<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Baigalmaa Baatar on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Baigalmaa Baatar on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@baigal?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*SfzMD9C_mceMNY1NO75_lA.jpeg</url>
            <title>Stories by Baigalmaa Baatar on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@baigal?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 17:07:00 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@baigal/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Station F]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/station-f-61bdb89a6d25?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/61bdb89a6d25</guid>
            <category><![CDATA[station-f]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 31 May 2023 14:22:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-05-31T14:22:26.216Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Өнөөдөр бид Парист байдаг европын хамгийн том стартап инкубатор Station F-тэй танилцлаа.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_LRr8JDvsFV1f53coAAwag.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lAaxvd_ev1l73kdnhROIrw.jpeg" /></figure><p>Station F кампус нь 34,000 м2 талбайг хамардаг бөгөөд 3,000 гаруй ажлын өрөө, олон улсын стартап хөгжүүлэх инстуци хамтран ажиллуулдаг стартап төв юм байна. Анх 2017 онд Францын тэрбумтан Завер Ниел байгуулсан (ecole 42-г, Free-g байгуулсан) ба маш олон хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг юм байна.</p><p>Маш олон хөтөлбөр байдаг ба стартап хувь хүмүүст зориулсан хөтөлбөрүүд:</p><ul><li>Founders program: Стартапаа эхний шатнаас эхлээд хөгжүүлэх боломжтой Station F-с зохион байгуулж буй хөтөлбөр. Station F-с коучинг, маркетинг, дэмжлэг, хууль эрх зүй, патент хамгаалалт, хөрөнгө оруулагч татах гэх мэт цогц үйлчилгээ үзүүлдэг.</li><li>Fighters Program: Гадаадаас хамрагдах, боломж бололцоо нь хүрэлцээгүй байсан хүмүүс, майнерити хүмүүст зориулсан хөтөлбөр. Дээрхитэй мөн адил үйлчлгээ үзүүлнэ. Ялгаа нь гадаадаас шилдэг талентуудыг Францын хөрсөн дээр хөгжүүлэх.<br>Энэ хөтөлбөрт шалгарвал 5 жилийн Францын ажлыын виз Station-F өөрсдөө хөөцөлдөж гаргаж өгдөг ба орон сууц, амьдрах орчинг бүгдийг бүрдүүлж өгдөг юм байна. Амьдрах газрын линк: <a href="https://stationf.co/services/flatmates">https://stationf.co/services/flatmates</a></li><li>Femtech program: Эмэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийн төлөөхь стартап. Мөн л адилхан сервис үзүүлнэ Stations F-с.</li><li>Partner program: Нэгэнт компани өргөжсөн бол StationF бусад салбарынхантай хамтрах боломжийг олгодог хөтөлбөр. Жишээ нь Google тэй хамтарч шинэ стартапыг холбох, шинэ талент танилцуулах гэх мэт.</li></ul><p>Нийт хөтөлбөрийн дэлгэрэнгүй танилцуулга нь дараахь линкээр ороод байгаа : <a href="https://stationf.co/programs">https://stationf.co/programs</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=61bdb89a6d25" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[LEMP with Cloudflare SSL]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/lemp-with-cloudflare-ssl-cb15c473a0e2?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cb15c473a0e2</guid>
            <category><![CDATA[docker]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 21 Mar 2023 09:46:16 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-21T09:46:16.540Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4><strong>Prerequisites</strong></h4><ol><li>Assuming you already have your domain name. I bought mine at <a href="https://www.namecheap.com/">Cheapname</a> 8 euro/year. Renewal would be 12/year.</li><li>You have a Digitalocean account and you already have or can create droplets. If you are a student, there is <a href="https://education.github.com/pack">GitHub Student Developer Pack</a>. You can use Digitalocean cloud hosting $200 in platform credit for 1 year for FREE. To sign up use your student email address or Github account which you use with a student email address.</li></ol><h4>Create Cloudflare SSL key</h4><ol><li>Sign in or Sign up into <a href="https://dash.cloudflare.com/login">Cloudflare</a>.</li><li>Go through <a href="https://www.namecheap.com/support/knowledgebase/article.aspx/9607/2210/how-to-set-up-dns-records-for-your-domain-in-cloudflare-account/">this tutorial </a>and set up DNS records for your domain in Cloudflare account.</li></ol><h4>Configuring Digitalocean droplet</h4><ol><li>Sign in in the <a href="https://cloud.digitalocean.com/login">Digitalocean</a>.</li><li>Create a project.</li><li>Create droplet.</li><li>Add your SSH key in the Digitalocean account (if it is the first time).</li></ol><p>4.1. Generate your SSH key:</p><pre>ssh-keygen</pre><p>4.2. Copy your public key and paste it in Digitalocean settings SSH key area. You can go:</p><p>Your account-&gt;Settings-&gt;Security-&gt;Add SSH key</p><pre>cat ~/.ssh/id_rsa.pub</pre><p>5. Connect to the droplet through SSH</p><pre>ssh root@your_droplet_IP_address</pre><h4>Docker settings running docker containers</h4><p>1. <a href="https://docs.docker.com/engine/install/ubuntu/">Install docker</a> (if you haven’t installed yet) in your droplet.</p><p>2. Clone LEMP-SSL repository from <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/LEMP-SSL">here</a>.</p><pre>git clone https://github.com/baigalmaa-baatar/LEMP-SSL</pre><p>3. Open the repository folder in VScode.</p><p>3.1 You can use a remote SSH extension, if you haven’t installed it, you can install and open the repository with VScode (it is easier for me, of course you can use vi or other editors). The installation guide is <a href="https://code.visualstudio.com/docs/remote/ssh-tutorial">here</a>.</p><p>4. Change the following files:</p><p>4.1 /srcs/requirements/nginx/config/nginx.conf</p><pre>server_name -&gt; change it with your own domain name<br>access_log -&gt; change it with your own dir name<br>error_log -&gt; change it with your own dir name</pre><p>4.2. Change .env file with your own credentials. ATTENTION! Please don’t commit .env file into your repository publicly (or privately, we never know). First thing to do it add .env file in gitignore.</p><p>Add your own credentials:</p><pre><br># Mariadb setup<br>MYSQL_ROOT_PASSWORD=<br>MYSQL_DATABASE=<br>MYSQL_USER=<br>MYSQL_PASSWORD=<br>MARIADB_ROOT_PASSWORD=<br><br># wordpress installation<br>WORDPRESS_DB_HOST=<br>WORDPRESS_DB_USER=<br>WORDPRESS_DB_PASSWORD=<br>WORDPRESS_DB_NAME=</pre><p>4.3. In /srcs/docker-compose.yml change local data dir with your own dir path. We have 2 volumes :</p><ul><li>A volume that contains your WordPress database.</li><li>A second volume that contains your WordPress website files.</li></ul><p>Change the path as shown below:</p><pre>device: /root/work/your_data_dir/wordpress</pre><p>For Mariadb as well:</p><pre>device: /root/work/your_data_dir/mariadb</pre><p>4.4. Lastly, it is an option but you can automate commands with Makefile.</p><p>Change 2 volume paths as shown below:</p><pre>local_data:<br>  @ mkdir -p /root/work/your_data_dir/mariadb || true<br>  @ mkdir -p /root/work/your_data_dir/wordpress || true</pre><p>5. Build and run docker compose.</p><p>In parent dir you can just make.</p><pre>make</pre><p>Or you can you /srsc/ folder then type as shown below:</p><p><em>(Assuming you already created volume directories in previous step by your hand)</em></p><pre>docker compose up -d --build</pre><p>6. If it builds successfully, you wouldn’t see any ERRORS. Check if all containers are up: (in /srcs/ folder)</p><pre>docker compose ps</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qd9MJ1T3bRzixE3x2-XbIA.png" /><figcaption>docker compose ps</figcaption></figure><p>7. Now go and check <a href="https://your_domain/">https://your_domain</a>.com</p><p>It should be running.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cb15c473a0e2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Кодны 42 сургуулийн талаархи түгээмэл асуултууд]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8-%D1%82%D2%AF%D0%B3%D1%8D%D1%8D%D0%BC%D1%8D%D0%BB-%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%83%D0%B4-1a7c2030a48a?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1a7c2030a48a</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 15 Aug 2022 06:18:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-07-20T21:18:52.729Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Фэйсбүк групт бичсэн 42 сургуулийн талаархи түгээмэл асуулт хариултыг Фэйсбүкээс спам буюу хуурамч мэдээ гэж тодорхойлоод устгасан тул энэ платформ дээр шилжүүллээ.</blockquote><ul><li><em>Кодны 42 сургуулийн тухай : </em><a href="https://baigal.medium.com/d180037d5804?fbclid=IwAR1fAtXflZnRJzMlwFu0yiYAAwBxPzO-2DU_vhx3Q-YsNx06jpgEp8WUaig"><em>https://baigal.medium.com/d180037d5804</em></a></li><li><em>Писсин буюу сонгон шалгаруулалт гэж юу вэ? Писсинд хэрхэн бэлдэх вэ?</em><a href="https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fbaigal.medium.com%2F1843594c5fe2%3Ffbclid%3DIwAR3fQ_AjT-si1WLX28MrH1HsyA57XFWDl-PRkWdwgKruSqlKJdW12x_XH4I&amp;h=AT3GsqP2brtWPZeIxKzgX5qbWtTgxbhru2NKyDoeMdJ_L5KPbOxmssfAbWP9vf3bDz9iibHt6cS8aOEaHPj938h-HtD5TdbttzXmbHdCw2SABAGLbaTnxC74IGJdaLGTT6ZdQ3Xpzw&amp;__tn__=-U-UK-R&amp;c[0]=AT3Gtud9fblnl9E2KeEat_NbbBuKJE_mdoH4zIlt6deawEwms_25xo9NpW9jxM4BlzdjUbh6ufKWNnH4Z13jZUxuAb7yXDQ5SRfn71PDFl-cL3-pIWWa8G0opvS2g0jJ5s0WL9wKqYwJrEUZramNWt1qgJJNs9quhvY"><em>https://baigal.medium.com/1843594c5fe2</em></a></li><li><em>Хэрхэн писсинд тэнцэх вэ? </em><a href="https://baigal.medium.com/6ce8ebc83191?fbclid=IwAR0q43t6xJrtxkYRR5zIT_h8krM6prj6r3W8uwzdwKfWYhU_Fxz2ftswVXo"><em>https://baigal.medium.com/6ce8ebc83191</em></a></li><li><em>Монголоос шууд Парисын салбарт орсон түүхээс (Цэлмэгийн туулсан зам) : </em><a href="https://medium.com/@tselmeg8070/ae7265c1431d"><em>https://medium.com/@tselmeg8070/ae7265c1431d</em></a></li><li><em>42-н оюутны амьдрал </em><a href="https://baigal.medium.com/e7a55812042b?fbclid=IwAR1eR_xYjPHyUeTSthd3P7-T9w8Y3meJ86oe_JV4EHurE0koJQNReprFtqA"><em>https://baigal.medium.com/e7a55812042b</em></a></li><li><em>Хэрхэн энэ сургуулид бүртгүүлэх вэ?</em></li></ul><p><a href="https://www.facebook.com/groups/864909354229154/posts/865649820821774/?__cft__[0]=AZXB9Qov0GvYiDAZvcKOvNYQFTCrgNrO_pf5FerU7_RiVCEv9q01ffI8wL6h95OEAUi8z2NXlgEPgwSyEr_Lgs34DbSB6vgexRR7mVY0PvxGVjqk0R87W3mM6r4gMzNLvmdviQuX7EkG96VaTBsiXAst&amp;__tn__=-UK-R"><em>https://www.facebook.com/groups/864909354229154/posts/865649820821774/</em></a></p><ul><li>Миний амьдарч байгаа улсад салбар нь байдаг болуу?</li></ul><p>Доорхи сайт дээр аль улсын аль хотод салбар нь байгаа талаар мэдээлэл байгаа: <a href="https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2F42.fr%2Fen%2Fnetwork-42%2F%3Ffbclid%3DIwAR1j4uNJV6mvZWLNLkKow2TRFriPDsyh316X6x5NTbrmTbneGqZ69A2Immg%23campus&amp;h=AT2yk1bgVs4OIWRhDghWRZ5Je-3uc5z5JTHZE6IfJDMtmB_XJCwbT3fBzSLLiXoWEJ3cNu-tvt32I56UMKTi5SOoYoZCANaiIwimIEAAt_q2gTKCcHqa5GXD1f5lVXR1GEjRaiUhzg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT3Gtud9fblnl9E2KeEat_NbbBuKJE_mdoH4zIlt6deawEwms_25xo9NpW9jxM4BlzdjUbh6ufKWNnH4Z13jZUxuAb7yXDQ5SRfn71PDFl-cL3-pIWWa8G0opvS2g0jJ5s0WL9wKqYwJrEUZramNWt1qgJJNs9quhvY">https://42.fr/en/network-42/#campus</a></p><ul><li>Миний амьдардаг хотод салбар нь байхгүй бн? Яах уу?</li></ul><p>Хэрвээ тийм ч хол биш бол дотуур байранд нь 1 сар байрлаад суралцаж болно. Хэрвээ шалгарвал тэндээ бүрмөсөн нүүж ирээд суралцана.</p><ul><li>Манай салбарт дотуур байр байгаа бол уу?</li></ul><p>Шууд ФБ эсвэл Твиттэр эсвэл мэйл хаяг руу нь асууж үзээрэй. Ихэнхидээ 2 цагийн дотор хариу ирдэг.</p><ul><li>Сонгон шалгаруулалт нь ямар шаттай вэ?</li></ul><p>Доорхи сайтад дэлгэрэнгүй тайлбарласан байна:</p><p><a href="https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2F42.fr%2Fen%2Fadmissions%2Fadmissions%2F%3Ffbclid%3DIwAR2NaSKMmKgy72Hiu_jSijPkObuzWOQOesp-MqV_RG4penKMpuJWWJdLweQ%23steps&amp;h=AT2svDH4yLLhHXv01BZDFGLdc83ObjJaHn69VDzaFyVr3SG1rjd8okB87BFl2ifZsCiYCD2JBvlMT08-6kVYfe-ycIlqDRHcgHzeI7p1noUvxXjczCjIrANwr3jgC6BslQM5QUMoww&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT3Gtud9fblnl9E2KeEat_NbbBuKJE_mdoH4zIlt6deawEwms_25xo9NpW9jxM4BlzdjUbh6ufKWNnH4Z13jZUxuAb7yXDQ5SRfn71PDFl-cL3-pIWWa8G0opvS2g0jJ5s0WL9wKqYwJrEUZramNWt1qgJJNs9quhvY">https://42.fr/en/admissions/admissions/#steps</a></p><ul><li>1 сарын сонгон шалгаруулалт (писсин)ний үеэр давхар ажил хийж болох уу? Хир хэцүү вэ?</li></ul><p>Писсин бол хамгийн хэцүү шалгаруулалт. Одоогийн байдлаар давхар ажил хийгээд амжилттай тэнцсэн хүн бхгүй бн. Ихэнхи хүмүүс ажлаасаа 1 сарын чөлөө аваад, писсинд орох гэж ирдэг.</p><ul><li>Шалгуур нь юу байх вэ?</li></ul><p>18-аас дээш насны бол ямар ч мэргэжилтэй, эсвэл мэргэжилгүй, ямар ч хүйсийн, ямар ч кодны мэдлэггүй байсан болно. Францад оршин суух эрхгүй байсан ч болно. Гадаад пасспортоо үзүүлээд бүртгүүлж болно. (Бусад улсын талаар мэдэхгүй байна.)</p><ul><li>Би ямар ч програмын мэдлэг байхгүй. Яах бол?</li></ul><p>Бүгд 0-ээс эхэлж заана, санаа зоволтгүй. Гол нь писсин эхэлэхээс өмнө сайн бэлдэх хэрэгтэй.</p><ul><li>Хэлний төвшин яах бол?