“Yabancı” ve “Dönüşüm” ün başkahramanlarının bunalımında, toplum çok önemli bir faktör olarak görülmektedir. “Yabancı” adlı romanın başkahramanı olan Meursault, yüzeysel, basit zevkleri olan, içgüdüleriyle yaşayan, kendine dönük, insanlara karşı mesafeli, olayları dışardan gözlemleyen, kaygısız, acı ve heyecan karşısında tepkisiz, insani değerleri gelişmemiş, topluma ve toplumsal değerlere oldukça yabancı bir bireydir.

Kendisi, çevresi -yani toplum- tarafından garip bulunsa da, o da çevresindeki kişi ve olayları garip bulmaktadır. Roman boyunca tanıdığımız Meursault, ondan her talepte bulunan insana boyun eğmiş, “Bence bir” ifadesiyle, istenilen eylemi yapsa da, yapmasa da onun için hiç fark etmeyeceğini ortaya koymuştur. Meursault, kendi iradesi ve kararlarıyla değil, başkalarının iradesiyle yaşamaktadır. Romanın yazarı Albert Camus’nün varoluşçu bir yazar olduğu düşünülünce, Meursault’un bu çaresiz yaşamı, J.P Sartre’nin “Başkaları cehennemdir.” sözünü hatırlatmaktadır. Meursault’un yaşamı bir sürüklenmedir. Tercihleri ve prensipleri olmadığı için, ilkesiz yaşadığı için, tuhaf dostluklar edinir, suçluları korumaya çalışır, Raymond adlı yeni tanıştığı komşusu için yalancı tanıklık yapar, Raymond’ın metresine hakaret mektubu yazar, hak etmediği ve kendisinin içinde yer almadığı olaylar nedeniyle düşmanlar kazanır. Aslında onu hiç ilgilendirmeyen bir olay olan Raymond’ın Araplar tarafından yaralanması, sonuçta istem dışı bir şekilde, kavurucu sıcağın etkisiyle bu Araplardan birisini öldürmesi ile sonuçlanır. Kötü bir kişiliği olmamasına karşın, “katil” damgası yiyerek idam edilir. Olaylar bir bakıma kendi dışında ve hatta ona rağmen gelişir.

