<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Arda Aslankaya on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Arda Aslankaya on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@ardaaslankaya?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*rRf-VVV3iCig3aEvCggCtw.jpeg</url>
            <title>Stories by Arda Aslankaya on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@ardaaslankaya?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 10:05:48 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@ardaaslankaya/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Dışarıdaki Ben]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/d%C4%B1%C5%9Far%C4%B1daki-ben-5ceb9a7e246b?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5ceb9a7e246b</guid>
            <category><![CDATA[psikoloji]]></category>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[kısa-öykü]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 11 Aug 2026 19:20:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-08-12T19:56:45.657Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Ben olmak istiyorum!</blockquote><p>“Herhangi bir duyguya ait olmamı gerektirmeyen bir odada olmak istiyorum!” dedi Shuji.</p><p>Votkasını yudumladı ve sigarasından bir duman daha alarak devam etti.</p><p>“Aşk, arkadaş, sevgi, nefret, dost veya eğlence. Hiçbirinin olmamasını istiyorum. Çünkü her birinde kendimi o duygu için ayarlayıp o duyguyu yaşayan biri olmam gerekiyor.” dedi.</p><p>Yeni bir sigara yaktı, sigarasını çok hızlı içiyordu. Masaya yumruk atarak devam etti:</p><p>“Ben sadece ben olmak istiyorum, içimdeki her duyguyla. Bazen mutlu, bazen üzgün, bazen ise sadece düşünceli ama ben… Ben olmak istiyorum!”</p><p>diye bağırdı.</p><p>Odasında tek başınaydı, kimsenin duymayacağını düşündü.</p><p>Kağıdı ve kalemi havaya kaldırdı, sonra onlara sarıldı. Sarıldığı için buruşan kağıdı masaya geri koydu, kalemi eline aldı.</p><p>“Beni anlayan sensin.” yazdı, durmadı kalemi hızla sayfanın üzerinde gezdirdi.</p><p>“Ne o, ne bu, ne de şu, sensin sen!” diye devam etti. Kalemi kağıdın üzerinden kaldırdı.</p><p>“Ben ne yazıyorum böyle? Çok saçma!” diye düşündü.</p><p>Kalemi ve kağıdı bırakıp yatağına yöneldi, uykuya daldı.</p><p>Rüyasında kendisini gördü, kendisi, kendisinin elinden tutup “benliğini bana bırak, sen ise dışarıdaki sen ol.” dedi.</p><p>Shuji bağırdı: “Dışarıdaki ben olmaktan çok yoruldum, herkese bir şey göstermek zorundayım. Lütfen, lütfen, lütfen! Beni yanına al.”</p><p>“Sen zaten yanımdasın, ben senin yanında olamadım. Affet ama böyle olmak zorundaydı.” dedi karşısındaki Shuji.</p><p>Odayı sabahın ışıkları kapladı ve sıcaklık odayı uyunamaz bir hâle bürüdü. Shuji uyandı.</p><p>Yataktan bir anda kalkarak “Affetmiyorum!” diye bağırdı.</p><p>Kendine gelip ayağa kalktıktan sonra dün akşam yazıp bıraktığı kağıdı gördü, kalemi eline alıp “bir daha ayılmamak üzere sarhoş olursam burada olacak mısın?” yazdı ve kalemi bırakarak kağıdı katladı.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5ceb9a7e246b" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/d%C4%B1%C5%9Far%C4%B1daki-ben-5ceb9a7e246b">Dışarıdaki Ben</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zamanı Bükmek ya da Yanmak]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/zaman%C4%B1-b%C3%BCkmek-ya-da-yanmak-d2385b349793?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d2385b349793</guid>
            <category><![CDATA[i̇nsan]]></category>
            <category><![CDATA[bilinç]]></category>
            <category><![CDATA[zaman]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 17:31:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-07-21T20:24:36.244Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Her şey insanın ölümsüzlük arayışıyla başlar.</blockquote><p>Her şey insanın ölümsüzlük arayışıyla başlar. Peki ölümsüzlük mümkün mü?</p><p>Bu konuyu sadece fiziksel olarak ele almak hem yanlış hem de alanıma ters olur; ayrıca ölümsüzlüğü arıyorsak tek bir yol izlemememiz gerekir. Bu sebeple hem fiziksel hem de psikolojik zeminde başlayalım. Fakat bundan önce “zaman” kavramını incelemeliyiz çünkü ölümsüzlük yaşadığımız zamanın uzatılmasıdır.</p><p>Zaman hem fiziksel hem psikolojiktir; yani zaman görecelidir. Karmaşık terimlerle uğraşmayalım fakat şunu söyleyelim: kütleçekimi ve hız zamanın akışını “fiziksel” olarak değiştirir. Zihnimiz ise o fiziksel zaman değişimini olduğu gibi algılamak yerine içinde bulunduğumuz duruma göre “hızlı” ya da “yavaş” olarak büker.</p><p>Peki bundan neden söz ettik? Çünkü ölümsüzlüğü arıyorsak ve fiziği pek de eğip bükemiyorsak algımızı neden bükemeyelim? Yani neden bir zamanı daha uzunmuş gibi yaşamayalım?</p><p>“Güzel bir kadınla iki saat oturduğunuzda bu size bir dakika gibi gelir. Ancak sıcak bir sobanın üzerine bir dakika oturduğunuzda, bu size iki saat gibi gelir. İşte görelilik budur.” demişti Einstein. “Bunu kendi lehimize bükemez miyiz?” sorusu kaçınılmaz olacaktır. Yani ölümsüzlüğü beynimizde mümkün kılamaz mıyız? Her anı daha uzun yaşamamız mümkün değil mi?</p><p>Düşünün ki beynimize bir çip yerleştirdik ve sürekli uyarılıyoruz. O an beynimiz 10 yerine 100 girdi alıyor, bunları işlerken doğal olarak “zaman” bize daha yavaş geliyor. Bir aslanın size saldırdığını düşünün; beynimiz öyle evrimleşmiştir ki o aslan saldırısını nasıl defedebileceğimize dair etrafı taramaya başlar. Bu tarama süresince zamanı yavaş algılarız çünkü girdi sayısı çok artmıştır. Peki beynimize yerleştirdiğimiz bu çip bize sürekli çevremizden daha çok girdi verse, biz zamanı daha yavaş algılamaz mıyız? Yani ölümsüzlük değil de uzun yaşamın formülünü, zamanı zihnimizde bükerek bulamaz mıyız?</p><p>Aslında teorik olarak sınırsız bir yaşam süresi olmasa da evet, zamanı algılayışımızı bükerek mevcut yaşam süremizi uzatabiliriz. Elbette bu fiziksel bir uzatma değil, algısal bir oyun olur ama günün sonunda dünyada geçirdiğimiz zaman bize daha uzun gelir. Sınırsız olmamasının sebebi ise nöronlarımızın saniyede ateşlenmesinin bir sınırı olmasıdır; yani fiziki olarak yine biyolojimiz tarafından kısıtlanmamızdır.</p><p>Fiziksel zaman biyolojik bedenimizi çürütür. Yani biyolojik beynimizi korurken algısal olarak zamanı yavaşlatmanın üst sınırı vardır çünkü karbon tabanlı bedenimiz o aşırı veri trafiğini kaldıramaz ve “yanar.” Gün sonunda takvimdeki ortalama 70–90 yıllık ömrümüz uzamaz. Bunu bir rüya gibi düşünün. Rüyalar bize uzun gelir ama aslında değildir.