur. Programlama dillerinin standart kütüphanelerinin rastsallık testlerinde iyi sonuçlar elde edemediklerini görüyoruz. Fakat çoğu zaman rassalık ihtiyacımız yüksek hassasiyet gerektirmediği için bu kütüphanelerin kullanımı pratik ve yaygındır.</p><h4>Gerçek rassal sayı üreteçleri (True-Random Number Generators TRNG):</h4><p>TRNG üreteçleri “hakiki“ yapan şey, rassallığın kaynağının fiziki dünyadan gelen dışsal bir veri olması nedeniyle aynı sayı zincirinin tekrar üretilemeyecek olmasıdır. Bu veriler genelde donanım-sensörlerden alınan ölçüm verileridir.</p><ul><li>Atmosferik ölçüm</li><li>Sıcaklık</li><li>Radyoaktif çözülme ölçümü</li><li>Elektromanyetik ölçüm</li></ul><p>gibi sistemin kendisinin etki etmediği fakat sensörler aracılığıyla ölçebildiği verileri kullanır. TRNG üreteçler, kriptografik anahtar gibi (SSL-TLS) rassalık dağılımın çok önemli olduğu durumlarda kullanılır.</p><p><a href="https://www.random.org/">https://www.random.org/</a> sitesinden gerçek bir rassal sayı üretebilirsiniz. Gerçek rassallık hizmetini API olarak veren birçok hizmet de mevcut. Örneğin <em>Australian National University</em>, kuantum araştırma labortavurlarında ölçümlediği “fotonlar arasındaki kuantum dalgalanma” verilerini gerçek-rastgele sayı üretme hizmeti olarak sunuyor. Aşağıdaki adresi her ziyaret edişinizde 10 adet farklı sayı elde edebilirsiniz:</p><p><a href="https://qrng.anu.edu.au/API/jsonI.php?length=10&amp;type=uint8">https://qrng.anu.edu.au/API/jsonI.php?length=10&amp;type=uint8</a></p><p>BONUS: Rastgele sayıları kullanarak pi sayısını hesaplayan bir program yazmak mümkün. Buna Monte-Carlo yöntemi deniyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*6wlFqiGF35WPRWjlgwDneg.gif" /></figure><p>Kenar uzunluğu 1 birim olan kare içerisine çizilen çeyrek dairenin alanının, karenin alanına oranı PI/4 tür. (Lise geometri bilgisi ile basitçe hesaplayabilirsiniz.)</p><p>O halde bir program vasıtasıyla “0 ile 1 arasında” olabildiğince çok, örneğin 1 milyon tane, sayı ikilisi üretsek ve bu ikilinin belirttiği noktanın; kaç kere yukarıdaki kare içerisindeki çeyrek çember içerisinde olduğunu saysak. Toplam deneme sayımızı bulduğumuz sayıya bölsek bu sayının da PI’ye yaklaşması beklenir. Çünkü deneme yapılan nokta sayısı arttıkça bir alan ifade eder.</p><pre>using System;</pre><pre>namespace MonteCarlo<br>{<br>class Program {</pre><pre>static void Main(string[] args){</pre><pre>int c = 0;</pre><pre>double x = 0.0, y = 0.0;</pre><pre>double pi;</pre><pre>Random rand = new Random();</pre><pre>for (int i = 1; i &lt; 1000000; i++) {</pre><pre>x = rand.NextDouble() * 2 - 1;</pre><pre>y = rand.NextDouble() * 2 - 1;</pre><pre>// Çember denklemine göre, çeyrek çemberin altındaki alanın geometrik ifadesi</pre><pre>if (((x * x) + (y * y) &lt;= 1)) { c++; }</pre><pre>pi = 4.0 * ((double)c / i);</pre><pre>Console.WriteLine($&quot;PI: {pi}&quot;);}</pre><pre>}} }</pre><pre>}</pre><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=eeacee141b04" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Güçlü Şifreyi Fırsata Çevirmek]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/g%C3%BC%C3%A7l%C3%BC-%C5%9Fifreyi-f%C4%B1rsata-%C3%A7evirmek-b2c3e12fb7af?