</li></ul><p>Байгаа улсынхаа хэлийг эсвэл өөр нэг гадаад хэлийг мэддэг байхад болно. Програм нь Англи, Франц, Япон, Орос гэх мэт 8 орны хэл дээр байдаг. Гэхдээ гол нь дасгалаа унших хэмжээний хэлний мэдлэгтэй байсан нь дээр.</p><ul><li>Монголд салбар байдаг уу?</li></ul><p>Одоохондоо байхгүй. Гэхдээ ирээдүйд нээх талаар CEO-тэй нь тохиролцоо хийж байгаа. Маш өндөр шалгууртай бас удаан процесс болдог. Хэрвээ санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх хувь хүн, албан байгууллага байвал Байгалмаа (админ)-тай холбогдоно уу. Буян тань дэлгэрэг.</p><ul><li>Би жоохон хүүхэдтэй. Сурч чадах болуу?</li></ul><p>Одоохондоо 2 ойтой ээж амжилттай сурсан байгаа. Гол нь хүүхдээ 1 сар нөхөр эсвэл эхнэр эсвэл өөр хүнээр харуулахад болно. May the force be with you!</p><ul><li>Эмэгтэй хүмүүс код бичих авьяасгүй гэдэг. Энэ үнэн бол уу?</li></ul><p>Эмэгтэй хүн харин ч илүү нямбай код бичдэг. Олон ч мундаг эмэгтэй инженерүүдтэй уулзаж байсан. Гол нь эргэн тойрны хандлагаас болоод шантарч болохгүй.</p><ul><li>Би 10 жилдээ мат-даа муу байсан. Код бичиж чадах бол уу?</li></ul><p>Мат-даа ямар байсан нь хамаагүй. Үнэхээр код сонирхдог эсэхээс хамаарна.</p><ul><li>Хэдэн жил сурах вэ?</li></ul><p>2–4 жил сурна. Гэхдээ ихэнхи оюутан 1–2 жил сураад, дадлагын компанид 1 жил ажиллаад тэндээ жинхэлж үлддэг. Диплом авъя гэвэл 3 жил сурна. Гэхдээ IT инженерүүдээс одоо диплом нэхэхээ больсон доо.</p><ul><li>Төгсөөд хаана ажиллах вэ?</li></ul><p>Хүссэн газартаа орж болно. Сургуулиас байнга Job dating зохион байгуулна. Францад бол байнга нэр хүндтэй компаниуд оролцдог. Одоогоор Google, Facebook, Linkedin, AirBnB гэх мэт компаниудад ч орж байгаа. Эсвэл өөрийн стартап байгуулаад явж болно. Station F гээд стартап хөгжүүлдэг экосистем бий. Тэнд байнга, үнэгүй кочинг, хөрөнгө оруулалт гэх мэтээр дэмждэг. Энэ сургуулид сурвал ихэнхидээ өөрийн компаниа байгуул гэж их дэмждэг. Жирийн компанид орвол бараг “Ээ, зүгээр л компанид орчиж бгаа муу” гэдэг.</p><ul><li>Анхны цалин хэдээс эхлэх вэ?</li></ul><p>Програмистаар ажилд орвол Францад одоогоор анхны цалин 35–45,000 евро байна. Хаана ажилд орохоос хамаарна. Бусад улсад ч бас өндөр цалинтай байгаа байх. “Junior software engineer salary” гээд хайхад гараад ирнэ.</p><ul><li>Би писсиндээ уначлаа. Одоо яахуу?</li></ul><p>Хэрвээ писсинд унавал 300 хоногийн дараа дахин өгөх боломжтой (бараг 1 жилийн дараа). Амьдралдаа 2 удаа л писсин өгөх боломжтой. Анхнаасаа сайн бэлдэж орох нь зүйтэй.</p><ul><li>Писсин нь ямар хэл дээр кодоо бичдэг вэ?</li></ul><p>С хэл дээр бичнэ. Гэхдээ 0-ээс нь заана.</p><ul><li>Оюутан болоод ямар хэл дээр бичих вэ?</li></ul><p>10-р үе хүртэл С хэл дээр бичнэ (1–2 жил). Дараа нь өөрийн дуртай хэлээ сонгон суралцаж болно. Javascript, Python, C++, Go өөрийн хүссэн прожектоо хийж болно.</p><ul><li>Оюутан болоод хажуугаар нь ажил хийж болох уу?</li></ul><p>Болно. Ихэнхи оюутан хажуугаар нь ажил хийдэг. Хоол дугуйгаар зөөх, хүүхэд харах, ресторанд хоол хийх, зөөгч, манаач, айл нүүлгэх гээд янз бүр.</p><ul><li>Тэтгэлэг эсвэл тэтгэмж байдаг уу?</li></ul><p>Францад бол тэтгэмж авдаг. Орлого нь тодорхой түвшинээс доогуур бол сардаа 400–970 евроны тэтгэмж CAF-с авна. Зөвхөн Францын салбар: хэрвээ суралцахаас өмнө нь 6 сараас дээш ажилласан бол RFF гэдэг тусгай гэрээгээр суралцахын хажуугаар сарын 668 евро хүртэл авах боломжтой. Бүртгүүлсэн хүн бүр авна. Өмнөхь ажлын хувьд ямар ч ажил байж болно: тогооч, зөөгч, жолооч, багш, сувилагч гэх мэт.</p><ul><li>Энэ сургуулийг сурталчиллаа гээд та нар юу авахын? ямар ашигтай вэ?</li></ul><p>Бид нарт ямар ч ашиггүй. Зүгээр л нэг ч гэсэн хүн ийм гоё төлбөргүй кодны сургуулид сураад, хүссэн мэргэжлээ эзэмшээд, ажилд ороод эсвэл компаниа байгуулаад яваасай л гэж хүсч байна.</p><ul><li>Яагаад энэ сургууль үнэ төлбөргүй вэ? Хувийн сургууль мөртлөө? Бас энэ кампус, дотуур байр(маш хямд) яаж санхүүждэг вэ?</li></ul><p>Маш сайхан асуулт бн. Анх 2013 онд Францын тэрбумтан Xavier Niel үүсгэн байгуулсан ба хэтийн зорилго нь “хэнд ч код бичих боломжийг нээх” юм. Мэдээж энэ хүн асар баян учраас маш өндөр татвар төлдөг. Нэг өдөр ийм өндөр татвар угаасаа төлж байгаа юм чинь татвараас хөнгөлүүлээд өндөр чанартай хувийн сургууль нээе гэж шийдээд байгуулжээ. Парис дахь салбар нь үнэхээр орчин үеийн шаардлага хангасан, кафе, террас, теннис тоглох газартай, бүр шүршүүртэй.</p><p>Энэ жишгээр Голландын чинээлэг захирал Corinne Vigreux (ТомТом-ын босс) Амстердамд, Японд DMM-ын босс Takanori Katagiri нь Токиод тус тус салбараа нээсэн. Эдгээр баячууд анхны хөрөнгө оруулалт, урсгал зардал зэргийг даадаг байна(татварын мөнгөнөөс хөнгөлүүлдэг байх).</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1a7c2030a48a" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Хэрхэн 42 сургуулийн писсинд бэлдэх вэ?]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D0%B4%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-1843594c5fe2?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1843594c5fe2</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 04 Oct 2021 09:30:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-04-21T15:03:45.121Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Кодны 42 сургуулийн цуврал нийтлэлийн нэг хэсэг. <br>Энэ сургуулийн талаар <a href="https://baigal.medium.com/42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8C-d180037d5804">энд</a> бичсэн. <br>1 сарын сонгон шалгаруулалт буюу писсинд хэрхэн тэнцэх талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-6ce8ebc83191">энд</a> бичсэн.<br>Оюутны амьдралын талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BE%D1%8E%D1%83%D1%82%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%BC%D1%8C%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB-e7a55812042b">энд</a> бичсэн.</h4><p>Энэ сургуулид орохын тулд ямар нэг элсэлтийн шалгалт авдаггүй, оронд нь писсин буюу бүтэн 1 сарын турш тэсвэр тэвчээр, ур ухааныг сорьсон сонгон шалгаруулалт явагддаг.<br>Анх сургуулид бүртгүүлэхэд, нэр нас асууна. Тэгээд маш амархан онлайн таавар маягийн тоглоом тоглуулна. (Энэ дээр унадаг хүн байхгүй байх). Ингээд piscine (бассейн) гэсэн 1 сарын сонгон шалгаруулалтанд орно. Piscine гэдэг нь бассейн гэсэн утгатай Франц үг, сэлээд урагшлах уу, живээд үлдэх үү гэдгийг нь шалгаж байгаа гэсэн утгаар ингэж нэрлэжээ. Нийт 150–190 хүн бүртгүүлж орох ба түүнээс 30% г сонгон авч сургуулид тэнцүүлдэг. Жилд 5–6 удаа бассейнг зохион байгуулна. Хэрвээ сонгон шалгаруулалтанд тэнцвэл хичээл нь 1–2 сарын дараа эхэлнэ. Энэ 1 сарын турш С хэл дээр жижиг жижиг програм бичиж бусад 150 хүнтэй өрсөлдөх юм.</p><p>Писсинээ эхлүүлэхээс өмнө доорхи асуултад бүгдэд “Тийм” гэж хариулсан эсэхээ шалгаарай:</p><ol><li>Би үнэхээр код бичиж сурмаар байна.</li><li>Писсин эхлэхээс өмнө дор хаяж надад 2 сар (0-ээс эхлэх хүмүүс), 1 сар (код мэддэг хүмүүс) байна. Бэлдэх хугацаа байна.</li><li>Би 1 сар ажил хийхгүйгээр эсвэл маш бага цагаар ажил хийхээр ажлаа зохицуулсан (Aжлаасаа чөлөө авсан).</li><li>Би өөрийн орох писсинээ, хотоо олсон.</li><li>Би 1 сар тэр хотод байрлах газраа, дотуур байраа, хажуу өрөө, room share mate олсон (удахгүй олно).</li><li>Би 1 сарын амьжиргааны зардлаа олсон.</li><li>Хэрвээ хүүхэдтэй бол: хүүхдийг маань харах хүн олсон, нөхөр ээж, аав тусална.</li><li>Би өвдөөгүй, ядраагүй байна. Энэ 1 сард эмнэлэг яаралтай орох шалтгаан байхгүй, зохицуулсан.</li><li>Надад компьютер байгаа.</li><li>Би гэртээ интернэттэй.</li><li>Миний хэлний түвшин дундаж эсвэл түүнээс дээш. Би хүмүүстэй ойлголцож чадна (кодоо шалгуулахад хэрэгтэй).</li><li>Би өөрийгөө Matrix дээр гардаг Neo (эмэгтэй бол Trinity) шиг төсөөлж байна. (за энэ бол joke байлаа😎).</li></ol><p>Писсинд нийт С00-С13 хүртэл нийт 14 прожект ирнэ.</p><h4>Дасгалуудаа хийж эхлэх</h4><p>Доорхи бүгдийг <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/42-piscine">энэ github repository</a> дээр тавьсан байгаа.</p><ol><li>Орчноо бүрдүүлэх<br>Та Маc-тай юу, Windows тэй юу? Хэрвээ Windows тэй бол UNIX орчинг VirtualBox ашиглан суулгана. <a href="https://youtu.be/LOuY9K-XHsM?t=10">Энд</a> заавар нь байгаа. Мас-тай бол доорхи аргаар make, gcc суулгана.<br>1. “Terminal”-г нээнэ. Applications-&gt;Utilities дотор байдаг хар цонх.<br>2. Нээгдэхээр нь xcode-select--install гэж бичээд Enter дарна.<br>3. Цонх нээгдэхээр нь Install гэдэг дээр дараад Terms of Service дээр нь Agree гэж сонгоно. Ингээд л боллоо.</li><li>Уг прожектийн дасгалууд <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/42-piscine/tree/main/subjects">энд</a> байгаа. Одоогоор Англи, Франц хэл дээр дасгалууд тавьсан. Хэрвээ Герман, Швед, Солонгос, Турк гэх мэт өөрийн орны хэл дээрхи материал хүсвэл мессэж бичээрэй. (ФБ груп рүү эсвэл админ, модератор руу)</li><li>Дасгалаа хэрхэн хийх талаар энд Youtube линкүүд нь <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/42-piscine/blob/main/youtube_links/Youtube_links.txt">энд</a> байна. Франц хэл дээр, гэхдээ subtitle өөрийн хүссэн хэл дээр болгож болно. Монгол хэл ч байгаа.</li><li>Shell00-н ex00-c ex07 хүртэлхи дасгалуудыг Монгол хэл дээр <a href="https://www.youtube.com/watch?v=JEtiMbiKp2Y&amp;list=PL7fEa7S02qCfepl5NXaQsCwqEaVryZPGo">энд</a> тайлбарласан байгаа.</li><li>С00-н эхний дасгалуудыг Монгол хэл дээр бас <a href="https://youtu.be/d5ghVXzPQzo">энд</a> тайлбарласан байгаа.</li><li>Дасгалуудыг хэрхэн бодсоныг <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/42-piscine/tree/main/projects/modules">энд</a> үзүүлсэн байна. Бүх код нь Moulinette, Norminette-g давсан.</li><li>GitHub хэрхэн хэрэглэхийг <a href="https://www.youtube.com/watch?v=xlsTeYodMSg&amp;list=PL7fEa7S02qCfTm2gxH_ji0RJqKReuKkPt&amp;index=9">энд</a> үзүүлсэн байна.</li><li>Rush-ийн бодлогуудыг хэрхэн бодсоныг <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/42-piscine/tree/main/projects/rushes">энд</a> үзүүлсэн байна.</li><li>Шалгалтанд бэлдэх линк, шалгалт хэрхэн өгөх тухай <a href="https://github.com/baigalmaa-baatar/42-piscine/tree/main/projects/exams">энд</a> байгаа.</li></ol><h4>Дасгалаа хийж чадахгүй, гацчлаа яахуу?</h4><ol><li>Эхлээд өөрөө сайн нухаарай.</li><li>Youtube видеогоо үзсэн үү?</li><li>Монгол хэл дээрхи видеогоо үзсэн үү?</li><li>Энэ талаар google-дэж үзсэн үү?</li><li>Энэ талаар дахиад өөр хэл дээр google-дэж үзсэн үү?<br>Жишээ нь:<br>Пойнтер гэж юу вэ? <br>What is pointer?<br>Pointatowa nanndesuka?(Японоор)</li><li>Slack дээрхи <a href="https://join.slack.com/t/42mongolia/shared_invite/zt-wqn458p0-aFKCc3TdwVXkOlFxYV7JbQ">42_Mongolia груп</a> дээр хамт бэлдэж байгаа хүмүүсээс асуусан уу?</li><li>Групын модераторуудаас асуусан уу?</li></ol><p>Зарим модератор, админ жоохон хүүхэдтэй тул тэр дор нь хариу ирэхгүй байж магадгүй, уучлаарай.</p><h4>Юу вэ,0-ээс нь эхэлж заана гэж хэлсэн байж яагаад ийм хэцүү байгаа юм бэ??</h4><p>Сургууль маань кодны мэдлэггүй хүн ч гэсэн ирж сураарай гэж сурталчилдаг гэлээ, нэгэнт олонд танигдсан тул жинхэнээсээ 0 мэдлэгтэй хүн ирэх нь ховор болсоноос болоод ийм байдалтай болсон гэж бодож байна. Уул нь анх байгуулагдахдаа жинхэнээсээ кодны талаар огт мэдлэггүй хүмүүс ирээд өрсөлдөж байсан боловч яваандаа хүмүүс үнэхээр гоё сургууль (за миний бодлоор шүү) гэж мэдээд шаргуу бэлдээд заавал 30%-д нь тэнцэхээр орж ирдэг болсон. Тиймээс би 0-ээс эхэлнэ бэлдэхгүй ээ гэвэл яахав тэнцэх магадлал нь буурч байгаа л гэсэн үг юм. <br>Хэрвээ бүх зүйл санаснаар амархан бүтээд явдаг байсан бол бид бүгдээрээ Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Jack Dorsey, Jeff Bezos болсон байгаа шүү дээ. <br>Тэгэхээр та код бичээд, энэ чиглэлээрээ явмаар байгаа бол бага зэргийн шаргуу хөдөлмөр гаргах нь мэдээж юм. Амьдрал хүн бүрт адил тэгш боломж олгодоггүй, гэхдээ энэ сургууль ядаж босго нь намхан юм даа.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*i7E_gh28CQkH0DED6Mc_kw.gif" /><figcaption>Nobody said it was easy</figcaption></figure><p>Амжилт хүсье!</p><blockquote>Өөр асуух, тодруулах зүйл байвал энд комент үлдээх эсвэл “<a href="https://www.facebook.com/groups/864909354229154">Кодны 42 сургуулийн Монголчууд</a>” ФБ групээс асуугаарай.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1843594c5fe2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Кодны 42 сургуулийн оюутны амьдрал]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BE%D1%8E%D1%83%D1%82%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%BC%D1%8C%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB-e7a55812042b?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e7a55812042b</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 04 Oct 2021 08:27:51 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-10-04T18:52:40.664Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Кодны 42 сургуулийн цуврал нийтлэлийн нэг хэсэг. Энэ кодны сургуулийн талаар <a href="https://baigal.medium.com/42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8C-d180037d5804">энд</a> бичсэн. 1 сарын сонгон шалгаруулалт буюу писсинд хэрхэн тэнцэх талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-6ce8ebc83191">энд</a> бичсэн.</h4><p>Би 2 сард энэ сургуулийн сонгон шалгаруулалтанд орж тэнцээд 5 сарын 20-нд оюутан болж орсон. Ихэнхидээ писсинээ дуусгаснаас 6 долоо хоногийн дараа оюутан болж хичээлээ эхлүүлдэг. Манай писсиний хувьд КОВИД-ын нөлөөгөөр анги танхимаар хичээллэхийг хориглосон байсан учраас 3 сарын дараа эхэлсэн. Ийм кэйс бол бараг байхгүй.