</p><p>Bundan dolayı biyolojik beynimizle zamanı teorik bir teknolojiyle bir noktaya kadar zorlayabiliriz. Peki ya zihnimizi bir bilgisayara veya robota aktaramaz mıyız? Teorik olarak evet, aktarabiliriz ve eğer aktarırsak ölümsüzlüğü bulmuş oluruz.</p><p>Fakat bunu düşünmeden önce “ben” nedir bunu sorgulamalıyız çünkü aktarıldıktan sonraki kişi biz mi olacağız yoksa kopyamız mı?</p><p>Theseus’un gemisini duymuş muydunuz?</p><p>Bir gemi düşünün, yıllarca kullanılıyor, kullanıldıkça parçaları yıpranıyor ve değiştiriliyor. Aradan yıllar geçiyor ve geminin her bir parçası değişmiş oluyor. Peki bu gemi hala Theseus’un gemisi midir yoksa bambaşka bir gemi midir?</p><p>Bedenimizi bilgisayar ortamına birebir, nöronu nöronuna aktardıktan sonra o bilgisayar ortamındaki biz mi oluruz yoksa bizim bir kopyamız mı? Aktarım bittikten sonra biz uyanınca bilgisayara bakarak “o benim bir kopyam” diyeceğiz, bilgisayardaki biz ise “Hayır, ben …‘yım” diyecektir.</p><p>Bu noktada şunu düşünmemiz gerekir: bizler zaten yürüyen birer Theseus’un gemisiyiz.</p><p>Doğduğumuzdan beri atomlarımız değişir, karaciğerimiz kendisini yeniler, ölen hücrelerin yerini yenileri alır, derimizi döker, yeni deri üretiriz ama biz bu süreç gerçekleşse dahi şu anki kendimize 10 yıl önceki kendimizden farksız “benim” diyebiliyoruz.</p><p>Peki bunun bizim bilgisayar ortamına aktarımımızdan ne farkı var? Neden aktarımdan sonra biz “ben” olmuyoruz da normal yaşarken atomlarımız değiştikten sonra kendimize “ben” diyoruz? Bunun cevabından da daha en başında bahsettik: Zaman.</p><p>O halde biyolojimizin yaptığını kopyalayarak bir üst kademeye taşımalıyız. Nöronlar halihazırda ölen şeylerdir; o halde biyolojik beynin ölen her bir nöronunu teker teker silikon mikroçiplerle değiştirirsek doğamızı simüle etmiş oluruz. Doğamız bunu karbonla yaparken biz de silikonla yaparız; bu kademeli geçiş esnasında kesintisiz bilinç korunur ve biz yine “ben” olarak kalırız.</p><p>Eğer silikonun olduğu bilgisayar ortamına kademeli geçişimiz sonrası ortaya çıkan ölümsüz varlığa “ben” diyemiyorsak; şu an arada sadece madde farkı olan biyolojik mekanizmamızın işleyişinin yarattığı 10 yıl sonrasındaki kendimize neden “ben” diyoruz?</p><p>Ölümsüzlük arayışını “ölmemek” zemininden çıkartıp benliği kesintisiz sürdürmeye yorarsak gerçekten ölümsüzlüğe bir adım yaklaşabiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2okn5foIgs2Tol_c4UR9xA.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d2385b349793" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/zaman%C4%B1-b%C3%BCkmek-ya-da-yanmak-d2385b349793">Zamanı Bükmek ya da Yanmak</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Modern Kitap Kıyımı]]></title>
            <link>https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/modern-kitap-k%C4%B1y%C4%B1m%C4%B1-4467de11f6cb?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4467de11f6cb</guid>
            <category><![CDATA[kültür]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[teknoloji]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 13 Jul 2026 18:37:39 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-07-13T20:17:00.830Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Yapay zeka şirketleri ve çağımızın sessiz Beyt-ül Hikme yıkımı</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*v2fT7YnYkUySAUmX.png" /><figcaption>Abbasi kütüphanesindeki alimler. El-Hariri Makamatı, Yahya ibn Mahmud el-Vasıti İllüstrasyonu, 1237 (yapay zeka tarafından netleştirildi :))</figcaption></figure><p>SRF’in haberine göre yapay zeka şirketleri, yapay zekaları kullanarak yüksek miktarda, niş ve birbirinden alakasız alanlarda sahaflara siparişler oluşturdu. Sahaflar bu kitaplara “depo ölüleri” diyordu ve kimsenin yüzüne bakmadığı kitaplar olarak tanımlıyordu. Peki yapay zeka şirketleri neden “depo ölülerini” bir anda satın almaya başladı?</p><p>Son zamanlarda yapay zeka gelişmelerini takip edenler şunu her zaman duymaktadır “internetteki kaliteli insan verisinin sonlarına yaklaştık” ya da “yapay zeka artık kendi verisini oluşturuyor” evet bu doğru fakat kitap olaylarının arkasında yatan asıl neden de bu, model eğitimi.</p><p>Model eğitimi ve kullanılan veriler halihazırda hukuken ve etik olarak tartışmalı bir konu. Kullanılan veriler arasında bireylerin verileri olsa dahi bu bireylere sorulmadan, izni alınmadan yapılan bir uygulama. Bu yazıdaki konumuz bu değil fakat temelinde bu sorun yatıyor. Yapay zeka şirketleri hukuken bu durumun arkasından dolanmak istediler ve kapitalizmin o meşhur “mülkiyet hakkı” kalkanını kuşandılar.</p><p><em>Uygulama tamamen hukuki gibi görünüyor, değil mi?</em></p><p>Yapay zeka şirketleri sahaflardan kitapları satın alır, fiziksel mülkiyetlerine sahip olur, sonra bunları taratırlar ya da herhangi bir nesne gibi istediklerini yaparlar, sonuçta satın alınan mal artık onlarındır. Kapitalist sistemde buna karşı çıkmak zor zaten ABD mahkemeleri “fiziksel mülkiyet bulunduğu için bu işlem adil kullanımdır” diyerek sistemini savundu. <em>— Ayrıca burada bir fikir mülkiyeti ihlali bulunuyor. Yazarlar “benim bilgimi kullanıyorsunuz, kitabın analog haline sahipsiniz diye içeriğine sahip değilsiniz.” derken, şirketler “biz kitabı yeniden yayınlamıyoruz dönüştürerek modelimizi eğitiyoruz.” diyor. Bu hala büyük bir tartışma konusu. -</em></p><p><em>Peki bu yazıyı neden yazıyoruz, madem satın aldılar asıl sorun ne?</em></p><p>Siz yarın kitapçıdan bir kitap alsanız ve sonra onu yakmaya ya da çöpe atmaya karar verirseniz size kimse bir şey diyemez. Parasıyla aldınız, kendi kararınızı vererek mülkiyetinize istediğinizi yaptınız. Yalnız yapay zeka şirketlerinin bunu büyük ölçekte yapması çağımızın en organize ve en büyük kültür yağmasıdır. Kitapların endüstriyel olarak hızla taranması için ciltleri kesiliyor, sayfalar taranıyor ve ardından kalanlar çöpe yollanıyor. Çöpe yollanmasını basitçe “tamam şirket veriyi zaten kaydetti kalan parçalanmış sayfalara ihtiyacı kalmamış” olarak okuyabiliriz ama durum bunun çok ötesinde.