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b2c3e12fb7af</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 11 Apr 2019 20:03:00 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-04-11T20:03:00.369Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1004/1*pEB6i2KLShNPXrp9_e1Vyg.png" /></figure><p>İş yeri bilgisayarımıza hergün defalarca şifre ile giriş yapıyoruz. Aslında belirli bir rutini gün içerisinde onlarca defa tekrarlıyoruz. Üstelik bunu yapmamak gibi bir seçeneğimiz de yok. O halde bu sıkıcı tekrarları neden “unutmak istemediğimiz bir bilgiyi” akılda tutmak için bir araç olarak kullanmayalım?</p><p>Sürekli karıştırdığımız, anımsamakta güçlük çektiğimiz, “ya ben buna kaç kere internetten bakmıştım hep unutuyorum” dediğimiz bilgileri şifremizin içerisine yerleştirdiğimizde bu bilgiyi mecburen gün içerisinde hatırlamak hatta bununla kalmayıp yazmak (tuşlamak) zorunda kalıyoruz. Bu tekrarları ilkokulda öğretmenin verdiği “deftere aynı cümleyi 10 kere yazma” ödevi olarak düşünebiliriz.</p><p>21 gün boyunca tekrarlanan davranışların alışkanlığa dönüştüğü yönündeki araştırmaları duymuşsunuzdur. 21 gün boyunca aynı bilgiyi, günde 20 kere hatırlayıp tuşlarsanız tam 420 tekrar eder. Düşünsenize, 420 kere “DarwinBeagleGalapagos1831” bilgisini yazarsanız, Charles Darwin’in 1831 yılında Beagle gemisi ile çıktığı seyahatte Galapagos adalarındaki gözlemleri sayesinde evrimin temel mekanizmalarına dair hipotezlerini ortaya attığını aklınızda tutabilirsiniz :) Şifrenin içinde rakam bulunması zorunluluğu olayların tarihlerini hatırlamak açısından avantaja dönüşüyor. Tabii işin suyunu çıkarmamak lazım. İzlanda’daki <em>Eyjafjallajökull </em>volkanının adını unutmayayım diye şifre yaparsanız, gününüz help desk ile telefon başında konuşarak geçebilir.</p><p><em>Ee sürekli unuttuğum bir şeyi şifrenin içerisine koyarsam üstüne bir de hesabımı kilitlediğimle kalırım, ne anladım bu işten? — </em>Şifrenizi değiştirdiğinizden sonraki ilk birkaç girişte hatırlamak zor olabiliyor ama daha sonra kolayca ezbere dönüşüyor, endişe etmenize gerek yok.</p><p><em>Bilgi güvenliği açısından sorun yaratabilir mi, bu şekilde tahmin edilebilir şifreler mi üretiyorum? —</em> Başkasının, sizin neyi aklınızda tutmak istediğinizi tahmin etmesi çok zor. Yine de bilginin başına ve sonuna ilgisiz başka karakterler yerleştirip daha güvenli hale getirebilirsiniz. Bilakis, bu işin dolaylı bir avantajı da sık şifre değiştirmek oluyor. Çünkü “ee yeter artık öğrendim” dediğiniz zaman, başka bir “faydalı bilgiye” geçiyorsunuz. Hem bilginiz artıyor, hem de sık şifre değiştirmiş oluyorsunuz.</p><p>Şifre bilgisinin içine sevdiklerinizin adlarını koymanın bir anlamı yok. Onların adını zaten unutmazsınız, bu size bir şey kazandırmıyor. Ayrıca bu durumun şifrenizin bir kısmını kolaylıkla tahmin edilebilir hale getirmek gibi bir tehlikesi var, çünkü çok sevdiğiniz çocuğunuzun-yeğeniniz adını öğrenmemiz hiç zor değil.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b2c3e12fb7af" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Matematikte Hislere Yer Var Mı?]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/matematikte-hislere-yer-var-m%C4%B1-f7afafad1af0?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f7afafad1af0</guid>
            <category><![CDATA[prime-numbers]]></category>
            <category><![CDATA[math]]></category>
            <category><![CDATA[conjecture]]></category>
            <category><![CDATA[twin-prime]]></category>
