Figürler birbirinden ayrılması güç bir bütün oluşturuyor, yine de her biri kendi psikolojik dünyasını taşımaya devam ediyor. Birlik, bireyselliği ortadan kaldırmıyor, yalnızca onu daha görünür kılıyor. Kapalı ya da aşağıya yönelmiş gözler de bu gerilimi derinleştiriyor. İnsan, karşısındakini gerçekten görmekle kendi içine kapanmak arasında gidip geliyor. Belki en yakın olduğumuz anda bile en çok kendimizleyizdir.

Bütün bu çelişkiler heykelin maddesinde de karşılığını buluyor. Fiziksel yapı güçlü, yoğun ve anıtsal, ağırlığıyla kalıcılık hissi veriyor. Oysa figürlerin jestleri son derece kırılgan ve savunmasız. Eserin etkisi de bu karşıtlıktan doğuyor: taşın sağlamlığı, içinde barındırdığı insani kırılganlığı daha da çarpıcı hale getiriyor.

Antinomy -Hande Şekerciler, CI’26

Amerika Birleşik Devletleri’nde 1968’de federal yasa olarak eklenen; Fair Housing Act maddesi ekseninde ilerleyen film The Banker.

Eklenen madde, daha net adıyla: Civil Rights Act of 1968’in Title VIII bölümü, yani Adil Konut Yasası.

Bu yasa şunu yasakladı:
Ev satışı, kiralama ve konut finansmanında kişinin ırkı, rengi, dini veya ulusal kökeni nedeniyle ayrımcılık yapılması. Bu, “The Banker” filmindeki temel meseleyle doğrudan bağlantılı: Siyah Amerikalıların ev, mülk, kredi ve banka hizmetlerine erişiminin sistematik biçimde engellenmesi.

Filmdeki ana karakter Bernard Garrett, çok zeki ve matematiği güçlü bir gayrimenkul yatırımcısı. Ancak o dönemde ABD’de özellikle Jim Crow dönemi ırkçılığı, siyahların kredi almasını, iyi bölgelerde mülk edinmesini ve bankacılık sistemine girmesini ciddi biçimde engelliyor. Garrett, bu engeli aşmak için Joe Morris ile ortak oluyor. Morris de varlıklı, iş bilen, gece kulübü sahibi bir siyah girişimci. İkili, beyaz bir adamı filmde Matt Steiner “vitrindeki patron” gibi kullanarak binalar ve bankalar satın almaya başlıyor. Yani masada beyaz ortak görünüyor; ama parayı, stratejiyi ve gerçek operasyonu Garrett ile Morris yönetiyor.

İşler daha sonra sarpa sarıyor ama iki ana karakterin kısa konuşmasında ise Garret dönüp soruyor, neden beyazlara güvenmiyorsun Morris? Ben beyazlara güvenmem ama siyahlara da güvenmem diyor. Filmin son sahnesinde ise Garret Morris ile duruşma günü yaptığı kısa konuşmada, bu cümlenin öngörü ve tecrübe içerdiğini o gün anlamadığını itiraf ediyor.

Bu gerçek hikaye, nispeten konforlu sınırları belli bir hayatın parçası olan koltuk ve tv ekranından izlediğinde, sadece yakın tarihte dünyanın bugün en özgürlükçü ülkelerinden birinin utancını düşündürmüyor, risk alabilen birinin başka madur insanların hayatına nasıl güç katabileceğini de düşündürüyor. Sistemin güçsüz halkası olarak sisteme karşı bir şey yapma cesaretini aldığınızda tabii ki de bu davranış karşılıksız bırakılmıyor.

Yönetmeni George Nolfi ve 2020 yapımı, ek olarak filmin kendi dışında önemli bir yapım süreci krizi var. Apple, filmin AFI Fest’teki prömiyerini ve ilk yayın planını, Bernard Garrett Jr. hakkındaki cinsel istismar iddiaları nedeniyle ertelemişti. Bu tartışma filmin çıkışını gölgeledi; sonrasında film 2020’de Apple TV+ üzerinden yayınlandı*.

Bir insan neden derisinin rengi farklı olduğu için ev sahibi olamayacağı bir hayatı yaşadı? Hiç farkında bile olmadığımız hayatlar.

*https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/apple-canceled-banker-premiere-sexual-abuse-claims-real-life-subjects-son-1256695/

Tek başıma çıktığım Japonya seyahatinde ne zaman yardıma ihtiyacım olsa, ortak dil konuşamasak da benimle iletişim kurmak için çaba gösterildiği andaki naiflik, kirlenmemişlik farkındalığımı artırdı.

Neydi böylesine alıştığım nobran davranışlar.

İşte o anlarda, uzaklarda bile olsam, aklımın derinlerine ittiğim doğru bulmadığım onca konu, anlamadığım, içindeyken yabancısı olduğum ama bazen de farkında olmadan parçası olduğum bu insana dair hayal kırıklığı.

Bugün önüme çıktığında hatırladığım ve unutmak istemediğim; Mevlana’nın dediği gibi, doğru ve yanlışın ötesinde bir yer var ve seninle orada buluşacağız.

Müzik: Mai Yamada – Damase Piano Works 2