</p><ul><li>Хичээлд онлайн хэлбэрээр сууж болох уу?<br>КОВИД-ын улмаас манай сургууль 1 жил хагас онлайн хэлбэрээр суухыг зөвшөөрсөн. Гэхдээ 2021 оны 11 сараас онлайн хэлбэрээр хийдэг байсан зарим зүйлсээ болиж байгаа. Жишээ нь :явцын шалгалтын хугацааг хязгааргүй сунгах, хүний код шалгахдаа сургууль дээр ирэх, өөрөө прожектоо хамгаалахдаа мөн сургууль дээр ирэх, гэх мэт. Эдгээр нь бүгд онлайн байсан. <br>Тиймээс энэ сургуулид суралцмаар байвч өөрийн амьдарч буй хотод салбар нь байхгүй бол 1 сарын хугацаатай писсинд ороод тэнцсэн ч цаашлаад онлайнаар сурах боломжгүй болсон тул тэр хотдоо нүүж ирэх эсвэл энэ сургуулийг болих гэсэн зам үлдэж байгаа юм.</li><li>Black hole absorption (хар нүхэнд сорогдох гэж юу вэ?)<br>Оюутан болсоны дараа ганцхан санаа зовох зүйл байгаа. Тэр нь хар нүх юм. Хар нүх гэдэг нь хэрвээ прожектоо урагшлуулахгүй бол 1 өдөрт 1 алхам хар нүх рүү дөхөх юм. Прожектоо хийвэл пойнт буюу оноо авна. Прожект болгон өөр өөр оноотой. Тэр онооны хэмжээгээр хар нүхнээс холдоно ;). Энэ доор жишээ үзүүлсэнээр хэрвээ энэ 74 хоног (2сар?) хугацаанд 1 прожект дуусгавал хар нүхнээс холдох юм. Прожект хийх тусам хар нүхнээс холдох юм. Хэрвээ хар нүхэнд сорогдвол сургуулиас гарна. Дахиад орохын тулд дахиад писсинд орно гэх мэт маш төвөгтэй. Бас нэг удаа хар нүхэнд сорогдвол писсинд орох хүртлээ хэсэг хугацаа хүлээнэ (6 сар билүү мартсан бн). Гол нь хар нүхэнд орохгүй байх.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7uGO8sGg8uubw-P6noOHhg.png" /><figcaption>3 өөр оюутны хар нүхэнд сорогдох байдлыг харицуулж үзүүлэв</figcaption></figure><ul><li>Оюутан болоод юу хийх вэ?<br>Оюутан болсон ч багш байхгүй учир бид дор бүрнээ сургалтын хөтөлбөрийн дагуу прожектоо ахиулаад явна. Миний хувьд дөнгөж эхлээд 1 сарын дараа хүүхдийн цэцэрлэгийн зуны амралт эхэлсэн тул 7 сар, 8 сар сургуулидаа явж чадаагүй. Тиймээс 5 сарын 20нд эхлүүлээд, 6 сарын сүүлчээс хүүхдээ хараад, одоо 9 сараас л нэг сургуулидаа идэвхитэй явж байгаа билээ. <br>Нэг бодлын шалтаг ч гэлээ, жоохон хүүхэдтэй ээжүүд бас өөрийн цагаа зохицуулаад суралцаж болно гэдэг нь сайхан. <br>Эсрэгээсээ хурдан сурах зүйлээ сураад төгсөөд ажил хиймээр байгаа хүмүүст бас өөрийнхөө ритмээр сурах боломжтой тул хурдан дуусгах боломжтой. <br>Оюутан болсоны дараа Core curriculum буюу үндсэн хичээлээ үзэж дуусгасны дараа дадлагын ажил хийх боломжтой болдог. Үүнийг дунджаар 18 сар буюу 1 жил 6 сарын хугацаанд дуусгадаг, ихэнхи оюутнууд. <br>Гэхдээ 6 сард дуусгаад ажилд орсон ч хүн байна. 3 жил сурч байгаа хүн ч байна. Над шиг жоохон хүүхэдтэй бол 6 сард дуусгана гэж угаасаа байхгүй. 6 сард дуусгасан хүмүүс бол хагас бүтэн сайнд ч 1 ч өдөр амраагүй кодоо бичсэн хүмүүс. Хэрвээ та хажуугаар нь ажил хийгээд, эсвэл хүүхдүүдтэй бол 1 жил хагасаас 2 жил гэж тооцох нь зүйтэй юм. Харин ганц бие, залуухан бол 6 сардаа дуугсгачих байхөө.</li><li>Оюутан болсоны дараахь прожект хэцүү юу?<br>Ер нь писсин шиг бага хугацаанд хийнэ гэсэн дарамт байхгүй тул тааваараа тухтай удаан хийх болохоор эсрэгээрээ писсинээс амархан санагдаж байна. Прожект нь томроод 2D, 3D тоглоом хийх гэх мэт мэдээж хүндрээд ирэх ч гэлээ цаг байгаа тул сандрахгүй.</li><li>Ямар хэл дээр бичих вэ?<br>С хэл дээр л бичнэ. Заримдаа С++ прожект байгаа. Гэхдээ core curriculum дотроо бол С хэл дээр бичнэ. Харин үндсэн хичээлээ дуусвал дуртай хэл дээрээ прожектоо сонгоно. Жишээ нь хэрвээ web develop хиймээр бол Javascript прожект сонгох, data science хиймээр байгаа бол Python, гэх мэт өөрсдийн ирээдүйд мэргэшмээр байгаа төрлөөрөө илүү гүнзгийрээд явах боломжтой.</li><li>Үндсэн хичээл (core curriculum)ээ дуусаад яах вэ?<br>Дадлагын ажил хийнэ. 6 сараас 2 жилийн хугацаатайгаар өөрийн сонгосон компанидаа дадлага хийнэ. Дадлагын ажил тул мэдээж цалинтай. Одоогоор Парист сарын 1,500–1,800 цалинтай хийх боломжтой. Мэдээж өөрөө чиглэлээ сонгоно. Web developer, data science, cyber security, financial software developer, back-end engineer, front-end engineer, full stack developer юу байна, өөрийнхөө хүссэн чиглэл, хүссэн компанидаа өгөх юм.</li><li>Дадлагын ажлаа хэрхэн олох вэ?<br>Энэ талаар би өөрөө удаагүй болохоор сайн зөвлөж чадахгүй бн. Үндсэн хичээлээ дуусгачаад бичнэ. Гэхдээ манай сургуулиас 7 хоногт 1 удаа Job dating зохион байгуулдаг. Францаа, Паристаа нэр хүндтэй компаниуд оролдцог.</li><li>Дадлагын ажлийн ярилцлага ямар бх вэ?<br>Үндсэн хичээлээ дуусвал угаасаа энэ талаар сургууль зөвлөж, хүссэн компанид ороход тусалдаг. Бас чиний өөрийн шаргуу байдал чухал. Би сургуулид ороод 4 сар болж байгаа ч аль хэдийн хэдэн компанид ярилцлага өгч үзсэн. Ихэнхид нь тэнцсэн ч намайг core curriculum (үндсэн хичээлээ) дуусгаагүй тул аваагүй. Өөрөөр хэлбэл компани зөвшөөрсөн ч сургууль маань зөвшөөрөөгүй. Энэ үндсэн хичээлээ заавал дуусгах ёстой. <br>Ихэнхидээ 42-г мэддэг компаниуд оролцдог тул техникийн шалгалт нь ёс төдий болдог. Ихэнхид нь 42-г төгсөөд ажиллаж байгаа инженерүүд байдаг тул ярилцлага нь “Бид нар 42-ийн оюутнуудыг сайн мэдэх тул цагаа үрэхгүй” гээд шууд Internship hiring process ордог юм байна лээ. Бусад улсад хэлж мэдэхгүй байна.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PTpuIJAA8_2CICXDUErAQg.png" /><figcaption>Жишээ болгож түрүү долоо хоногт ярилцлага өгсөн компаниуд</figcaption></figure><ul><li>Ойлгосонгүй? Үндсэн хичээлээ дандаа С хэл дээр үзчээд яаж Data science-н Internship-г Python дээр хийх юм бэ?(Эсвэл Javascript, Go, Java?)<br>Энэ тал дээр ихэнхидээ дадлага хийлгэж байгаа компаниуд бэлтгэлтэй байдаг. Гол нь өөрөө бас хичээлийн хажуугаар Python-г давтаад сайжрах хэрэгтэй. Жижиг хувийн прожект хийнэ. Түүнийгээ ярилцлагын үеэр танилцуулж бага зэргийн мэдлэгтэй гэдгээ үзүүлнэ. Дараа нь дадлагаар ороод өдөр шөнөгүй код бичиж суугаад, гартаа оруулна. (за дадлага эхлээгүй байгаа тул төсөөллөө л бичлээ.)</li></ul><blockquote>Өөр асуух, тодруулах зүйл байвал энд комент үлдээх эсвэл “<a href="https://www.facebook.com/groups/864909354229154">Кодны 42 сургуулийн Монголчууд</a>” ФБ групээс асуугаарай.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e7a55812042b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Хэрхэн писсинд тэнцэх вэ?]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-6ce8ebc83191?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6ce8ebc83191</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 04 Oct 2021 07:32:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-10-04T09:33:35.956Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Кодны 42 сургуулийн цуврал нийтлэлийн нэг хэсэг.<br>Энэ сургуулийн талаар <a href="https://baigal.medium.com/42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8C-d180037d5804">энд</a> бичсэн.<br>1 сарын сонгон шалгаруулалт буюу писсинд хэрхэн бэлдэх талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D0%B4%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-1843594c5fe2">энд</a> бичсэн.<br>Оюутны амьдралын талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BE%D1%8E%D1%83%D1%82%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%BC%D1%8C%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB-e7a55812042b">энд</a> бичсэн.</h4><p>Яавал писсинд тэнцэхийг харамсалтай нь хэн ч мэдэхгүй. Шалгаруулалтын процесс нь сургууль анх нээгдсэн цагаас нууц хэвээрээ байгаа. Ганц мэдэж байгаа нь 30%-г л авна. Миний писсинд 190 оюутан өрсөлдөснөөс 53 оюутан авсан. <br>Гэхдээ одоогоор тэнцсэн Монгол оюутнуудыг ажиглаад доорхи шалгууруудыг давсан байж магадгүй гэдэг үүднээс бичлээ. Анхаар! Доорхи нөхцөлүүдийг 100% биелүүллээ гээд тэнцэх магадлал 100% биш гэдгийг дахин сануулъя.</p><ul><li>Хамгийн чухал!! Писсинд орохоос өмнө кодоо бэлдэх. Францууд эсвэл таны байгаа газрын хүмүүс 1–3 сар бэлдэж орж ирдэг. Тийм хүмүүстэй шууд 0-ээс өрсөлдөөд эхний 30% орно гэдэг үлгэр юм. Хэрхэн бэлдэх, ямар дасгалууд ирдэг талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D0%B4%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-1843594c5fe2">энд</a> дэлгэрэнгүй бичсэн байгаа.</li><li>Идэвхи, сурах эрмэлзлэл. Энэ нь хийж байгаа прожект дасгалуудын ахицаас харагдана. Аль болох олон дасгал хийх. Жишээ нь миний писсинд С00-С13 хүртэл нийт 14 жижиг дасгалууд байсан. (С00 гэдэг нь зүгээр дугаар). Тэнцсэн хүмүүсийг харахад 1 сарын хугацаанд 10 прожект хийсэн хүмүүс ихэнхидээ амжилттай орсон байсан.</li><li>Сургууль дээр хэдэн цаг сууж код бичиж байгаагаар үнэлж байж магадгүй. Ихэнхи оюутнууд 1 сарын хугацаанд ажлын өдөр, амралтын өдөр нэг ч өдөр амраагүй. Тиймээс писсиний хажуугаар ажил хийнэ гэдэг боломжгүй юм. Швейцарит тэнцсэн оюутаны 1 сарын хуваарийг жишээ болгож харууллаа. Өдөрт дунджаар 15–17 цаг суусан байсан.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/620/1*48uvXxlJAzUDohGg9WroaQ.png" /><figcaption>Писсинд тэнцсэн хүний 1 сарын сургуулийн ирц</figcaption></figure><ul><li>Бусадтай хэрхэн харицаж байгаагаар. <br>Хичнээн мундаг код бичдэг ч гэлээ өөрийнхөө прожектийг ахиулахын тулд амиа хичээгээд бусадтай хамтарч юм хийхгүй бол тэнцэх магадлал бас бага. Багш байхгүй тул кодоо бие биендээ шалгуулдаг. Тэгэхдээ хэрвээ өөрөө ойлгоогүй зүйл байвал бусдаад асуух, эсрэгээрээ хүнд ойлгоогүй кодыг зааж өгөх гэх мэтийг хийсээр өдөр өнгөрдөг. <br>Долоо хоногт 1 удаа ардчилсан байдлаар өөрт хамгийн их тусалсан 10 хүртэлхи хүний (3 ч байж болно) нэрийг тусгай сайтад бүртгүүлж саналаа өгдөг. Олон хүн чамд санал өгвөл тэнцэх магадлал өндөр гэсэн үг юм.</li><li>Амралтын өдрийн rush буюу групийн прожетод оролцох. Ихэнхидээ үзсэнээс хэд дахин хүнд програм, тоглоом бичих даалгавартай байдаг. Гэхдээ 4 хүн нэг ба болж амралтын зөвхөн 2 өдөр код бичнэ. Энэнд 100 оноо авдаг хүн ховор ч гэлээ, гол нь оролцоог нь харна. Энэ хүн багаар ажиллаж чаддаг хүн бн уу үгүй гэдгээ шалгуулж байгаа юм. rush нь заавал орох албагүй ч хэрвээ оролцвол бас оноо авах байх.</li><li>Писсиний 1 сар зөвхөн код бичихэд л зарцуулах. <br>Мэдээжийн мэт сонсогдож байж магадгүй ч их хэцүү. Ялангуяа хажуугаар нь яах аргагүй цагийн ажил хийх, нялх хүүхдээ харах, гэнэт бие өвдөх гэх мэт. Писсинийг онлайн байдлаар биш заавал биечлэн хийх шаардлатай. <br>Тиймээс хэрвээ үнэхээр энэ мэргэжлийг эзэмшээд ажиллаад явъя гэвэл 1 сарыг заавал өөртөө гаргах:</li></ul><ol><li>3 сарын өмнөөс олон цагаар ажиллаж 1 сарын амьжиргааны мөнгөө олох</li><li>Писсиний 1 сардаа яаж ийж байгаад ажлаасаа чөлөө авах</li><li>Хэрвээ писсин хийх хот нь амьдардаг хотоос хол бол байр хөлслөх</li><li>Дотуур байртай бол орох эсвэл room sharing</li><li>Жоохон хүүхэдтэй бол нөхөр, ээж аавтайгаа тохиролцох</li><li>Очих хотын амьжиргааны зардлаа мэдэж, судлах</li><li>Хэлний түвшин муу бол хэлээ сайжруулах</li><li>Эрүүл мэндийн асуудалтай бол эртхэн эмчилж, биеэ тордох</li></ol><p>Хэрхэн тэнцэхийг оюутан болсон бид нар ч мэдэхгүй тул өөрийн эргэн тойрны туршлагаас хуваалцлаа. Амжилт хүсье!</p><blockquote>Өөр асуух, тодруулах зүйл байвал энд комент үлдээх эсвэл “<a href="https://www.facebook.com/groups/864909354229154">Кодны 42 сургуулийн Монголчууд</a>” ФБ групээс асуугаарай.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6ce8ebc83191" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Born2beroot]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/born2beroot-e6e26dfb50ac?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e6e26dfb50ac</guid>
            <category><![CDATA[debian]]></category>