            <category><![CDATA[fermat]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 16 Mar 2019 12:34:13 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-03-16T19:20:39.989Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/350/1*PzWFzIp-lVCCMv96aWWqcA.jpeg" /></figure><p>İskenderiyeli Öklit akşam üzeri kahveden eve döndüğünde aklını bir soru kemiriyor ama bir türlü içinden çıkamıyordu. Cefâkar karısı Helena dayanamadı sordu, “ne üfleyip püflersin bey, canın bir şeye mi sıkkın?”. Öklit, yüzünü bir avucuna dayamış, başı hafifçe yana eğik, tütününden bir duman çekti ve Kadir Savun ses tonuyla “Asal sayılar sonsuz mu Helena, bana öyle gibi geliyor ama bir türlü ispat edemiyorum, kahvede arkadaşlar benle dalga geçiyor artık, çok mahcup oluyorum” dedi.</p><p>Helena başladı saymaya: “2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, …., 197 bak gittikçe gidiyor. Biteceğe benzemiyor hiç.” Tüm benliğimle öyle hissediyorum ama bunu ispatlamanın bir yolu olmalı sevgili karıcım diye cevapladı Öklit.</p><p>Matematikte duygulara yer var mı? Hislerle matematik yapılır mı? Zaten bugüne kadar matematiği başka şekilde icra etmedik ki azizim, hisler matemetikçinin benzini. Öklit, meşhur “asal sayılar sonsuz mudur?” hipotezini ispatlamayı başardı. Olmayana ergi yöntemi ile çok basit ve eğlenceli bir ispatı vardır bu sorunun. Ama bunu daha sonra açıklarım.</p><p>Her matematikçi, hisleri konusunda Öklit kadar şanslı değil. Öyle hipotezler var ki, matematikçiler yüzyıllardır çok güçlü bir biçimde doğru olduğunu hissediyorlar fakat ne doğrusunu ne aksini ispat edebilmiş değiller. Örneğin, aralarında 2 fark olan asal sayılar sonsuz mudur? (5,7) çifti, (107, 109) çifti gibi…</p><p>İşte hipotezden güçlü ama teorem olarak ispat edilememiş bu hisli iddialara “sanı” diyoruz, İngilizcesi “Conjecture“. Az önce bahsettiğim ikiz asallar sanısından başka bir çok sanı var. Meşhur ve anlaşılması basit olan birkaç tanesinden söz edeceğim. Bazı sanılar var ki neyi sandığını bile anlamıyorsunuz, onlara hiç girmeyeceğim.</p><p>- <strong>İkiz Asallar Sanısı</strong></p><p>Yukarıda örneğini verdiğim; (11,13) , (107, 109) gibi aralarında 2 fark olan asal sayılara ikiz asallar denir. İkiz asalların sonsuz olup olmadığı yüzyılların çözülememiş bir matematik sorusudur. Biriniz hissetiğimiz gibi sonsuz ya da hiç beklemediğimiz gibi sonlu olduğunu ispat ederseniz çok zengin ve meşhur olursunuz. Sonsuz olduğunu ispat ettiğini iddia edenler oldu, sayfalarca ispat sunuldu ama hepsinde bir hata fark edilerek uluslararası matematik kurulları ispatları kabul etmedi.</p><p>- <strong>Goldbach Sanısı</strong></p><p>2’den büyük her çift tam sayı, iki adet asal sayının toplamı olarak yazılabilir. Doğru ya da aksi yönde ispatı bulunamadı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/119/1*xjTKH3XJeoU4aHMLlA0mEw.png" /></figure><p>- <strong>Fermat Sanısı</strong></p><p>Pierre de Fermat, aslında bir hukukçudur. Yani bir avukat olarak matematikle ilgisi amatör seviyededir. Uzun süren bıktırıcı duruşmalarda matematikle uğraşmayı kendine hobi edinir.</p><p>1637’de bir iddia ortaya atar : x, y, z birer pozitif tam sayı ise, aşağıdaki eşitliği sağlayan 2’den büyük hiçbir n tamsayısı yoktur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/216/1*aoXWexW9CReAKuNLM8klAA.png" /></figure><p>Fermat çakalı iddiasının sonuna bir de şaka ekleyerek matematikçilere 350 yıllık kazığı atmıştır. “Aslında bunu ispat ettim ama defterimde yazacak yer kalmadı“ !