Kitapta sevgilisi rolünü üstlenen Mary, Meursault’a onunla evlenmesini talep ettiğinde Meursault’un cevabı “Bence bir” olmuştur. Annesinin vefatı sonrasında onun cenazesine gittiğinde, bunu can sıkıcı ve rahatsız edici bulmuştur. Ne aile, aşk, ne ahlaki değerler, ne din, ne de ölüm onun için önemlidir. Bu vurdumduymazlığı incelendiğinde, Meursault’un bu boş vermişliğinin altında yatan derin bir depresyonun izleri ortaya çıkmaktadır. Ancak idamı beklerken hücresinde geçirdiği süreç içerisinde bir aydınlanma yaşamış, hayata bir anlam verebilmiştir. Hayatında ilk defa hapishanede onu ziyarete gelen rahibe “Hayır” demiştir, aslında hayatın kendi seçimleriyle şekillenebileceğinin bilincine varmıştır. Meursault, olayları duyularıyla gözleyen, duyguları ise hiç önemsemeyen bir karakter olarak yansıtılmıştır. Duyularını en çok tetikleyen, onu en çok rahatsız eden şey sıcak havalar, parlak ışık, kavurucu güneş ışınlarıdır. Sıcak havaların, Meursault’u çok rahatsız eden başka bir etken olan toplumsal beklentiler ve baskılar sonrası ortaya çıkması ise düşündürücüdür. Annesinin cenazesini kaldırırken Meursault’un en çok rahatsız olduğu şey, kavurucu sıcaklardır. Sıcak havanın onu, omuzlarındaki bir yük gibi ezdiğini tasvir eden betimlemeler sonucu, romanda kullanılan sıcak havanın toplumsal baskılarla özdeşleştirilme ihtimali ortaya çıkmıştır. Meursault, kumsaldaki Arabı öldürmeden önce, yine sıcaktan inanılmaz derecede bunalmış, yazar bunu okuyucuya yansıtabilmek için, “cehennem sıcağı”,“haddinden fazla ısınan kumlar”, “kıpkızıl” gibi tanımlamalara başvurmuştur. Yine toplumsal baskıların altında ezilen Meursault, bilinçsiz bir şekilde de olsa, çevresinde ona ve ruhuna baskı yapan toplumun bir parçası olarak gördüğü Arabı birkaç kere ateş ederek öldürmüştür. Albert Camus’nün karakteri gibi, Franz Kafka’nın “Dönüşüm”ündeki başkarakter Gregor Samsa’da toplumsal baskı ve beklentiler sonucu ağır bir depresyonun semptomlarını göstermektedir. Samsa, geçmişi belirsiz, zevkleri olmayan, bir aşk ilişkisi bulunmayan, inançları ya da politik görüşleri olmayan, görev ve aile sorumlulukları altında ezilen, suçluluk duyguları yaşayan, korkak, içedönük, kendi kazandığı paraya ve onunla elde edebileceklerine karşı yabancılaşmış, amirleri ve ailesi tarafından kuşatılmış, geleceğe yönelik kişisel hayalleri olmayan bir karakter olarak betimlenmiştir. Samsa’nın bunalımı romanda “Yabancı”dan çok daha belirgin bir metaforla okuyucuya sunulmuştur. Samsa, romanın başında bir hamam böceği olarak uyanmıştır. Samsa’nın böcekleşmesi, toplumun kendisinden bekledikleri ve baskısı karşısında, pis bir hamam böceğinden farksız bir hayat sürdürüyor olmasının yazar tarafından somutlaştırılmasıdır. Böyle olağanüstü ve korkunç bir olay sonucunda bile toplum ona yaptığı baskıyı kesmemiş, roman ilerledikçe onun üzerine daha da çok gitmiştir. Öyle ki, böcek olması nedeniyle toplumun beklentilerini karşılayamıyor hale gelen Samsa, bu onun suçuymuş gibi hor görülmüş, çevresindekilerce hayal kırıklığı olarak tanımlanıp, aşağılanmış ve dışlanmıştır. Elbette ki bir insanın birdenbire bir hamam böceğine dönüşmesi mümkün değildir, ancak beklentileri karşılanmayan toplumun acımasızlığı, Samsa bir hamam böceği olarak uyanmasa da aynı olacaktır. Hayattan herhangi bir beklentisi olmayan ve başkalarının mutluluğu için kendisini paralayan Gregor, Kafka’nın yorumuyla bir böceğe dönüşmüş, bunalımlı bir insanın hal ve hareketlerini andıran bir hayat sürdürmeye başlamıştır. Yatağından hiç çıkmayan, insan içine çıkmaktan kaçınan, yemek ve su gibi ihtiyaçlarını bile karşılamayan, olayları dışardan seyreden, temizliğine dikkat etmeyen, karanlığı seven, karakterinin ve böceğe dönüşmeden önceki benliğinin son kanıtlarını yansıtan odasının, kız kardeşi ve annesince boşaltılmasını bile engelleyemeyen, çevresindeki olaylara karşı bütün hakimiyetini ve kontrolünü kaybeden, zavallı bir karaktere bürünmüştür. Bu açıdan incelendiğinde hem Meursault, hem de Samsa, toplumsal ögeler nedeniyle bir bunalım yaşamakta, hayatlarında ise bu bunalımın bulguları rahatça tespit edilebilmektedir.

