<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Bartek Jagniątkowski on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Bartek Jagniątkowski on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@bartekjot?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*9LEHV4_b6-vdJYMrfz7WOA.png</url>
            <title>Stories by Bartek Jagniątkowski on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@bartekjot?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 11:09:33 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@bartekjot/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Digital (r)evolution]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/digital-r-evolution-1727299da1f1?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1727299da1f1</guid>
            <category><![CDATA[essay]]></category>
            <category><![CDATA[evolution]]></category>
            <category><![CDATA[digital]]></category>
            <category><![CDATA[philosophy]]></category>
            <category><![CDATA[people]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 28 Feb 2023 07:16:38 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-28T09:09:14.447Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>We are a brilliant and capable species. We do everything in our power to shape the world as we need. But the truth is, even using the most advanced tools and technologies, what we can achieve is abysmal compared to what the universe can create — and destroy. The downside, from humanity’s perspective, is time.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*m1aQw2gHCqeNC7_oi9lG-w.png" /><figcaption>A photograph of an astronaut floating in space with Earth’s surface beneath / Photo by <a href="https://unsplash.com/@nasa?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">NASA</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/Yj1M5riCKk4?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>We are an infinitely impatient species and on a cosmic timescale, we live in an unimaginably small fraction of a millisecond compared to the rest of the known universe. And it means that whatever we want, we want it <em>NOW</em>.</p><p>One of my favorite sayings is the one about a drop of water hollowing out a rock, metaphorically conveying the idea of consistency being the way to achieve a goal. Waiting thousands of years to drill a hole in a stone is way beyond our patience (not to mention our lifespan). But we call ourselves the most advanced species on this planet. For millennia, we have done everything to make our lives safer, simpler, and less tiring. Recently, we’re focused on allowing us to get almost everything instantly. We have reached the point in our development where we can expect our wants (not even needs) to be met the moment we experience them, and in quantities we cannot digest.</p><blockquote>The excess is the new minimalism.</blockquote><p>This thirst for fulfillment is one of the main reasons why our phones enjoy so much attention and love. Thanks to the applications we install on them, we get injections of artificially created dopamine, fusing us even further to our devices. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_addiction_disorder">Addiction to the internet</a> was already a problem at the beginning of this century, yet it’s still not treated as a sickness. With the introduction of the smartphone, we pushed the envelope to the next level, making it that much harder to escape. We hid the issue behind widely desired, accepted, and preferred behaviors.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FcN3nFKyNSr9PB191wyIjw.png" /><figcaption>A photograph of a smartphone with multiple notifications icons / Photo by <a href="https://unsplash.com/@1eemingwell?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Jonas Lee</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/o6elTKWZ5bI?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>We have become addicted to digitally generated dopamine (and, thus, considered <em>“free”</em>), and it seems to be getting increasingly harder to deal with this issue. We have built a society that thrives on external validation and rewards us with more and increasingly easier ways to achieve that validation.</p><p>And because many of our modern products are based around those same mechanisms, it seems we’re in a losing position. The business is too good to pass. Besides, if we don’t do it, then somebody else will, so why not do it? Better us than others.</p><p>Instead of finding long-term, sustainable solutions, we choose the escapism of the world of online celebrities, post likes and shares, and a myriad of apps and services that give us a false sense of satisfaction. We catalyze ourselves with constantly increasing numbers of cues from the outside world to feel <strong><em>seen</em></strong>.<br>To feel we <strong><em>exist</em></strong>.<br>To feel we <strong><em>matter</em></strong>.</p><blockquote>To feel that somebody (or something) cares about us.</blockquote><p>With fractions of attention from more and more people that we know less and less about, we constantly widen the gap with every day we spend in more engaging and appealing virtual worlds. We allow strangers to build our identity for us. Brands, celebrities, and so-called influencers tell us what to wear, eat, drink, watch, listen to, and read. And to do it way, way more often than we can possibly need, or even afford to. The constant barrage of <em>“</em>shopping hauls” is the only way we can be <em>“</em>accepted”, <em>“</em>understood”, and <em>“</em>ourselves”. An excess of choice has become a marker of our well-being. We are the civilization of <strong><em>consumerism</em></strong>. We seem to be floating way above Maslow’s pyramid of needs — and we still want more.</p><p>Similar to the corporate joke about nine women giving birth in a month,</p><blockquote>we’ve turned a water drop into a waterfall and we expect an immediate result of a hollowed out rock.</blockquote><p>By investing in digital worlds, we’ve created whole ecosystems and begun building tools that allow us to do almost everything without moving from our asses. It’s no coincidence that in 2009 Apple began using the slogan (which it later <a href="https://www.wired.com/2010/10/app-for-that/">registered as a trademark</a>) <em>“There’s an app for that”</em> in its iPhone ads: For every problem, real or imagined, we can find at least one digital solution that (potentially) alleviates that problem.</p><p><em>Looks like “Wall-E” was not so far off from reality.</em></p><p>Having daily contact with the virtual world, we tend to favor the digital over real-world experiences, it would seem. I feel this is the idea behind the need to build Metaverses, AR/VR, to move to online offices and fully remote work. In a search for efficiency and productivity, we focus on new possibilities for creating digital services, methods of discovering new entertainment, and ways of cooperating. The physical world started to happen as if next to our everyday lives, passing us by, getting more unnoticed with each passing day (unless it’s a pandemic, war, natural disaster, or a shitstorm called <em>“the global economy</em>”). We invest so much time and resources in building <em>“digital everything”</em>, the carbon footprint of the internet is <a href="https://www.bbc.com/future/article/20200305-why-your-internet-habits-are-not-as-clean-as-you-think">starting to surpass global airline travel</a> and is predicted to double that in the upcoming years.</p><p>To be fair, I do see the inclusivity potential in remote access to everything; I do see the chance to experience almost anything you can imagine (to some extent at least) for many people unable to do so right now.</p><p>And I also think we are missing something along the way.</p><blockquote>In the process, we forgot <a href="https://www.chrbutler.com/there-is-no-digital-world">nothing digital exists without physical</a>.</blockquote><p>In a fascinating turn of events, though, something is happening beyond the digital realm. During the Covid-19 pandemic, we turned the digital world up to 11, while simultaneously making handcrafts have their renaissance. Everything related to creating with our hands enjoyed a rise in popularity during that time: knitting, home, and apartment repair or renovation, carpentry, journaling, and painting. Baking bread rose almost to a symbol of the fight against the fear of death, illness, loneliness, and the boredom of confinement. Good craftsmen, builders, and makers were always in high demand — now even more so than ever.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*pzLDdgJpDDo3ZYZNv5G9oA.jpeg" /><figcaption>A black and white photograph of a human hand with the extended thumb, index, and middle fingers / Photo by <a href="https://unsplash.com/@3tnik?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Ave Calvar</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/5u4L-E4eQWw?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>I’m putting forward a thesis here, that after the initial enthusiasm for the wonders of the digital world and its seemingly endless possibilities, the moment of mankind’s reflection on its condition is approaching (or has already come). Initiatives focusing on our spiritual development were always popular. Now though, self-awareness, the rise in understanding of the importance of mental health, and our search for what makes us happy are on the rise not yet seen in humanity’s time. These ideas usually flowed in a stream alongside the capitalist culture; they were the “hippy”, “Eastern” answer to the materialistic lives advertised in the West. Lately, however, this self-reflection movement seems to have grown quite a bit and is becoming increasingly popular, fusing itself more into our everyday lives. Meditation, contact with nature, caring for the environment, building local communities, yoga, seeking silence, reflecting on ourselves, and calming the inner noise. The scale of these movements and whether they will be adapted more broadly is an entirely separate question. Will they be able to provide the critical mass capable of turning into a revolution in the way we think about our existence, while there is still room for such a revolution? I certainly hope so — <strong><em>before</em></strong> we push ourselves over the edge of the abyss.</p><p>We have created a very technology-oriented society, and more things that rely on technology are getting embedded even deeper into our lives. I would argue it’s necessary to maintain a counterbalance to this phenomenon. All things AI are a perfect example here. Self-reflection on our existence, finding its meaning and purposefulness, cannot and should not remain purely in the mental, let alone digital, space: We need to experience our world with the full spectrum of our senses. By relegating one of them to the margins, humanity runs a risk of becoming a rather dark scenario of reducing itself to symbols, existential memes, and mental shortcuts. And from what we all can observe daily, we are already on that path by limiting our sense of touch to contact mainly with the smooth, cool surface of the screens of our devices.</p><p>I’d say that</p><blockquote>the more we go digital, the more we’ll need the physical.