</p><p>İddianın 1994 yılında İngiliz matematikçi Andrew Wiles tarafından ispatlanmasıyla sanı artık teoreme dönüşmüştür. Camiada “Fermat’ın Teoremi” veya “Fermat’ın Son Teoremi“ olarak anılır.</p><p>Matematikte bunlar gibi yüzlerce sanı var. En meşhur fakat anlaması en zor olanlarından “Poincare Sanısı”nı Rus matematikçi Grigori Perelman 2003 yılında çözdü. Para ödülünü ve röportaj vermeyi reddeti. “Para ödülünü istemiyorum, Altı üstü bir soruyu çözdüm. Bu kadar büyütülmesini de anlamıyorum. Sirkteki hayvanlar gibi sergilenmek istemiyorum.” dedi.</p><p><strong>BONUS:</strong></p><p>Asal sayıların sonsuz olduğunun ispatı:</p><p>Asal sayıların sonlu olduğu varsayalım. Sonuncu asal sayının adına da Pson diyelim. İlk asal sayıdan (2’den) Pson asalına kadar bildiğimiz tüm asalları yan yana yazıp çarpmaya başlayalım. Ve çok basit bir numara yaparak, <strong>bu çarpıma 1 ekleyelim</strong>. Şimdiii…. Oluşan bu çok büyük sayı öyle bir sayı ki kardeşim, az önce çarpıma kattığımız hiçbir asal sayıya kalansız bölünemiyor. Bir sayıyı hiçbir asal sayıya kalansız bölemiyorsak o sayı asaldır. O halde varsayımımız geçersizdir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f7afafad1af0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[To be, or not to be.]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/to-be-or-not-to-be-800cbe704026?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/800cbe704026</guid>
            <category><![CDATA[chaos-theory]]></category>
            <category><![CDATA[evolution]]></category>
            <category><![CDATA[hamlet]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 30 Sep 2018 10:47:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2018-09-30T10:47:28.542Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*w2t50qa-yaIaQwu9J2ENBQ.jpeg" /></figure><p>“To be, or not to be. That is the question” diye söyletmiş şair Hamlet’i bundan dört yüz sene evvel. Bu veciz sözü ilk kez orta 1 İngilizce dersinde duymuştum. “am-is-are” dersinde Şahika öğretmen örnek cümle olarak tahtaya yazdı, “bunu kim söylemiş çocuklar, bilen var mı? “ diye sınıfa döndü, ses yok… Altına, en güzel el yazısıyla “W. Shakespeare” yazıp döndü, tek tek gözlerimizin içine baktı: Ayıp size, öğrenin bunları dedi, lafı uzatmadı. O zaman içimden “ulan Şekspir Şekspir dedikleri bu muymuş, ne var yani ben de söylerim aynısını” diye düşünmüştüm.</p><p>Yıllar sonra anladım ki, meğer şairin büyüklüğü meşhur tiradın devamındaymış: … Bilinç böyle korkak ediyor hepimizi / Düşüncenin soluk ışığı bulandırıyor / Yürekten gelenin doğal rengini / Ve nice büyük, yiğitçe atılışlar / Yollarını değiştirip bu yüzden, / Bir iş, bir eylem olma gücünü yitiriyorlar.</p><p>Konuyu burdan açmamın sebebi, şu meşhur felsefî “hayatın anlamı ve amacı nedir?” sorusunu masaya yatırmak. Bu soru tamamen, bilinç sahibi olmamızın bize yüklediği mânâ arama arayışının sonucu. Ulvî zannetiğimiz bu arayışımızın evrenin, doğanın, dünyanın, canlılığın tarihi açısından baktığımızda en ufak bir anlamı yok.