            <category><![CDATA[42-сургууль]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 23 Jul 2021 06:57:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-12-05T23:49:33.208Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>42 school project</h4><h3>1. Installation</h3><p>The installation guide is at the end of the article.</p><h3>2. Configuration</h3><h4>2.1. Installing sudo</h4><p>Login as root</p><pre>$ su -</pre><p>Install sudo</p><pre>$ apt-get update -y<br>$ apt-get upgrade -y<br>$ apt install sudo</pre><p>Adding user in sudo group</p><pre>$ su -<br>$ usermod -aG sudo your_username</pre><p>Check if user is in sudo group</p><pre>$ getent group sudo</pre><p>Give privilege as a su.</p><p>Open sudoers file:</p><pre>$ sudo visudo</pre><p>Add this line in file:</p><pre>your_username    ALL=(ALL) ALL</pre><h4>2.2. Installing tools</h4><p>Installing git</p><pre>$ apt-get update -y<br>$ apt-get upgrade -y<br>$ apt-get install git -y</pre><p>Check git version</p><pre>$ git --version</pre><p>Installing wget <em>(wget is a free and open source tool for downloading files from web repositories.)</em></p><pre>$ sudo apt-get install wget</pre><p>Installing Vim</p><pre>$ sudo apt-get install vim</pre><p>Installing Oh my zsh (because it is easier to use)</p><pre>$ sh -c &quot;$(wget https://raw.github.com/ohmyzsh/ohmyzsh/master/tools/install.sh -O -)&quot;</pre><h4>2.3. Installing SSH and configuring SSH service</h4><pre>$ sudo apt-get update<br>$ sudo apt install openssh-server</pre><p>Check the SSH server status</p><pre>$ sudo systemctl status ssh</pre><p>Restart the SSH service</p><pre>$ service ssh restart</pre><p>Changing default port (22) to 4242</p><pre>$ sudo nano <em>/etc/ssh/sshd_config</em></pre><p>Edit the file change the line #Port22 to Port 4242</p><p><em>Find thid line:</em></p><pre>#Port 22</pre><p><em>Change it like this:</em></p><pre>Port 4242</pre><p>Check if port settings got right</p><pre>$ sudo grep Port /etc/ssh/sshd_config</pre><p>Restart the SSH service</p><pre>$ sudo service ssh restart</pre><h4>2.4. Installing and configuring UFW (Uncomplicated Firewall)</h4><p>Install UFW</p><pre>$ apt-get install ufw</pre><p>Enable</p><pre>$ sudo ufw enable</pre><p>Check the status</p><pre>$ sudo ufw status numbered</pre><p>Configure the rules</p><pre>$ sudo ufw allow ssh</pre><p>Configure the port rules</p><pre>$ sudo ufw allow 4242</pre><p>Delete the new rule: (This is for when you defend your Born2beroot)</p><pre>$ sudo ufw status numbered<br>$ sudo ufw delete (that number, for example 5 or 6)</pre><h4>2.5. Connecting SSH server</h4><p>Add forward rule for VirtualBox</p><p>1. Go to VirtualBox-&gt; Choose the VM-&gt;Select Settings</p><p>2. Choose “Network”-&gt; “Adapter 1&quot;-&gt;”Advanced”-&gt;”Port Forwarding”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/671/1*rCj_FeuZ5Rm2abz48qhulg.png" /></figure><p>3. Enter the values as shown:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/929/1*61-KSUCFcerO1wPqBcYISg.png" /></figure><p>4. Restart SSH server (go to the your VM machine)</p><pre>$ sudo systemctl restart ssh</pre><p>5. Check ssh status:</p><pre>$ sudo service sshd status</pre><p>6. From host side from iTerm2 or Terminal enter as shown below:</p><pre>$ ssh your_username@127.0.0.1 -p 4242</pre><p>7. Quit the connection:</p><pre>$ exit</pre><h4>2.6. Set password policy (<a href="https://ostechnix.com/how-to-set-password-policies-in-linux/">source</a>)</h4><p>This setting enforces how many classes, i.e upper-case, lower-case, and other characters, should be in a password, also the length of the password.</p><blockquote>“To set up a strong password policy, you have to comply with the following requirements:</blockquote><blockquote>• Your password must be at least 10 characters long. It must contain an uppercase letter and a number. Also, it must not contain more than 3 consecutive identical characters. 6 Born2beRoot</blockquote><blockquote>Your password has to expire every 30 days.</blockquote><blockquote>• The minimum number of days allowed before the modification of a password will be set to 2.</blockquote><blockquote>• The user has to receive a warning message 7 days before their password expires.</blockquote><blockquote>• The password must not include the name of the user.</blockquote><blockquote>• The following rule does not apply to the root password: The password must have at least 7 characters that are not part of the former password.</blockquote><blockquote>• Of course, your root password has to comply with this policy.”</blockquote><p>Installing password quality checking library (libpam-pwquality):</p><pre>$ sudo apt-get install libpam-pwquality</pre><p>Change the length</p><pre>$ sudo nano /etc/pam.d/common-password</pre><p>Find the following line:</p><pre>password [success=2 default=ignore] pam_unix.so obscure sha512</pre><p>And add an extra word: minlen=10 at the end.</p><pre>password [success=2 default=ignore] pam_unix.so obscure sha512 minlen=10</pre><p>To set at least one upper-case letter in the password, add a word ‘<strong>ucredit=-1</strong>’ at the end of the following line.</p><p>Find this line:</p><pre>password    requisite         pam_pwquality.so retry=3 </pre><p>Add these values (min lower-case 1 letter, min upper-case 1 letter, min digit 1, max same letter repetition 3, whether to check if the password contains the user name in some form (enabled if the value is not 0), the minimum number of characters that must be different from the old password=7, enforce_for_root: same policy for root users):</p><pre>password    requisite         pam_pwquality.so retry=3 <strong>lcredit =-1</strong> <strong>ucredit=-1 dcredit=-1 maxrepeat=3 usercheck=0 difok=7 enforce_for_root</strong></pre><p>It will look like this:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/805/1*kEDIaQbWGJqO_JbDpPMZgw.png" /><figcaption>/etc/pam.d/common-password</figcaption></figure><p>Password expiration:</p><pre>$ sudo nano /etc/login.defs</pre><p>Find this part</p><pre>PASS_MAX_DAYS 9999<br>PASS_MIN_DAYS 0<br>PASS_WARN_AGE 7</pre><p>Change it like this:(max 30 days, min number of days(2) allowed before the modification, receive a notification before expiration at least 7 days before)</p><pre>PASS_MAX_DAYS 30<br>PASS_MIN_DAYS 2<br>PASS_WARN_AGE 7</pre><p>Reboot the change affects:</p><pre>$ sudo reboot</pre><h4>2.7. Create group</h4><pre>$ sudo groupadd user42<br>$ sudo groupadd evaluating</pre><p>Check if group created:</p><pre>$ getent group</pre><h4>2.8. Create user and assign into group</h4><p>Check the all local users:</p><pre>$ cut -d: -f1 /etc/passwd</pre><p>Create the user</p><pre>$ sudo adduser <em>new_username</em></pre><p>Assign an user into “evaluating” group (This is for when you defend)</p><pre>$ sudo usermod -aG user42 your_username<br>$ sudo usermod -aG evaluating your_new_username</pre><p>Check if the user is in group</p><pre>$ getent group user42<br>$ getent group evaluating</pre><p>Check which groups user account belongs:</p><pre>$ groups</pre><p>Check if password rules working in users:</p><pre>$ chage -l your_new_username</pre><h4>2.9. Configuring sudoers group</h4><p>Go to file:</p><pre>$ sudo nano /etc/sudoers</pre><p>Add following for authentication using sudo has to be limited to 3 attempts in the event of an incorrect password:</p><pre>Defaults     secure_path=&quot;...&quot;<br>Defaults     passwd_tries=3</pre><p>For wrong password warning message, add:</p><pre>Defaults     badpass_message=&quot;Password is wrong, please try again!&quot;</pre><p>Each action log file has to be saved in the /var/log/sudo/ folder:</p><p>(If there is no “/var/log/sudo” folder, create the sudo folder inside of “/var/log”)</p><pre>Defaults	logfile=&quot;/var/log/sudo/sudo.log&quot;<br>Defaults	log_input,log_output</pre><p>Require tty: (<em>Why use tty? If some non-root code is exploited (a PHP script, for example), the </em><em>requiretty option means that the exploit code won&#39;t be able to directly upgrade its privileges by running </em><em>sudo.</em>)</p><pre>Defaults        requiretty</pre><p>For security reasons too, the paths that can be used by sudo must be restricted. Example : /usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin:/snap/bin</p><p>(It was already set there)</p><pre>Defaults   <em>secure_path=&quot;</em>/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin:/snap/bin&quot;</pre><p>Now my /etc/sudoers file looks like this</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/790/1*N4Ad-9k0vfvnWKNC5q6MjQ.png" /></figure><h4>2.10. Change hostname (!!!This is for when you defend!!!)</h4><p>Check current hostname</p><pre>$ hostnamectl</pre><p>Change the hostname</p><pre>$ hostnamectl set-hostname new_hostname</pre><p>Change /etc/hosts file</p><pre>$ sudo nano /etc/hosts</pre><p>Change old_hostname with new_hostname:</p><pre>127.0.0.1       localhost<br>127.0.0.1       new_hostname</pre><p>Reboot and check the change</p><pre>$ sudo reboot</pre><h4>2.11. Crontab configuration</h4><blockquote>“A <strong>crontab</strong> file contains instructions for the cron(8) daemon in the following simplified manner: “run this command at this time on this date”</blockquote><ol><li>Install the netstat tools</li></ol><pre>$ sudo apt-get update -y<br>$ sudo apt-get install -y net-tools</pre><ol><li>Place monitoring.sh in /usr/local/bin/</li></ol><pre>#!/bin/bash<br>wall $&#39;#Architecture: &#39; `hostnamectl | grep &quot;Operating System&quot; | cut -d &#39; &#39; -f5- ` `awk -F&#39;:&#39; &#39;/^model name/ {print $2}&#39; /proc/cpuinfo | uniq | sed -e &#39;s/^[ \t]*//&#39;` `arch` \<br>$&#39;\n#CPU physical: &#39;`cat /proc/cpuinfo | grep processor | wc -l` \<br>$&#39;\n#vCPU:  &#39;`cat /proc/cpuinfo | grep processor | wc -l` \<br>$&#39;\n&#39;`free -m | awk &#39;NR==2{printf &quot;#Memory Usage: %s/%sMB (%.2f%%)&quot;, $3,$2,$3*100/$2 }&#39;` \<br>$&#39;\n&#39;`df -h | awk &#39;$NF==&quot;/&quot;{printf &quot;#Disk Usage: %d/%dGB (%s)&quot;, $3,$2,$5}&#39;` \<br>$&#39;\n&#39;`top -bn1 | grep load | awk &#39;{printf &quot;#CPU Load: %.2f\n&quot;, $(NF-2)}&#39;` \<br>$&#39;\n#Last boot: &#39; `who -b | awk &#39;{print $3&quot; &quot;$4&quot; &quot;$5}&#39;` \<br>$&#39;\n#LVM use: &#39; `lsblk |grep lvm | awk &#39;{if ($1) {print &quot;yes&quot;;exit;} else {print &quot;no&quot;} }&#39;` \<br>$&#39;\n#Connection TCP:&#39; `netstat -an | grep ESTABLISHED |  wc -l` \<br>$&#39;\n#User log: &#39; `who | cut -d &quot; &quot; -f 1 | sort -u | wc -l` \<br>$&#39;\nNetwork: IP &#39; `hostname -I`&quot;(&quot;`ip a | grep link/ether | awk &#39;{print $2}&#39;`&quot;)&quot; \<br>$&#39;\n#Sudo:  &#39; `grep &#39;sudo &#39; /var/log/auth.log | wc -l`</pre><p>2. Add the rule that script would execute without sudo password:</p><p>Open sudoers file:</p><pre>$ sudo visudo</pre><p>Add this line:</p><pre>your_username ALL=(ALL) NOPASSWD: /usr/local/bin/monitoring.sh</pre><p>sudoers will look like:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/944/1*l-7LtAqCon1gRkV3dY3qiQ.png" /><figcaption>sudoers</figcaption></figure><p>3. Reboot</p><pre>$ sudo reboot</pre><p>4. Execute the script as su:</p><pre>$ sudo /usr/local/bin/monitoring.sh</pre><p>5. Open crontab and add the rule:</p><pre>$ sudo crontab -u root -e</pre><p>Add at end as follows: (*/10 means every 10 mins the script will show)</p><pre>*/10 * * * * /usr/local/bin/monitoring.sh</pre><p>#Tips</p><ol><li>If you have this error when you reboot your VM, change the Display settings in your VirtualBox settings. See the solution <a href="https://unix.stackexchange.com/questions/502540/why-does-drmvmw-host-log-vmwgfx-error-failed-to-send-host-log-message-sh">here</a>.</li></ol><pre>$ drm:vmw_host_log *ERROR* Failed to send host log message.</pre><h3>3. Defense</h3><ol><li>The basic difference of CentOS and Debian is shown as below.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/482/1*EUhkzOMoiT_KEF3j402O6g.png" /><figcaption>It is from <a href="https://1gbits.com/blog/debian-vs-centos-comparison/">here</a></figcaption></figure><p>2. What is the difference between aptitude and apt?</p><p>“Apart from main difference being that <strong>Aptitude</strong> is a high-level package manager while <strong>APT</strong> is lower-level package manager which can be used by other higher-level package managers, other main highlights that separate these two package managers are:</p><ol><li><strong>Aptitude</strong> is vaster in functionality than <strong>apt-get</strong> and integrates functionalities of apt-get and its other variants including <strong>apt-mark</strong> and <strong>apt-cache</strong>.</li></ol><p>While <strong>apt-get</strong> handles all the package installation, up-gradation, system-upgradation, purging package, resolving dependencies etc., Aptitude handles lot more stuff than apt, including functionalities of <strong>apt-mark</strong> and <strong>apt-cache</strong> i.e. searching for a package in list of installed packages, marking a package to be automatically or manually installed, holding a package making it unavailable for up-gradation and so on.” (<a href="https://www.tecmint.com/difference-between-apt-and-aptitude/">source</a>)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vRgjWvlyZsTHhO3_4Qsvlg.png" /><figcaption><a href="https://www.oreilly.com/library/view/implementing-devops-with/9781787120532/8dfaa49e-7885-48f1-8d71-a3535c90aff8.xhtml">source</a></figcaption></figure><p>3. Difference between SELinux and APPArmor?</p><p>“These security systems provide tools to isolate applications from each other and in turn isolate an attacker from the rest of the system when an application is compromised.</p><p><strong>SELinux</strong> rule sets are incredibly complex but with this complexity you have more control over how processes are isolated. Generating these policies <a href="http://magazine.redhat.com/2007/08/21/a-step-by-step-guide-to-building-a-new-selinux-policy-module/">can be automated</a>. A strike against this security system is that its very difficult to independently verify.</p><p><strong>AppArmor</strong> (and SMACK) is very straight forward. The profiles can be hand written by humans, or generated using aa-logprof. AppArmor uses path based control, making the system more transparent so it can be independently verified.” (<a href="https://security.stackexchange.com/questions/29378/comparison-between-apparmor-and-selinux">source</a>)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*wJLXOmrC5eJg_kLZakN9Fg.png" /><figcaption><a href="https://www.slideshare.net/albertspijkers/apparmor-overview-23108025">source</a></figcaption></figure><h3>1. Installation</h3><p>If you already have installed the OS, you can skip this part.</p><ol><li>1. Get the Debian installer image from <a href="https://cdimage.debian.org/debian-cd/current/amd64/iso-cd/">here</a>.