</blockquote><p>There are <a href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2865952/">multiple studies on how touch is critical</a> for animals’ development and well-being. One of the most famous ones is <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Harry_Harlow">Harry Harlow</a>’s, who studied how depriving baby monkeys of their mother’s touch impacts their development and behavior (I’m putting aside here the ethical aspects of that experiment). We <strong><em>need</em></strong> the touch to live. We <strong><em>need</em></strong> a physical connection with our surroundings. That’s why toys for newborns and infants are made to be as tactile as possible — to get the new brain to understand there’s a multitude of textures in the real world. Some of those are clean, smooth, and soft, but some are dirty, rough, and coarse.</p><blockquote>And then we give them phones.</blockquote><p><em>Note here: I am not criticizing anyone’s choice — I’m as guilty as anybody else. We should just know better. Yet, we are all humans.</em></p><p>And as I wrote at the beginning — being the dominant species in this world* we continue to create new tools that allow us to live in ways that are easier, lighter, faster, more efficient, and more ergonomic than any generation before.</p><p><em>The silver lining here might be the fact that we can do all of this using fewer and fewer natural resources. That shouldn’t push us into a social stupor, though.</em></p><p>But above all, we live in ways that require less and less mental effort from us and this is a growing problem.</p><p>Our need for a simpler, more comfortable life has accelerated technological development at a previously unimaginable rate. I dare say that over the millennia, we have not made as many changes to our lifestyles as we now can make in a single decade. More than 2.5 <strong><em>million</em></strong> years ago, we stood on our two feet and freed our hands from having to support us in our movement. We have created and used our first tools. Our lives were seemingly the same for thousands of years — gather food, eat, procreate, sleep, repeat. Our nervous system had time to adapt to the gradual changes over thousands of generations, rather than years or even months, as is the case today. The industrial revolution, which has lasted virtually uninterrupted since the late 18th century, is putting enormous pressure on our species — pressure that is growing at an increasing pace — to keep up with the newest discoveries; to adapt to new requirements of a new job offer; to adjust to a new trend in lifestyle — all for the feeling of being <em>“current”</em> without having <em>“FOMO.”</em></p><p>At the same time, we put glass screens under our noses as a solution to everyday problems. We are depriving ourselves of a key human trait, simplest in its atavistic nature — physical contact with matter, including other people. It is still difficult to conclude what the Covid-19 pandemic has changed in the perception and functioning of people and communities. Based on our current knowledge, we can’t be certain how limiting children’s daily physical contact with peers affected the development of their abilities to cope with conflict situations in adult life. What we do know is that something <em>will</em> change.</p><p>The global business faces the dilemma of the way people continue to collaborate. Do we push for the return to the previous state of affairs and office-based work, develop a hybrid approach, or work from our homes forever? Each of these solutions has implications that will change the social construct for decades to come. How do we develop a sense of connection and attachment to the workplace or the employer in the age of remote communication? Is this approach already outdated and an entirely different definition of the professional community should be created? Do we keep pushing for work in an office with a hanging threat of yet another global pandemic? What about the priceless knowledge and industry experience, often built up over many years? How do we transfer it through screens and the increasingly limited attention span of the recipients? Can we use only virtual forms of contact with others to build similar bonds, which mankind has created for thousands of generations, through physical contact and presence?</p><p>To grow and live our lives to the fullest, to enjoy our passions and pleasures, we need more than just another app on our phones. We need to feel that we are more than a statistical entry and a point on a graph. We need to feel more than is experienced by our fingers gliding across a smooth glass. We require challenges and problems to solve beyond shopping online or ordering food. We need to be more selective in the signals we receive, we require a broader spectrum of experiences than just bombarding us with information, causing our minds to overload and our attention to crash and burn.</p><p>We need to give our brains a rest by providing them with fewer sensations, of a much better quality.</p><blockquote>For every problem, there is a way, tool, method, skill, knowledge, or experience to solve it — and it’s not always a downloadable one.</blockquote><p>In every situation in life, we are faced with the choice of which path we can take to achieve our goals.</p><p>We can wait for water drops to bore a hole in the rock for the next few generations, or we can use a hammer, chisel, or drill.</p><p>We can wait until nature asks us to pay back the debt we have accumulated over hundreds of years, or we can start to counteract the effects of global warming by limiting our consumption and changing our lifestyles <strong><em>right now</em></strong>.</p><p>We can further build the wealth of the 1%, or we can redefine democracy and capitalism to help the other 99%.</p><p>We can build financial bubbles and infrastructures, give incentives that make the same groups of people get rich, or we can finally get closer to the problem of global poverty, minimize the disparity in living standards, introduce some form of a universal income, and fund other ideas on a large scale.</p><blockquote>We can create new digital worlds and lock our minds in them, feeding them with an artificial sense of accomplishment, or we can support the senses we have had since the beginning of life on earth and re-redefine what makes us <strong><em>human</em></strong>.</blockquote><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fplayer.vimeo.com%2Fvideo%2F506396828%3Fh%3Db56ef2e1a2%26app_id%3D122963&amp;dntp=1&amp;display_name=Vimeo&amp;url=https%3A%2F%2Fvimeo.com%2F506396828&amp;image=https%3A%2F%2Fi.vimeocdn.com%2Fvideo%2F1047946958-a00a5e95148850ad8b26c42259d79fdbc002271149ded488e56265d3291a5251-d_1280&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=vimeo" width="1920" height="1080" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/701a9b5d61da000c14f8cb6e200b65f6/href">https://medium.com/media/701a9b5d61da000c14f8cb6e200b65f6/href</a></iframe><p>We live in a world of instant gratification, overloaded with stimuli that our brains still can’t handle because their evolution hasn’t kept up with our technological advances — we’re still cavemen, only now we have air conditioning and atomic bombs. Without manipulating genes, we won’t be able to speed up the changes in our nervous systems (<em>and I wouldn’t want that)</em>. What we can do is use the tools and resources we already have and slow down with the craziness of our time.</p><blockquote>We can say ”we are enough and we have enough”.</blockquote><p>We can stop and touch the grass, grab a hand of a friend, or hug a loved one — while we still have time (<em>and limbs</em>) to do so.</p><p><em>*That is a questionable statement, to say the least.</em></p><p>This essay was originally written in Polish in April 2021. I started working on the English translation a couple of months later only to discover I have a lot more thoughts and things I wanted to say and share.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1727299da1f1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Quo Vadis, AI?]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/quo-vadis-ai-866508b4d51d?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/866508b4d51d</guid>
            <category><![CDATA[ai]]></category>
            <category><![CDATA[ludzie]]></category>
            <category><![CDATA[esej]]></category>
            <category><![CDATA[po-polsku]]></category>
            <category><![CDATA[filozofia]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 22 Nov 2022 14:01:53 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-11-23T06:21:27.571Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2PrGJ1HDGZyAMarcrd8yzA.png" /><figcaption>Zinterpretowana przez Midjourney fraza „forty-six and two”: dwie ciemne ludzkie sylwetki na tle osiedla mieszkaniowego w zimie.</figcaption></figure><blockquote><strong>W latach 80. zeszłego stulecia myślałem, że przyszłość wydarzy się już wtedy.</strong></blockquote><p>Pojawiały się pierwsze domowe komputery, miałem długopis pokazujący datę i godzinę, a kolega z klasy w zegarku miał kalkulator. Popularny w polskiej telewizji program naukowy <em>„Sonda”</em> prezentował technologie i rozwiązania, które już działały lub za chwilę miały działać gdzieś na świecie (najczęściej w Japonii) — maszyny i sztuczna inteligencja ułatwiające ludziom życie, zdejmując z nich ciężar i ryzyko wykonywania niebezpiecznych czy nużących, powtarzalnych zadań. Pamiętam, że jako dziecko byłem zachwycony tą wizją, nie rozumiejąc zupełnie jej społecznego kontekstu czy konsekwencji.</p><blockquote>Wydawało mi się wtedy, że te roboty wszędzie już są i że wszystko jest lub za chwilę będzie produkowane przez maszyny i będzie futurystycznie i zajebiście.</blockquote><p>Tymczasem z moich wieloletnich już doświadczeń zdaje się wynikać, że automatyzacja nadal nie jest tak powszechna, jak mi mówiono do tej pory. Mało tego — znana od lat 50. metoda zarządzania produkcją przygotowana przez Toyotę (będąca fundamentalną częścią <a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Lean_manufacturing"><em>lean manufacturing</em></a>) jest wciąż swoistą nowością na rynku, a adaptacja takiego sposobu produkcji zajmuje całe lata i pochłania góry pieniędzy. <a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Czwarta_rewolucja_przemys%C5%82owa">Czwarta rewolucja przemysłowa</a> dopiero się rozpoczęła i jeszcze potrwa, zanim się rozkręci, choć biorąc pod uwagę liczbę startupów robiących cokolwiek w obszarze automatyzacji produkcji, IoT, czy urządzeń przenośnych wydawać by się mogło, że ten etap mamy już za sobą.</p><blockquote>Inną natomiast sprawą jest <em>era wyobraźni</em> (<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Imagination_age"><em>Imagination Age</em>)</a>, która według niektórych dzieje się już teraz lub wydarzy lada chwila — co zdaje się potwierdzać zjawisko AIart.</blockquote><p>OpenAI, GPT-3, DALL-E2 — to pojęcia brzmiące, jak współczesne zaklęcia, choć wypowiadane już nie nad szklaną kulą, a przed ciekłokrystalicznymi ekranami, a obsługujący te ekrany to współcześni alchemicy. Nie są to już jednak starcy z długimi do ziemi siwymi brodami zamknięci w wieżach zamków na dramatycznie skalistym wybrzeżu z księżycem w tle, tworzący tajemnicze mikstury z żabiego skrzeku i skrzydeł nietoperzy. Teraz to najczęściej młode (lub bardzo młode) osoby, pracujące w klimatyzowanych biurach, przy biurkach o regulowanej wysokości, z piłkami do jogi i kubkami z mikserem w środku, wyprodukowanymi z ekologicznie przyjaznych materiałów, przygotowującymi w każdej chwili świeży koktajl z egzotycznych owoców i rzeczy, których <em>zwykli</em> ludzie nie traktują nawet jako pożywienie (<em>jarmuż, doprawdy?