</p><p>Evrene hakim olan şeyin, müthiş bir düzen değil müthiş bir KAOS olduğunu son yüz yılda nihayet idrak ettik. (Bunda modern fiziğin ve kuantumun ciddi katkısı var.) Yani her şey tamamen tesadüf mü? Evet, maalesef evet. Dünyanın uydusu ay, bir meteorun yeryüzüne çarparak dünyadan kopardığı maddelerin yoğunlaşmasıyla oluştu. Bu kadar basit bir tesadüf işte. Dünyadaki süper volkanlardan biri patladığı anda, tüm insanlığın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacağını biliyoruz. Amerika’da Yellow Stone, İtalya’da Napoli Körfezi, Endonezya’da Toba Gölü. Bu süpervolkanların ne zaman patlayacağı konusunda en ufak bir fikrimiz yok, daha da kötüsü felaket senaryosu gerçek olursa yapabileceğimiz hiçbir şey yok, İSYM falan da yok yani 😊. O büyük gün geldiğinde sadece oturup izleyeceğiz 😊</p><p>Düşünün 75 bin yıl önce, Endonezya’da Toba süpervolkanı patladığında, tüm dünyada insan nüfusunun bin ilâ 10 bin arasına düştüğü tahmin ediliyor. Havaya saçılan partiküller tüm atmosferi kapladığı için güneş ışınları dünyaya erişemez oldu, dünya buzul çağına girdi. Koca yerküredeki son bin insan da kurtulmayaydı, zaten insanoğlunun macerası 75 bin yıl önce tarih olmuş, bitmişti.</p><p>Ha, Toba felaketinden kurtulduk da iyi mi ettik? Bilişsel devrim, tarım devrimi, kültür devrimi derken bugünkü insana dönüştük. Zekâ, toplumsal yaşam ve kültür insanoğlunun bilincini en üst düzeye çıkardı. Sonra bu bilincin zindanlarında anlam arayışına girmeye başladık ve bu arayış asla durmadı. Baktık bu zindandan çıkamıyoruz hikayelere sarıldık. Hani küçük çocuklar anne-babası azarlayınca kulaklarını tıkayıp anlamsız sesler çıkarırlar ya, işte öylece mitolojiler-hikayeler uydurduk. Aslında canlılığımızın bir tesadüfler silsilesinden ibaret olduğu, amaçsızca yok olup gideceğimiz gerçeğini asla kabullenemedik, itiraf etmekten korktuk.</p><p>Kendi türümüzü “fasulye gibi nimetten sayıp” tüm canlı türlerinin üzerine koyuyoruz. Dünyayı önemli bir gezegen zannediyoruz, oysaki okyanusta kum tanesi gibi ne varlığı önemli ne yokluğu. Dünyanın 4.5 milyar yıl yaşı var, dünya üzerinde ilk canlılık belirtilerinin ise 3.5 milyar. İnsan (homo) cinsinin ilk örnekleri sadece ve sadece son 2 milyon yılda ortaya çıkmış. Bir sürü insan türü gelmiş geçmiş (homo erectus, cro-magnon, neandertal) Bugünkü tür, homo sapiensin macerası ise <strong>yalnızca 200 bin yıl.</strong> Babacım, bakteriler <strong>3</strong> <strong>milyar</strong> yıldan beri yaşıyorlar aslanlar gibi, biraz saygı duy!</p><p>Özellikle son yüzyılda, modern toplumlar hayatlarına eleştirel aklı egemen kıldıklarından beri varoluşsal acıları daha çok yaşamaya başladılar. Yani Shakespeare’in dizeleri yazıldığı günle kıyaslandığında bugün bizim için daha somut bir anlam ifade ediyor.</p><p>Hamlet’in “Var olmak mı yok olmak mı” kısa tiradını okumak isterseniz:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/457/1*BsVWrzJfODSWUIc6_QhLcQ.png" /></figure><p>Tiyatrocu Celal Kadri Kınoğlu’nun sesinden tüyleriniz ürpererek dinlemek isterseniz:</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2Ffu6Xr7ti8j0%3Ffeature%3Doembed&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3Dfu6Xr7ti8j0&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2Ffu6Xr7ti8j0%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="640" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/e73b7512a8852f51d1598c3ec30cf136/href">https://medium.com/media/e73b7512a8852f51d1598c3ec30cf136/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=800cbe704026" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bilime adanmış bir ömür: Lomonosov]]></title>