</li></ol><p><em>ISO The </em><em>netinst CD is a small CD image that contains just the core Debian installer code and a small core set of text-mode programs (known as &quot;standard&quot; in Debian).</em></p><p>I chose the standard debian-10.10.0-amd64-netinst.</p><p><a href="https://cdimage.debian.org/debian-cd/current/amd64/iso-cd/">Index of /debian-cd/current/amd64/iso-cd</a></p><p>Put the image in sgoinfre (/sgoinfre/goinfre/Perso/your_login) if you are installing at school.</p><p>0. Choose “Save link as” and open the folder as above (sgoinfre…).</p><ol><li>2. Installing the Debian 10.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tkjZEbnHKqPGN24HQw_kRA.png" /><figcaption>Choose ”New”</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/678/1*WyFDl98AZfft999XCKD6kA.png" /><figcaption>If you are installing at school environment, choose “sgoinfre”</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/675/1*SoVNIKT340ARlLvQ7RuwDA.png" /><figcaption>Select all as default</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/674/1*PzVboJLyLTs7qJmgbdoBYA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/694/1*6_D9jIyOW0jE3a6vF_UzXg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/697/1*HagpR-UD0HWCb7zRTeSQXQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/705/1*rYdYJbPswCVCUa5pwKcRZA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*V2wtat5wJyBjSEoXatkG0A.png" /><figcaption>Choose “Settings”-&gt;”Storage”</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/646/1*je75kGWjXl0M6PlqEzHgoA.png" /><figcaption>Click on Optical Drive’s far right blue small box</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/924/1*VDy31g0tePnUOuJ1cZQsxQ.png" /><figcaption>Choose a ISO image that you already have download</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FOldzHFaQ2JS_phe6z6T4g.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/886/1*Evj7Z2EOq102A1zUVgUnQg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Yg53c1-01g4VzTqhcVEEcA.png" /><figcaption>Click “Start” green arrow to start the VM</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/638/1*-tV-M-4g6MH8h6pWJ27bCg.png" /><figcaption>Choose “Install”</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/797/1*xeb8quQ-ccd5X51d8ToZRw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/795/1*WixFq3GJF9OjeH-zTBTN7Q.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/798/1*zKUk6R9tls_jiyY81ue8kA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/789/1*r0fzgkzXOjK2DfsBCh7wEQ.png" /><figcaption>Enter the hostname as your login+42</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/803/1*81XjZBZg2bbNXunuxgnFPQ.png" /><figcaption>Leave it as default</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/792/1*ft498oj7syh4zVjI48U_tw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/793/1*rhJWnMKN0TPBZwqRey9OeQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/790/1*fJFibR-WkevpF3fLwyZiag.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/785/1*z4BtcP_BS8UmUzbZNgcCqA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/796/1*2i7svoURih_UIlRJ87rj5w.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/790/1*CsSx-ALmn8mMxvWicsNVAQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/781/1*BTLz5sT6noL_SVQ7eq3u-A.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/780/1*r5zFPA7R_9BtIqwyOpCCVw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/793/1*NHdo3JbApICz0Co2epPLFA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/790/1*KHmnCUJUWhf1minIdHNS4g.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/762/1*B0QL-gX7rZW5-RJyTD1uWw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/773/1*xE1owXa0ttpvcioaEwnutA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/782/1*SUFMu-qy3rBwIe9B0Bq3kg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/757/1*yfXpHyGD37OGAOX7qs1Avw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/769/1*Mfb1YHt4K3pZJ12TF2dXAw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/770/1*vqV-bN3zDMqTBAKz_u548w.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/774/1*bLnFC6MebhW1-YZlI2n9_A.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/776/1*e08pS8shLNmhZuFUrmuBwA.png" /><figcaption>Leave it blank</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/760/1*1I6fHG3MHuovrarqj9PNnA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/777/1*lGsuAQEwT0WBhb4kdUMp9g.png" /><figcaption>Deselect “SSH server”, “standard system utilities”. We’ll install it later manually.(To deselect, just hit SPACE key)</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*b2qXPye_kX8EudSvbO4yww.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/796/1*s3S7D1c1t98nowFfDvJfgg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/784/1*riuXLYYgESxdq-lpkivFXQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/651/1*aLyQeWzQ1etZHbQVQepjBA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/628/1*frU-8y-PY8aUFo70AGApHw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/718/1*FlHR1WFfu-Hwmspd2WXNGA.png" /><figcaption>Enter your encryption password</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/795/1*5ynsRmWt6HteSbOWYPxeZw.png" /><figcaption>login as your_username</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/784/1*Y_bimgjp7w49TR4hek3n3g.png" /><figcaption>Run “lsblk” to see the partition</figcaption></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e6e26dfb50ac" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[42 сургууль]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8C-d180037d5804?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d180037d5804</guid>
            <category><![CDATA[парис]]></category>
            <category><![CDATA[сургууль]]></category>
            <category><![CDATA[код-бичих]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 16 Mar 2021 12:39:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-07-18T14:55:37.847Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Кодны 42 сургууль гэж юу вэ?</h3><h4>Кодны 42 сургуулийн цуврал нийтлэлийн эхний хэсэг. 1 сарын сонгон шалгаруулалт буюу писсинд хэрхэн тэнцэх талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-6ce8ebc83191">энд</a> бичсэн. Писсинд хэрхэн бэлдэх талаар <a href="https://baigal.medium.com/1843594c5fe2">энд</a> бичсэн.Оюутны амьдралын талаар <a href="https://baigal.medium.com/%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-42-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%BE%D1%8E%D1%83%D1%82%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%BC%D1%8C%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB-e7a55812042b">энд</a> бичсэн.</h4><p>2 сард би Парист байдаг хувийн, төлбөргүй 42 гэдэг сургуулийн сонгон шалгаруулалтанд орсон. Энэ талаар өнөөдөр хуваалцъя. Энэ сургууль дэлхийн 22 оронд 33 салбартай кодны, төлбөргүй шинэ сургууль билээ. Энэ сургуулийн талаар дэлгэрэнгүйг <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/42_(school)">Википедиа хуудаснаас </a>харж болно. Мөн уг сургуулийн өөрийн хуудас нь <a href="https://42.fr/en/homepage/">энэ</a>.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*165dxLnxwoJ-kKKh_1vERQ.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/1*2Ygqq_mAwRXPjvop4OGdBQ.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/1*Ieo-VbyPwKanXNv6Hy0BTQ.jpeg" /><figcaption>Парис дахь салбар</figcaption></figure><p>Миний хувьд би Японд мэдээллийн технологийн магистер цол авсан ч яг энэ мэргэжлээрээ ажиллаагүй. Би анх Панасоникт хагас дамжуулагчийн (бараг hardware) инженер хийгээд дараа нь 3-D софтвейрийн консалтантаар (ихэнхидээ борлуултын инженер шиг) 5 жил ажилласан. Саяхнаас би data engineer/machine learning engineer буюу мэдээллийн өгөгдлийн инженер мэргэжлийг ихээр сонирхон, мэргэжлээ солихоор зориж байгаа билээ. Үүний тулд юуны түрүүнд IT инженер, код бичих шаардлага гарсан учраас биеэ дааж сурахыг нилээд оролдож байгаа. Гэхдээ яах аргагүй 100% онлайн байдлаар сурна гэдэг заримдаа хэцүү байдаг. Иймээс би Парист байдаг IT сургуулиудыг судалж эхэлсэн. Ихэнхи сургууль улсын ба төлбөргүй гэх мэт сайн талуудтай ч дор хаяж 2 жил сурах шаардлагатай, дээрээс нь Англи хэл дээр сургууль бараг байхгүй. Надад диплом гэхээс илүү маш хурдан код бичиж сурах нь чухал байсан. Өөрөөр хэлбэл сургуулийн танхимд өдөр бүр очихоос илүүтэйгээр хэрвээ хөтөлбөр нь байвал биеэ даагаад ахиулаад явах нь чухал санагдсан. Тэгээд энэ 42 гэдэг сургуулийг олсон.</p><h4><strong>Сургуулийн онцлог</strong></h4><p>Энэ сургууль нь зөвхөн програмист бэлдэх зорилготой. Өвөрмөц сурах арга барилтай : Багш байхгүй, лекцийн танхим байхгүй, сургалтын төлбөр байхгүй (Парисаас бусад салбар дотуур байртай, бас хямд), 7 өдрийн 7 өдөр, 24 цаг онгойдог. Багш байхгүй учраас сурагчид бие биенээ дүгнэдэг (кодыг нь шалгана), сургалтын хөтөлбөрийн түүний дагуу дор бүрнээ кодоо бичээд, сураад явна. <br>Анх 2013 онд Францын тэрбумтан Xavier Niel үүсгэн байгуулсан, одоогоор Силикон Валлиг оруулаад дэлхий даяар 22 улсад 33 салбар сургууль байгаа. <br><strong>Давуу талууд :</strong></p><ol><li>Ямар ч насны (18с дээш бол), ямар ч улсын, ямар ч хүйсийн, ямар ч боловсролтой, ямар ч мэргэжилтэй (эсвэл мэргэжилгүй) бүх хүмүүст нээлттэй. Ямар ч оршин суух эрхтэй байж болно (оюутан, ажилтан, ажил хайгч,etc). Гэхдээ заавал албан ёсны визтэй байх ёстой… Харласан бол болохгүй гэсэн.)</li><li>Огт код бичиж үзээгүй хүмүүст ч нээлттэй. Бүгдийг нойлоос нь заана.</li><li>Төлбөргүй.</li><li>Франц хэлгүй хүмүүст хөтөлбөр нь Англи, Орос, Япон гэх мэт 10 хэл дээр байдаг учраас их амар.</li><li>Суралцах хугацаагаа өөрөө сонгох боломжтой. (1 жилээс 4 жил хүртэл).</li><li>Ажлын хажуугаар суралцах боломжтой.</li><li>Сурсаны дараа нэр хүндтэй компаниудад цалинтай дадлага хийлгэдэг (6 сараас 2 жил хүртэл). Төгссөн сурагчид 100% ажилд ордог.</li><li>Стартапп байгуулах экосистемийг бүрдүүлж чадсан. Оюутнуудыг стартапп байгуулах, антерпренер болохыг байнга хөхүүлэн дэмждэг. Сургууль дээр бизнесс өдөрлөг, бусад компаниудад дадлага, өөрсдийн оюутнууудын стартаппын сурталчилгаа, хакертон, өөр их сургуулиудтай хамтран зохион байгуулдаг тэмцээн гэх мэт өдөрт 1 эсвэл 2 үйл ажиллагаа байнга зохион байгуулагддаг. Манай сургуулиас нийт 400 стартапп гарсан.</li><li>Парисын 17-р дүүрэгт байршилтай. Маш чөлөөтэй, сайхан тохилог орчинтой, дотроо кафетериа, теннис, нарлах цэцэрлэг, шүршүүртэй. Дотроо Парисын урлагийн музей Art42 байдаг ба нийт 150 гаруй бүтээл бий.</li></ol><p><strong>Сөрөг талууд :</strong></p><ol><li>Эхлээд зөвхөн С хэл дээр програм бичнэ. (Хэрвээ суралцаад дээд түвшинд хүрвэл дуртай хэлээрээ бичиж болно. Java, Python, Javascript, Go гэх мэт)</li><li>Маш шинэлэг сургалтын хэлбэр тул таарах хүн, таарахгүй гэж байгаа. <br>Учир нь багшгүй, лекцгүй, зөвхөн сургалтын орчин байгаа. Гол нь хамгийн сүүлийн үеийн Мак компьютер, бага багаар хэцүү болдог кодны аргачлалын хөтөлбөр, стартапп байгуулах орчиныг л бүрдүүлж өгч байгаа. Код бичээд суралцаад явахад сайхан орчин ч гэсэн өөрөө л хүсэхгүй бол дундаас нь хаяж мэдэх систем юм.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S-WpXGeLhoLeOe80voAPaw.jpeg" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bt1_ncHfp4hdqcimyLULnw.jpeg" /><figcaption>Доторхи орчин (via Twitter)</figcaption></figure><h4>Элсэлтийн шалгалт</h4><p>Элсэлтийн шалгалт гэж байхгүй. Оронд нь 1 сарын турш тэсвэр тэвчээр, ур ухааныг сорьсон сонгон шалгаруулалт явагддаг.<br>Анх сургуулид бүртгүүлэхэд, нэр нас асууна. Тэгээд маш амархан онлайн таавар маягийн тоглоом тоглуулна. (Энэ дээр унадаг хүн байхгүй байх). Ингээд piscine (бассейн) гэсэн 1 сарын сонгон шалгаруулалтанд орно. Piscine гэдэг нь бассейн гэсэн утгатай Франц үг, сэлээд урагшлах уу, живээд үлдэх үү гэдгийг нь шалгаж байгаа гэсэн утгаар ингэж нэрлэжээ. Нийт 150–190 хүн бүртгүүлж орох ба түүнээс 30% г сонгон авч сургуулид тэнцүүлдэг. Жилд 5–6 удаа бассейнг зохион байгуулна. Хэрвээ сонгон шалгаруулалтанд тэнцвэл хичээл нь 1–2 сарын дараа эхэлнэ. Энэ 1 сарын турш С хэл дээр жижиг жижиг програм бичих ба хамгийн гол нь бүх зүйл нь маш шахуу учраад хэцүү санагдсан. <br><strong>1 сарын хөтөлбөр :</strong><br><strong>Даваа-Пүрэв</strong> : Xүн бүр С хэл дээр функцүүд бичнэ.<br><strong>Баасан</strong> : 4 цагийн турш шалгалт (Интернэтгүй орчинд програм бичнэ)<br><strong>Бямба-Ням</strong> : 4 хүнтэй груп болоод хамтдаа илүү ярвигтай програм бичиж, дээд курсынхнээр үнэлүүлнэ.<br>Хэдийгээр нийт оюутны 30% нь сургуулид орох ч гэлээ, энэ 1 сарын хугацаанд бүгд бие биенээ дэмжиж, илүү сайн програм бичихийн төлөө хамтдаа мэрийдэг. Зарим piscine маш өрсөлдөөнтэй бие биедээ бараг тусалдаггүй гэсэн. Гэхдээ миний орсон piscine бараг 50% нь эмэгтэйчүүд байсан учраас маш гоё уур амьсгалтай, эвсэг байсан. <br>1 сарын piscine ний дараа 2 долоо хоногийн дараа сургуулид тэнцсэн эсэхийг мэйлээр мэдэгддэг. Сонгон шалгаруулалт хэрхэн явагддагийг хэн ч мэдэхгүй. Мундаг код бичдэг ч бусадтай хамтарч ажиллаж чадахгүй бол тэнцэхгүй, мөн анх удаа бичээд, хэдхэн функц бичсэн ч бусадтайгаа эвсэг бол тэнцэх магадлалтай, гэх мэт. Мөн долоо хоногт 1 удаа ардчилсан байдлаар санал асуулга явуулна. Энэ долоо хоногт хэн надад илүү тусалсан бэ гээд саналаа нэрээ нууцалж өгнө. <br>Миний хувьд 1 сарын турш дотносож, хамтдаа код бичиж байсан хүмүүс их сонирхолтой. 