</em>).</p><p>Zgodnie jednak z jednym z <a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawa_Clarke%E2%80%99a">praw Clarke’a</a></p><blockquote>każda wystarczająco zaawansowana technologia jest nieodróżnialna od magii,</blockquote><p>a na magię właśnie zakrawa fakt, że wydając słowne polecenie odpowiedniemu narzędziu, możemy otrzymać coś, co przerośnie nasze oczekiwania (albo wręcz odwrotnie — to jednak wciąż młoda dziedzina). Niemal magiczne wydaje się, że opisując swoje potrzeby, uczucia, emocje, abstrakcyjne koncepcje czy wydarzenia prosimy sztuczną inteligencję — było nie było zbiór zer i jedynek napędzanych parą wodną — o zinterpretowanie naszej prośby według wiedzy i umiejętności, którymi wsparli ją jej twórcy.</p><p>Rezultaty bywają różnej jakości, od zachwycających przez średnie do koszmarów sennych rodem z obrazu Goyi. Bo maszyna korzysta zarówno z dobrodziejstw całej ludzkiej kultury i dorobku kreatywnego, jak również ze sporego zapasu uprzedzeń i lęków, którymi została obciążona zarówno przez jej twórców, świadomie lub nie, jak i poprzez zasoby danych, którymi ją nakarmiono. Jeśli <a href="https://www.cbsnews.com/news/microsoft-shuts-down-ai-chatbot-after-it-turned-into-racist-nazi/">poprzednie eksperymenty ze sztuczną inteligencją</a> cokolwiek nam pokazały, to to, że uczenie AI poprzez interakcję z ludźmi i zasobami naszej kultury jest pomysłem conajmniej ryzykownym.</p><p>Mamy przywilej żyć w czasach, kiedy technologia — ta związana ze sztuczną inteligencją z pewnością — nie tylko dla laika wygląda nieco, jak <em>magia</em>. Choć postęp cyfryzacji i rozwój urządzeń zupełnie nie przeszkadza nam irytować się, kiedy nasze telefony nie wykonują naszych poleceń NATYCHMIAST, a potrzebują chwili lub dwóch, żeby przez sieć <em>magii</em> zwanej satelitami połączyć się z drugim końcem świata, to mamy szalenie niewysoki poziom świadomości tego, co potrzebuje się zadziać, żebyśmy mogli przesłać osobie na drugim końcu świata naszą podobiznę w rzeczywistym czasie. Ba, coraz mniej ludzi zdaje się wiedzieć, z czego składają się urządzenia, z których korzystają na co dzień. Nie mówię tutaj o tym, że wszyscy powinni znać konstrukcję komputera, zanim z niego skorzystają — widzę jednak trend, kiedy upraszczanie wszystkiego powoduje zanik krytycznego myślenia i umiejętności radzenia sobie z technicznymi problemami.</p><p><em>Nie wspomnę tutaj nawet słowem o tym, że telefon w obecnej postaci znamy raptem od 15 lat, od czasów premiery pierwszego modelu iPhone.</em></p><p>Przyszło nam żyć na granicy epok definiujących ludzkość w znacznie większym zakresie, niż ewolucji udało się zrobić do tej pory; w czasach, kiedy sztuczna inteligencja co prawda sama z siebie nie jest jeszcze w stanie wygenerować niczego, co można określić mianem „nowe”, ale potrafi odczytać nasze polecenie, zinterpretować je w unikalny sposób na podstawie ogromnych ilości danych i zaprezentować nam efekt swojego działania w przystępnej, zrozumiałej dla nas formie, niejednokrotnie dając nam możliwość dokonania wyboru, która z wersji interpretacji odpowiada najlepiej na nasze potrzeby.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3UN_3JJNNI17T5DUlLiHbQ.png" /><figcaption>Zinterpretowana przez Midjourney fraza „everything is everything data-map pastel spectrum lines form connections between everything sketch artstation”: plamy kolorów odsłaniające panoramę miasta.</figcaption></figure><p>Część niedługiego czasu, jaki spędziłem z <a href="https://www.midjourney.com/">jednym z tego typu narzędzi</a> (Midjourney) zajęły mi rozmyślania o filozofii takich rozwiązań i etyczno-moralnych implikacjach, jakie niesie ze sobą korzystanie ze wsparcia AI w pracy twórczej.</p><p>Głównie jednak zastanawiałem się nad aspektami wartości i własności.</p><blockquote>Kto jest autorem czego, do kogo należy finalne dzieło i jaka jest jego wartość?</blockquote><p>Tworzywem z pewnością jest fraza, na bazie której AI tworzy własną jej interpretację. Mechanizm tworzenia przy wsparciu ze strony AI zaczyna się więc wciąż od człowieka i jego chęci tworzenia, jego umiejętności konstruowania myśli i odpowiedniego ich formułowania w słowa i zdania. Z kolei te frazy możemy przekazać maszynie w formacie, który będzie w stanie zinterpretować, by następnie przedstawić własną na nie odpowiedź. Prompt, czyli zbiór pojęć opisujących naszą potrzebę, tworzy pulę znaczeń, na podstawie których algorytm określi granice, znaczenia i kierunek, niezbędne do stworzenia swojej wizji. Te znaczenia bywają bardzo odmienne od naszej interpretacji rzeczywistości i sposobu, w jaki ją opisujemy — przynajmniej takie odniosłem wrażenie. Intrygujące dla mnie było odkrywanie, jak to akurat narzędzie radzi sobie z pojęciami bardzo mi bliskimi, ale absolutnie abstrakcyjnymi z punktu widzenia możliwości ich zobrazowania. Sposoby, w jakie AI potrafi opowiadać i przekazywać swoje wizje o hasłach w rodzaju „samotność”, „depresja”, „atak paniki”, „szare jest lepsze” czy „wszystko jest wszystkim” są niezmiernie interesujące. Czerpiąc z wiedzy pochodzącej z baz danych, na które składa się twórczość setek pokoleń, stylów malarskich, graficznych, możliwości interpretacyjnych, tysiące sposobów przedstawiania zjawisk i pojęć, posługując się niemalże własną semiotyką, sztuczna inteligencja opowiadała mi bardziej o stanie ludzkości, niż prezentowała to, co chciałem zobaczyć.</p><blockquote>Opowiadała przede wszystkim o tym, jak ludzie widzą siebie samych i swój świat.</blockquote><p>Ciekawa wydaje mi się również obserwacja uprzedzeń w interpretacji poleceń w języku innym, niż angielski i zasobów, jakimi Midjourney dysponowało* na początku swojego istnienia. W ramach eksperymentu poprosiłem o zobrazowanie fraz <em>„O tym jak myszy zjadły Popiela”</em>, <em>„Wanda co nie chciała Niemca”</em> oraz <em>„Niepodległość”</em>. Rezultaty są mocno zastanawiające.</p><p><em>*A może „dysponował” albo „dysponowała”? Taką dyskusję też prowadziłem na na forum związanym z MJ, zdania były podzielone. Jeśli nawet przyjmiemy, że AI jest neutralne i stosować należy neutratywy (albo chociaż rodzaj nijaki) mówiąc o AI czy „zwracając się do AI”, to czyż nie jest domeną inteligencji określanie siebie jako jednostki? Mamy czasy pełnej dowolności w interpretowaniu granic lub ich braku w kontekście płci. Czy AI może zatem określić się kiedyś, że jest takie czy inne? Czy to będzie moment uzyskania samoświadomości przez sztuczną inteligencję?</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*sndgEa4AG_X5e-rGZIrQKA.png" /><figcaption>Zinterpretowana przez Midjourney fraza „O tym jak myszy zjałdy Popiela”: cztery miniatury ukazujące stylizowane ludzkie głowy przypominające polskich polityków z barwnymi akcentami polskimi.</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*7BODYhZqO3Ez-1ZWIYJ_uw.png" /><figcaption>Zinterpretowana przez Midjourney fraza „Wanda co nie chciała Niemca”: cztery miniatury, na których widać kobiecą głowę lub głowy, kobiece popiersie, oraz postać kobiety z polską flagą za plecami, na tle czerwonego lasu. Wszystkie miniatury mają bardzo mocne czerwone zabarwienie.</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*EdXBSWCI907jowpEGNwcKQ.png" /><figcaption>Zinterpretowana przez Midjourney fraza „Niepodległość”: cztery miniatury ze stylizowanymi widokami wiejskimi, budynków przypominających kościoły, ludzi na polu przy pracy.</figcaption></figure><p>Szczególnie frapująca dla mnie jest ta ostatnia wizualizacja — wiejski kościół utrzymany nieco w klimacie rodem z obrazów Beksińskiego oraz biało-czerwone akcenty. Poproszenie o tę samą frazę, ale w języku angielskim (<em>„freedom”</em>) skutkuje wizjami amerkańskiej flagi i orłów wszelkiej maści. Można więc sądzić, że MJ <em>„nakarmiono”</em> obrazami związanymi z innymi krajami, pochodzącymi z zasobów internetu, bibliotekami ilustracji powszechnie dostępnymi, które akurat Polskę ukazują głównie w wiejskim ujęciu, w czerwieniach i zieleni, z kościołami i flagami. To z kolei daje do myślenia, w jaki sposób interpretacja AI pojęć związanych z narodowością wpływa na ich odbiór. Czy jeśli widzimy (przykładowo) Polskę jako wieś, to widzimy całą prawdę o Polsce, czy tylko ten jej wycinek, który funkcjonuje w dostępnych źródłach? Jak to z kolei wpływa na wiarygodność prac przygotowanych przez AI, skoro można wycisnąć z niej praktycznie KAŻDĄ możliwą wersję rzeczywistości? Pewne tematy są blokowane albo niedozwolone przez twórców akurat tego narzędzia — nie wszystko da się stworzyć (np. twarze znanych osób, polityków, przemoc, gwałt, seks), ale nic nie stoi na przeszkodzie, żeby tak nie było. Z drugiej zaś strony jeśli nawołujemy do wolności słowa, to czy ograniczanie aspektów i tematów, które mogę poruszyć nie jest cenzurą?</p><p>Inicjatorem tych wizji jest zatem człowiek, ale czy jest jej wyłącznym twórcą? Co z udziałem AI? Czy to <em>„tylko”</em> zaawansowane wsparcie, ale wciąż takie samo, jak inne narzędzia do tworzenia architektonicznych wizualizacji, poprawy ortografii lub obróbki dźwięku? Czy skoro twierdzimy, że to <em>„inteligencja”</em>, to czy nie należałoby uznawać jej udziału w procesie za kluczowy? Bez jej <em>„wiedzy”</em> i <em>„umiejętności”</em> żadne słowo nie zostałoby zamienione w nic innego. Mało tego — bez wiedzy i umiejętności twórców tejże sztucznej inteligencji nie powstałaby ona sama. Można by się spierać, że analogicznie za współtwórców dzieł każdej tworzącej osoby uznawać należałoby jej rodziców oraz producentów narzędzi, którymi się posługiwała w procesie tworzenia, ale odnoszę wrażenie, że tutaj mamy do czynienia z czymś o wiele bardziej skomplikowanym. Maszyny bowiem korzystają z milionów danych i bazują na dziełach ludzi, którzy wcześniej coś stworzyli własnoręcznie, a efektami ich pracy „nakarmiono mózgi” tychże algorytmów. Mam zatem dylemat:</p><blockquote>co jest pierwsze w tej twórczej pętli?</blockquote><p>Wciąż jednak algorytm, nawet najsprytniejszy, bazuje na setkach pokoleń <strong><em>ludzkiej</em></strong> pracy. Owszem, podobnie tworzą ludzie w tej chwili — bazują na doświadczeniach i dokonaniach wszystkich ludzi wcześniej — tym niemniej efektywność maszyny jest niewiarygodnie większa od czegokolwiek, co człowiek będzie w stanie osiągnąć w podobnym czasie.</p><p>Jeśli nie wszystkie, to z pewnością część dostępnych narzędzi pozwala komercyjnie wykorzystywać efekty ich działania. Wiele z tych efektów trafiło do sprzedaży w serwisach oferujących tzw. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royalty-free">royalty free</a> zdjęcia i grafiki. Jeden z potentatów tego rynku <a href="https://www.theverge.com/2022/9/21/23364696/getty-images-ai-ban-generated-artwork-illustration-copyright">zareagował zakazem umieszczania i sprzedawania</a> poprzez jego strony prac tego typu z obawy przed potencjalnymi pozwami o naruszenie praw autorskich. Bo wszystko jest pięknie do momentu, kiedy nie poprosimy algorytmu o interpretację naszej frazy w stylu któregokolwiek artysty, żyjącego bądź zmarłego. Każdy efekt jest dostępny, wystarczy zamieścić w prompcie zwrot w rodzaju „in style of” albo zwyczajne „painted by”. Galerie obrazków generowanych przez AI pełne są prac łudząco przypominających twórczość Beksińskiego, Klinta, czy szkice Da Vinci. I tutaj pojawia się problem praw autorskich, bo o ile nie można zastrzec stylu, to z pewnością można doszukiwać się co najmniej inspiracji albo też zwykłego <em>„zerżnięcia stylówki”</em> H.R. Gigera czy innego Picasso.