İncelenen iki romandaki karakterleri bunalıma iten başka bir unsur ise sürdürdükleri hayattır. “Yabancı” romanının başkahramanı Meursault, romanda geçen zaman dilimi içerisinde çevresinde olan olaylara tepkisiz, her şeye boyun eğen bir mizaca sahiptir. Ne işi, ne annesinin ölümü, ne Mary, ne Raymond, ne Araplar, ne de kendisi aslında onun umrundadır. Hayatından o kadar memnunsuz, o kadar bıkmıştır ki, kendi hayatını iyileştirmek için göstereceği herhangi bir çaba bile ona çok yorucu gelmektedir. Hayatının sonuna kadar mutlu olmak için çabalayıp, sonunda yine mutsuz ölmekten korkuyor gibi bir izlenim yaratır okuyucuda. Bu açıdan incelendiğinde, romanın yazarı Albert Camus’nün benimsediği Varoluşçuluk felsefesinin izleri, yarattığı karaktere de yansımıştır. Meursault’un kendi hayatıyla ilgili tatminsizlikleri, onu çevresindeki olaylara yabancılaştırmış, hayatın değer ve önemi gözünde sıfıra inmiştir. Bu nedenle de, kendi mutsuzluğunu, başkalarını –tam olarak başaramasa da- mutlu ederek kapatmaya çalışır. Mary’e karşı yoğun hisleri olmamasına karşın onun evlenme isteğine onay vermesi, Raymond’ı bir arkadaş olarak benimsemediği halde onun için kirli işlere bulaşması, hatta bir bakıma onun için birisini öldürmesi tamamiyle bu tutumunun sonucudur. Annesinin cenazesine gidebilmek için patronundan iki günlük izin istediğinde patronuyla geçen diyalogu şu şekilde ifade etmiştir; “ Ortada böyle bir mazeret varken hayır diyemezdi. Ama pek de hoşnut görünmüyordu. Hatta ona, ‘Bunda benim bir suçum yok’ dedim. Karşılık vermedi. O zaman, böyle söylememeliydim, diye düşündüm…”, Daha karakteri yeni tanımaya başlayan okuyucu, romanın ilk sayfasında geçen bu kısa iletişim ile, Meursault’un kendi his, istek ve beklentilerine duyduğu kayıtsızlığın somutlaştırılmış bir ifadesine tanık olmuştur. Annesi ölmüştür, cenazesine gidecektir, patronundan izin istemesi gayet doğaldır. Ancak Meursault roman boyunca gösterdiği tavrı burada da göstermiş, patronunun rahatsızlığını önemsemiş ve hatta özür dilercesine açıklama bile yapmıştır. Kendi hayatına faydası dokunmayan ancak başkalarına yardımcı olarak önemli ve işe yarar hissetmeye çabalayan depresif bir birey semptomları göstermektedir. Sürdürdüğü hayata karşı doyumsuzluğu ve memnuniyetsizliği, Meursault’un bunalımlı karakterinin oluşumundaki önemli yapıtaşlarındandır. Aynı memnuniyetsizlik ve çevresindekilere boyun eğme tutumu, Franz Kafka’nın romanındaki Gregor karakterinde de gözlemlenir. Gregor’un bunalımı, Meursault’unkiyle karşılaştırıldığında farklılıklar göze çarpmaktadır. Gregor’un geçmişteki depresyon ipuçlarını ele veren davranışlarından romanda bahsedilmiş, ancak roman boyunca bu sürecin başka bir versiyonu olan baş kaldırma süreci incelenmiştir. Meursault’un pasif depresif, Gregor’un ise manik eğilimli depresif tutumları, bunalımlarındaki farkı oluşturur. Gregor hayatından memnun değildir; ne bir arkadaşı, ne bir sevgilisi, ne de kendi hayat beklentileri vardır. Hayatını üçü de istese çalışabilecek konumda olan babası, annesi ve ablasına iyi imkanlar sağlamak için çalışarak geçirmiş, işi gereği sürekli seyahat edip, düzenli bir sevgili ya da arkadaş bulamayacak kadar yoğun çalışmıştır. Kitabın başlangıcına kadar geçirdiği hayatta hep kendi mutsuzluğunu, başkalarını mutlu ederek örtmeye çalışmıştır. Bu çabasının karşılığında patronundan gördüğü baskı ve zulüm, ailesinin takdirsizliği onu boşvermişliğe itmiş, roman boyunca bir “hamam böceği” olarak yaşamıştır. Elbette birdenbire bir hamam böceğine dönüşmesi mümkün değildir, yazarın burada kullandığı hamam böceği benzetmesi, ailesini ve çevresini mutlu etme çabasını kestiğinde gördüğü böcek muamelesinin bir ifadesidir. Bu karakterin isyanıdır, yazar Gregor’u ailesi için çalışamayacak konuma getirmiş, onlar için çabalamamasına bir bahane, kılıf uydurmuştur. Hayatı boyunca mutlu etmek için uğraştığı ailesinin bu durum karşısındaki tutumu ise, onu hor görmek, kendi yanlarında barındırmamak, odasındaki eşyalarından mahrum etmek, pislik ve sefalet içinde, soğuk bir odada, aç, susuz, insanlarla iletişimden yoksun bir durumda bırakmak olmuştur. Karakterin ise eli kolu bağlıdır, bir daha onların kölesi olmamaya kararlıdır, isyanına kadar yaptıklarının karşılığının bu şekilde ödenmesi ise onu daha da böcekleştirmiş, depresyonunu tamir edilemeyecek derecede tetiklemiştir. Sonuç olarak, ağırlaşan bunalımı, onun önüne getirilen başlarda beğenmediği, sonradan beğenip beğenmeyeceğini umursamadığı yemekleri yememesine, başka bir deyişle intihar teşebbüsüne kadar ilerlemiştir. Ailesi de bunu engellemek için bir çaba göstermemiştir. İntiharına göz yumulmuş, bir bakıma ölüme itilmiştir. Bu iki başkarakterin hayatlarına duydukları olağanüstü memnuniyetsizlik, ikisinin de bunalımına sebebiyet vermiş, iki romanın sonunda da karakterlerin bu depresyonları onları ölüme kadar sürüklemiştir. Oysa ikisi de hayatlarından memnun, çevrelerindeki olayları umursayan insanlar olsaydı, Meursault çok az tanıdığı komşusunun ricası üzerine deniz kenarına gitmeyecek, tanımadığı birini komşusu ile husumeti yüzünden vurmayacaktı. Aynı şekilde hayatına istediği şekilde yön verme iradesi Gregor’da olsaydı, ailesinin bakımına muhtaç kalmayacak, onların aşağılamalarını tecrübe etmeyecek, bir böcek olmayacak ve sefalet içerisinde hayata gözlerini yummayacaktı.