1 нь Бразилаас 1 сарын өмнө Парист аялалаар ирсэн вэб дизайнер залуу, 1 нь Францын суталчилгааны компанид маркетингийн менежер хийдэг хүүхэн, бас 1 нь 18 настай оюутан охин, бас нэг нь Uber Eats хоол хүргэдэг залуу байсан.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*h65GXVDjDq7ajML-kJAOSA.jpeg" /><figcaption>1 сарын турш 1 ч өдөр амралгүй өглөө бүр 6 цагаас ирсэн (Амьдралдаа анх удаа 😅 )</figcaption></figure><p>Сургалтын орчин нь маш сонирхолтой. Дотроо хэрэгтэй бүх зүйл байгаа. Кафетериа, ширээний теннис, тоглоомын талбай, шүршүүр гэх мэт. Долоо хоногт 1 удаа сонирхолтой арга хэмжээ зохион байгуулна(КОВИДоос өмнө маш их арга хэмжээ зохион байгуулдаг байсан гэж сонссон.)<br>Халуун вино, цанаар гулгах(!), DJ өдөрлөг, шорлогны өдөр, ванны хөөсөөр байлдах гэх мэт маш олон хөгжилтэй өдөрлөгүүд зохион байгуулж байсан.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*B84chAhgfS_2mtJcenS6SA.jpeg" /><figcaption>Өвлийн өдөрлөг</figcaption></figure><p>Би 1 сарын турш piscine д яваад дөнгөж саяхан тэнцсэн хариугаа авсан. Яг сурч эхлээгүй байгаа тул үүнээс ихийг хуваалцаж чадахгүй байна. <br>Хамгийн гол нь би өөрийнхөө хурдаар (дор хаяж 3 сард 1 проект дуусгах ёстой) сурах боломжтой, 1 жилийн дараа гэхэд компаниудад мэргэжлээрээ дадлага хийх боломжтой нь маш таалагдсан.<br>Бас хамгийн гол нь төлбөргүй. Баярлалаа, тэрмбумтан Xavier Niel!!!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HUwFJijHmpxXoghqJ1ou0A.jpeg" /><figcaption>Xavier Niel-тэй уулзаад, зургаа татуулна гэдэг нэр төрийн хэрэг байлаа</figcaption></figure><blockquote>2021 оны 6 сарын 19нд Клабхауст сургуулиа танилцуулсаны дараа нэмж бичлээ:</blockquote><p><strong>1.Монголоос энэ сургуулид орох боломжтой юу?</strong><br>Шууд хариултыг нь яг мэдэхгүй байна. <br>Гол нь 1 сарын сонгон шалгаруулалтанд заавал биеэр оролцох ёстой. Тэгэхээр Монголд ойрхон байдаг улс орнууд (Орос, Япон, Армень) эсвэл яг төв сургууль Парист ирж орж болно. Гол нь 1 сарын байр, хоол зардал маш өндөр гарна. Бас аялалын визанд орно.<br>Сонгон шалгаруулалтанд тэнцээд оюутан болсон тохиолдолд визээ оюутны виза болгож өөрчлөх юм. Ингэхдээ сургууль талаас ямар нэг бичиг баримт бүрдүүлж өгөхгүй гэж ойлгосон. Учир нь сургууль нь маш цөөхөн ажилтантай учир аль болох минимум зардлыг гаргахыг хичээдэг.<br>Нэгэнт визаны асуудал шийдэгдээд оюутан болсон бол зайнаас үргэлжлүүлэх боломжтой. КОВИД-с хойш сургууль дээр өдөр бүр ирэх нь хүндрэлтэй болсон тул ийм шинэ дүрэм гаргасан. Бяцхан жишээ дурдвал, Парист аялалаар ирээд сонгон шалгаруулалтанд оролцсон миний Бразил найз байгаа. Сургуулид тэнцэсний дараа визаа оюутны виз болгож солиулахын тулд Бразил руу буцаад Францын элчин дээр цаг аваад визаа солиулна гэж байсан. <br>Гэхдээ хүн бүр ийм адилхан үр дүнтэй болох магадлал бас бага байх.</p><p><strong>2.Монголд энэ сургуулийн салбар нээгдэх үү?</strong></p><p>42-ийн салбар сургуулиуд одоо нийт 22 оронд 33 байдаг. Оюутнуудад үнэ төлбөргүй ч гэлээ, сургууль, дотуур байр байгуулах, урсгал зардал зэргийг ихэнхидээ тухайн улсын толгой баячууд нийлж санхүүжүүлдэг. Ихэнхидээ IT салбараар олонд танигдаж, том компани үүсгэн байгуулсан хүмүүс санхүүжилтийг нь хийдэг байна. <br><strong>Монголд салбар нээгдээгүй ч энэ талаар CEO Sophie Viger-тэй ярилцан тохиролцож байгаа. Салбар сургууль нээх шалгуур нь маш өндөр бас урт процесс тул үргэлжлээд явж байна. Хэрвээ та уг сургуулийн салбарыг нээхэд санхүүгийн тусламж үзүүлэх сонирхолтой бол Байгалмаатай холбогдоно уу (ФБ дээр “Кодны 42 сургуулийн Монголчууд” групийн админ).</strong></p><blockquote>Хэрвээ сургуулийн талаар асуух зүйл байвал би үргэлж нээлттэй. Илүү дэлгэрэнгүйг сургуулийн вэбсайт эсвэл Монголчуудын нээсэн “<a href="https://www.facebook.com/groups/864909354229154">42 сургуулийн Монголчууд” ФБ групээс</a> авч болно.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d180037d5804" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[100км ултра марафонд орсон талаар]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/100%D0%BA%D0%BC-%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%80%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4-%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D1%80-c562f578403d?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c562f578403d</guid>
            <category><![CDATA[marathon]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 06 Dec 2019 15:45:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-08-20T01:46:59.702Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>100 км ультра марафонд орсон талаар</h3><p>10 сарын 12 нд Парисаас чанх хойд зүгт байдаг Амян(Amiens) хотод Францын 100 кмийн аврага шалгаруулах «100 Kilomètres de la Somme Championnats de France» марафон болсон. Үүнтэй зэрэгцэн энгийн иргэдийн 100км ультра марафон болсон ба би мэргэжлийн бус эмэгтэй гүйгчдээс 9 дүгээр байранд орсон (эмэгтэйчүүд өдрийн од мэт цөөхөн байв!!). Анх удаа ультра марафонд орсон гэхэд өөрийнхөө цагт сэтгэл ханамжтай байгаа (12:51:01).</p><p>Бүтэн марафоноос (42км) илүү зайнд зохиогддог тэмцээнийг ультра марафон гэдэг. 50км, 80 кмээс авахуулаад 4345 км хүртэл байна. Сүүлийн үед ультра марафонд гүйгчдийн тоо ихэсч байгаа ба сүүлийн 10 жилд нийт гүйгчдийн тоо нь 2 дахин ихэссэн гэсэн баримт байдаг(!!!!). <br>Би анх 4 сард бүтэн марафонд гүйж үзсэн ба илүү богино хугацаанд барианд ордог болох хүсэл байсан ч нэг найз маань надад Дэвид Гоггинсын талаар ярьж өгсөн. Подкястыг нь сонсоод ультра марафонд орж үзмээр санагдаад, 3 сарын өмнө 100кмт бүртгүүлсэн. Энэ жилийн 7, 8-р сар маш халуун байсан тул бараг ямар ч бэлтгэл хийгээгүй (гэдэг нь өөрийгөө зөвтгөсөн үг л дээ). Харин 9 сар болоход гэнэт ухаан орж бага зэрэг сандрав. Нэг сарын дараа 100 км гүйнэ гэсэн огт төсөөлөгдөж өгөхгүй байв. Гэхдээ ер нь санаа зовж байгаа зүйлээ эгц урдаас нь тулаад хийхээс өөр арга байхгүй гэж бодсон тул шууд л бороотой ч байсан, орой ч байсан хамаагүй гараад, гүйж эхэлсэн. Ер нь ультрад орох гэж байгаа бол сард дор хаяж 200 кмээс дээш гүйж бэлтгэл хийх ёстой, бас нэг дор 80 кмийг тасралтгүй гүйж үзсэн байх(гэж подкястаасаа сурсан) хэрэгтэй гэдэг. Гэвч би 9 сард дөнгөж 90 км гүйв. 10 сарын эхний 10 хоногт 100 км гүйв. 10/12 нд тэмцээнтэй байсан тул өмнөхь өдөр нь амарсан. <br>Бэлтгэлээ ер нь бүтэн марафонд бэлдсэн шигээ хийсэн. Долоо хоногт 5 өдөр гүйнэ. 3 дахь өдөр 20км, бүтэн сайнд 35 км, бусад өдөр нь дандаа 5 кмийн интервал гүйлт (5 мин бүх чадлынхаа 80% аар гүйгээд, 2 мин амрана. Энэ циклийг 5 км хүртэл давтана).</p><p>Ажлын хажуугаар бэлтгэлийн цаг гаргана гэдэг үнэхээр хүнд байсан ч гүйж байхдаа гэмтэл авмааргүй байсан тул ажил, бэлтгэл, гэр бүлээс өөр зүйлд 1 сар хагас бараг анхаарал огт хандуулаагүй. Бас охин 2 настай ч хөхнөөс гарахгүй, шөнө байнга сэрж хөхдөг байсаныг болиулахаар шийдээд 2 долоо хоног нойроо хугаслан байж, дасгаж сургасан. Ультрад ороогүй бол одоо болтол хөхнөөс гараагүй байх ч байсан юм бол уу (инээв).</p><p>Тэмцээн хагас сайн өдрийн өглөө 6:30 с байсан тул өмнөхь өдөр нь зочид буудалд хоноод өглөө нь шууд гүйлтийн гараан дээр очихоор төлөвлөв. Амян хот нь Францын ерөнхийлөгч Эммануэл Макроны төрж өссөн хот ба гэргий Брижиттэйгээ танилцсан газар. Парисаас хурдан галт тэргээр 1 цаг явж хүрдэг ба хотын төвд байдаг сүм нь их том, чамин тул байнга жуулчид орчдог газрын нэг юм.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GnJsV13W3J8KcoX8ubo5BA.jpeg" /><figcaption>Амяны Дарь-Эхийн сүм</figcaption></figure><p>Баасан гаригт ажлаасаа чөлөө аваад, ачаагаа баглаад, охиноо цэцэрлэгээс аваад, нөхрөө ажлаа тараад ирэхийг галт тэрэгний буудал дээр хүлээгээд хамтдаа явсан. Нөхөр, охин 2 маань миний байнгын хөгжөөн дэмжигчид (инээв).<br>Амянд хүрсэний дараа шууд Итали хоолны газарт чадахаараа л энерги ихтэй хоол идэв. Паста, пизза, тирамисү гээд гэдсээ дүүртэл идэв (Тэмцээний өмнөхь өдөр аль болох хүнд хоол иддэг. Өглөөнөөс эхлэн шууд гүйх тул энерги хэрэгтэй). Зочид буудалдаа очоод тэмцээний хувцасаа гаргаж бэлдэхдээ спортын брагаа хайгаад олдоггүй. Авчирахаа мартсанаа ойлгоод паникт оров. Энгийн братай гүйвэл төмөр нь гарч хатгах нь мэдээж, брагүй гүйвэл мөрөнд маш их ачаалал ирээд 10 км ч гүйж чадахгүй гэдгээ мэдэж байв. Энгийн браныхаа төмрийг аваад гүйж үзэв. Резин нь сулраад бараг брагүй гүйж байгаа юм шиг байв. Тэгэхээр нь төмөр цагирагийг нь буцаагаад хийж гүйхээр шийдэв. Шөнө нь охин зочид буудалд дасч чадахгүй хэд хэдэн удаа сэрээд уйлаад, унтуулдаггүй. Нөхөр маань нойроо авалгүй, охин аргадан унтуулж өгөв. <br>Өглөө 4 цагт босоод, буудлын ресторанд ортол, тэмцээнд оролцох тамирчдаар дүүрэн байв. Ихэнхи тамирчид клуб, группээр гүйж байгаа бололтой. Над шиг ганцаараа оролцож байгаа ганц л залуу байв. Өөд өөдөөсөө хараад цайгаа уув. Тамирчдыг харвал илт олон жил гүйлтээр хичээллэсэн булчин шөрмөс нь бага зэрэг товойсон, гэхдээ хэт том биш чанга биетэй, өөртөө итгэлтэй ихэнхидээ 40–50 насны хүмүүс байна. Эдгээр тамирчдыг хараад, бас ганцаараа болохоор бага зэрэг өөртөө итгэлгүй болоод, гартаа дайралдасанаа хамж шимээд идчихэв. Үүнээс болж дараа нь гүйлтийн дундуур чааваас 2 ч удаа гүйлгэсэн. Уул нь хөнгөн идэх ёстой байсан ч сандраад идчихсэн. <br>Хувцасаа өмсөөд, 5 цаг гэхэд буудлаасаа тэмцээний гараа хүртэл алхаад очив. 5 минутын л зайтай газар байв. Гадаа тас харанхуй байсан ч гараа тамирчдаар, хөгжөөн дэмжих гээд ирсэн гэр бүлийн хүмүүсээр дүүрсэн байв. Нөхөр, охин хоёроо үгүйлсэн ч нөхрөө шөнө унталгүй охиноо асарсан болохоор арай ч хамтдаа явъя гэж хэлэх зүрх хүрээгүй. Аажуухан босоод, охиндоо хотоо үзүүлчээд, намайг дэмжихээр ирээрэй гээд гарсан. <br>Гараан дээр ирэхэд бүүр ч мундаг тамирчдыг олж харав. Бараг бүгд бие биенээ таньдаг юм шиг мэндэлцгээж байв. Аргагүй биз дээ, Францын аврага шалгаруулах тэмцээн гэж бодоод, даарахгүйг хичээн дороо баахан дэвхцэв. <br>Өөртөө 100кмийг 13 цагийн дотор гүйж дуусах зорилт тавьсан. Учир нь бид нар орой 19:50 ын галт тэргээр Парис руу буцах билет авсан байсан. 2 хоног 3 уулаа энэ зочид буудалд хононо гэхэд их үнэтэй санагдсан болохоор тэмцээнээ дуусгаад шууд гэр лүүгээ харихаар төлөвлөсөн. <br>Тиймээс өдөр нь хална гэж бодоод анхнаасаа богино шорт, майктай гарсан байсан. Бага зэрэг жиндээд байв.<br>Тайзан дээрээс алдартай тамирчид үг хэлээд, доргио хөгжим яваад, тэмцээний уур амьсгал ороод дотроосоо дулаацаад ирэхэд, тэмцээн эхэлсэнийг мэдэгдэн ПАН!!! гээд буудахыг сонсов. Гараанаас бүгд хуйлраа салхи шиг хурдалж эхлэв. Би нилээд эрт ирсэн болохоор мэргэжлийн тамирчидтай маш ойрхон гүйж эхлүүлэв. Элит тамирчидтай 50 метр гүйгээд л хол шидэгдэв. Гэхдээ элитүүдтэй хамт гүйхэд үнэхээр сайхан байв. Мэргэжлийн тамирчид сайхан формоор гүйдэг. Хэрэггүй зүйлд ямар ч энерги зарцуулдаггүй. Гараа савлахгүй, мөрөө чангалахгүй, 2 тийшээ хүчтэй найгахгүй, эрүү нь бага зэрэг доошоо, харц нь дээр. Үнэхээр хажууд нь гүйгээд л баймаар сайхан, урамтай. Элитүүд намайг түрүүлж өнгөрөөд, мэргэжлийн бус тамирчдын хурдан тамирчидтай зэрэгцээд эхний 10км гүйв. Эдгээр тамирчид элитийг гүйцэхгүй ч миний хажууд хамаагүй сайн техниктэй, бас амьсгаагаа зөв авч чаддаг, хамт гүйхэд ханьтай сайхан байв. <br>Маршрутын хувьд гараанаас гараад баруун хойд зүг рүү 10 км гүйгээд, буцаад энэ маршрутаар 10км гүйгээд, чанх хойд зүгт 40км гүйгээд яг энэ 40кмийн маршрутаар буца гүйгээд барианд орох байв. Ө.х 2 цэгт U turn хийх юм. Эхний 20кмт нилээд шахдалцаж гүйж байсанаа 20кмээс цаашаа хүн болгоны хурд нь өөр болохоор нилээд зам чөлөөтэй болоод бараг л ганцаараа шахуу гүйж эхлэв. 2 удаа элитүүдтэй зөрж өнгөрөхөд үнэхээр сайхан байв. Жирийн тамирчид нь байнга элитүүддээ “Амжилт хүсье!”, “Та мундаг байна!”, “Таниар бахархаж байна!”,”Барианд уулзъя!” гэх мэт урмын үгийг хэлж байв. Элитүүд нь ч мундаг, хөгжөөн дэмжсэн бүх хүнд “Баярлалаа, хичээнээ!”, “Та бас хичээгээрэй” гээд байнга хэлэх юм. Би бүүр арай чүү гэж амьсгалж байсан тул хааяадаа хөгжөөн дэмжсэн хүмүүст талархаж байгаагаа хэлж байв. <br>15-20 кмээс гэнэт бөөн дугуйтай хүмүүс гүйж байгаа хүмүүсийг 1, 1ээр нь дагаж эхлэв. Дугуйгаа их сүртэй тоноглосон байна, ихэнхи нь. Дугуйныхаа хойд талд дөрвөлжин модон хайрцаг тавиад, дотор нь есөн жорын юмнууд хийчжээ. Нарантуул дээр чихэр, тамхи зарж байгаа юм шиг протейн (төрөл төрлийн амттай), витаминууд, янз бүрийн амттай гелүүд, талх, боов, чихэр, хүлхдэг давс, алчуур, солих хувцас, оймс, гутал, нарны малгай гэх мэт. Тэгээд гүйж байгаа тамирчиндаа нөгөөхөөсөө өгөөд, “Мундаг байна! Одоо чи нийт XXX цаг гүйгээд, XXX байрт явжина. Хурдаа одоо XXX нэмэхгүй бол зорилт цагтаа барианд орохгүй “ гээд бүүр сэтгэл санааны дэмжлэг үзүүлж байна. Би бодлоо, миний дасгалжуулагч хаана байгаа юм болоо гээд, олон дугуйтай хүн рүү горидлын харцаар харлаа. Миний дугаартай адилхан дугаартай дугуйтай хүн харагдахгүй л байв. Тэгэхээр дахиад жоохон гүйж байгаад байж байх гэж бодов. Тэгсэн 30-кмт ч байдаггүй. Анх удаа, энэ дасгалжуулагчийг нь би өөрөө олох ёстой байсанаа ухаарав. “Би яагаад энэ талаар огт мэдээгүй юм бэ?!” гэж харамсаад, буруутгаж болох хүнээ хайв. Мэдээж хэнийг ч буруутгахав дээ, өөрөө л буруутай юм чинь (инээв).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*-Yfki4FxrL0nCY1X4suAFw.png" /><figcaption>Тамирчид хамтрагч болох дугуйтай хүмүүстэй гүйж байгаа нь</figcaption></figure><p>Тэгсэн хамт гүйж байгаа хүмүүсийн дасгалжуулагч (хамтрагч, ихэнхидээ гэр бүлийн хүмүүс, элитүүд харин яг жинхэнэ дасгалжуулагчидтайгаа гүйж байсан) над руу нүдээ нээх том болгож харсанаа <br>- Чиний хамтрагч хаана байгаан?