</p><p><em>Gelin bir düşünce deneyi yapalım:</em></p><p>Gözünüzün önünde işlenen bir suça şahit oldunuz ve bunu sadece siz gördünüz. Eğer siz bu bilgiyi paylaşmazsanız bilgi sizin tekelinizde olur, isterseniz yalan söylersiniz, isterseniz kimseye anlatmazsınız ya da karakola gider herkese açarsınız. İşte satın alınan kitaplar da bunun bir yansımasıdır. Şirket raflardaki tozlu bir bilgiyi satın alır ve modelini eğitir ama artık o bilgi kamuya açık değildir çünkü şirket tarafından çöplüğe yollanmıştır. Dijital çağ ile beraber her bilginin her yerde ve her an ulaşılabildiğini düşünmeye çok yatkın olabiliriz fakat öyle değil. Sahaflar ve eski kitaplar bazen ne olduğu bilinmeyen, bilinse de unutulan ya da değeri anlaşılmamış bilgileri ellerinde tutarlar, bu insanlığın analog bilgi havuzudur. Bu bilgiler bir kişinin elinde tekelleşir ve kalan bilgiyi doğrulama yöntemleriniz yok olursa o bilginin doğruluğundan emin olmak mümkün olmayan bir hale gelir.</p><p><em>Tek sorun bu da değil!</em></p><p>Sahaf kültürü (her ne kadar İstanbul’da öyle olmaktan çıktıysa da) kitapların uygun fiyata el değiştirdiği, paylaşıldığı ve döngünün olduğu bir ekosistem gibidir. Bir nevi kamusal kütüphane hizmeti verir. Gidersiniz bir sahaftan kitap satın alırsınız, altını çizersiniz belki biraz yıpratırsınız sonrasında ya satar ya da kütüphanenize eklersiniz. İlerde öldüğünüzde birkaç nesil sonra muhtemelen o kitap yine bir şekilde dolaşıma girecektir “babamın/annemin şu saçma kitaplarını satayım da yeni alacağım monta katkıda bulunsun.” Bu işlem toplumsal hafızayı diri tutar. Kitaplar ücretsiz kalmasa da bir çeşit ortak kültür havuzu olarak yerini alır. Fakat yapay zeka şirketleri bilgiyi modelini eğitirken kullanmak için satın alıyor, sonrasında bilgi kaynağını yok ederek tekellerine alıyorlar. Tarih boyunca kitaplar insanlar bilgi edinemesin diye yakıldı, bu sefer kitaplar sadece yapay zeka bilgi edinsin denilerek “yakılıyor”. Bağdat istilasında Dicle Nehri’ne dökülen Beyt-ül Hikme kütüphanesi gibi, yüzyılların birikimi olan niş bilgiler bir avuç şirket için sadece veri hammaddesi olarak kullanılarak yok ediliyor.</p><p><a href="https://www.srf.ch/kultur/gesellschaft-religion/jagd-auf-alte-buecher-ki-firmen-kaufen-antiquariate-leer-und-vernichten-die-buecher">SRF’in haberi</a></p><p><a href="https://haber.sol.org.tr/haber/yapay-zeka-sirketleri-sahaflari-bosaltiyor-milyonlarca-kitabi-alip-tarayip-imha-ettiler">Türkçe olarak soL Haber’den</a></p><p><em>Originally published at </em><a href="https://ardaaslankaya.substack.com/p/modern-kitap-kym"><em>https://ardaaslankaya.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4467de11f6cb" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/modern-kitap-k%C4%B1y%C4%B1m%C4%B1-4467de11f6cb">Modern Kitap Kıyımı</a> was originally published in <a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish">Çağdaş, Özgün, Yaratıcı ve Türkçe</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İsyanımız bile bize ait değil]]></title>
            <link>https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/i%CC%87syan%C4%B1m%C4%B1z-bile-bize-ait-de%C4%9Fil-c47674f69dba?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c47674f69dba</guid>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[kurmaca]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 22 Jun 2026 19:53:54 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-28T14:12:21.252Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Saçmalama artık!</h4><p>Ayılmak onun için ‘sonunda ulaşılacak’ bir menzil değil, ancak ardında bırakılması gereken bir yüktü. Ayık kalmaktan nefret ederdi.</p><p>Her seferinde “bana sakın ayıklık vermeyin, burası katlanılmaz!” derdi. Tahmin edilenin tam aksine mutlu bir hayatı vardı. İntihar düşünceleri aklının ucundan dahi geçmezdi.</p><p>Huysuz biri sayılmazdı, belki bazen mutsuzdu ama kim her zaman mutlu ki? Kendisinde kusur aramayı bırakmış, tüm suçu dışarıya yüklemişti.</p><p>Sanki herkes ondan bir şey istiyormuş gibi, en ufak olaylar bile ona düşmancıl gelmeye başlamıştı. Sigarasını her zaman sararak içerdi, hazır paketlerden nefret ederdi. Sardığı sigarasının bile peşinde olan insanlar olduğunu düşünür, onu saklayarak yakardı. En sonunda kendi kendine “kolay değildi ama başardım” derdi, oysaki yaptığı sadece sıradan bir sigara sarıp yakmaktı.</p><p>Onun düşmanları vardı, hem de çok ama düşmanları kafasının içindelerdi. Onların yaptıklarını ve yapmaya çalıştıklarını görünce kendi kendine “inanamıyorum!” diye bağırırdı.</p><p>Fark etmiyordu fakat düşmanlarını kendisi yaratıyordu, yarattığı düşmanlar ona absürt bir tatmin hissi veriyordu. Hayır psikolojik bir sorunu yoktu, sadece modern dünyanın “başrol” sendromuna <strong>yakalanmak </strong>için çırpınıyordu.</p><p><em>İnsanlar bazen kendi paranoyasını dahi kendi tırnaklarıyla kazıyarak oluşturur, klinik düzeyde değil, modern zeminde. İnsan gösterilen olmak ister, bunun uğruna karakterini siler, düşüncelerini yok sayar. Kendi düşüncelerini “gerçekten kendi” olmak için şekillendirir oysaki kendisi ona çoktan verilmiştir.</em></p><p>O da öyle yaptı. Kendi kendine “Beni değiştiremezler! Buna izin vermem!” diyordu, dünyaya isyan peşindeydi. “Kendim olarak bu sistemi dağıtabilirim” dedi, tüm sistemi yıkamasam bile kendi içimden silerim dedi. Bilmiyordu ki kendi içine işlemişti karşıtı olduğu şey.</p><p>Sistemi dağıtacağına inanarak dolabından en güvendiği silahını aldı, aynanın karşısına geçti. Silahı aynaya, kendisinin tam üstüne doğrulttu. Hiç tereddüt etmeden bir el ateş etti. Gözlerinden bir damla yaş damladı. Elindeki silaha baktı sonra dehşete düşerek silahını yere fırlattı. Yere çöktü ve kafasını iki elinin arasına alıp ağlamaya başladı. Yerdeki silahı ona vereni hatırladı, silahın ne olduğunu hatırladı. O silah bundan yıllar önce onu öldüren silahtı.</p><p><em>Originally published at </em><a href="https://substack.com/home/post/p-203137331"><em>https://ardaaslankaya.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c47674f69dba" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/i%CC%87syan%C4%B1m%C4%B1z-bile-bize-ait-de%C4%9Fil-c47674f69dba">İsyanımız bile bize ait değil</a> was originally published in <a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish">Çağdaş, Özgün, Yaratıcı ve Türkçe</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ortak Acizlik]]></title>