Bu iki romanda incelenen bunalım teması, romanların yazarları tarafından yaratılan başkarakterler aracılığıyla okuyucuya sunulmuştur. Bu bunalıma sebebiyet veren olaylar zinciri, karakterlerin tepkileri ile bağlantılı olarak yaratılmış, yazarlar okuyucuya birebir karakterlerin hislerini aktarmıştır. Meursault’taki boşluk, hissizlik, umarsızlık, Gregor’daki çaresizlik, mutsuzluk, isyan, bu iki romanda da açıkça ve anlaşılır bir biçimde okuyucuya sunulmuştur. Bunalım karakterler tarafından bizzat tecrübe edilmiş, okuyucuya bunalımlı insan modelleri tanıtılmış, nedenleri ve doğurdukları neticeler ile romanlar sonuca bağlanmıştır. (2006)

Shakespeare illustrates betrayal and deception in two different ways. In the first way he uses, he creates events that lead characters to unconsciously betray the other characters. Othello betrays Desdemona by not putting enough trust in her faithfulness, and ending up killing her based on false accusations. Othello says; “I would not kill thy unprepared spirit; No; heaven forfend! I would not kill thy soul”, (Act 5, Scene 2) to Desdemona as the first reference he makes to his decision of murdering her. After he takes away Desdemona’s life, he still bad-mouths her as it is seen in his line “She turn’d to folly, and she was a whore”, (Act 5, Scene 2) These lines prove Othello’s unconscious betrayal he makes to his beloved wife. The lines by Othello, “Whip me, ye devils, From the possession of this heavenly sight!Blow me about in winds! roast me in sulphur! Wash me in steep-down gulfs of liquid fire! O Desdemona! Desdemona! dead! Oh! Oh! Oh!” (Act 5, Scene 2) show how devastated he feels after finding out what happened in reality. These lines show us that in fact his motives were not ill mannered and devil-like, and that he acted on Iago’s misleading comments without questioning his truthfulness. Othello feels too guilty that he decides he can’t stand to live with knowing what he has done:” I kiss’d thee ere I kill’d thee: no way but this; Killing myself, to die upon a kiss.” (Act 5, Scene 2). If he feels like he’s made an error in killing his wife after finding out about her loyalty, this occasion can be detected under the group of unconscious betrayals, since he didn’t really mean to harm her like this and he killed her without knowing the real consequences of his action. Another example of unconscious betrayal is the betrayal that occurred between Othello and Cassio. Othello treats Cassio like he has cheated behind his back, having an affair with his wife, Desdemona. Othello grows these ideas in his mind only based on Iago’s consciously-created hints and situations. Othello asks, “[Advancing] How shall I murder him, Iago?” (Act 4, Scene 1) after hearing Iago’s conversation with Cassio about Bianca, whom Othello believes to be Desdemona that had been the topic of the conversation. Even though Cassio was considered to be a good officer by Othello, after the suspicion seeds Iago placed in Othello’s head, Othello completely loses his trust and belief in Cassio, betraying him without realising it is a betrayal. There is another minor example of unconscious betrayal in Othello. Cassio gets closer to Desdemona, even though under the influence of Iago, using her to fix his reputation, seeing Desdemona as “the general’s wife”.