            <link>https://altunah.medium.com/bilime-adanm%C4%B1%C5%9F-bir-%C3%B6m%C3%BCr-lomonosov-5e8f0413c24?source=rss-1abf7572d74e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5e8f0413c24</guid>
            <category><![CDATA[science]]></category>
            <category><![CDATA[lomonosov]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ahmet ALTUN]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 02 Aug 2018 20:26:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2018-08-02T20:26:15.978Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/220/1*9btvU7tO9BZB2IZg5q76Ug.jpeg" /></figure><p>1711 kışı… Kuzey Rusya’nın karlarla örtülü uçsuz bucaksız düzlüklerinde, bacası tüten üç beş derme çatma evin uğultusu ve köy kilisesinin mütevazı çan sesi dışında akşam vakti gelen her ses Mişaninskaya köyü sakinleri için sürpriz sayılırdı. Balıkçı Vasili, karanlık iyice çökerken kalın paltosunu çenesine kadar kapamış, karları eze eze hızlı adımlarla yürüyordu, kar usulca yağmaya devam ediyor ama durmak bilmiyordu. Bugün şanslı günündeydi Vasili, yakaladığı iri kıyım kefali koltuğunun altına aldığı gibi evinin yolunu tuttu. Şöyle güzel bir ızgara yapsak, kalan çeyrek şişe votkayı da yanında yuvarlasak akşamı çıkarırız düşüncesiyle keyiflendi. Eve vardığında kapıda papazla karşılaştı, bu saatte orada ne işi olduğuna anlam veremedi. Bahçede birkaç konu komşu da bağıra çağıra sohbet ediyordu. Kalabalığın akşam yemeği keyfini bozması düşüncesi onu rahatsız etti. Papaz, yüzünde tatlı bir tebessüm, yanakları pembeleşmiş, ışıldayan gözlerle haç çıkardı, Vasili’yi kucakladı.</p><p>- Bir oğlun oldu Vasili, Tanrı uzun ömür versin</p><p>dedi. Vasili, çoğu Rus balıkçısı gibi iyi kalpli ama sert mizaçlı bir adamdı. Fakat asla onlar gibi büyük kahkahalarla, nidalarla sevinmez, en fazla tebessüm ederdi.</p><p>- Sağol Peder, gidip Elena’ya bakayım.</p><p>dedi.</p><p>Vasili ufak tatlı bir telaşla odaya girdi, balığı masanın üstüne bıraktı, eğilip karısını alnından öptü. Antik bir vazoyu tutarken kırmaktan korkar gibi acemi hareketlerle bebeği kucağına aldı.</p><p>- Mihail, benim oğlum.</p><p>dedi ve yavrusunun kokusunu içine çekti. Elena, bu emrivaki isim koymaya hiç ses çıkarmadı, hatta hemen benimsedi. “Mişa, küçük Mişa… Tanrı yavruma güzel kader versin” diye dua etti. Lomonosov’ların evindeki mum o gece ilk defa titremiyor, Mişaninskaya köyündeki her eve bir parça aydınlık bırakıp Barents Denizi’nde saklanıyordu.</p><p>*****************************</p><p>Yıllar yılları kovaladı, Mişa büyüdü. Dokuz yaşındayken annesini kaybetti. Annesini kaybetmenin acısını hiçbir zaman dindiremedi. Bununla beraber artık babasının sağ kolu olmuş, balıkçılık işinde çekirdekten yetişiyordu. Bu arada Vasili ikinci kez evlenmiş, fakat Mişa bu kadını benimseyememişti.</p><p>Lomonosov’ların komşusu Ivan, Mişa’nın gözlerindeki parıltıyı görüyor; bu parıltıyı çocuğun içinde yanan meşalenin gözlerine yansıması olarak yorumluyordu. Moskova’da, Petersburg’da soylu çocuklarının bu yaşta elini sıcak sudan soğuk suya koymadan okula gittiklerini biliyor, Mişa’nın ömrünü yoksul bir balıkçı olarak geçirip heba etmesine gönlü razı olmuyordu.</p><p>Ivan, bir gün Mişa’yı yanına çağırdı.</p><p>- Mişa, sana okuma yazma öğretmemi ister misin?</p><p>diye sordu. Mişa’nın gözlerindeki ateş, sobaya odun atılmış gibi harlandı, kızıllaştı.</p><p>- Çok isterim</p><p>demekle yetindi. Ivan içeriden bir el yazması kitap, bir yarım kağıt ve bir kalem getirip Mişa’yı masanın başına oturttu.