</p><p>Komu zatem należą się słowa uznania? Czy powinniśmy dostrzegać <em>„talent”</em> AI? Przecież on nie pochodzi bezpośrednio od niej, a z zasobów, do których ma dostęp. Maszyna umie namalować <em>„jak Beksiński”</em>, ale czy powinna?</p><p>Zapytałem o ten temat doktorkę filozofii <a href="https://twitter.com/Przegaa">Aleksandrę Przegalińską</a>, specjalistkę w dziedzinie wszystkiego związanego ze sztuczną inteligencją:</p><blockquote>„dużo o tym myślałam i wciąż nie mam gotowej odpowiedzi”.</blockquote><p>Złożoność tematu praw przynależnych twórcom dzieł to nie rurki z kremem i z pewnością nie da się go wytłumaczyć prostym <em>„tak”</em> lub <em>„nie”</em>. Wielość aspektów wiążących się z tym zagadnieniem wymaga głębokiego zrozumienia przestrzeni prawa, wsparcia się filozofią, aspektami psychologii, socjologii, religii, ekonomii. Nie jest to zatem proste zadanie, niemniej jednak zagadnienie zmierza do momentu, kiedy ustanowienie reguł będzie kluczowe dla dalszego rozwoju zarówno samego AI, jak i ludzkiej twórczości.</p><blockquote>„Może warto do tego zaprząc sztuczną inteligencję?”, zapytał autor ironizując.</blockquote><p>Filozofia Midjourney opiera się o proces, poszukiwanie, wybór drogi, na którą człowiek tworzący polecenie decyduje się spośród dostępnych interpretacji maszyny. Sama nazwa (w wolnym tłumaczeniu <em>„środek podróży”</em>) wydaje się szalenie adekwatnym wyborem w tym przypadku, będąc odwołaniem do <em>„złotego środka”</em>, umiaru, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Middle_Way#The_Middle_Way_(majjhim%C4%81pa%E1%B9%ADipad%C4%81)">buddyjskiego pojęcia <em>„drogi pośrodku”</em></a><em> </em>— świadomej decyzji, podejmowanej pod wpływem zarówno wewnętrznych przekonań, jak i bodźców zewnętrznych. Poszukiwanie tej równowagi prowadzi w rejony myślenia o twórczej materii, nad którymi do tej pory nie potrzebowaliśmy się pochylać.</p><p>W jaki sposób narzędzia w rodzaju DALL-E2, Midjourney, czy Disco Diffusion wpłyną na percepcję sztuki, jej wartość i jakość? Obcując z tymi narzędziami, eksplorując ścieżki, którymi podąża sztuczna inteligencja, patrząc na rezultaty pracy innych ludzi, zastanawiam się, czy nie jesteśmy świadkami narodzin czegoś, co na własny użytek zacząłem nazywać <strong><em>„jednorazową sztuką”</em></strong>?</p><p>Niewiarygodna wręcz szybkość, z jaką te narzędzia są w stanie wyprodukować pojedynczy obraz, w moim odczuciu stawia te prace na równi z sytuacją cyfrowej fotografii. <a href="https://photutorial.com/photos-statistics/">Tryliony zdjęć</a>, setki ujęć tych samych sytuacji, obiektów, ludzi, wszystko trzymane na naszych telefonach, kartach pamięci, na dyskach naszych komputerów lub w centrach danych, w <em>„chmurze”</em> tej czy innej firmy — i ogromna (to moja osobista estymata) ich część zapomniana, wrzucona na przechowanie gdzieś tam, niech sobie leży, przecież nie zajmuje miejsca, nie kurzy się. Wszechobecność smartfonów, umożliwiających robienie zdjęć w każdej chwili, niemalże bez limitów ilościowych, sprawiła, że przestaliśmy wracać do naszych wspomnień zatrzymanych na zdjęciach. Zdjęcia w naszych telefonach funkcjonują jako społeczne dowody naszych osiągnięć, sukcesów, trofea z podróży w egzotyczne miejsca. Są odznakami, którymi chwalimy się przez chwilę w mediach społecznościowych lub na imprezach wśród znajomych, błyskając kolejnymi odsłonami naszego życia. Zdajemy się nie przywiązywać już takiej sentymentalnej wagi do fotografii cyfrowej (z pewnością nie wszyscy), jaką przywiązywaliśmy do tradycyjnych odbitek na papierze, oprawionych w ramki, wiszących na ścianach czy stojących na meblościankach. Ograniczona liczba klatek na każdej rolce filmu sprawiała, że zastanawialiśmy się nad każdym ujęciem. Dbaliśmy o to, aby wykorzystać je wszystkie jak najlepiej, bo ich ograniczona liczba i koszt związany z poznaniem efektu powodowały choćby minimalną refleksję nad chwilą, w której mieliśmy szczęście uczestniczyć, a która wydawała nam się na tyle ważna, że chcieliśmy ją uwiecznić na zawsze.</p><p>Nie jestem retro-geekiem czy ascetą namawiającym do porzucenia cyfrowego świata i powrotu do jaskiń, gwoli jasności. Mamy tutaj jednak do czynienia z ciekawym, moim zdaniem, paradoksem:</p><blockquote>w <a href="https://www.shortform.com/blog/culture-of-scarcity/">kulturze niedoboru</a> światem rządzi rynek posiadania w nadmiarze.</blockquote><p>Świat cyfrowy jest coraz tańszy i jest go coraz więcej, co zatem innego jest w <em>„sztuce”</em>, którą można wygenerować w minutę? Używam tutaj cudzysłowu, bo nie jestem przekonany, czy to jest sztuka. Sposób, w jaki AI interpretuje nasze słowa, a potem prezentuje swoje propozycje realizacji naszych wizji sprawia, że generujemy dziesiątki wariacji na zadany temat, szukając tej <em>„najlepszej”</em> — dziesiątki miniatur przedstawiających w jakiś sposób naszą myśl, dziesiątki zapytań kierowanych do maszyny w kółko i w kółko. Po czym efekty te trafiają gdzieś w chmurę, w niedostępną dla nas fizycznie przestrzeń, gdzie miliardy bitów zalegają w oczekiwaniu na przywołanie i wyświetlenie na naszych ekranach.</p><p>Obserwując zachowanie grupy twórców korzystających z tego typu narzędzi zarówno amatorsko, jak i bardziej świadomych artystów, szukających spełnienia konkretnych oczekiwań, jedna cecha wydaje się wspólna: wszyscy chcą zachować wszystko, bo wszystko wydaje się warte zachowania, będąc wyjątkowe w swej unikalności.</p><blockquote>Unikalna powtarzalność — to zdaje się być leitmotiv rzeczy wygenerowanych przy pomocy AI.</blockquote><p>Galerie prac, powstałych przy wsparciu tego czy innego narzędzia AI, można tworzyć w zasadzie na bieżąco, w czasie rzeczywistym wypełniając je setkami obrazków będących interpretacją naszych słów wystukanych na klawiaturach komputerów czy ekranach telefonów. I — nawiązując do masowości cyfrowych zdjęć — w czym tkwi wyjątkowość takiej pracy? Wspomniana wcześniej doktorka Przegalińska twierdzi, że takie prace należy wyceniać podobnie, jak każdą inną twórczość, ale mam wątpliwości co do takiego podejścia. Zdaję sobie sprawę, że można AI przyrównać do <em>„bardzo mądrego”</em> aparatu fotograficznego, wciąż jednak sądzę, że mój argument ma rację bytu. W tej chwili elementem unikalności jest fakt użycia sztucznej inteligencji przy jej powstawaniu. Waham się wielce przed nazwaniem tych prac czymkolwiek więcej, niż wizualnym eksperymentem, gdyż sama ich liczba powoduje u mnie blokadę w rodzaju tej na reklamy i bannery w internecie — przestaję zauważać wyjątkowość tego zjawiska. Czy aby na pewno o to chodzi w sztuce, żeby traktować ją jako tło, żeby przestała nas poruszać, działać na wyobraźnię? Czy może to klasyczny efekt przesytu człowieka <em>„ze środowiska”</em>, który przejrzał tysiące obrazków, samemu wygenerowawszy ich ponad 5000?</p><blockquote>Czy jeśli wszystko wydaje się dobre, to wszystko jest dobre?</blockquote><p>Nie chcę tutaj stwierdzić, że czas spędzony na tworzeniu czegokolwiek przekłada się bezpośrednio na wartość efektu, niemniej jednak wysiłek włożony w obrazek stworzony w kilkadziesiąt sekund głównie przez automat jest niewspółmiernie niski do nakładu pracy niezbędnej, żeby uzyskać podobny czy taki sam efekt samodzielnie przez człowieka. A to z kolei może przekładać się na wartość, jaką przypisujemy danej treści. Żyjemy w czasach natychmiastowej gratyfikacji, gdzie korporacje przyzwyczajają nas coraz bardziej do zaspokajania naszych zachcianek (bo już coraz rzadziej potrzeb) w sposób błyskawiczny. Prześcigamy się w tworzeniu coraz szybszych rozwiązań, wymagających coraz mniej wysiłku zarówno fizycznego, jak i umysłowego. Tworzymy usługi dostawy zakupów, które przestają się sprawdzać na rynku, jeśli realizacja zamówienia zajmuje więcej niż 15 minut. Coraz tańsze i szybsze usługi telekomunikacyjne, coraz większe przestrzenie do przechowywania naszych danych na dyskach i w chmurach powodują, moim zdaniem, że cyfrowe dzieła nie kojarzą nam się z „dostatkiem” czy „sztuką”. Próbą zaadresowania tego problemu było z pewnością NFT, ale <a href="https://next.gazeta.pl/next/7,151003,29162519,jak-kryptowaluty-oszukaly-swiat-zamiast-wolnosci-i-rownosci.html">nie tylko moim zdaniem bardzo przestrzeloną w założeniach</a> — realia okazały się znacząco odmienne od zakładanych.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_bKZArz_MpaBodxHZuUiNw.png" /><figcaption>Zinterpretowana przez Midjourney fraza „grey is better”: panorama osiedla bloków mieszkaniowych z szarym, zachmurzonym niebem.</figcaption></figure><p>Po raz kolejny okazało się, że kultura niedoboru to nie wszystko, co sprawia, że do jakiejś pracy przywiązujemy wartość. Odnoszę wrażenie, że potrzebujemy wiedzieć, że z drugiej strony dzieła, czymkolwiek by nie było, jest taki sam człowiek, jak my sami — inaczej nie mielibyśmy renesansu rękodzieła w dobie cyfrowego nadmiaru na taką skalę, jak możemy obserwować obecnie.</p><p>Być może te wszystkie wątpliwości dotyczą tylko mnie i paru osób, z którymi mam kontakt i z którymi o tym temacie rozmawiałem, być może nie należy się nad tym pochylać za nisko, a zwyczajnie korzystać wedle własnych potrzeb? Fakt, że ja nie widzę praktycznego wykorzystania tego rodzaju AI w mojej pracy czy hobby nie oznacza, że jest zupełnie nieprzydatnym narzędziem. Mam jednak dziwne przeczucie, że takie postawienie sprawy któregoś pięknego dnia ugryzie nas w dupy, kiedy AI w końcu uzyska tę samoświadomość, którym to faktem od lat straszą nas katastroficzne filmy i utopijne wizje przyszłości i skonstatuje, że biorąc pod uwagę naszą niefrasobliwość w korzystaniu z naturalnych zasobów, rozrzutność i skłonność do przemocy ludzkość jako taka zasługuje na wyginięcie.</p><p>I AI chętnie nam w tym pomoże.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=866508b4d51d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Where does the heap begin?]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/where-does-the-heap-begin-b317a11b84fe?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b317a11b84fe</guid>
            <category><![CDATA[philosophy]]></category>
            <category><![CDATA[essay]]></category>
            <category><![CDATA[sociology]]></category>
            <category><![CDATA[semantics]]></category>