<br>- Би хамтрагчидтай гүйнэ гэж мэдээгүй.<br>- Tэгээд 100км ямар ч туслагчгүй гүйх юм уу?<br>- Tиймээ, гэхдээ манай нөхөр, охин байгаа. (Нүд нь дахин томров)<br>- “Mай, энэ уураг, витаминаас уу” гэлээ. Тэгэхээр нь хэрвээ одоо ийм юманд дасчихвал, тэмцээний туршид хүний сагс руу өнгийгөөд гүйх юм шиг санагдаад, “Зүгээр ээ, баярлалаа, би усны цэг дээрээс идчихнэ” гэлээ. Усны цэг (Aid station) зарим газар 5км тутамд, зарим газар 10км т нэг байв. Чааваас над шиг ганцаараа гүйж байгаа хэдэн хүн тэнд ус ууж, юм идэж байв. Гэхдээ энд хангалттай хүнс байсан. Ус, газтай ус, Кола!!!! (би байнга Кола уусан, хаха), хоол, шөлтэй хоол, талх, боов, чихэр, давс, жимс бүх зүйлс маш сайхан амттай санагдав. Анх удаа 100км гүйж байгаа болохоор амаа олохгүй идэж гүйв. Гэтэл 40кмээс бие эвгүйрхээд, гэдэс гүйлгээд эхлэв. Цагаа хараад л гэдэс өвдөөд л, өглөө баахан идсэнээ, бас эхний усны цэгүүдэд юм үзээгүй хүн шиг ховдоглосондоо маш ихээр харамсав. Бие арай гайгүй болсон тул гүйж эхлэв. 42 кмийг давав.</p><p>Аль хэдийн үүр цайгаад, хөдөө талын үзэсгэлэнг гайхан, бишрэн гүйж байлаа (гэж бичмээр байв ч 42 кмээс дээш гүйж үзээгүй тул, юун хунгийн цуваа, нуур, гол байгалийн сайхныг шагшрах, арайхийж гүйв). Амьдралдаа гүйж үзээгүй урт зам эхэллээ гэж бодохоор бэлтгэлээ сайн хийгээгүйдээ харамсах сэтгэл төрсөн ч бас нэг утгаараа өөрийгөө сориж байгаа мэт битүүхэн, өөрөөрөө бахархав. Энэ бахархал удаан үргэлжилсэнгүй, дахиад гэдэс өвдөөд хариугүй юм боллоо. Дахиад хоргодох газар хайв, 5км тэвчиж гүйв. Тэгсэн юун нөгөө ядрах, амьсгаадах, бүх зовлонгоо мартаад, ой мод л хайж байдгаараа хурдлав. Ашгүй нэг ой мод харагдаад, бас дахин хэргээ бүтээв. Энэ удаа лав намайг 60 хүн гүйцсэн байх. Хайран цаг гэж шогшроод, дахиж юу ч амандаа хийхгүй гэж тангараглав. <br>Гүйж эхлээд удаагүй байтал браны төмөр нь гарч ирээд цээж рүү шигдээд бага зэргийн цус урсаж байх нь тэр. Хар өнгийн майктай гарсандаа баярласан ч, өвдөлт нь маш хэцүү байв. Төмрийг нь авахаар гүйж болохгүй байсан тул дахиад буцаагаад хийв. Тэгсэн цээжинд дээр 2 зураас гаргаад шигдэв. Шигдсэн газраас нь гаргаж авбал өвдөлт нь бага байсан ч улам олон газраа сорвитой болох юм шиг санагдаад шигдсэн газар луу нь буцааж чихэв. Цусан дээрээ нойлын цаасаар давхарлаад наав. Тэгсэн нөгөө цаас нь цустайгаа зууралдаж хатаад хачин юм болсон байв. Сургамж: <strong><em>“Хэзээ ч, хэзээ ч спортын брагаа мартаж болохгүй!”</em></strong><br>Одоо цээжин дээрээ 2 том сорвитой ч, байлдааны сорви шиг хайрладаг болсон (инээв).</p><p>70 км хүртэл хурдтай, сайхан гүйв. Усны цэг дээр иртэл хэдэн залуу тэмцээний дундаас бэртэл аваад, эсвэл ямар нэг шалтгаанаар больсон бололтой, мөнгөлөг цаас нөмрөөд гундуу царайлаад, унаа хүлээгээд сууж байв. Усны цэг дээрхи эгч надаас гэмтсэн эсэх, цаашаа гүйж чадах эсэхийг асуунгаа, нөгөө залуус руу харав. Би аль болох тэд нар луу харахгүйг хичээн, “Зүгээрээ би дуусгана”гэлээ. Энэ тэмцээний төлөө ирээд, бэртэл аваад дундаас нь болих сэтгэл санааны хувьд ямар хэцүү болохыг төсөөлж байсан тул, би тэдгээр залуусыг маш сайн ойлгож, хүндэлж байв.</p><p>Миний хувьд харин 80км т ирээд бүүр хөл, гуя огт хөдөлж чадахгүй болов. Цээж рүү төмөр шигдээд, хүчтэй өвдөнө. Дээрээс нь хэт удаан гүйсэнээс хөл хөөгөөд гутал бариад, 4 хумс санжигнаад, эрхий хуруу хүчтэй дарагдаад нялцгай шингэн урсаад болдоггүй. Ядаж байхад халгайтай газраар гүйгээд хөлөө улаан болтол түлээд, амьсгалахад ч бэрх болов. Олигтой бэлтгэл хийгээгүй өөртөө гутрав. Анхнаасаа яаж гүйж чадна гэж бодсоноо ойлгохоо болив. Бусад хүмүүсийг харсан чинь гутлаа тайлсан, хамтрагч нь хөлөнд нь массаж хийж өгч ч байх шиг, нөгөө тийшээ хартал бас нэг тамирчинд хамтрагч нь урмын үг хэлж байна : “Өнөөдөр энд юуны төлөө ирсэнээ сана, чи энэ өдрийн л төлөө бэлдсэн, одоо бага зэрэг хичээхэд л болно” гээд урсгаж өгч ч байх шиг. Хажуугаар түргэний тэрэг дохиогоо хангинуулаад өнгөрөв. Энэ лав 4 дэхь хүн нь бэртлээ гэж бодоод гэнэт өөрийгөө өвдгөндөө, бас өөр аюултай газраа бэртээгүй байгаагаа санав. Гэнэт азтай юм шиг санагдав. Гэнэт охиндоо байнга “Бөөр алаг бөмбөг” дууг дуулж өгдөгөө саналаа.</p><blockquote>Бөөр алаг бөмбөг, буруу тийшээ өнхөрлөө. Дандаа намайг уйлуулдаг</blockquote><p>гээд аялсан чинь гэнэт нулимс асгараад ирэв. Бага зэргийн ментал мэлт даун 3 сек үргэлжлэв. Бүх бие маань өвчтэй, шүдээ байнга зуугаад ч нэмэргүй байв. Нулимс урсаад байхаар нь за яахав дээ гэтэл, бүүр ямар ч энергигүй болов. “Уйлахад хүртэл энерги зарцуулдаг байх нээ” гэж дотроо бодоод, нулимсаа арчаад нөхрөө, охиноо бодлоо. Хүч орж байна. Тэр хүчээ 1 мин, дахиад 1 мин, дахиад 1 мин хадгалаад гүйв.</p><p>86 кмт нөхөр охин хоёроо харав. Дахиад нулимс асгараад ирэв. Нөхөртөө бүх өвчинөө хэлээд уйлвал 100км дуусчих юм шиг санагдав. Гэхдээ хүчээр нулимсаа буцааж залгиад нөхөр, охиноо чанга тэвэрч үнсээд, үлдсэн 14 кмээ цагтаа дуусгахаа амлав. Гэнэт орой 19:50 ийн галт тэргээр харих ёстойгоо саналаа. Хайран мөнгө, хэрвээ амжихгүй бол энд бас зочид буудалд хонох болно, хайрин билетний мөнгө гэж бодогдоод гэнэт хөл маань хурдалж эхлэв. 90 км болов. Замдаа таарч байсан ганцаараа гүйж байсан нэг охинтойгоо дахин таарав. Одоо дугуйтай хамтрагчтай болсон байв. Бие бие рүү хэзээний дотно найзууд шиг инээгээд “Одоо 10хан км үлдлээ!!” гээд амжилт хүсэв. 10 км бараг хамтдаа гүйгээд барианд оров. <br>Эхнээсээ дуустал уг тэмцээнд маш олон хөгжөөн дэмжигчид байв. Бас усны цэгийн сайн дураараа (volunteer) ажиллаж байсан хүмүүс миний нэрийг цээжилцэн “Байгалаа гүйгээрэй, хичээгээрэй!” гээд урам оруулж байв. Миний зүүлтэнд зөвхөн дугаар, бас мэргэжлийн бус тамирчин л гэж бичсэнээс нэрийг маань бичээгүй байсан тул сонирхолтой санагдав. Тэгсэн,</p><blockquote>Бид нар бүгдээрээ чиний нэрийг мэднэ!</blockquote><p>Чааваас, энэ олон булчинлаг залуусын дунд төөрсөн ишиг шиг нэг Ази охин гүйж байсан болохоор цээжилэхэд амар байсан биз. <br>Зөрж өнгөрсөн бүх хүн амжилт хүсээд, мундаг зоригтой байна гээд урмын үг хэлж байв. Нэг өвөө тэгсэн Аригато гэж байна. Чааваас намайг Япон л гэж бодсон байх даа. Тэгсэн ч гэсэн Аригато гэдэг чинь баярлалаа гэсэн үг шдээ. Амжилт хүсье гэх гэж байгаад, мэддэг ганц Япон үгээ хэлсэн нь тэр байх даа. <br>Тэгсэн 83 км хавьцаа нэг өндөр настай дугуйтай өвөө өөдөөс сажилж ирсэнээ, “Залуу охин, чи 100кмт гүйж байгаа юмуу??” гэв. Энэ үед бас 42км (бүтэн марафон) зэрэг зохион байгуулагдаж байв. Тиймээ, гэлээ. Тэгсэн дугуйнаасаа бууж ирсэнээ, гараа томоор савалж алга ташиснаа</p><blockquote>Би чамаар бахархаж байна. Маш мундаг байна! Чи 100 км гүйж дуусгах нь ойлгомжтой!!! Урагшаа хараад гүйгээд бай!</blockquote><p>Гэнэт дахиад нулимс асгараад ирэв. Баярлалаа! гээд нүүрээ шудраад цаашаа гүйв. (Энэ өвөөгийн нутгийн аялгатай, хурдан Франц хэлийг тэр үед ойлгосон нь одоо болтол оньсого. Ингэж хэлээсэй гэж бодоод, тэгээд өөртөө хөрвүүлсийн болуу даа, хөөрхий би.)<br>94 кмт дахиад хөл өвдөөд бүүр шөрмөс татах нь тэр. Тэгсэн урд явж байсан өвөөг хөгжөөн дэмжиж байсан эмээ наашаа харсанаа “Барианд нөхөр, охин 2 чинь хүлээж байгаа. Танай охин их хөөрхөн, эгдүүтэй юм билээ” гэв. Тэгэхээр нь яаж манай нөхөр, охиныг таньдаг болсоныг асуусангүй, гэнэт чадалтай болоод, хурдалж эхлэв. 95кмээс эхлээд бариа буюу яг хот руу орж ирэв. Хажуугаар өнгөрсөн хүн болгон алга ташаад, машинууд дохиогоо хангинуулаад баяр хүргэж байв. Гэнэт Олимпод Монголоо төлөөлөөд гүйж байгаа юм шиг санагдаад, бүх өвчин зовлонгоо мартаад бүх хүчээрээ гүйв (сэрүүнээрээ мөрөөдөв). Барианаас 300 м ийн өмнө нөхөр, охин 2 байв. Харчаад дахиад л усан нүдэн царайлав. Ядаж байхад мэргэжлийн зурагчин том лензтэй аппараттай наалдаж ирээд зураг аваад байхын (инээв).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ldmch8ggBeO3lA1zq6_s1w.png" /><figcaption>Барианд</figcaption></figure><p>Барианд ороход хүмүүс бүгд алга ташаад, баяр хүргэв. Дотроо 100км гүйсэндээ итгэж чадахгүй байв. Гэхдээ нэг л зүйл тодорхой байв. Гэр бүл маань, хамтдаа гүйсэн тамирчид, бас нутгийн иргэдийн хөгжөөн дэмжлэгээр 1км, 1кмээр урагшилсан минь үнэн юм. Баяр бахадлаар сэтгэл маань дүүрэв. Медалаа аваад, хүйтэн пийв залгилаад, шампаск өгсөн ч ууж чадаагүй. Тайзан дээр эхний 10т орсон хүмүүст батламж, мөнгөн шагнал гардуулж байв. Даанч би өөрийгөө 9 дүгээр байрт орсон гэж мэдээгүй байсан тул анхаарал хандуулж чадаагүй. Одоо ядаж батламжаа шуудангаад илгээгээд авмаар байна (инээв).<br>Цагаа хартал 19:20 болж байв. Галт тэрэг рүүгээ яарвал амжих байсан ч, даанч тийм энерги, хөл, цээж байхгүйгээ ойлгов. Нөхөртөө эндээ зочид буудал олоод дахиад 1 хоноё гэлээ. Ийм том тэмцээн болсон болохоор зочид буудал олдохгүй санагдсан ч ашгүй 1 өрөө олоод хоноглов. Огт алхаж чадахгүй, нөхрөө түшээд явав. Яаж ийм тэмцээний дараа галт тэргэнд сууна гэж бодсын бол даа, чааваас. <br>Энэ тэмцээнээс их олон зүйл сурж мэдсэн.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*MjC2-MLgRIvEZy2JoYdtkw.png" /><figcaption>Хүйтэн пийв, медальтайгаа</figcaption></figure><h4>Өөрийгөө сорих нь маш чухал, яагаад гэвэл заримдаа бид нар толгойдоо чадахгүй гэж бодсон ч цагаа тулахаар чаддаг зүйлс маш их байдаг. Мөн спортоор дамжуулаад хүмүүсийн сайхан сэтгэл, тусч зан чанарыг дахин мэдэрсэн явдал юм.</h4><p>Энэ тэмцээнээс хойш ер нь өөрөө гүйгээгүй үедээ тэмцээний сайн дурын ажилтан (volunteer) хийх хүсэл төрсөн. <br>Дараа хэзээ дахиад ультра марафонд орохоод мэдэхгүй ч ямар ч байсан дараагийн удаа бэлтгэлтэй, туршлагатай орно гэдэг нь бат юм. <br>Би гүйж чадсан юм чинь та ч бас гүйж чадна. Амжилт!!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c562f578403d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Анхны марафонд хэрхэн бэлдэх вэ]]></title>
            <link>https://baigal.medium.com/%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%BD%D1%8B-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4-%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D0%B4%D1%8D%D1%85-%D0%B2%D1%8D-2d0ebef1280e?source=rss-2bad99282fb6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2d0ebef1280e</guid>
            <category><![CDATA[marathon]]></category>
            <category><![CDATA[марафон]]></category>
            <category><![CDATA[бэлтгэл]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Baigalmaa Baatar]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 18 Apr 2019 13:29:43 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-06-20T18:00:15.769Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote><strong><em>Анхны марафонд орох гэж байгаа бидний олондоо зориулав.</em></strong></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*cH3MG_lxpgAT_Yo3" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@peterampazzo?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Pietro Rampazzo</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>“Бүтэн марафон = 42.195 км тасралтгүй гүйнэ” гэж бодохоор их хэцүү юм шиг сонсогдсон ч марафоноо дуусгасны дараа “Би гүйж чадсан юм чинь хэн ч гүйж чадах юм байна” гэж бодогдсон.<br>Би 4 сарын 14нд Парисын марафонд анх удаа гүйгээд 4 цаг 26 минут 20 секундэд барианд орсон. Mарафонд орохын тулд би 2 сар бэлдсэн ба энд хэрхэн бэлдэж, оролцосоноо хуваалцъя.</p><p>Юуны түрүүнд, миний гүйлтийн түүхээс дурдвал, би гүйх дуртай, бас бага зэрэг гүйдэг байсан. Долоо хоногт 1 удаа (5–10км). Мөн 4 жилийн өмнө, ямар ч бэлтгэл хийлгүйгээр “Фүжи уулын трейл” д уулан дундуур, 1600 м өндөрлөгтэй 35км марафонд ороод, уруудаж гүйж байгаад өвдгөө гэмтээгээд, дундаас нь мөлхөөд (өнхрөөд) ирсэн. Тэрнээс хойш өвдөг бүрэн эдгэхгүй, гүйхгүй байж байгаад хүүхдээ төрүүлсэн. Тиймээс энэ удаа гүйхдээ өвдгөө дахиж гэмтээхгүй (сэдрээхгүй), бас хамгийн гол нь 5 цаг 40 минутын дотор (Парисын марафоны цагийн хязгаар) барианд мөлхөөд ч болов орох, ийм 2 зорилго тавьсан.</p><p>Хэрвээ та одоо 5км зогсолтгүй гүйж чаддаг, бас өвдөг чинь хүнд бэртэлгүй бол надтай адилхан хугацаанд (4 цаг 26 минут) эсвэл бүүр хурдан барианд орох боломжтой юм.<br>Ихэнхи хүмүүс марафонд бэлдэхдээ найз нартайгаа, гүйлтийн клубээр, эсвэл зарим нь Youtube, блог ашигладаг байх. Миний хувьд марафонд доорхи 2 номыг уншаад, зааврын дагуу бэлдсэн.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*TBJmysJDcSEyQ2X2lvjWxA@2x.jpeg" /></figure><blockquote>1.Койдэ Ёшиогийн “Марафонд хурдан гүйх”, 2015 он</blockquote><blockquote>2.Кин Тэцүхикогийн “Анхлан гүйгчдэд”, 2018 он</blockquote><p>42 км тасралтгүй гүйхийн тулд чанга хөл, ачаалал даах зүрх, энерги бас сэтгэл санааны бэлтгэл чухал. 2 сарын хугацаанд дасгал хийвэл чанга хөл, зүрхтэй болох боломжтой, тухайн өдөр амжилттай гүйхийн тулд хоолоо тохируулж идсэнээр энергээ бэлдэх ч боломжтой. Надад хамгийн чухал санагдсан нь өөрийгөө амжилттай гүйж чадна гэдэгт итгэх явдал.</p><ol><li><strong><em>Дасгалын хөтөлбөр</em></strong></li><li><strong><em>Хоол</em></strong></li><li><strong><em>Хэрэгсэл</em></strong></li><li><strong><em>Марафоны өглөө</em></strong></li><li><strong><em>Марафонд гаргадаг түгээмэл алдаанууд</em></strong></li></ol><h4><strong>1. Дасгалын хөтөлбөр</strong></h4><p>Энэ дасгалыг дээрхи Койдэгийин номноос авсан болно(Интернэтээр дасгалын загварууд их байдаг болохоор, хууль бус гэж найдъя).