            <link>https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/ortak-acizlik-bbe45ef81d9d?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/bbe45ef81d9d</guid>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <category><![CDATA[insanlık]]></category>
            <category><![CDATA[dayanışma]]></category>
            <category><![CDATA[kurgu]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 27 May 2026 17:01:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-28T09:30:45.608Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote><em>“Bir çocuk için aynı anda nefesimizi tutabiliyoruz ama emirler uğruna birbirimizi öldürüyoruz.”</em></blockquote><p>Ağlamalar, bağrışmalar ve enkaz birbirine karışmıştı. Matviy ellerine baktı, nasırlar elini iyice hissizleştirmişti. Buraya gelmeden önce Harkiv’de kendi vatandaşlarını kurtarmak için yollandığında var gücüyle çalışmış, onlarca insanın enkazdan çıkartılmasına yardım etmişti. Ekipman eksikliğinden dolayı çıplak elleriyle çalışmış, eldiveni yırtılmış olmasına rağmen insan canının yanında, elini kaybetmenin dahi hiçbir şey olmadığını düşünerek kendini yıpratmıştı. Kafasını sallayıp kendine gelmeye çalıştı, siren sesi hala kulağında çınlıyordu. Gecenin dondurucu soğuğunda, kolunda Ukrayna bayraklı montuyla oturduğu yerden kalktı.</p><p>Hemen yanında başka bir adam kulaklık takmış önündeki sismik dinleme cihazı ile uğraşıyordu. Etrafından bihaberdi, dizlerinin üzerine çökmüş toz içerisindeki üniformasıyla can havliyle çabalıyordu. Onun montunda Kiril harfleriyle EMERCOM yazıyordu, hemen üzerinde ise bir Rus bayrağı. Adı Ivan’dı, belki de günler önce Matviy ile yakın cephelerde, kendi vatandaşını enkazdan çıkartmaya uğraşıyordu.</p><p>Matviy ile Ivan’ı ayıran tek şey, Maraş’ın dondurucu soğuğu, sert esen rüzgar ve yıkılmış on katlı binanın enkazıydı. Aralarında sadece binadan kopmuş bir döşeme vardı, eğer kendi ülkelerinde olsalardı birbirlerini öldürmek için canla başla çabalayacaklardı. Birbirlerine nefes alışverişlerini duyacak kadar yakındılar. Şu an için tek çabaları enkaz altındaki insanları çıkartmaktı.</p><p>Ivan kafasını kaldırdı, gözlerinin altında torbalar oluşmuş, üniforması yıpranmıştı. Matviy ile göz göze geldiler, birbirlerine sadece bakmakla yetindiler. İkisi de çok yorgun ve çaresizdi.</p><p>Türk arama kurtarma görevlisinin kırık ingilizcesi duyuldu, heyecanla ama çok net bir ses tonuyla bağırdı: “Quiet! Close everything that makes noise! (Sessizlik! Ses çıkartan her şeyi kapatın!)” O an bütün caddede zaman durdu, tek çıt çıkmadı. Siviller, çeşitli ülkelerden gelen görevliler, jeneratörler ve rüzgar, hepsi sustu.</p><p>Ivan nefesini tuttu, Matviy’in gözleri fal taşı gibi açıldı, umut doluydu. İki düşman ulusun görevlileri dillerini bile bilmedikleri bir ülkede enkaz altından çıkacak tek bir kelimeyi bekliyordu. Türk çocuğunun cılız ağlama sesi duyuldu, o an nereden geldiğini duymak için kalp atışlarını dahi yavaşlattılar. O an dünyadaki, ülkelerindeki savaşlar, sınırlar, siyaset, liderler, tanklar, Kiev ve Moskova hiçbirinin önemi yoktu. Türk çocuğu kendini zorlayarak “buradayım” dedi.</p><p>Matviy Ivan’a baktı ve “<strong>живий! (yaşıyor!)”</strong> dedi. Ivan kulaklığı fırlattı ayağa fırladı ve hiltiyi kavradı, Matviy sesin olduğu bölgeye koştu. İkisi birden enkaz altındaki ağlayan o Türk çocuğunu kurtarmak için seferber olmuştu. Durmaksızın çalıştılar, onlar çalışırken Türk kurtarma görevlisi Mehmet hemen karşı taraftaki enkazın üzerinde kaldırabildiği taşları kaldırıp yere atıyordu. Matviy ve Ivan’ın çabalarını, üzerlerindeki Rusya ve Ukrayna bayraklarını görünce gözü doldu.</p><p>Üzerinde Meksika bayrağı olan bir yelek giyen köpek bütün gece kuyruğunu sallaya sallaya, Matviy ve Ivan’ın delmek için uğraştığı noktada havladı. Sabahın ilk ışıklarıyla Türk çocuğu o karanlıktan çıkartıldı, çıkan çocuğun adı Ege’ydi. Ivan ve Matviy çocuğu olabildiğince az hareket ettirerek Japon sağlık görevlilerine teslim etti. Bölgeye kurdukları sahra hastanesi sayesinde Ege hızla tedavi altına alındı.</p><p>İkisi de görevleri bitince Azerbaycan’dan çıkan ve can havliyle bölgeye ulaşan tırın dağıttığı çorbadan birer kase alıp, Türk bir madencinin uyuduğu kaldırımın yanındaki kaldırım taşına oturarak sessizce çorbalarını içtiler. İkisi de çok iyi biliyordu ki birkaç gün sonra kendi ülkelerine döneceklerdi, birbirlerini boğazladıkları, akrabalarının öldüğü savaşın olduğu topraklara.</p><p>Ivan çorbasını bitirdikten sonra ayağa kalktı, tek kelime konuşmadılar, sadece başlarıyla birbirlerine hafifçe selam verdiler. Matviy bir sigara yaktı ve uzaklaşan Ivan’ın kolundaki Rus armasına baktı. İçinden: “Bir çocuk için aynı anda nefesimizi tutabiliyoruz ama emirler uğruna birbirimizi öldürüyoruz” diye geçirdi.</p><p>Bundan yıllar sonra Rusya’da bir yangın meydana geldi, ilk gelen bilgilere göre Rus arama kurtarma görevlilerinden yirmi sekiz kişi hayatını kaybetmişti. Aralarında Ivan da vardı. Matviy’in gözüne “Rusya’da büyük yangın” haberinin başlığı altında, birkaç saniyeliğine kayıp geçen “ilk tahminlere göre yirmi sekiz arama kurtarma görevlisi hayatını kaybetti” alt başlığı takıldı. İçinden “umarım Maraş’taki o Rus aralarında değildir” diye geçirdi. Sadece iki gün sonraki haber başlıklarında “Türk arama kurtarma ekiplerinden iki kişi hayatını kaybetti” yazıyordu. Türkiye ikisinin de ismini TRT’de hemen yayınlamıştı; evet, içlerinden birisi Ege’ydi. Yangında vefat eden diğer arama kurtarma görevlisi arkadaşına attığı son mesaj basına yansımıştı: <em>“Umarım insanlar normal zamanın kibrinden kurtulur ve acizlik yaşamadan önce birbirine tutunur.”</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*do0wJC9FccaPpuBNpKsMVA.jpeg" /><figcaption>@fire — Internationaler Katastrophenschutz Deutschland e. V. / <a href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">CC BY-SA 4.0</a></figcaption></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=bbe45ef81d9d" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/ortak-acizlik-bbe45ef81d9d">Ortak Acizlik</a> was originally published in <a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish">Çağdaş, Özgün, Yaratıcı ve Türkçe</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yaşam Çemberi]]></title>
            <link>https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/ya%C5%9Fam-%C3%A7emberi-0d677d5072e9?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0d677d5072e9</guid>