            <category><![CDATA[grammar]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 19 May 2022 05:17:38 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-19T05:17:38.893Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>As a hole-all-over specialist, I sometimes wonder — when to stop?</p><figure><img alt="Zdjęcie małej, drewnianej skrzynki pełnej ziaren białego ryżu" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*d6HmLdQmXs30YHmSyj65_g.jpeg" /><figcaption>Photo of a small wooden box full of white rice grains / Photo by <a href="https://pixabay.com/users/allybally4b-11136103/?utm_source=link-attribution&amp;amp;utm_medium=referral&amp;amp;utm_campaign=image&amp;amp;utm_content=3997767">ally j</a> taken from <a href="https://pixabay.com/?utm_source=link-attribution&amp;amp;utm_medium=referral&amp;amp;utm_campaign=image&amp;amp;utm_content=3997767">Pixabay</a></figcaption></figure><p>Is excessive attention to grammatical correctness hypersensitivity, being a “grammar Nazi?” If the other side of the conversation understood the message, why bother with the details? Maybe these are truly “unnecessary”? Since it’s more or less clear what someone means when they say “we was,” is there any point in suggesting they should say “we were”?</p><p>Errors in punctuation, pronunciation, and syntax — is this “nit-fucking-picking” or “attention to detail”? Or is it a sense of superiority lined with snobbery, hidden so deep that it is hard to admit even to oneself?</p><p>Or, finally, are these purely academic discussions that nobody cares about, because we all got shit to do and don’t have the time to worry about whether to say “who” or “whom”?</p><p>Where is the finish line? Where to put on the fucking breaks?</p><blockquote>Where does <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Sorites_paradox">the heap start</a>?</blockquote><p>The same holds true in the fields I’ve been professionally involved with for decades — technology and design. I think about where this constant under-design, never-ending under-delivery, and pushing the boundaries of the concept of something being “good enough” comes from? And why does it ultimately result in a decline in the quality of everything and everywhere? Where does “it’s a little uneven” end and “I don’t give a fuck” begin? Is creating the MVP (minimum viable product) more harmful than helpful, setting the performance tolerance slider ever closer to the “whatever” value?</p><p>Noticing that something doesn’t work as it should; that a process doesn’t make sense; that something is ugly, crooked, or impractical — also in the context of one’s own work — is this striving for perfectionism? In small doses this can be digestible and sometimes helpful, maybe even justified, while in excess it becomes a distractor, a destructive force paralyzing further development.</p><p>If the devil is in the details, then by neglecting more and more of those details, aren’t we helping that devil of mediocrity, poor workmanship, and sloppiness to take over more and more of our space and attention?</p><p>Writing some time ago <a href="https://bartekjot.medium.com/the-world-needs-mediocre-designers-too-6c276faa64c5">an article about how the world needs average designers</a>, I posited a thought that not everyone needs projects on a high level of quality, unique and revolutionary in their class; that not everyone was born with a talent and sense of aesthetics allowing them to create world-class projects right off the bat. The vast majority of the designers I know started from things that were (to put it mildly) weak, and the development from scratch is usually a long-term process in which everyone goes through their different stages of “looks like shit”.</p><blockquote>Now I wonder, though, if the cultivation of mediocrity is not a one-way street leading towards lowering the bar even further.</blockquote><p>I’m not saying everyone below some arbitrary level should not be allowed to function in public (after all, who would enforce such a thing). But if we agree to co-exist with “bad design”, we only have ourselves to blame for the poor quality of communication reaching us, and creative director of every advertising agency out there for patting each other on the back, under the semblance of innovation and “unconventional approach” to promote poor and miserable projects, while giving themselves praise and awards left and right.</p><p>As with everything in this world, it would probably be best to find the golden mean, the point of balance between the extremes of perfectionism on the one hand, and I-don’t-care-izm or I-don’t-give-a-fuck-izm on the other. On the third hand, as <a href="https://www.instagram.com/p/CS9ZYnwByCx/">Mark Manson has interestingly observed</a>, we are all basically average at most things. The trick, though, is to find liberation from the fear of being average and focus on finding the things that are important to us instead of the things we are “reasonably cool” at.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Un8zbfcJJynX2Snz" /><figcaption>Source: Instagam / <a href="https://www.instagram.com/p/CS9ZYnwByCx/">https://www.instagram.com/p/CS9ZYnwByCx/</a></figcaption></figure><p>Searching for the end of the pile of mediocrity and the moment when it stops being a pile of weak anything and starts being valuable something doesn’t keep me awake at night (other things do, though). Nevertheless, it seems to be a problem worth paying attention to. In times when we question values infused by previous generations — the need to chase happiness filled only with possessions, forced by the need to develop the market and multiply capital; When we critically look at the definitions of love, relationships, gender, or humanity as such; When we increasingly look for our own terms to describe the happiness we want to experience.</p><blockquote>When do we recognize that we have reached a watershed moment when our inner pile of “average” shakes out, and we start adding to the pile of “good”?</blockquote><p>When is the moment when there is no longer “a little” and there is “a lot”? At what point we achieve a critical mass that initiates change? When is the reaction to a situation (correcting a linguistic error) just that (correcting an error), and when does it become “nitpicking over irrelevant details”?</p><p>Or is it, once again, looking for a hole all over that I specialize in with pretty good results? Is the imposition of social mechanisms and mental shortcuts together with the collective consciousness allowing us to overcome communication deficiencies just enough to convey the meaning without focusing on details? But is it semantic snobbery to pick on when someone uses the word “functionality” in the context of “function”?</p><p>I don’t have the answers to these questions, I’m still looking for them. It’s also possible that I will never find any valuable answer. This is one of those adventures in life whose sole purpose will be to satisfy my curiosity. And that curiosity and the search for knowledge have over the years become my modus operandi, which I’m not going to give up just because every answer leads to another set of questions.</p><p><strong>One who asks, only has more questions?</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b317a11b84fe" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Cyfrowa (r)ewolucja]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/cyfrowa-r-ewolucja-93abab7d8ab5?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/93abab7d8ab5</guid>
            <category><![CDATA[po-polsku]]></category>
            <category><![CDATA[ludzie]]></category>
            <category><![CDATA[filozofia]]></category>
            <category><![CDATA[esej]]></category>
            <category><![CDATA[ewolucja]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 29 Apr 2022 03:42:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-04-29T03:42:15.071Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*rn5HPsMMWxzmN7eT7qai5A.png" /><figcaption>Wizualizacja organiczno-cyfrowej hybrydy człowieka i urządzenia elektronicznego.</figcaption></figure><p>Jednym z moich ulubionych powiedzeń jest to o kropli wody drążącej skałę, w metaforyczny sposób przekazującego ideę konsekwentnego realizowania celu. Czekanie tysiące lat na wydrążenie dziurki w kamieniu jest poza zasięgiem naszej cierpliwości, o długości naszego życia nie mówiąc, nie od parady jednak jesteśmy czołowym gatunkiem na tej planecie i potrafimy sobie ułatwiać zadania.</p><p>Przez milenia robiliśmy wszystko, żeby nasze życie stawało się bezpieczniejsze, prostsze i mniej męczące. Z czasem doszliśmy i przyzwyczailiśmy się do niemalże natychmiastowych efektów naszych działań. Dotarliśmy rozwojowo i cywilizacyjnie do momentu, kiedy możemy oczekiwać zaspokojenia naszej potrzeby w momencie, kiedy jej doświadczamy, w ilościach, których nie jesteśmy w stanie przetrawić. To zaspokojanie potrzeb jest jednym z głównych powodów, dla których nasze telefony cieszą się naszą uwagą i miłością — dzięki aplikacjom, jakie na nich instalujemy dostajemy ponadnormatywne zastrzyki dopaminy, bez których sporej liczbie ludzi bardzo trudno jest funkcjonować. <strong>Staliśmy się uzależnionymi od cyfrowo generowanej dopaminy istotami, które coraz gorzej radzą sobie z własnym nałogiem.</strong> I zamiast skupić się na pozbyciu tegoż nałogu wybieramy eskapizm świata internetowych celebrytów, polubień naszych postów, milionów aplikacji i usług, dających nam często złudne poczucie zaspokojenia. Katujemy się coraz większą liczbą sygnałów pochodzących ze świata zewnętrznego, żeby poczuć to, co czuliśmy kiedyś; ułamkami atencji coraz bardziej obcych ludzi staramy się wypełnić lukę, która powiększa się z każdym naszym dniem spędzonym w wirtualnym świecie mediów (a)społecznościowych. Nadmiar wyboru stał się wyznacznikiem naszego dobrostanu.</p><blockquote>Zamieniliśmy kroplę na wodospad i oczekujemy natychmiastowego rezultatu w postaci wydrążonej skały.</blockquote><p><em>Jak w tym słynnym korpo-żarciku o dziewięciu kobietach rodzących dziecko w miesiąc.</em></p><p>Inwestując w cyfrowe światy stworzyliśmy związane z nimi ekosystemy i zaczęliśmy budować narzędzia, pozwalające zrobić prawie wszystko bez ruszania się z miejsca. Nie bez kozery w 2009 roku firma Apple zaczęła w reklamach iPhone’a używać sloganu „There’s an app for that (jest do tego apka)”, który później zarejestrowała jako znak handlowy — na każdy problem, realny czy wymyślony, jesteśmy w stanie znaleźć przynajmniej jedną aplikację, która (potencjalnie) ten problem rozwiązuje.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*BbpbSj9bJt_GPat0y5BpwQ.png" /><figcaption>Szkic koncepcyjny ilustrujący ideę wielu połączonych urządzeń elektronicznych odwracających uwagę ludzi od innych osób — ludzie wpatrzeni w ekrany urządzeń nie zwracają uwagi na innych ludzi.</figcaption></figure><p>Mając kontakt na co dzień z wirtualnym światem coraz częściej zaczęślimy odstawiać świat realnych doznań niejako trochę na bok — tak się przynajmniej zdarzało w moim przypadku. Skupiając się na nowych możliwościach tworzenia cyfrowych usług, metodach odkrywania potrzeb klientów, sposobach priorytetyzacji nowych funkcji oraz przeróżnych metodologiach projektowych fizyczny świat zaczął wydarzać się jakby obok mojej codzienności, mimochodem.</p><blockquote><em>A tymczasem świat fizyczny ma się doskonale.</em></blockquote><p>Rękodzieło przeżywa swoisty renesans, rzemiosło i rzemieślnicy są w cenie, budowlańcy od zawsze byli rozchwytywaną grupą zawodową, szczególnie ci dobrzy, a obecnie są jeszcze bardziej poszukiwani. Ogromną popularnością w czasie pandemii cieszyły się wszystkie rzeczy związane z pracą rękoma: robienie na drutach, samodzielne naprawy i remonty mieszkań, stolarstwo, a wypiekanie chleba urosło niemalże do rangi symbolu walki ze strachem przed chorobą i nudą zamknięcia.</p><p>Stawiam tutaj tezę, że po początkowym zachłyśnięciu cudownością cyfrowego świata i jego nieskończonymi możliwościami, zbliża się (lub wręcz już nadszedł) moment refleksji ludzkości nad jej własnym stanem. Wszelkie inicjatywy skupiające naszą uwagę na nas samych, na naszym rozwoju duchowym, wzroście samoświadomości i poszukiwaniu tego, co czyni nas szczęśliwymi ludźmi zawsze cieszyły się popularnością, choć zazwyczaj płynęły strumyczkiem obok głownego nurtu zachodniej kultury. Ostatnio jednak ten strumyczek urósł, wydaje się, do całkiem pokaźnych rozmiarów wartkiego strumienia i cieszy się rosnącą coraz bardziej popularnością, nierzadko stając się elementem wręcz niezbędnym do życia w naszej codzienności — medytacja, kontakt z naturą, ekologia, dbanie o środowisko, tworzenie lokalnych społeczności, joga, poszukiwanie wyciszenia i uspokojenia wewnętrznych głosów i huraganów. Zupełnie osobną kwestią pozostaje, na jaką skalę te ruchy są i będą adaptowane oraz czy pozwolą zapewnić masę krytyczną zdolną do przeprowadzenia rewolucji w myśleniu o naszej egzystencji w czasie, kiedy na tę rewolucję będzie jeszcze miejsce — zanim doprowadzimy się na skraj przepaści, znad której nie będzie już odwrotu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qg3HQUnEeIqi5sMJaHQrOw.png" /><figcaption>Tłum ludzi z gigantycznymi urządzeniami elektronicznymi w tle, tworzącymi panoramę miasta.