</p><p>Mişa okuma yazmayı çok hızlı öğrendi ve bu, içindeki öğrenme ateşini keşfetmesini sağladı. Artık bulabildiği her şeyi okumak öğrenmek, bilgiyi adeta sünger gibi emmek istiyordu. Fakat daha fazlasını bulabileceği tek yer köy kilisesiydi ve kilisede sadece dini kitaplar bulunuyordu. Mişa bu dini kitapları defalarca, yıllarca döne döne sıkılmadan okudu. On dört yaşına geldiğinde, şans eseri eline geçen Slav dilleri grameri ve aritmetik kitapları merakını daha da derinleştirdi.</p><p>Bu arada Vasili üçüncü evliliğini yapmış, Mihail yeni üvey anneyle hiç anlaşamamıştı. On dokuz yaşına geldiğinde, öğrenme tutkusunun onun her şeyi olduğunu, onsuz yapamayacağını fark etti ve köyünü terk etmeye karar verdi. Kararını kesin olarsak vermişti, Moskova’da okuyacaktı!</p><p>****************************</p><p>On dokuz yaşında ayağında delik bir çarık, çıkınında üç parça kıyafetle yola koyuldu Mihail. Köyden Moskova’ya bin kilometre yol, cepte bir kaç kopek. Yürümekten başka çare yok. Günlerce haftalarca yürüdü de yürüdü. Zehir gibi soğukta içi it gibi titriyor ama “balıkçı adama vız gelir” diyerek direnç buluyordu. Yolu kervanlarla kesişti, hiç anlamadığı konular hakkında tartışıp kavga eden tuhaf adamlarla karşılaştı. Biraz kulak kabarttı, Birinci Petro’yu amansızca öven Volgograd’lı tüccarla Petro’yu Avrupa özentisi olmakla suçlayan Tatar hancının siyaset tartışmasına tanık oldu. “Bu adamlar” diye geçirdi içinden “ne konuşuyorlar, neden tek kelime anlamıyorum? Senin neyine güneye inmek, kaba saba cahil köylü herif…” diye kendine kızdı. Bu arada tüccarla hancının tartışmasından, memleketin başında Çariçe Katerina’nın bulunduğunu ve bu kadının yirmi sene kadar önce bir Osmanlı paşasıyla mercimeği fırına verdiğini öğrenmiş gevrek gevrek gülmüştü. “Vay canına, toprakları geri aldığımza göre yine de iyi bir anlaşma sayılır” diye hınzırca gülmeye devam etti.</p><p>Üç ay sonra Moskova’ya vardı Mihail. Şapka takan süslü kadınların gösterişli troykalarda soylu beyler ile “Tu es tellement drôle, mon chéri” diye kahkahayla gülüştüğünü gördü, “acaba hancı haklı olabilir mi” diye geçirdi içinden, “burada kadınlar neden başka bir dil konuşuyor?”</p><p>İlk iş, Slav-Yunan-Latin dil akademisinin yolunu tuttu Mihail. Ne de olsa dini kitaplardan sonra ilk okuduğu eser bir gramer kitabıydı. Moskova’da halktan gelen hiç kimsesinin okullara alınma şansının olmadığını kısa zamanda anladı. Fakat onca yolu boşuna gelmiş, köyünü boşuna terk etmiş olamazdı. Kendini soylu bir aileden gelen bir genç olarak tanıtması zaruriydi. “Rahibin oğlu “ rolünü iyi oynadı ve akademiye kabul edildi. O yaşına kadar ilkokul eğitimi dahi almamış eşek kadar olmuş bu cahil adamı 12 yıllık zorlu bir eğitim bekliyordu.</p><p>Lomonosov, günde üç kopek ile geçinmeye çabalıyor, kara ekmek ve kvas ile hayatta kalmaya çalışıyordu. Gününü gecesini akademinin kütüphanesinde geçiriyor, kaybettiği yılların acısını kitaplardan çıkarıyordu. Kısa zamanda açığı hızla kapatan Lomonosov üçüncü senesinde Kiev’deki akademiye gönderildi, fakat buradaki eğitimden memnun kalmayarak Moskova’ya geri döndü. Döndüğünde onu bir sürpriz bekliyordu, okula girmek için uydurduğu yalan ortaya çıkmıştı. Şans eseri soruşturmanın üzerine gidilmedi ve okuldan atılmaktan kurtuldu.