            <category><![CDATA[kent-hakkı]]></category>
            <category><![CDATA[kent-politikaları]]></category>
            <category><![CDATA[kent-planlaması]]></category>
            <category><![CDATA[yerel-yönetimler]]></category>
            <category><![CDATA[şehir-planlama]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 06 May 2026 21:36:20 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-07T03:06:20.825Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>15 Dakikada Şehir</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*0cS3RZ0E4mkaYtzY.png" /></figure><p>Birkaç gün önce kendi kendime “batı şehirlerinde çok güzel kent politikaları yapılıyor, yaya odaklı şehirler kuruluyor peki bu durum doğuda nasıl? Dünyanın en gelişmiş ülkeleri olan Çin bu durumda ne yapıyor?” diye sordum (tam da final dönemimde). Cevabını araştırmaya başlayınca çok ilginç ve bizim de örnek alabileceğimiz projelerle karşılaştım. Tek tek proje anlatmak yerine bu yazımda Çin’in “yaşam çemberi” uygulamasına göz atacağız.</p><p>Çin’in yaptığı şey aslında yaşam kalitesini fazlasıyla artıracak toplumsal bir dönüşümdür. Proje tamamen insan odaklı bir proje olduğu için ilgimi hızla üzerine çekebildi. Basit haliyle Çin, vatandaşlarının kamusal alanlara ve ihtiyaçlarına hızla erişebilmesini temel almış ama bu sadece hızlı ulaşım veya toplu taşımayla ilgili değil. Bu vizyon tamamen yürüme odaklı, üç çemberden oluşan bir proje. Ayrıca sadece temel ihtiyaç bazlı değil, insanların fiziksel durumunu da dikkate alarak çizilmiş bir proje. Yaşlılar ve çocukların kent hayatına entegrasyonu adına kapsayıcı temeller üzerine kurulmuş.</p><p>Projeye inmeden önce ihtiyacın nereden geldiğini ve bizdeki benzerliklerini düşünmemiz gerekir. Şangay dünyanın en kalabalık metropollerinden, aynı İstanbul gibi. Şehrin merkeze uzak bölgelerinde (ki bu bizdeki uydu kentler olabilir) hizmet sorunu yaşanıyor. Bu hizmet sorunu sadece bir eksiklik değil, yani kamu binaları bölgede olsa da verim sorunu var. Çin elbette bunları verilere dökmüş ve hizmetlere ulaşımları, erişilebilirliklerini test etmiş. Sorunun büyük bina inşası olmadığını anlamışlar. Yani büyük binaların inşası bölge halkının yaşam kalitesini arttırmıyor.</p><p>Çin Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2021 yılında yayımlanan “Topluluk Yaşam Çemberi Planlama Teknik Yönergeleri” özünde günlük ihtiyaçlara ulaşım süresine göre planlanmış, insan odaklı bir yapıyla kurulmuş. İhtiyaçlar hiyerarşik olarak bölünmüş ve çemberler elde edilmiş. Üç adet yaşam çemberi belirlenmiş, beş dakika, on dakika ve on beş dakika içinde yürüyerek ulaşılabilecek alanlar.</p><p><strong>5 dakika</strong> içerisinde, yürüyerek ulaşım sağlayabileceğiniz çember içerisinde anlık ve günlük ihtiyaçları karşılayabilme kapasitesi temele alınmış. Örneğin anaokulları, eczaneler, yaşlı bakım merkezleri, bakkallar ve kargo teslim noktaları. Hareket kabiliyeti de temele alınarak yapılan planlama kendini burada gösteriyor. İlk çember daha temel, sağlık ve eğitim odaklı planlanarak hiyerarşinin en üstünde.</p><p><strong>10 dakikalık</strong> çemberde küçük çaplı mahalle parkları, süpermarketler ve taze ürünlerin satıldığı pazarlar bulunur. Genelde kompakt yapılar tercih edilmiş ve bir binada birkaç hizmet sunulmaya çalışılmış.</p><p><strong>Son çember ise 15 dakika</strong> yürüme mesafesi.</p><p>Bunun içerisinde büyük hastaneler, kütüphaneler ve spor salonları gibi ortak yaşam alanları ve yerelden çok merkezi çapta hizmetler bulunur (sanıyorum ki Çin’de bu tür hizmetleri yerel kurumlar veriyor). Ana amaç kamusal alanlar yaratmak ve insanların ortaklaşa kullanmasını sağlamak.</p><p>Burada anlatmak istediğim şey şu ki, aşağıdan yukarıya bir ihtiyaç durumunun görülmesi ve planlanması mümkün. Bu planlama kentlinin şehre ve şehir politikalarına entegrasyonu ile daha da mümkün hale getirilebilir. Bölge halkıyla konuşarak, onların katılımını göz önünde bulundurarak, “kent hakkını” kentliye teslim ederek bu tür planlamalar mümkün. Planlama her zaman tepeden inme olmak zorunda değil, aşağıdan yukarıya taleple, insan merkezli planlama da mümkün. Yerel yönetimlerin katılım süreçlerini çoğaltması verim artışında inanılmaz bir rol oynayacaktır, kentli halihazırda insan odaklı bir dönüşüm talep edecektir çünkü kentin asıl sahipleri onunla iç içe yaşayanlardır.</p><p><strong>İlgisini çekenler için ekstra kaynaklar:</strong> (aralarında kullandıklarım da bulunuyor)</p><p><a href="https://www.mdpi.com/2073-445X/15/2/213">Analysis of Spatial Patterns of Rural Community Life Circles in Longzhong Loess Plateau</a></p><p><a href="https://www.scribd.com/document/829513349/Shanghai-15-Minute-Community-Life-Circle-Planning-Guidelines-en">Shanghai 15-Minute Community Life Guidelines</a> (erişimi biraz yorabilir fakat 5–10–15 dakika içerisindeki diğer planları görmek için en sağlam kaynak)</p><p>Supporting Strategies of the Public Service Facilities for 15-minute Community Life Circle in Shanghai Central City <em>Su Su, Shanghai Yingyi Urban Planning Design Co., Ltd., China</em></p><p><a href="https://www.urbased.com/15-dakikallik-sehir-nedir/">15 Dakikalık Şehir Nedir?</a></p><p>Yazıyı bitirdikten sonra gördüm: <a href="https://haritaservis.ibb.gov.tr/vekportal/apps/experiencebuilder/experience/?id=58107ee244794e2ea79c7b71a378e157">15 DAKİKADA İSTANBUL</a></p><p><em>Originally published at </em><a href="https://open.substack.com/pub/ardaaslankaya/p/yasam-cemberi?r=70n11h&amp;utm_campaign=post-expanded-share&amp;utm_medium=web"><em>https://ardaaslankaya.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0d677d5072e9" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish/ya%C5%9Fam-%C3%A7emberi-0d677d5072e9">Yaşam Çemberi</a> was originally published in <a href="https://medium.com/dili-turkce-in-turkish">Çağdaş, Özgün, Yaratıcı ve Türkçe</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İnsanca]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/i%CC%87nsanca-3033aa4d7a82?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3033aa4d7a82</guid>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <category><![CDATA[kurmaca]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 Mar 2026 19:24:22 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-03-22T19:24:22.571Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Hep bir nihai hedefimiz vardır, peki ya ona ulaştıktan sonra?