</figcaption></figure><p>Tworząc coraz więcej rzeczy korzystających z technologii i tkwiących w cyfrowym świecie — przykładowo związanych ze sztuczną inteligencją — niezbędne wydaje się utrzymanie przeciwwagi tego zjawiska i wsparcie dla rzeczy materialnych i procesu ich powstawania. Autorefleksja nad naszym bytem, nad jego sensem i celowością nie może i nie powinna pozostać w sferze czysto umysłowej, nie mówiąc już o cyfrowej: potrzebujemy świata fizycznego, aby móc go doświadczać pełnym spektrum naszych zmysłów. Spychając na margines jeden z nich realizujemy dosyć mroczny scenariusz redukowania nas do symboli, egzystencjonalnych memów, skrótów myślowych i obrazkowej komunikacji. A coraz częściej, mam wrażenie, ograniczamy zmysł dotyku do kontaktu z gładką, chłodną powierzchnią ekranów naszych przenośnych urządzeń.</p><p>Dlatego często rozmyślam o tym, że</p><blockquote>im więcej mamy czegoś w postaci cyfrowej, tym bardziej potrzebujemy doświadczać rzeczy fizycznie.</blockquote><p>Jako gatunek dominujący na tym świecie (choć poddaję tu pod wątpliwość, czy słusznie) stworzyliśmy i nieustannie tworzymy wciąż nowe narzędzia, pozwalające nam żyć w sposób coraz łatwiejszy, lżejszy, szybszy, bardziej efektywny i ergonomiczny, a ponad to — co wydaje mi się rosnącym problemem — w sposób, który wymaga od nas coraz mniej umysłowego wysiłku. Niewątpliwym plusem zaś jest z pewnością fakt, że potrafimy robić to wszystko z wykorzystaniem coraz mniejszych ilości naturalnych zasobów.</p><p>Nasze parcie ku prostszemu, wygodniejszemu życiu rozpędziło rozwój technologiczny do niewyobrażalnego wcześniej tempa. Śmiem twierdzić, że na przestrzeni tysiącleci nie przeprowadzaliśmy takiej liczby zmian stylu naszego życia, jak obecnie potrafimy przeprowadzić w ciągu jednego roku. Ponad 2.5 miliona lat temu stanęliśmy na dwóch nogach, uwolniliśmy ręce od obowiązku wspierania nas w trakcie poruszania się i zaczęliśmy używać pierwszych narzędzi. Styl naszego życia był raczej niezmienny przez kolejne tysiące lat, nasze układy nerwowe miały zatem czas przystosować się do wprowadzanych stopniowo zmian w trakcie kilku czy kilkunastu pokoleń, a nie w ciągu tygodni czy wręcz dni, jak to ma miejsce obecnie. Współczesne rewolucje industrialne, trwające w zasadzie nieprzerwanie od końca XVIII wieku wywierają ogromną presję na nasz gatunek — presję, która rośnie w postępie niemalże geometrycznym.</p><p>Jednocześnie podsuwając nam pod nosy szklane ekrany jako rozwiązania codziennych bolączek pozbawiamy się kluczowej w swojej atawistyczności ludzkiej cechy, jaką jest fizyczny kontakt z materią, w tym z innymi ludźmi. Trudno jeszcze wyciągnąć wnioski z tego, co pandemia Covid-19 zmieniła w postrzeganiu i funkcjonowaniu społeczności, ale można spekulować na podstawie naszej dotychczasowej wiedzy, jak pozbawienie dzieci (szczególnie tych na początkowych etapach edukacji) codziennego fizycznego kontaktu z rówieśnikami, drobnych konfliktów i tarć wewnątrz własnej grupy może wpłynąć na rozwój ich umiejętności radzenia sobie z takimi sytuacjami w dorosłym życiu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*e20YovX85MiYit3dbMQ4sw.png" /><figcaption>Wszyscy jesteśmy cyfrowi / abstrakcyjny widok ludzkiej postaci stojącej przez dziesiątkami ekranów.</figcaption></figure><p>Światowy biznes stoi przed dylematem dalszego sposobu współpracy ludzi — czy postawić na model całkowicie zdalny, naciskać na powrót do status quo i pracy w biurach, czy rozwijać podejście hybrydowe? Każde z tych rozwiązań niesie ze sobą konsekwencje, które będą miały wpływ na zmianę konstrukcji społecznej w nadchodzących dekadach. Jak w dobie zdalnej komunikacji wykształcić poczucie więzi i przywiązania do miejsca pracy czy pracodawcy? Czy może to podejście jest już przestarzałe i należy poszukiwać zupełnie innego definiowania zawodowej wspólnoty? Jak przez ekrany i coraz bardziej ograniczoną uważność odbiorców przekazywać bezcenną wiedzę i doświadczenie branżowe, budowane nierzadko latami? Czy korzystając tylko z wirtualnej formy obcowania z innymi możemy budować podobne więzi, jakie ludzkość tworzyła od tysięcy pokoleń poprzez kontakt fizyczny i cielesną, namacalną obecność?</p><p>Aby rozwijać się i przeżywać w pełni nasze życie i czerpać radość z naszych pasji powinniśmy potrzebować czegoś więcej, niż kolejnej aplikacji w telefonie. Powinniśmy potrzebować czuć, że jesteśmy kimś więcej, niż statystyką i punktem na wykresie. Powinniśmy potrzebować czuć więcej, niż doświadczają nasze palce przesuwające się po gładkim szkle. Powinniśmy potrzebować wyzwań i problemów do rozwiązania wykraczających poza zakupy przez internet czy zamawianie jedzenia. Powinniśmy potrzebować większej selektywności w sygnałach, które do nas docierają i potrzebujemy szerszego spektrum doznań, niż tylko bombardowanie nas informacjami, powodujący przebodźcowanie naszych umysłów. Powinniśmy wreszcie dać odpocząć naszym mózgom, dostarczając im może nie tyle mniejszej liczby doznań, co znacznie lepszej ich jakości.</p><blockquote>Do rozwiązania każdego problemu istnieje jakiś sposób, narzędzie, metoda, umiejętność, wiedza, czy doświadczenie.</blockquote><p>W każdej życiowej sytuacji stajemy przed możliwością wyboru drogi, którą możemy podążyć, aby osiągnąć zakładany cel.</p><p>Możemy czekać, aż krople wody wydrążą dziurę w skale przez kilka(naście) następnych pokoleń albo możemy użyć młota i dłuta czy wiertarki.<br>Możemy czekać, aż przyroda upomni się o spłacenie zaciąganego przez nas od setek lat długu i dokopie odsetkami pokoleniom naszych dzieci, albo możemy zacząć przeciwdziałać skutkom globalnego ocieplenia ograniczając naszą konsumpcję i zmieniając nieco styl naszego życia już teraz.<br>Możemy budować bańki finansowe i infrastruktury, na których bogacą się te same grupy, które bogaciły się na nich od zawsze, albo możemy w końcu pochylić się nad problemem ubóstwa na świecie, sprawdzić na szeroką skalę dochód uniwersalny i zminimalizować różnice w poziomach życia.<br>Możemy tworzyć nowe cyfrowe światy i zamykać w nich nasze umysły, karmiąc je sztucznym poczuciem spełnienia, albo możemy wspierać zmysły, które mamy od początków istnienia życia na świecie.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fplayer.vimeo.com%2Fvideo%2F511432945%3Fh%3D9210d2be02%26app_id%3D122963&amp;dntp=1&amp;display_name=Vimeo&amp;url=https%3A%2F%2Fvimeo.com%2F511432945&amp;image=https%3A%2F%2Fi.vimeocdn.com%2Fvideo%2F1058700447-13e055814f4a94e92412abc670b4a93e68eda52b57b8e0e980b671fe2044d8c6-d_1280&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=vimeo" width="1920" height="1080" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/6afb6dafc779de7be02dbe69f3699fdc/href">https://medium.com/media/6afb6dafc779de7be02dbe69f3699fdc/href</a></iframe><p>Żyjemy w świecie natychmiastowej gratyfikacji, przeładowani bodźcami, z którymi nasze mózgi wciąż nie potrafią sobie poradzić, bo ich ewolucja nie nadążyła za naszym rozwojem technologicznym — jesteśmy wciąż jaskiniowcami, tylko mamy klimatyzację i atomowe maczugi. Nie manipulując genami nie przyspieszymy zmiany naszych układów nerwowych, ale możemy użyć innych narzędzi i środkow, które już mamy dostępne i nieco zwolnić z szaleństwem naszych czasów, możemy zatrzymać się i dotknąć drzewa czy złapać za rękę i przytulić się do kogoś bliskiego — póki mamy na to jeszcze czas.</p><p>Ilustracje do tego artykułu zostały stworzone na bazie moich słów przez sztuczną inteligencję, <a href="https://www.midjourney.com/">Midjourney</a>.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=93abab7d8ab5" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zero Digital Waste]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/zero-digital-waste-94ccf00fb644?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/94ccf00fb644</guid>
            <category><![CDATA[essay]]></category>
            <category><![CDATA[po-polsku]]></category>
            <category><![CDATA[digital-transformation]]></category>
            <category><![CDATA[zero-waste]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 08 Apr 2022 05:42:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-04-08T05:42:52.903Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2nF9jch1dW5RJPQKgpjXJg.png" /><figcaption>Refuse, Reduce, Reuse — 3 R cyfrowego zero waste</figcaption></figure><p>Myślenie o <a href="https://www.wikiwand.com/en/Zero_waste">zerowych stratach</a> związanych z produkcją i wykorzystaniem jej efektów nie jest wcale nową ideą i znane jest od ładnych paru dekad. Ludzie mają jednak ciekawą</p><blockquote>tendencję do niesłuchania osób mądrzejszych od siebie,</blockquote><p>czego konsekwencją jest problem, na jaki napotykają progresywne, czy wręcz rewolucyjne pomysły, próbujące przebić się do świadomości szerszej grupy odbiorców poprzez szum masowych mediów.</p><p>A niewątpliwie progresywnym jest pomysł niwelowania strat i odejścia od liniowego procesu tworzenia (coś powstaje, działa przez określony czas, przestaje działać, zostaje wyrzucone/zamienione na inny, nowszy produkt) na rzecz zamkniętego (<em>cyrkularnego</em>) wykorzystania produktu na każdym etapie jego istnienia w sposób, który wyeliminuje lub zmniejszy do minimum powstały odpad.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*hwAg-M9b7nFogVnX.png" /><figcaption><a href="https://www.vlaanderen-circulair.be/en">https://www.vlaanderen-circulair.be/en</a></figcaption></figure><p>Co ciekawe, proces ten niekoniecznie potrzebuje zachodzić w sposób ciągły oraz nie ma potrzeby, żeby całym procesem zajmowała się jedna struktura czy organizacja — tę zmianę myślenia zakorzeniło we mnie <a href="https://www.youtube.com/watch?v=AUPal_1Xt90">wystąpienie Henryka Stawickiego podczas DesignWays w Krakowie</a> w 2021.</p><p>W fizycznym świecie myślenie o zerowych stratach produkcji czy konsumpcji opiera się o tzw. <strong>5 R</strong>:</p><blockquote><strong>refuse, reduce, reuse, recycle i rot</strong>.</blockquote><p>O ile w kontekście świata cyfrowego trudno jest mówić o recyklingu danych lub ich gniciu (<em>notabene, jeśli ktoś znajdzie sposób kompostowania JPGów i animowanych GIFów, to wygra wszystko</em>), o tyle z pewnością możemy mówić o <strong>cyfrowym zero waste w kontekście</strong></p><blockquote><strong>odmowy, redukcji i ponownego użycia danych</strong>.</blockquote><p>Kształt i kierunek prezentacji, nad którą pracowałem w zeszłym roku nadało pewnego wieczoru pytanie mojej córki:</p><blockquote>„Tatusiu, ile jest filmików na YouTubie?”</blockquote><p>O ile takich danych nie znalazłem, to statystyki, na które udało mi się trafić mówią o <strong>700 000 godzin materiału video dziennie</strong> lądującego w tym serwisie, co łącznie daje <strong>film trwający bez przerw jakieś OSIEMDZIESIĄT LAT</strong> (pi razy oko).