</p><p>Lomonosov, 12 yıllık akademiyi sadece 5 senede tamamladı. Okulun en iyi birkaç öğrencisi ile birlikte St. Petersburg Bilimler Akademisi’ne burslu olarak gönderildi. Artık kara ekmek ve kvas’la karın doyurduğu günler geride kalmıştı.</p><p>Bilimler Akademisi’ni tamamlayınca burslu olarak Almanya’da Marburg Üniversitesi’ne gönderildi. Burası, kimya alanında dönemim en iyisiydi, Alman aydınlanma çağının en etkili figürleri buradaydı. Lomonosov Almanya’da fizik, kimya, mineral bilimi üzerine çalıştı. Doğa bilimlerinin yanısıra dil bilimlerine ve edebiyata çok meraklıydı.</p><p>Lomonosov, 5 yıl sonra Rusya’ya döndüğünde arkasında gizlice evlendiği karısını bırakmıştı. Alman bir kadınla evli olmasını kabul ettiremeyeceğini düşündü. Tamamen Alman bilim adamlarının kontrolü altında olan Rus bilimler akademisine seçilen ilk Rus bilim adamı olmak gibi tuhaf bir onura erişmiş olmak ağzında acımtırak bir tat bırakıyordu.</p><p>Tüccarla hancının tartışmasını yeniden hatırladı Lomonosov. Yaşı ilerledikçe tüccara hak verir olmuştu. Bilimde Avrupa’nın gerisinde kalmamak için çırpınan Büyük Petro’nun Bilimler Akademisi kurup içine Almanları doldurmasının haklı bir gerekçesi olmalıydı. “Bilimi onlardan öğrenip kendi ellerimize almazsak yok olur gideriz” diye düşündü.</p><p>Lomonosov; fizik, kimya, mineral bilimi, metalurji ve astronomi alanında onlarca buluşa imza attı. İsveç Kraliyet ve Bologna Bilimler Akademisi üyeliği ile onurlandırıldı. Diğer yandan Rus dili ve edebiyatı hakkında yayınlar yapıp şiir yazmaya devam ediyordu.</p><p>Bir hayali vardı Lomonosov’un… Zengin, fakir, halktan, soylu, kim olduğuna bakılmaksızın herkesin adımını atabileceği modern bir üniversite kurmak. Kabul edilmek için kimsenin yalan söylemek zorunda kalmayacağı bir bilim yuvası inşa etmek. Moskova Devlet Üniversitesi’ni kurmak için canını dişine taktı. 44 yaşında hayalini gerçekleştirdi, kendinden sonra gelen akademisyenleri yetiştirmek için sabırla çalıştı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9DASSzjHNhpuWWYcd-jeHA.jpeg" /></figure><p>Mihail Vasiliyeviç Lomonosov, 54 yaşında ruhunu sessizce zamanın içine bıraktı. Ortodoks bir balıkçı olarak çıktığı köyüne geri dönemedi, deist bir bilim adamı olarak Petersburg’a gömüldü. Çariçe 2. Katerina büyük bir törenle gömülmesini emretti.</p><p>1711 kışında Mişaninskaya köyünden yayılan ışık, uçsuz bucaksız bir coğrafyanın genlerine en değerli zenginliği, bilim geleneğini işledi.</p><p>Bugün, kurduğu üniversiteye “Moskova Lomonosov Devlet Üniversitesi” adı verilmiştir. Mişaninskaya köyü , Lomonovo adıyla yaşamaktadır.</p><p>Bir coğrafyanın kaderi böyle değişirken Osmanlı Devleti, Büyük Petro’yu hâlâ Deli Petro olarak anıyor Avrupa’da gelişen bilime karşı ilgisiz kalmaya devam ediyordu. 1773’te bu işin artık böyle gidemeyeceği gerçeği kapıya dayandığında “Mühendishane-i Bahr-i Hümayun”u kurmak zorunda kaldı. İlk mühendishaneye Avrupa’dan çağrılan ilk “hoca” Baron de Tott, Osmanlı hendesecilerine “bir üçgenin iç açıları toplamı kaç derecedir“ diye sorduğunda “üçgenine göre değişir” cevabını alacaktı. Biz bu mühendishaneyi bugün İstanbul Teknik Üniversitesi olarak tanıyoruz.</p><p>Kaynak: <a href="https://russiapedia.rt.com/prominent-russians/science-and-technology/mikhail-lomonosov/">https://russiapedia.rt.com/prominent-russians/science-and-technology/mikhail-lomonosov/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5e8f0413c24" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>