Shakespeare uses a second way in his play to illustrate betrayal and deception. He places characters that betray the people around them with full consciousness and full awareness. The biggest example of this kind of betrayal is Iago’s betrayal of Othello in this play. From the beginning of the play up until the ending, Iago betrays, fools and cheats Othello into believing that Iago is the only loyal person around him and everybody else he trusts actually tease him behind his back. Iago makes Othello believe all these illustrations he creates, and he successfully ruins his psychological balance causing him to have illogical arguments and acts. Iago says, “Or to be naked with her friend in bed, An hour or more, not meaning any harm?” (act 4, scene 1). A speech like this would make anybody suspicious, and combined with all the so-called hints and proofs Iago arranges, it drives Othello insane. In another quote by Iago: “So they do nothing, ’tis a venial slip: But if I give my wife a handkerchief,” (Act 4, Scene 1), he misleads Othello again, and makes him believe that his wife had given Cassio the handkerchief Othello gave Desdemona. These kind of tricks and Iago’s monologues prove that he does his betrayal of Othello with full awareness and will. Conscious betrayal is shown in another couple in the play Othello. Emilia betrays his husband, Iago by revealing his plans and cheats. Emilia does this with full consciousness of the situation she would be putting Iago in, but the fact that her mistress gets killed and people stop trusting each other effects Emilia into not caring about Iago’s reputation and dignity. “O thou dull Moor! that handkerchief thou speak’st of, I found by fortune and did give my husband; For often, with a solemn earnestness, More than indeed belong’d to such a trifle, He begg’d of me to steal it.” Says Emilia to Othello, pointing out Iago’s finger in this event. This speech proves that Emilia is consciously, willingly betraying Iago’s trust, the reasonability of her motives don’t matter, she betrays her husband. Another minor betrayal of this sort is the betrayal Desdemona makes to her father Brabantio. She marries someone her father does not fully approve of without letting him know. This kind of behaviour can be detected as aware betrayal since it is disrespectfulness to an older being, lack of loving bonds between the closest family members, and rebellious attitudes. These prove Desdemona marrying Othello to be a typical conscious betrayal towards her father.

Shakespeare, in his famous book Othello has successfully depicted and illustrated the theme of betrayal and deception. He used many examples, and intelligent, sharp events to fully cover different types and environments of betrayal and deception in life. The betrayals could easily be investigated under two headlines of conscious and unconscious betrayal. This had made it easier to also compare the groups of characters that appear to be knowingly betraying their loved ones, and the group of characters that are innocently hurting the loved ones because of external forces. Overall, betrayal and deception turned out to be a significant part of this play, seeing the quantity of all the examples of events to discuss it. (2008)

The blur in my mind seems to have disappeared. I can think straight and recognise the connections between events. Where am I? What day is it? Everything lost its meaning, I no longer have a sense of time, location… Julia’s face everywhere. It feels like a bad nightmare in which the events are horrifying and clever, where as they seem so senseless after the nightmare is over. Julia’s face again. There she is. Victory cigarettes. I want cigarettes. And Big Brother’s angry eyes… They are everywhere, following me wherever I go, watching my every action. He terrifies me, and yet he looks so strong… And safe… I promised. I can’t give up my love or else it wouldn’t only mean a betrayal of my love, but it would also mean that the Party can actually decide who we will love along with everything else they control.