</p><p>I o ile świadomie i wybiórczo (mniej lub bardziej) konsumujemy te ludzkie sukcesy i spektakularne porażki, którymi wypełniony jest YouTube, o tyle na co dzień nie zdajemy sobie sprawy z tej ilości danych trafiających w każdej chwili do tego serwisu. A jeszcze mniej myślimy o tych danych w kategoriach</p><blockquote>ile to wszystko waży?</blockquote><p>Nie myślimy również o innych warstwach towarzyszących każdej stronie internetowej czy treści serwowanej przez YouTube lub Netlifx, czyli algorytmach śledzących i analizujących nasze poczyniania i pozostawiane w sieci ślady: co oglądamy, jak długo, w jakim miejscu i czasie, na jakim urządzeniu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*evhhzAVomnlXLA39_RUpVA.png" /></figure><blockquote>Czy 90 MB danych śledzących poczynania użytkownika, przesłanych bez jego wiedzy w ciągu 3 minut, to dużo czy mało?</blockquote><p>W kontekście jednostki z pewnością nie jest to oszałamiająca liczba (chociaż jestem z tego pokolenia, które pamięta, że przesłanie 90 MB danych jeszcze nie tak dawno pochłonęłoby miesięczny budżet telefoniczny), tym niemniej spoglądając na ten proceder poprzez pryzmat <a href="https://www.wikiwand.com/pl/Paradoks_Jevonsa">paradoksu Jevonsa</a> liczby te nabierają innego wymiaru.</p><p>William Jevons w czasie rewolucji przemysłowej zaobserwował intrygujące zjawisko:</p><blockquote>im bardziej efektywnie korzystamy z jakiegoś surowca, tym więcej go zużywamy.</blockquote><p>Problem wydaje się tkwić w ludzkiej naturze: każdy chce skorzystać z zysków płynących z efektywniejszego wykorzystania jakiegoś surowca, wobec czego jednostkowo otrzymujemy oszczędność, ale w globalnej skali ten pojedynczy zysk niknie w liczbie systemów i ludzi korzystających z tej oszczędności.</p><p>W cyfrowym świecie ten paradoks przejawia się w kilku aspektach — przede wszystkim w liczbie przesyłanych danych połączonej ze wzrostem wydajności urządzeń i infrastruktury. W latach ’80 z internetu korzystali nieliczni, w latach ’90 technologia DSL była szczytem marzeń (nie tylko moich), znakomita większość „wisiała” na telefonach i modemach. Raptem kilka dekad później mamy ponad 4.5 miliarda ludzi podpiętych do internetu 24/7, korzystających z przesyłu danych w sposób właściwie nieograniczony pod względem zarówno lokalizacji, jak i czasu. Zdaję sobie sprawę, że mówię tutaj raczej o państwach tzw. rozwiniętych i raczej w kontekście większych aglomeracji miejskich, tym niemniej trend zdaje się być jednokierunkowy od lat.</p><p>Z kolei ci wszyscy użytkownicy konsumują coraz więcej treści i coraz częściej jest to wideo, które w kontekście danych do najlżejszych nie należy. A pod tym wszystkim mamy (zwykle dobrze ukryty) aspekt śledzenia i tworzenia statystyk, który w skali globu nabiera potężnej masy i wszyscy z tych danych chcieliby korzystać, zarówno my sami, jak i serwisy, udostępniające nam te zasoby: dla zysku ze sprzedaży tych informacji; żeby serwować nam wciąż nowe, w założeniach lepsze i bardziej nas interesujące treści; żeby przypiąć nas na jeszcze chwilę do danego serwisu czy usługi.</p><p>Ostatnia dekada to niewątpliwie czas urządzeń mobilnych. Coraz większa ilość ruchu pochodzi właśnie z nich, nic więc dziwnego, że powstają usługi i serwisy skierowane głównie (lub wręcz wyłącznie) do osób korzystających z telefonów czy tabletów. Jednym się udaje i odnoszą spektakularny sukces — jak Tik Tok; innym wręcz przeciwnie i polegają błyskawicznie — jak Quibi, które miało pecha wystartować w bardzo niefortunnym i nieprzewidywalnym momencie (<em>abstrahuję tutaj od dyskusyjnego podejścia do formy prezentowania treści, tudzież jej jakości</em>).</p><p>Zgodnie zaś z paradoksem Jevonsa im lepiej potrafimy wykorzystać te przenośne urządzenia, tym częściej z nich korzystamy, co z kolei idzie w parze z tworzeniem usług — im lepiej potrafimy projektować aplikacje i rozwiązania przykuwające uwagę użytkowników do ich ekranów, tym częściej i na coraz dłużej użytkownicy pozostają do tych ekranów przyklejeni, co staje się problemem zdrowotnym na skalę światową, wobec czego siadamy i wymyślamy, a potem tworzymy rozwiązania, które mają im pomóc w procesie odklejania. A ponieważ najlepiej nam idzie wymyślanie i projektowanie aplikacji, to stosunkowo często są to… aplikacje przypominające o konieczności oderwania się od ekranu.</p><p>Dotykamy tutaj również zjawiska, które zaczęło mnie zastanawiać jeszcze w czasie pracy w agencjach reklamowych, jakieś 6 czy 7 lat temu.</p><h4><strong>Systematycznie oduczamy ludzi myślenia.</strong></h4><p>Wychodząc ze słusznego skądinąd założenia, że mniej myślenia oznacza łatwiejsze i przyjemniejsze korzystanie z usługi czy serwisu coraz częściej i bardziej myślimy za naszego użytkownika czy klienta. Stosujemy uczenie maszynowe i sztuczną inteligencję, których zadaniem jest wyprzedzać użytkownika, myśleć za niego, podejmować decyzje, które „wiemy”, że podejmie zanim jeszcze on_a sam_a zda sobie z tego sprawę. Nie jestem jeszcze na etapie zakazywania lektur rodzaju „Nie każ mi myśleć” Steve’a Kruga, gdyż pewna doza familiarności i powtarzalności schematów ma dobre strony, ułatwiając ludziom mniej obeznanym z technologiami w miarę wygodne i płynne posługiwanie się nimi. Mam jednak wątpliwości, czy przypadkiem na przestrzeni lat nie zrobiliśmy kuku sobie oraz użytkownikom naszych produktów, wygładzając rogi naszych rozwiązań do granicy wytrzymałości materii, a tym samym okroiliśmy te doświadczenia z wartości.</p><blockquote>Doskonałym przykładem tego zjawiska jest cyfrowa fotografia.</blockquote><p>Na przestrzeni lat dopracowywaliśmy i rozszerzaliśmy możliwości cyfrowych aparatów, a potem telefonów wyposażanych w coraz potężniejsze technologicznie szkiełka wraz z aplikacjami wykorzystującymi te możliwości. Nosząc w kieszeniach cuda technologii, dowody potęgi ludzkiego umysłu i jego dominacji nad materią, usunęliśmy z procesu fotograficznego potrzebę jego poznania — cały ambaras związany z przesłonami, czasem naświetlania i głębią ostrości, czułością filmów, ciemniami, odbitkami, wywoływaniem. I z jednej strony bardzo dobrze, że obniżyliśmy próg wejścia w fantastyczny świat fotografii, ale czy w drodze ku absolutnej demokratyzacji tego medium nie zgubiliśmy jego wartości sentymentalnej? Z pewnością ją zminimalizowaliśmy. Setki, tysiące zdjęć, do których nigdy nie wracamy — wielokrotnie takich samych lub bardzo podobnych ujęć tego samego zjawiska, tej samej sytuacji, przedmiotu czy osoby, zrobione w ciągu kilku sekund „na wszelki wypadek, bo może wyszło nieostre”, leżą w pamięciach naszych telefonów, przerzucamy je na dyski naszych komputerów, na przenośne dyski, „bo tanio”, wędrują do usług w chmurze, iCloudów i innych Google Photos, żeby tam utknąć na kolejne miesiące i lata.</p><blockquote>Wspomnienia stały się obciążeniem.</blockquote><p>Te rozważania zapoczątkował przed paru laty mój ówczesny sąsiad, wracający co jakiś czas do potrzeby „przejrzenia kilkuset zdjęć z wakacji sprzed dziesięciu lat”. Dobry czas radości i zabawy, zatrzymany w cyfrowych obrazkach stał się dla niego (w mojej interpretacji) swoistym synonimem obowiązku, ciężaru, czegoś, co „musi zrobić”, czemu „musi poświęcić czas i uwagę”. <strong>Wspomnienie zdewaluowało się do czegoś marginalnie wartościowego — przyjemność stała się koniecznością.</strong></p><p>Podobnie dzieje się codziennie, kiedy stosy publikowanych daily stories na Instagramie, memy, kotki, śmieszne obrazki, wideo na Tik Toku i „lajwy” z zakupów w centrum handlowym zamieniają się w bezwartościowy szum w tle, coś, co przeminie równie szybko, jak się pojawi, pozostawiając po sobie jedynie archiwum danych i śladów naszych poczynań, przeanalizowanych przez algorytmy badające nasze reakcje.</p><p>Ponownie — wracając do paradoksu Jevonsa — na poziomie jednostki nie ma to wielkiego znaczenia, ale wraz ze wzrostem liczby użytkowników rośnie skala, a przy <a href="https://www.cnbc.com/2021/09/27/tiktok-reaches-1-billion-monthly-users.html">miliardzie użytkowników Tik Toka</a> miesięcznie z tych danych zaczyna się robić ogromna masa.</p><p><em>Zaskakująca jest tutaj zwykła matematyka — niech każdy użytkownik zostawi po sobie ślad o wadze, powiedzmy, 10 MB, to przy miliardzie użytkowników zrobi się z tego 10 000 TB danych.</em></p><p>A naszych śladów zostawiamy po sobie coraz więcej i w coraz większej liczbie miejsc. W przeciwieństwie jednak do czasów podstawówki, kiedy wydrapane w szkolnej ławce wyznanie „Kocham Sylwię z VII A” nie stanowiło o faktycznym „być albo nie być” w prawdziwym świecie, tak w tej chwili nasza sieciowa obecność zakorzenia się w niecyfrowym życiu w coraz szerszym i głębszym kontekście. Nasze cyfrowe ślady przestały ograniczać się do zdjęcia zjedzonej jajecznicy czy rzeczonych wspomnień z wakacji, a zaczęły dotyczyć kluczowych egzystencjalnie aspektów naszego życia: finansów, zdrowia, służb publicznych, podatków, czy prawa.</p><p>I abstrahując od naszych danych osobowych, które zostawiamy niejako z definicji w każdym z serwisów, z których potrzebujemy lub chcemy skorzystać, to w każdym z tych miejsc potrzebujemy się zalogować, co z kolei wiąże się nierozerwalnie (jak dotąd) z założeniem konta.</p><p>I wszystko jest pięknie, kiedy ruch jest skierowany do środka tych usług i serwisów, kiedy użytkownicy chcą korzystać z naszej oferty, czymkolwiek jest. Schody z reguły zaczynają się w momencie, kiedy chcą z nich zrezygnować. Potraktuję marginalnie w tym tekście nagminnie stosowane sztuczki z zakresu <a href="https://www.darkpatterns.org/">dark patterns</a>: motanie procesu usuwania konta, czy zwykły brak takiej opcji dostępnej bezpośrednio dla użytkownika, kiedy załatwia się temat prośbą o kontakt mailowy, w skrajnie radosnych przypadkach telefoniczny albo wysłanie zwykłą pocztą pisma lub formularza z odręcznym podpisem. W świetle przepisów dotyczących ochrony danych osobowych takie mechanizmy zahaczają conajmniej o ich naginanie, jeśli nie zwyczajne łamanie, a praktyki z wysyłaniem próśb pocztą noszą znamiona znęcania się nad użytkownikami i ograniczania ich wolności — przynajmniej w kontekście prostoty tworzenia takiego konta w celu skorzystania z cyfrowej usługi.</p><p>Chodzi mi inny aspekt założonego konta w tej czy innej usłudze czy serwisie internetowym. Pół biedy, jeśli użytkownik jest w stanie samodzielnie dotrzeć do informacji bądź funkcji usuwania swoich danych, lub jest w stanie zwrócić się do usługodawcy z poleceniem usunięcia jego danych i zlikwidowania jego konta — zgodnie zresztą z tzw. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Right_to_be_forgotten">right to be forgotten</a> (<em>abstrahuję tutaj od prawnych aspektów, kruczków i zakrętów logicznych, jak np. wymazywanie historii</em>). Co jednak w przypadku, kiedy użytkownik nie jest w stanie rozpocząć takiej procedury z różnych powodów? Zdarza się przecież, że ludzie przebywają w zamknięciu i odosobnieniu, zostają pozbawieni wolności, przechodzą leczenie w ośrodkach psychiatrycznych czy odwykowych, albo są… martwi. Duże serwisy mają procedury na wypadek takich sytuacji. Facebook ma <a href="https://www.facebook.com/help/contact/228813257197480">specjalny formularz</a>, który mogą wypełnić bliscy osoby zmarłej, przebywającej w zakładzie zamkniętym czy w jakikolwiek inny sposób mającej utrudniony bądź niemożliwy dostęp do własnego konta. Należy przedstawić zestaw dokumentów udowadniających sytuację posiadacza konta, ale można w ten sposób usunąć dane i zlikwidować konto, bądź przestawić je w tryb „in memoriam” post factum, bez udziału samego użytkownika. Google <a href="https://myaccount.google.com/inactive">przyjął nieco inną strategię</a>, przesuwając odpowiedzialność na użytkownika a priori jakiejkolwiek sytuacji życiowej, która mogłaby uniemożliwić mu usunięcie swojego konta i danych, oddając do naszej dyspozycji specjalny zestaw ustawień, jak w przypadku dłuższego nielogowania ma zachować się nasze konto.