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*g85ZUzjLm1Jm1m74.jpeg" /></figure><p>-Ne kadar şımarıksın sen böyle? Hayatında yolunda gitmeyen hiçbir şey yok! Bu halin ne?</p><p>+Yolunda gitmeyen hiçbir şey yoksa, bu halim lüks müdür?</p><p>-Elbette öyle! Şımarık yetiştirilmişsin.</p><p>+O halde bu lüksü yaşamam neden zoruna gidiyor? Madem her şey yolunda, şımarıklık yapmamak için sebebim nedir?</p><p>-İstediğin her şeye sahipsin! Yapabilecek bir sürü şeyin var.</p><p>+Yapabilecek bir sürü şey mi? İstemiyorum.</p><p>-Şımarıklığından. Git, dünyayı gez, istediğin aktiviteleri yap. Ben olsam var ya, neler yapmazdım neler.</p><p>+Evet, şımarıklığımdan olabilir fakat bu saydıkların benim isteklerim değiller ki. Onlar senin isteklerin, hatta muhtemelen senin isteklerin dahi değiller.</p><p>-Seninle hiç uğraşasım yok, bağladın yine felsefeye.</p><p>+Yazı yazacağım, çıkar mısın?</p><p><em>Derin bir nefes verir, konuşurken kül tablasında unuttuğu ve bu sebeple bitmiş sigarayı kül tablasına bastırarak söndürür ve ellerini klavyeye koyar.</em></p><p>“İnsan en rahat, en huzurlu vaktinde bile buruk, estetik bir hüzün arar. Gariptir, bu istek, kişi acıyı o an yaşamasa da, acı yaşamak istemese de varlığını gösterir. Bu burukluk yaşama canlılık değil, canlılığa yaşam katar. İnsan bunu bu sebeple ister. Her zaman mutlu olmak mı? Bu mümkün değil. Evet mutluluğa kötü demek aptallık olurdu fakat her zaman mutlu olmayı arzulamak da aptallık. Sürekli mutlu olduğumuz evrende yaşamın kendisine vakit ayıramaz buluruz kendimizi. Hep bir nihai hedefimiz vardır, peki ya ona ulaştıktan sonra? Saf bir mutluluk beklemek saçma olur. Bizler insanız, ilişkiler, çevre, maddiyat, felsefe veya herhangi bir şey. Gidip kendimizi üzecek, mutluluktan başka duygular yaşatacak durumlar bularak kendimizi o durumlara teslim ederiz. Üstesinden gelmemiz gereken bir şey kalmayınca kendimiz engeller inşa ederiz. Nihai mutluluk mu? İstemiyorum, kalsın. Bana insanlığı verin.”</p><p><em>Kötü, küstah ve kısacık bir metin yazdığını düşünür fakat metin dürüsttür. Elbette kendi dürüstlüğünü görememiştir, metin muhtemelen çöpe gidecektir. Ellerini klavyeden çektikten sonra kapı açılır.</em></p><p>-Yazdın mı yazını?</p><p>+Evet.</p><p>-Her neyse, haydi dışarı çıkalım. Çok güzel bir bar buldum.</p><p>+Haydi o halde, çıkalım.</p><p><em>Fotoğraf: Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi. Kendim çekimim.</em></p><p><em>Resim: Bedri Rahmi Eyüboğlu (Eyüboğlu aile koleksiyonu) “Kırmızı Öpücük” 1965</em></p><p><em>Originally published at </em><a href="https://open.substack.com/pub/ardaaslankaya/p/insanca?utm_campaign=post-expanded-share&amp;utm_medium=web"><em>https://open.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3033aa4d7a82" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/i%CC%87nsanca-3033aa4d7a82">İnsanca</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bizi belirleyen “biz” miyiz?]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bizi-belirleyen-biz-miyiz-947a69b102d7?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/947a69b102d7</guid>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 Mar 2026 13:57:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-03-22T19:15:21.518Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Bilinç, anlamsızı dilimiz yettiğince anlamlandırma çabasıdır.</blockquote><figure><img alt="Resim: Günseli Partanaz. Umutlar Hiç Bitmesin. MSÜ, 1976. Fotoğraf: Kendi çekimim" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*s3fm-kUIC66XqolY.jpeg" /><figcaption>Resim: Günseli Partanaz. <em>Umutlar Hiç Bitmesin. </em>MSÜ, 1976. Fotoğraf: Kendi Çekimim</figcaption></figure><p>Yapay zekaya biyolojik bir beden verelim ve ona dokunalım. Onun vereceği tepki hisle verilecek tepki değildir, uyarana karşı kodlanmış bir davranıştır. Biyolojik beden ve sinir sistemi dahi olsa o entegre yapı bunu yapay zekaya iletmekle yetinir. Bu tepki kodlandığı veya “fikir yürütebildiği” için verilecek bir tepkidir. Uyaranın can yakıcı olduğunu varsayalım, yapay zekanın bu durumda canı yanmaz sadece “uyarıldı” girdisine “hamle yap, tepki ver” sistemi tetiklenir. Böyle düşününce pek mantıklı fakat asıl soru şudur: Bizim bundan farkımız ne?</p><p><em>Anlamlandırma! Bizler “hisler” yaşarız, uzun vadeli planlar kurarız ve bir kişilik oluştururuz. Bir algoritmanın kendi gerçeğine “cüret” etmek gibi bir ihtiyacı yoktur.</em></p><p>Diyebilirsiniz elbette, fakat bu ancak kelimelerle oynamak olur. Anlamlandırma dediğimiz süreç aslında girdiyi (uyaranı) bir çıktıya (tepkiye) dönüştürürken arada geçen süreçtir. Yani güncel yapay zekaların “derin düşünme” modlarının çok daha karmaşık halinden pek bir farkı yoktur. Uzun vadeli planlarımız veya yapmayı düşünüp bir süre boyunca yapamadığımız şeyleri bir anda yapmaya karar verdiğimiz anlar ise, o an hormonların ve nöronların o karmaşık süreçte, o istediğimizi yapabilmemizi sağlayacak şekilde denk gelmeleridir ya da dış müdahalelerle bizim onları o hale getirmemizdir. Ek olarak bu argümanlar düşünülürken insanların, tek hücreli canlılar gibi “hayatta kalmaya programlı” oldukları ön kabulü hatasına düşmemeliyiz.</p><p>Bir girdi iç ya da dış etkenle oluşabilir. İç etkenler fiziksel ve kimyasal olabilir. Girdiden sonraki işlem süreci, yani “anlamlandırma” beynimizin (prefrontal korteksin) veri işlemesidir. Bu veri işleme süreci aşırı karmaşıktır, kendi içinde kıyaslamalarla ilerler, devasa bir dil modeli gibidir. Çıktı ise verdiğimiz tepki, yaptığımız şeydir. Yani aslında “istenilen” konfigürasyona ulaşma sürecidir.</p><p>Peki o halde bizlerin makineden ne gibi bir farkı var? Ya da herhangi bir farkımız var mı? Özgür iradeden bahsedebilir miyiz?</p><p>İrade kelimesini tanımlamamız gerekir, çünkü irade kelimesi de bir dil oyunudur. Tanımımız “bir şeyi yapmaya cüret etmektir”. Bu bir seçim özgürlüğü değildir, ya da kendi farkındalığına varmak değildir. Kendi farkındalığına varmak bilinçtir, buna daha sonra değineceğiz. İrade, demin bahsettiğimiz o konfigürasyon sonrası ortaya koyduğumuz somut tepkidir.