What if Julia had already given up our love? But it can’t be, she is with me, smiling at me and telling me she loves me.

I love Julia. I hate the Party. I remember a time… A time in my life where it was allowed to think and do anything wished… It seems so far away. I can’t recall where I saw this image of life without the Party. I can’t be certain. Maybe it was only a dream. Either a crazy dream, or a clever fact. What does the number two mean anyway? Cigarettes. They don’t give me. I don’t deserve. Who called it two at the beginning, and who decided two plus two equaled four…five…four? Who is checking the tele screens? And how do I think it is one way, when it is said that it is the other way? Why do I even care? I haven’t eaten food. What is the difference if two plus two is four or five, they only have different names, what does it have to do with me? What is Eurasia, who is Eastasia. What is the difference? They are enemy. They kill us. Bombs. Is it worth losing my life. My job. My dignity. Is it something to fight for? Oranges and lemons. I can’t figure out where I remember oranges and lemons. The bells. Julia doesn’t remember what it was either. Julia. What is love? How do I know I love Julia? Is it the idea of rebellion I loved, or the fact that somebody else had the guts to do the undoable, the forbidden… Is it only the excitement to have been able to say what I think, or is it because she looks double-plus good? Is this love? Maybe Julia is one of them… She is a female devil that tricked so the Party could detect my thoughtcrime. Maybe she is at Recdep, hooraying for Big Brother. What am I fighting for? Julia! You were here. I am sorry. I love you, too. They can’t control what’s in out heart, don’t be scared. It will be over one day. We will be together. I wonder if my thoughts are visible, maybe Big Brother can read my mind looking into my eyes. I hate Big Brother. What if they can sense my hatred for Big Brother looking at my face? They will hurt me more. Stop. Don’t think Winston. Think of Big Brother. No. Tele-screen. O’Brien can turn his tele-screen off. Don’t think. They will steal your thoughts. They will rip them out of your head. Hide them. Bury them, so won’t find them. Don’t ever think of these things again. Or else they will disappear.

I wonder what they will do next. I am not in as much pain as before. Maybe I am used to psychological and physical pain. Can the Party remove pain from people? They can remove history. Maybe they erased pain from my mind. They are leaving me alone. No. I will not kid myself. There is not even a small possibility. They are forcing me into the right way. They won’t give up. Maybe they have even more painful plans for me. Will I be taken into room 101? Is there really a room 101? O’Brien said in room 101, there is something that everybody is scared of the most. Maybe Big Brother is there. Brotherhood is in Room 101. There is no Brotherhood. O’Brien wrote the book. I have a bad feeling. Something is eating into my brain. Julia’s eyes. They look so good. They are everywhere I look. So is Julia. I love you, too Julia, they can never get you out of my heart. (2007)

In 1977, Dali painted a painting called “Dalí Lifting the Skin of the Mediterranean Sea to Show Gala the Birth of Venus”. The subject of the painting is Dali lifting the Skin of the Mediterranean Sea with one hand, at the same time putting his other arm around Gala. His hand not only is lifting the skin of the sea, but it also appears to point at Venus who is standing above the couple. Dali’s head seen from the back seems like an old man’s head, having a huge bald spot. The rocks in the middle of the sea seems like Venus’s rest of right leg, seeing that the shapes of the top of the rocks and Venus’s right leg’s end. It is a very significant qualification of Dali to use rocks in his painting, based on his Catalan roots, and his love of the seashores in his birth place. It seems like by lifting up the skin of the Mediterranean Sea, Dali is destroying Venus, at the same time giving Gala a more permanent and important role. Venus had stretched her leg, in order to avoid it from entering the sea, which would cause her leg to break apart like her other leg. Dali tears down all dimensions in this painting, as he does in his other works. All dimensions seem to get mixed up in this painting. This also gives us clues about his personality, of questioning the nature and the concepts(in this case, the concept of Venus, and beauty) around. He looks under the events, irrationalizing the known meanings. With his dreamy and sceptic thoughts, he turns his ideas into concrete images, only by using the tip of his paint brush. — (2007)