</p><p>2 төрлийн хөтөлбөр бий. Саб 5 (5 цагийн дотор) марафоноо дуусгах, саб 4 (4 цагийн дотор) дуусгах. Анхны марафон 4 цагийн дотор гүйдэг хүн ховор, гэхдээ байдаг. Анхны марафонд цаг харахаас илүү, гэмтэл бэртэлгүй барианд орохыг чухалчилдаг. Хэрвээ та дасгалаа хийж байхдаа барианд орох нь ойлгомжтой санагдвал, дотроо саб 5, эсвэл саб 4 гэсэн зорилго тавиж болох юм.<br>Саб 5ын хөтөлбөр нийт 10 долоо хоног, харин саб 4ийн хөтөлбөр нийт 12 долоо хоног байгаа. Гэхдээ өөрийнхөө онцлогт тохируулаад хүссэнээрээ өөрчилж болох юм. Хамгийн гол нь 3аас дээш хоног амрахгүй байхыг хичээх нь чухал. Амарсан ч дугуй унах, сагс тоглох гэх мэт биеийн хүчний дасгал орсон бол сайн.</p><p><a href="https://docs.google.com/spreadsheets/d/149G-OxXK4-o007XKagffqgMqO2ItV7KFahsXsDJ9q7Y/edit?usp=sharing">Марафон бэлтгэл</a></p><p>Бэлтгэлээ алхахаас эхлүүлнэ. Өдөрт хангалттай алхаад, дараа нь шогшино. Тэгээд гүйж эхлэнэ. 30 минут тасралтгүй гүйж чадвал, дараа нь 1 цаг, 2 цаг гээд нэмээд явна. Хамгийн сүүлд марафоны хурдаар гүйх дарааллаар бэлдэнэ.<br>Ер нь бэлтгэл эхэлсэнээс марафоны өмнөхь 2 долоо хоног хүртэл ачаалалаа нэмээд явна. Харин марафон эхлэхээс 2 долоо хоногийн өмнөөс ачаалалаа бага багаар сааруулж, энергээ хуримтлуулж эхэлнэ. Өөрөөр хэлбэл 10 долоо хоногийн турш хөлөө чангалж, булчингаа нэмэх боловч марафоны өмнө энэ байдлаа алдахгүйн тулд бага зэргийн л хөдөлгөөн хийнэ гэсэн үг юм. Хэрвээ яг марафоны өмнө биендээ хэт ачаалал өгвөл 42кмийг гүйх чадалгүй болчих юм.</p><p>Миний хувьд, интервал спринт (маш хурдалж гүйгээд, хэдэн секунд амрах) дасгалууд маш үр дүнтэй санагдсан. 500м-ээр спринт дасгалууд хийгээд байхад, хурдан болж байгаагаа мэдэрсэн. Өмнө нь 7 минутанд 1км гүйдэг байсан бол спринт дасгал хийснээр 6 минутанд гүйдэг болох жишээний хурдалсан.</p><p><strong><em>Хурд: </em></strong>Саб 5-аар барианд орохын тулд 7 мин 4 секунд/км дундаж хурдтайгаар гүйнэ (4 цаг 58 мин 11 сек). Харин саб 4-өөр барианд орохын тулд дунджаар 5 мин 40 сек/км хурдтайгаар гүйнэ гэсэн үг юм (3 цаг 59 мин 06 сек). Гэхдээ дээрхи 2 номонд дурдсанаар бид дундаж хурдаар баримжаа аваад гүйвэл зорьсон цагтаа барианд орж чадахгүй. Учир нь ихэнхи хүмүүс 30 км-35 км т хананд тулаад, цааш гүйх тэнхээгүй болж эхэлдэг байна. Тиймээс байнга нэг хурдаар биш, эхэндээ аажуухан эхлээд, дундаасаа бага багаар хурдаа нэмэх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл та саб 4-өөр ормоор байвал 42 км дунджаар 5:40 өөр гүйх биш, эхний 15 кмийг 5:50-аар, дараагийн 15км ийг 5:40-өөр, сүүлийн 12 км-ийг 5:30-аар гүйнэ гэвэл илүү амжилттай хурдан барианд орох магадлалтай юм.</p><p><strong><em>30км-ийн хашлага: </em></strong>Ихэнхи анхлан гүйгчид 30км-35кмт ирээд хөл нь өвдөх эсвэл зүгээр л цааш гүйх энергигүй болчдог. Ихэнхи хүмүүс алхаж эхэлдэг. Толгойдоо гүйх ёстой гэж мэдэж байгаа ч огт гүйж чаддаггүй. Тиймээс энэ хашлагыг мөргөхгүйн тулд яах ёстой вэ? Анхнаасаа аажуухан гүйж эхлээд, дундаасаа аажим аажимаар хурдлах. Ихэнхи хүмүүс Runner’s high эхлэнгүүт хурдлаад, хүчээ шавхчдаг. Раннэрс хай гэдэг нь гүйж эхэлсэнээр тархинд допамин ялгарч, сэтгэл хөөрөл дээд цэгтээ хүрсэнээр өвчнөө мэдрэхээ болихыг хэлдэг. Гүйж үзсэн хүмүүс бүгд мэдэх байх, гүйж байхад хөлс гараад, бие хөнгөрөөд, сэтгэл хөөрөөд, илүү хурдан гүйх хүсэл төрдөг. Ихэнхидээ гүйж эхэлсэнээс 10кмт раннэрc хай эхэлдэг ба 5 км-ийн дараа бие сулидаад ядарч байгаагаа мэдэрдэг. Тиймээс марафонд гүйж байхдаа 35км хүртэл ХҮЧЭЭР энэ хүслээ бариж, түүнээс цааш харин хурдлахыг эрмэлзэх хэрэгтэй. Энд энергээ хэмнэвэл илүү хурдан, илүү урт замыг гүйж чадна. Доорхи нийтлэлд энэ тухай дэлгэрэнгүй, статистиктэй оруулсан байна.</p><ul><li><em>Starting too fast too early may wreck your marathon by as much as 60-minutes based on data from more than 400,000 Chicago Marathon finishers.</em></li></ul><p><a href="https://medium.com/running-with-data/fast-starts-slow-finishes-chicago-edition-d37d0c4c3d91">Fast Starts = Slow Finishes (Chicago Edition)</a></p><p><strong><em>Хагас марафон: </em></strong>Мөн бүтэн марафонд орохоос 1 сарын өмнө хагас марафонд ороод өөрийнхөө хурд болон бэлтгэлийг сорих нь маш үр дүнтэй. Хагас марафонд орсоноор өөрийн гүйлтийн стиль (хэдэн кмээс хурдалж эхэлдэг гэх мэт), тэмцээний уур амьсгалыг мэдрэх, бусад гүйгчидтэй танилцах гэх мэт маш олон сайн талтай. Бас хагас марафоны хугацаагаар бүтэн марафонд хир гүйх вэ гэдгээ барагцаалж болдог. Бүтэн марафоны цаг=Хагас марафоны цаг*2+15мин. Гэхдээ энэ нь зөвхөн барагцаа гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Жишээ нь, би хагас марафонд 2 цаг 4 минут 20 секунд гүйсэн. Бүтэн марафоны барагцаа (2:4:20)*2+15 мин=4 цаг 23 мин гарч байна. Би бүтэн марафонд 4:26:20 гүйсэн гэхээр ойролцоо хариу гарсан гэж хэлж болно.</p><p><strong><em>Өвдгөө хэрхэн хамгаалах вэ: </em></strong>Анх гүйж байгаа хүмүүс өвдгөө гэмтээх нь элбэг байдаг. Зөв формоор гүйвэл өвдөг гэмтэхгүй. Японд ясны эмчид үзүүлж байхад авсан зөвөлгөөг хүргэе.</p><blockquote>Хүний өвдөг зөвхөн урагш хойш хөдлөх механизмтай ба хажуу тал руу хөдлөх боломжгүй. Гэхдээ гүйж эхэлж байгаа хүмүүс хөлөө тэгш зөөхгүй, хажуу тал руугаа хаялж гүйх нь элбэг байдаг. Энэ нь өвдөгний зөөлөн эдэнд ихээр гэмтэл учруулдаг. Тиймээс өвдгөө зөвхөн хойш урагш хөдөлгөж гүйхийг хичээх хэрэгтэй.</blockquote><p>Доорхи зурганд үзүүлсэнээр хөлөө зөвхөн урагш зөөх хэрэгтэй. Галуу шиг хоёр тийш хаялж гүйвэл удаан гүйж чадахгүй.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/958/1*KESMNFTTuFJRieszvtbM6Q@2x.jpeg" /></figure><p>Мөн хөлөө чирж гүйх нь өвдгөнд муу. Аль болох чирэхгүйгээр хурдан хурдан солбиж гүйх нь бага ядраадаг. <br>Зөвхөн өвдөг гэлтгүй ер нь гүйлтийн үед авсан булчин, шөрмөсний гэмтэл (биед мэдэгдэх болон мэдэгдэхгүй)ийг хүйтэн усанд орж намдаадаг. Миний хувьд 20 км-ээс дээш гүйсэн үедээ байнга хүйтэн устай ваннанд бүсэлхийнээс доош 5 мин сууж хөлөө амраадаг байсан. Хүйтэн усанд орох хэцүү ч ингэж орсоноор биенд өгсөн ачаалал буурч, булчин хурдан гэмтэлээ нөхөж авдаг.</p><h4><strong>2. Хоол</strong></h4><p>Хоолны хувьд өөх тос багатай, аль болох уураг, нүүрс хүчил агуулсан хоол идэх нь сайн. Би яг нарийн хоолны дэглэм бариагүй болохоор дэлгэрэнгүй бичиж чадахгүй.</p><p>Би хоолондоо тахианы цээж, загас, ногоо түлхүү идэхийг хичээсэн. Хэрвээ илүүдэл жингээ хасмаар байгаа бол өглөөний цай уухгүй гүйх нь үр дүнтэй. Гэхдээ заавал 1 банана эсвэл хар шоколад, эсвэл бага зэргийн газрын самрын тос идэх хэрэгтэй. Тэгэхгүй бол гүйх энергигүй болчихно. <br>Би өглөөний цайндаа өндөг, хар талх, банана иддэг байсан. Гүйхийн өмнө заавал 1 бүтэн банана идсэн. Мөн гүйсний дараа чадвал уураг уух нь булчинд сайнаар нөлөөлнө. Гүйж биенд ачаалал өгөхөд булчин маш ихээр гэмтэж байдаг. Харин гэмтсэний дараа 30 мин-1 цагийн дотор уургаа нөхөж чадвал булчин хурдан нөхөн сэргээгдэх ба өмнөхөөсөө хүчтэй болох юм. Өдөрт авах уурагны хэмжээ нь өөрийн жингийн 1 кг тутамд 0.8 г уураг байдаг. 60кг бол 48г аас илүүг авахгүй гэсэн үг юм. Хэрвээ уургийн бэлдмэл уумааргүй байвал уураг ихтэй хоол аль болох хурдан идэх нь чухал юм.</p><p><a href="https://www.fix.com/blog/timing-your-protein-shakes/">Shake Up Your Workout: Breaking Down Protein Shakes</a></p><blockquote>Уурагны талаар дэлгэрэгүйг дээрхи нийтлэлээс уншаарай.</blockquote><h4>3. Хэрэгсэл</h4><p>Цана, гольф гэх мэт бусад спортыг бодвол гүйлт нь үнэтэй хэрэгсэл шаардахгүй, өртөг багатай спорт юм. Хамгийн чухал нь гүйлтийн хөнгөн пүүз бас гүйлтийн оймс. Чанар нь сайжрах тусмаа өртөг нь өндөр ч гэлээ, зарим хүмүүс үнэхээр хурдалъя гэж шийдсэн бол нүдээ аниад л авдаг ганц зүйл гэж бодож байна. Би пүүзэнд ач холбогдол өгч үзээгүй ч, нэг өдөр санамсаргүй үзэсгэлэн яармаг дээр гүйлтийн үнэтэй пүүз өмсч үзээд, таалагдсан болохоор авсан. Өмнө гүйхдээ өмсч байсан пүүз маань хуучин зуслангийн байшингийн брендаа дээр алхаж байгаа юм шиг санагддаг байсан бол шинэ пүүз маань Парисийн Four Seasons George V зочид буудлын зөөлөн орон дээр дэвхцэж байгаа юм шиг сэтгэгдэл үлдээсэн.<br>Пүүз хөнгөн, хөлд эвтэйхэн байх тусмаа сайн. Өөрөөр хэлбэл хурдан гүйж чадна гэсэн үг юм. Хэрвээ хэт холын гүйгч, эсвэл ууланд гүйдэг бол 1 размер том пүүз авахыг зөвлөдөг. Эсвэл 0.5-аар том пүүз авсан нь дээр гэдэг.<br>Урт замд гүйх тусам хөл уртаашаа, өргөөшөө сунаж хөөдөг. Иймээс 1 размер том оймс авах нь зохимжтой. Хэрвээ яг таарсан оймс авбал гүйхэд хөл бариад, хуруу өвтгөх нь бий. Би анх мэдэлгүй буруу оймс хэрэглээд, хөлийн 4 хумсаа унагасан. <br>Оймсны материал бас чухал. Даавуун оймс авч болохгүй, резинээр хийсэн, өсгий, улны хэсэгтээ барьцалддаг материалтай оймс сонгоорой. Чадвал мэргэжлийн спортын дэлгүүр дээр очоод хөлөө хэмжүүлээд, ямар пүүз тохирохыг мэдээд авчвал дээр. <br>Дараагийн чухал зүйл нь зориулалтын цаг. Хэрвээ өөрийн хурдаа мэдрэхгүй гүйвэл 10км гүйгээд л ядрана. Тиймээс хэдэн км-т ямар хурдтай гүйх вэ гэдгээ заавал тооцоолж гүйх хэрэгтэй. Заавал зориулалтын цаг биш юмаа гэхэд аппликэйшн хэрэглээд гүйж болно. Эсвэл 5 км тутамд гүйх, хурд, цагаа нарийвчлан бичээд гаран дээрээ наасан ч болно. Би Найки апп хэрэглэдэг. Гэхдээ марафонд гүйхээр яагаад ч юм зөрөө гардаг юм бн лээ. Хувьдаа зориулалтын цаг нь дээр гэж бодож байна. <br>Подволк, шорт, малгайны хувьд салхи нэвтрүүлдэг, хурдаг хатдаг материалтай бол сайн. Зарим хүмүүс үүргэвч үүрээд, хэрэгтэй зүйлсээ хийгээд гүйдэг. Миний хувьд замд 5км тутамд ус, хүнс байдаг болохоор ачааны нэмэр гэж бодоод хэрэглэж үзээгүй. Физиологийн онцлогоос хурдан ам нь цангадаг хүмүүс, цүнхэндээ усаа хийгээд, соруулаар уугаад гүйсэн ч болох юм. <br>Хурц нартай бол нарнаас хамгаалагч түрхэх нь дээр.</p><h4>4. Марафоны өглөө</h4><p>Марафонд орох өдөр ЯМАР Ч ТОХИОЛДОЛД шинэ хувцас өмсч эсвэл идэж үзээгүй зүйлээ идэж болохгүй. Шинэ пүүзтэй гүйвэл хөл холгоно. Бас урьд идэж үзээгүй, уураг, бүүстэр идвэл гэдэс огцом өвдөх тохиолдол байдаг. Тиймээс марафон болохоос өмнө шинэ хувцас, хоолоо зохицох эсэхийг шалгах хэрэгтэй. <br>Гүйхээс хэдэн өдрийн өмнөөс марафоны гарааны газраа сайн судлаад, хэрвээ хувцас, цүнхээ хадгалуулах бол хаана яаж гэдгээ сайн нягталж харах нь чухал.<br>Бас хэдэн цаг дотор гүйх ёстойг мэдэж авах нь чухал. Ихэнхидээ 6 цаг байдаг. 6 цагийн дараа барианд орвол медаль, подволк авч чадахгүй гэсэн үг юм.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_739BSfxZVUAAF4cVvWIiA.jpeg" /></figure><p>Марафоны өмнө сайтар унтаж нойроо авах хэрэгтэй. Бас аль болох ханиад хүрэхгүй, халуурахгүй байхыг хичээх хэрэгтэй.<br>Марафоны өглөө эрт босоод хөнгөн цай ууна. Талх, овьёос, банана гэх мэт. Хэт тослог хоол идвэл, гүйж байхад элэг цөсөөр хөндүүрлэж өвддөг. Мөн энергийн гел хэрэгтэй бол авч явж болно. Миний хувьд доорхи гелнээс 5 ширхэгийг авч явсан. Бас энерги бүүстэр үрэлнээс 1 ийг идсэн.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zqw5tPKQRPzz5Cbocz96Gg@2x.jpeg" /></figure><p>Марафонд гүйхдээ өөртөө тохирох pacemaker хүнээ олох нь зөв. Аль болох туршлагатай хүнийг олж чадвал, хойноос нь дагаад гүйхэд өөрөө хурдаа зохицуулах гэж зоволтгүй болдог. Марафон эхлэнгүүт хурдалж байгаа хүнийг яасан ч пэйсмэйкэр болгож болохгүй (Тэр хүн нь хэрвээ элит тамирчин л биш бол). Маш аажмаар эхлүүлж байгаа хүнийг дагаад гүйвэл 30 км-ээс аяндаа тэр хүн нь хурдалж эхэлдэг. Дээрээс нь ханиндаа гүйж байгаа юм шиг санагддаг :) .</p><h4>5. Марафонд гаргадаг түгээмэл алдаанууд</h4><ol><li>Бэлтгэлгүй орох: Хэрвээ та өвдөг болон биедээ хайртай л бол ядаж 1 сар ч болсон бэлдээд ороорой. Мөн нойроо сайн авбал өдөр нь гүйж ядарсан булчин хурдан илааршина.</li><li>Анхнаасаа хамаг хурдаараа гүйх: Амархан ядраад, гүйлтийн дундаас болимоор санагдаад эхэлдэг.</li><li>Зөв хооллохгүй байх: Хэт бага идэх, хэт их идэх аль аль нь муу. 42 км гүйхээр хөл, гуятай зэрэгцээд ходоод хүчтэй ажиллаж эхэлдэг. Буруу юм идвэл гүйлгэмээр санагдаад ирдэг.</li><li>Ус уухгүй байх: Шингэнээ сайн нөхөхгүй бол биенд маш аюултай. Ухаан алдаж унах ч магадлалтай. Тиймээс 5 км тутам шингэнээ нөхөөд ус уух ёстой. Гэхдээ нэг дор хэт ихээр хэзээ ч ууж болохгүй. Замдаа ходоод өвддөг. Тиймээс айраг ууж байгаа юм шиг бага багаар шимж уух хэрэгтэй. Бас хэтрүүлж уувал замдаа шээс хүрэх учраас их ч биш бага ч биш тохируулж уувал зохистой. Бас өглөө нь хэт их кофе уухгүй байх хэрэгтэй. Кофены найрлаганд байдаг лаxатив, каффеин нь шээс, баас хүргэх үйлчилгээтэй байдаг.</li><li>Бэлтгэлийн үед өвчтэй байсан ч гүйх: Энэ нь биед маш их ачаалал өгдөг. Хүн ханиад хүрсэн үед ханианы вирустэй тэмцэхийн тулд цагаан бөөмийг ихээр ялгаруулж, вирусыг дарахыг хичээдэг. Ингэж бие сульдсан байхад дайны хажуугаар дажин гэгчээр гүйж нэмж ачаалал өгвөл ханиад эдгэх процесс нь удаашрах юм. Ханиадны вирус ихэнхидээ 7–10 хоног биед байдаг. Тиймээс ханиад хүрээд, бие муу байгаа бол 5–7 хоног юу ч бодолгүй амрах нь зөв. Тэнхэрсэний дараа дасгалаа нөхөж хийх гэж улайрах хэрэггүй. Дөнгөж тэнхэрч байгаа биед ачаалал өгнө. Тиймээс маш алгуурхан эхлээд, 3–5 хоногийн дараа үндсэн дасгалдаа орох нь зөв юм.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*KxggGx5kcuzItYxibldUIw.jpeg" /></figure><p>Өөрийн туршлагасаа багахан ч болов анх гүйж байгаа хүмүүст туслах болуу гэсэн үүднээс бичлээ. <br>Анхны марафонд амжилт хүсье! Та бэлдсэн, өөрийгөө дайчилсан. Тиймээс барианд орохоос өөр зам байхгүй!!!!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2d0ebef1280e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>