</p><p>Evrimdeki süreçler, toplumsal yaşam ve bununla beraber gelen sorumluluk ve ahlak fikirleri, bunlar beyinlerimizi fazlasıyla kompleksleştirerek bizleri “iradeli” ve “bilinçli” kıldı, fakat bunlar tamamen fiziksel ve kimyasal düzeyde olan şeylerdir. Bunu kabul edersek, özgür irade yoktur. Bilinç dediğimiz şey ise yalnızca bütün bu durumların “dilimiz yettiğince” farkına varmamızdır. Bilinç aslında bir olaya bakıp onu anlamlandırmaktır. Bahsettiğimiz girdiden sonraki süreç bilinci oluşturur ve bilinç tek başına değiştirmek değildir. Bilinç yalnızca girdilere bakarak, dilimiz yettiğince onları indirgeyerek anlam verme çabasıdır. Tahmin yürütmek en ilkel özelliklerimizdendir, hayatta kalmamızı sağlayan yegane özelliğimizdir. Unutmayın ki tahmin yürütmede başarılı olduktan sonraki başarılı tahmin edilen olgu bizim tarafımızdan oluşturulmamıştır, yalnızca onu “bilmiş” oluruz. Yani beynimize geri dönersek bu karmaşık süreçler sonrası konfigürasyonun çıktısını, bilincimiz biz yapmışız gibi “anlamlandırarak” kaosu bilindik düzeye indirger.</p><p>Kafanızı biraz daha karıştıralım ve Marx’tan iki kavram alalım, base (altyapı) ve superstructure (üstyapı). Biz bunları şöyle kullanacağız: base (fizik/kimya) — superstructure (bilinç/düşünce).</p><p>Madem özgür irade yok ve determinizmi benimsedik, yaptığımız her şey, verdiğimiz her kararı tamamen base mi belirliyor? Yani o “base determines superstructure” (altyapı üstyapıyı belirler) klasiğine mi geldik? Yoksa biraz da Gramsci’den alıntı yaparak aslında üstyapı ve altyapı ilişki içerisindedir, yani ikisi de birbirini etkiler mi diyeceğiz? Yani altyapımız düşündüğümüz şeyi belirlerken, üstyapımız da altyapımızı belirleyebilir mi?</p><p>Böyle düşününce, özgür irade vardır diyebilir miyiz?</p><blockquote><em>-Kafa karıştırıcı olduysa benimle iletişime geçmekten çekinme, ey okur. Buraya kadar okuduysan teşekkür ederim.</em></blockquote><p><em>Originally published at </em><a href="https://open.substack.com/pub/ardaaslankaya/p/bizi-belirleyen-biz-miyiz?r=70n11h&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web"><em>https://open.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=947a69b102d7" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bizi-belirleyen-biz-miyiz-947a69b102d7">Bizi belirleyen “biz” miyiz?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Heves.]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/heves-715d619ebe01?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/715d619ebe01</guid>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye-yayını]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[kurmaca]]></category>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 06 Feb 2026 05:55:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-06T05:55:30.139Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Tek bir isteğim vardı, aşağı düşmemek.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*XBOtSo3DlYnzDGMR.png" /></figure><p>Hevesliyken yıkıcıydım. Bir ata biner, bana atılacak okları umursamadan dümdüz sürerdim. Gözüm karaydı ve kendimden başka kaybedecek hiçbir şeyim yoktu. Yeri geldi atımı dört nala dümdüz sürdüğüm yollarda, ne bir ok, ne de bir mızrak isabet etti. O zamanlarda atımı durdurup en yakındaki zehirli bitkileri ısırırdım. Sonra atıma geri biner, üzengiyle atımı dürter ve devam ederdim. Gerçekten oklar ve mızraklardan çok yara alınca zehrin bana bir şey yapmayacağından emindim.</p><p>Yıkıcılığımla dört nala sürerken fark etmediğim bir uçuruma denk geldim. Atımı durduracak vaktim yoktu, atımın üzerinden atladım. Atım uçurumdan yuvarlanarak, acı verici, korkunç ve beni dehşete düşüren sesler çıkardı. O denli acı vericiydi ki düşen ben olmalıydım diye düşündüm. Ben ise uçurumun kenarındaki sağlam bir dal parçasına, sanki zehirli bitkileri yiyen, oklara kafa tutan, o hevesli insan değilmişim gibi tutundum. Tek bir isteğim vardı, aşağı düşmemek.</p><p>Kaslarım iflas edene kadar, irade gücüm tükenene kadar tutundum. Düşeceğimi sandığım anda, yüzünü dahi seçemediğim birisi beni kolumdan tutup çekti. Nereden geldiğini, kim olduğunu ve beni nasıl fark ettiğini hiç bilmiyordum. Beni kurtardıktan sonra hiçbir şey söylemeden soğuk bir tavırla atına atlayıp gitti. Arkasından “Gitme lütfen! Silahımı, hayatımı… her şeyimi sana adamak istiyorum!” diye bağırdım. O ise çoktan atıyla beraber gözden kaybolmuştu. Dizlerimin üzerine çöktüm, o şekilde ne kadar kaldığımı bilmiyorum.</p><p>Dal parçasına sonuna kadar tutunmaya karar verdim, artık ne yıkıcıydım ne de hevesli ama hevesini kaybeden birinin dala tutunmasının ardındaki sebebi hiç bulamadım. O silüet beni yıkıcılıktan çekip çıkarttı fakat nereye gideceğimi göstermedi. <em>Bildiğim yolun nereye gideceğini gördüm, bilmediğim yolların ise nereye gideceğini öğrenecek hevesim kalmamıştı.</em></p><p><em>Originally published at </em><a href="https://open.substack.com/pub/ardaaslankaya/p/heves?utm_campaign=post-expanded-share&amp;utm_medium=web"><em>https://open.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=715d619ebe01" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/heves-715d619ebe01">Heves.</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sarhoş Yazardan Yeni Yazı]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/sarho%C5%9F-yazardan-yeni-yaz%C4%B1-1e0e29e68b71?source=rss-4927e4ae154a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1e0e29e68b71</guid>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye-yayını]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Arda Aslankaya]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 03 Feb 2026 11:20:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-04T07:09:33.545Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Yine o yavan, kısa ve yoğun öykülerden birisini yayınlamış.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*jj7bTxjLFpmDt2nH.png" /></figure><p>Her ay bir kere uğrayıp dergi aldığım dükkanın önüne düşmüştü yolum. Normalde sadece ay başları girer, her ay düzenli aldığım dergileri alır çıkardım. Dergiler hemen ayın başında raflara düşmediği için yeni bir aya geçtiğimizde en az üç gün geçmesini bekler, dükkana öyle giderdim. Ayda sadece bir kere gidip aldığım dergiler dahi evimde çok yer kaplamaya başladığından kendime ayda bir kereden fazla girmemeyi öğütlemiştim. Eğer bunu huy edinmeseydim evde bir sürü okunmamış dergi birikecekti.</p><p>Bu sefer kendimi tutamadım, içeri girdim. Ne yaparsam yapayım yeni bir dergi almayacaktım, henüz ayın ortasındaydık ve halihazırda aktif takip ettiğim dergilerin yeni sayılarını almıştım. Dergiler dükkanın hemen bir üst katında sergileniyordu, içeri girer girmez ayaklarım beni oraya yöneltti. İstemsizce yaptığım bu hareketin farkına varıp yolumu kitaplara çevirdim. Rafların arasında gezindim, Türk romanları, şiirleri, dünya edebiyatı, hiç sevmediğim fantastik öyküler ve felsefe. Elime kitap alıp ilk sayfalarını okuyup bırakıyordum. Son zamanlarda o kadar dergi okuyordum ki muhtemelen dikkat sürem artık kitaplara yetmez oldu. Elime alıp ilk sayfalarını okuduğum hiçbir kitap beni kendine çekmedi. Yaklaşık yarım saatimi böyle geçirdikten sonra kendimi üst katta dergi rafının tam önünde buldum.</p><p>Siyasi dergiler bu sefer hiç ilgimi çekmedi, zira evimde hepsinin yeni sayısı vardı. Raflara biraz daha bakındığımda sol siyasi dergilerin kapladığı devasa alanın tam arkasında, gazete kağıdına basılmış, buruşmuş ve alt kısmı biraz yırtılmış bir dergi gördüm. Arka taraftan sert bir hamleyle çekip çıkarttım, diğer dergileri tek tek kaldırmak istemiyordum. Alışkanlığımdan dolayı içeriğine ya da ön sayfasına bakmadan, gözüm hemen fiyatı aradı. Fiyatı bulamadım, bu ücretsiz demek oluyordu. Hemen ön sayfasına baktım ve ilk sayfada kocaman bir punto ile <em>“Sarhoş Yazardan Yeni Yazı” </em>yazıyordu. İlgimi çekmişti, sarhoş yazar kimdi ki?</p><p>Dergi gazete kağıdına basıldığından boyutu da büyüktü, kasaya inince, derginin ücretsiz olduğunu teyit etmek için kasiyerle bir göz teması kurup emin olmak istedim. Kasiyer nazikçe bana başını sallayarak beni onayladı, ben de dergiyi ikiye katladım, kolumun altına aldım ve dükkandan çıktım. Eve girdiğimde dergiyi salondaki sehpanın üzerine fırlattım ve kıyafetlerimi değiştirdim. Kendime bir kahve koydum ve ilk sayfadan o büyük puntoyla yazılan yazarın yazısından başladım.</p><p>Öyküyü okuyup bitirdiğimde derginin birkaç ay öncesine ait olduğunu gördüm. Dergideki diğer öyküler çok sıradandı ama o sarhoş yazarın öyküsü beni şaşırttı. Diğer öykülerden neredeyse hiçbir farkı yoktu. Okurken zerre eğlenmemiş ya da bir şey hissetmemiştim. Öyle sıradan kısa bir öyküydü. Sarhoş yazar lakabı ise anlam kazanmıştı. Öykü sıradandı evet ama ayık kafayla yazılacak gibi değildi, sanki yazar üzerindeki bütün sosyal filtreleri kırmış, egosunu yok etmiş ve kendi gibi yazıyordu. Samimiydi.</p><p>O gece uyuduğumda yazarın tasvir ettiği dünyada gözümü açmıştım. Rüyamda yazarın birinci ağızdan anlattığı karakterdim. Çok sefil bir hayat yaşadım, parasızlıktan falan değildi, karakter her yönüyle sefildi. Dünyası, durumu, çevresi ve ailesi neredeyse kusursuzdu, ama o tarif edemediğim sefillik karakterin içine işlemişti. Sanki karakter iyi olan ya da kötü olan her şeyi yük görüyor ya da bir an önce kurtulmak istiyor gibiydi. Kurgu olduğu çok belli bir öykü beni nasıl bu kadar içine çekebilmişti hayret ettim. Rüyama girecek kadar etkili bir öykü değildi, pek yavandı. Yazar karakteri birincil ağızdan anlatsa dahi kurgu olduğu her yönüyle belli bir öyküydü. Rüyama girmesi çok ilgimi çekti, yazarın başka yazılarını okumak istedim.</p><p>İnternetten araştırmaya koyuldum, yazar yazılarını sadece bu dergide yayınlamış ve hayatı boyunca kitap çıkartmamıştı. Biraz daha gezindikten sonra bir sosyal medya hesabında yazar hakkında neredeyse yeni yayınlanmış bir biyografi gördüm. Yazar ünlü olmadığından pek çok mecrada yoktu, internette detaylı aratınca dahi başka hiçbir yazısına rastlamadım. Ben de biyografisini okumaya karar verdim.</p><p>Depresif bir çocukluk, başarısız bir üniversite hayatı, işsizlik ve sonunda alkolizm. Biyografisini okudukça daha da şaşırdım, gerçekten çok detaylıydı. Sanki biyografisini dahi kendi yazmış gibiydi, öyküsünde kullanılan dille pek benzer bir dil kullanılmıştı. Kendisi hakkında pek çok bilgi vardı ama bu bilgiler dışarıdan birinin yazacağı türden değildi. Biyografinin sonunda öykülerini yayınladığı dergide son öyküsünü yayınladıktan sonra trajik bir şekilde intihar ettiği yazıyordu. Çok şaşırmıştım, nedense yazarın yaşadığını düşünüyordum.</p><p>Bir sonraki ayın başında o dergiyi bulma umuduyla ayın ilk gününden beri her gün dükkana gider olmuştum. Her ay aldığım dergileri dahi almamış, sadece o yazarın olduğu dergiyi bekliyordum. Kasiyere sorduğumda ise “birkaç genç gelip bırakıyor, gelir mi bilmiyorum, zaten birkaç aydır gelmediler” demişti. Ayın onuncu gününde dükkana girip neredeyse koşar adımlarla raflara yine gittiğimde aynı dergiyi görmüştüm. “ <em>Sarhoş Yazardan Yeni Yazı” </em>Başlık aynı olduğundan eski sayıyı bıraktılar sandım, kontrol ettiğimde içeriğinin farklı olduğunu gördüm. Yazar ölmemişti!</p><p>Dergiyi aldım, eve girer girmez okudum. Neredeyse tamamen aynı konu ele alınmış, yine o yavan, kısa ve yoğun öykülerden birisini yayınlamış. Kendi kendime saçma bir beklentiye girmiştim, yazar gerçekten de başarılı değildi. İnternetteki o biyografi de muhtemelen ucuz ve başarısız bir reklam çalışmasıydı diye düşündüm. Dergiyi birkaç ay boyunca raflarda bazen gördüm, bazen görmedim. Her yeni sayısında, ön sayfada, o büyük puntoyla yazılmış aynı metin vardı “ <em>Sarhoş Yazardan Yeni Yazı” </em>Dergi düzenli gelmediğinden düzenli alamıyordum.</p><p>Aradan geçen üç yılın ardından dergi okuma alışkanlığımı kaybetmiştim artık ne yazar ne de siyasal dergiler ilgimi çekmiyordu. Zaten bölgeden de taşınmıştım, yakınlarımda ise düzenli olarak dergi getiren bir dükkan yoktu. Bir gün ablam hastalandığından dolayı eski evimin yakınlarında oturan ablamı ziyarete gitmiş, dönerken ise dükkana rastlamıştım. İçeri girmeye karar verdim, dergi raflarına yöneldim ve gözüm sarhoş yazarı aradı. Dergi rafları sarhoş yazarın yazdığı o dergiyle doluydu ve bu sefer başlıkta “ <em>Sarhoş Yazarın Trajik İntiharı” </em>yazıyordu.</p><p><em>Originally published at </em><a href="https://open.substack.com/pub/ardaaslankaya/p/sarhos-yazardan-yeni-yaz?utm_campaign=post-expanded-share&amp;utm_medium=web"><em>https://open.substack.com</em></a><em>.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1e0e29e68b71" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/sarho%C5%9F-yazardan-yeni-yaz%C4%B1-1e0e29e68b71">Sarhoş Yazardan Yeni Yazı</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>