</p><p>Analizując te przypadki zacząłem się zastanawiać, jak powinniśmy podchodzić do tego tematu i nie mam jasności. Czy każda usługa powinna projektować procedury na wypadek takiej sytuacji? Czy może od jakiegoś arbitralnego progu liczby użytkowników powinien być taki wymóg? Czy może metodą MailChimpa czy Microsoft One Drive usuwać z automatu każde konto, do którego nie logowano się od X miesięcy? Czy może zdecydować się na daleko posunięte integracje i pozwolić systemom komunikować się bez naszego udziału, chociaż za naszym przyzwoleniem? Wtedy rzeczy działyby się niejako „same”, zintegrowanie systemu obywatelskiego, w którym są przechowywane dane o dacie naszych urodzin i śmierci mógłby wysyłać na świat sygnał o zgonie i wszystkie serwisy, korzystające z odpowiedniego zestawu danych pozwalających zidentyfikować, o którego użytkownika chodzi, mogłyby samodzielnie wykonywać przewidziane i wcześniej opracowane procedury usuwania danych.</p><p>Pod koniec lat ’90 poprzedniego tysiąclecia projektowaliśmy strony internetowe tak, aby były jak najlżejsze, bo wszystko frunęło kablami telefonicznymi poprzez modemy — taka infrastruktura nie była najwydajniejsza, a impulsy telefoniczne do tanich nie należały (stąd zresztą między innymi wziął się cały ruch <a href="https://www.wikiwand.com/en/Phreaking">phreakingu</a>). Potem — zgodnie z paradoskem Jevonsa — zaczęliśmy coraz lepiej korzystać z dostępnych nam zasobów i w tej chwili krążymy po internecie niemalże bez opamiętania, bezrefleksyjnie, przestając się przejmować, czy przesyłany obrazek ma 50 kB czy 50 MB, a rosnąca przepustowość infrastruktury tworzącej internet— od telefonii analogowej przez 2G, 3G, 4G, LTE i 5G — spowoduje dalszy wzrost liczby przesyłanych danych skorelowany z jeszcze mniejszą świadomością, ile to zajmuje przestrzeni. Stoi to w sumie w zgodzie z celem, do którego dąży rozwój tych technologii, którym jest jak najprostsze korzystanie z urządzeń — chcę przesłać wiadomość i mogę to zrobić bez względu na to, czym jest treść, którą chcą się podzielić. Moje dziecko i jej pokolenie nie widzi różnic w formatach, które przesyła, to są zwyczajnie rzeczy, którymi chcą się podzielić ze swoimi równieśnikami — mają taką możliwość i z niej korzystają.</p><p>Tymczasem pojawiają się działania nawiązujące do myślenia o każdym przesłanym bajcie. Jednym z przykładów jest <a href="https://solar.lowtechmagazine.com/">LowTech Magazine</a>. Serwer udostępniający tę stronę zasilany jest baterią, która z kolei ładowana jest panelami słonecznymi, stojącymi na balkonie mieszkania w Barcelonie. Idea jest prosta — jest słońce, jest prąd, strona działa; nie ma słońca przez kilka dni, server czerpie energię z baterii, bateria się wyczerpuje, strona przestaje być dostępna. Problemy, jakie stoją przed takim rozwiązaniem unaoczniają nam, jak bardzo przestaliśmy zwracać uwagę i myśleć o infrastrukturze, o tym, z czego korzystamy przeglądając strony w internecie czy filmiki na Tik Toku. Nie zastanawiamy się nad tym, z czego skorzystać w czasie tworzenia naszych usług czy serwisów — bierzemy to, co jest pod ręką, bez refleksji, czy to nam jest niezbędne, czy wykorzystamy możliwości rozwiązań, które są wygodne, szybkie, relatywnie łatwe do uruchomienia i proste do zarządzania, ale czy na pewno ich potrzebujemy?</p><p>Tworząc swoje portfolio parę lat temu nie zastanawiałem się nad technologiczną stroną tego przedsięwzięcia — uruchomiłem instalację Wordpressa, poklikałem parę godzin i było gotowe. W zeszłym roku, przyglądając się tematowi ilości przesyłanych danych sprawdziłem z ciekawości, ile moja strona zajmuje miejsca na serwerze. Okazało się, że wykorzystuję ponad 300 MB przestrzeni dyskowej, aby wyświetlić CZTERY pliki HTML z kilkoma (dosłownie) obrazkami. Sprawdziłem światowe statystyki — średnio instalacja Wordpressa na potrzeby niewielkiego serwisu zajmuje około 1-1.5 GB przestrzeni dyskowej. Według szacunków z 2020 roku <a href="https://techjury.net/blog/percentage-of-wordpress-websites/">liczba aktywnych stron korzystających z Wordpressa</a> wynosi ok. 70 milionów — to jakieś 40% ogólnej liczby <a href="https://techjury.net/blog/how-many-websites-are-there/">aktywnych serwisów internetowych</a>.</p><p>A przecież to wszystko gdzieś trzeba trzymać, skądś pobierać obrazki do wyświetlenia, zdjęcia, GIFy, memy, insta-stories i tiktoki. To wszystko gdzieś leży, zużywa prąd, zajmuje dyski, macierze, kopie zapasowe, jest przesyłane po łączach, odtwarzane, zapisywane w telefonach, ponownie wysyłane do zapisu w chmurze lub na dyskach w naszych komputerach. Opierając się na szacunkach uważa się, że <a href="https://www.quora.com/What-is-the-total-size-storage-capacity-of-YouTube-and-at-what-rate-is-it-increasing-How-is-Google-keeping-up-with-the-increasing-demands-of-Youtube%E2%80%99s-capacity-given-that-thousands-of-videos-are-uploaded-every-day">dziennie YouTube potrzebuje ponad 250 TB nowej przestrzeni dyskowej</a>*. Ta przestrzeń nie pochodzi z powietrza wbrew powszechnie używanemu określeniu „chmury” — to są cenne minerały, rzadkie metale, układy scalone, tysiące kilometrów przewodów i gigawaty energii.</p><h4>Każda interakcja z tymi systemami i usługami wymaga zasilania.</h4><p>Każde wyszukanie hasła w Google generuje ok. 0.2 gr dwutlenku węgla. I znów, zgodnie z paradoksem Jevonsa, jednostkowo zupełnie nic, ale tych wyszukań ludzkość generuje ponad 60 tysięcy na sekundę.</p><blockquote>Nasze wyszukania haseł w Google generują ok. 12.5 kg CO2 każdej sekundy.</blockquote><p>Bezrefleksyjnie korzystamy w tego dobrodziejstwa, wspaniałego rozwiązania współczesnego świata i efektu ludzkiego geniuszu jakim jest internet, będącego jednocześnie miejscem manipulacji, źródłem fałszywych wiadomości, medium pełnym łatwej nienawiści i taniej sensacji. Śledzimy działania nas i naszych dzieci, kwantyfikujemy i klasyfikujemy nasze zachowania, manipulujemy wyborami, przykuwamy siebie i innych do ekranów coraz skuteczniej na coraz dłużej, wykorzystując ten czas do nauki i rozrywki w takim samym stopniu, jak do wciskania ciemnoty, dezinformacji i wysysania z nas energii i ograniczonych przecież zasobów naszej uwagi.</p><p>Mam abiwalentne odczucia w stosunku do pomysłów <a href="https://www.wired.com/story/what-happened-to-facebooks-grand-plan-to-wire-the-world/">Facebooka</a> (przepraszam, teraz Meta), <a href="https://x.company/projects/loon/">Loon</a> (na szczęście/nieszczęście projekt zarzucono), czy innego <a href="https://www.starlink.com/">Starlinka</a> mających na celu umożliwienie dostępu do internetu z każdego miejsca na ziemi. Pomysł, żeby stawiać <a href="https://technologymagazine.com/cloud-and-cybersecurity/kolos-build-worlds-largest-data-centre-arctic-circle">centra danych w pobliżu koła podbiegunowego</a> wydaje mi się conajmniej kontrowersyjny — jak zaczniemy podgrzewać to, co już dzięki naszej działaności topnieje, to czy nie będzie to szybsze podcinanie własnej gałęzi?</p><p>Pandemia udowodniła, że internet jest rewelacyjnym narzędziem, dzięki któremu udało się ogarnąć zamieszanie i jako tako podtrzymać światową gospodarkę, przy okazji jednak tworząc nowe, dotychczas nieznane problemy, jak <a href="https://www.psychologytoday.com/us/blog/psychoanalysis-unplugged/202106/what-is-zoom-dysmorphia-and-why-does-it-hurt">Zoom Dysmorphia</a>. Wydaje się, że nie umiemy wypośrodkować naszych zachowań, trzymać siebie w ryzach i korzystać w rozsądny sposób z czegokolwiek, do czego mamy dostęp:</p><blockquote>jesteśmy cały czas w trybie „wszystko albo nic” i wydaje się, że nigdy nie jest „wystarczająco dużo”.</blockquote><p>Część odpowiedzialności za tę sytuację ponoszą projektanci, do których sam się zaliczam, których z kolei popychają założyciele startupów i pomysłodawcy genialnych we własnym mniemaniu rozwiązań wszelkich bolączek ludzkiej egzystencji, a wszyscy ujeżdżają stada inżynierów, realizujących te wizje. A wszystkich napędza wizja sławy i gór pieniędzy.</p><h4>Jako projektant jednak zastanawiam się ostatnio, czy poza tymi wszystkimi narzędziami, które tak bardzo lubimy tworzyć i fikuśnie nazywać nie powinniśmy mieć w swoim arsenale prostego pytania o zasadność ekosystemową proponowanego rozwiązania?</h4><p>Nie wiem, czy to słuszny kierunek, chociaż coś mi podpowiada, że warto przynajmniej od czasu do czasu zatrzymać się i zastanowić nad tym problemem.</p><p>Wiem natomiast z całą pewnością, że efekt skali uzyskać można zarówno po stronie negatywnej, jak i pozytywnej. I wcale nie nawołuję do cyfrowej ascezy i rezygnacji z usług YouTube’a, Wordpressa czy innego Netflixa. Nie wymieniam zresztą tych firm w kontekście krytyki — są to produkty doskonale ilustrujące problem, a jednocześnie bardzo znane i dostępne ogromnej większości z nas. Dzięki rewolucji, jaką przeszedł YouTube od czasu swojego powstania i pierwszego filmiku o wizycie w zoo, byłem w stanie nauczyć się, a potem samodzielnie postawić i uruchomić podtynkowy zestaw toaletowy, dowiedzieć się, w jaki sposób firmy manipulują rzeczywistością, zobaczyć, jak wygląda życie w najzimniejszym rejonie globu, dowiedzieć się mnóstwa rzeczy o gospodarczym i politycznym stanie naszego świata.</p><p>Zero waste w fizycznym świecie jest dosyć trudną logistycznie rzeczą do opanowania. Wymaga świadomego poświęcenia czasu i energii, dobrego planowania i przemyślanych ruchów w każdym aspekcie naszego życia i na każdym naszym kroku, od produkcji do konsumpcji. Podobnie jest w cyfrowym wydaniu, może nawet nieco trudniej, bo odnosi się do bardzo abstrakcyjnego elementu naszej codzienności.</p><p>Sądzę jednak, że każde jednostkowe działanie zbliża nas do osiągnięcia masy krytycznej, która z kolei może doprowadzić do niezbędnych zmian i w efekcie przyczynić się do ogromnych oszczędności i zmiany myślenia na skalę niezbędną, żeby to wszystko nie zawaliło się któregoś pięknego dnia w spektakularnym pierdolnięciu całej gospodarki.</p><blockquote>Mój postulat zatem nie dotyczy rewolucji, a ewolucji.</blockquote><p>Produkujmy nasze cyfrowe rozwiązania z nieco większą świadomością od czasu do czasu chociaż wrzucając na tapet tematy nie związane bezpośrednio z rozwiązywanym problemem:</p><ul><li>nie wszystkie strony potrzebują być dynamiczne, nie wszystkie potrzebują dostępu do baz danych, cookies, formularzy kontaktowych i mapek dojazdu do biura;</li><li>nie wszystkie aplikacje potrzebują ciągłej wymiany danych i stałego połączenia z internetem — może wystarczy synchronizacja raz w tygodniu, raz w miesiącu, raz na kwartał;</li><li>nie każdą aplikację czy system trzeba odświeżać albo wzbogacać w ustalonym z góry rytmie — nie każda nowa funkcja wzbogaci czy ułatwi życie użytkowników, a spinanie dupy całego zespołu pod koniec cyklu „musimy coś wypuścić” może powodować frustrację, kiedy nie masz co pokazać i robisz to na siłę, byle się OKRy zgadzały — może lepiej robić rzadsze, ale bardziej wartościowe poprawki czy zmiany;</li><li>nie każdego maila trzeba wysłać;</li><li>nie każde spotkanie potrzebuje się odbyć, czasami wystarczy wysłać mailą (patrz punkt wyżej);</li><li>nie każdy obrazek wart jest puszczania dalej w sieć, nie każde nasze zdjęcie potrzebuje trafić na Instagrama, nie każde wideo jest warte publikowania na Tik Toku.</li></ul><p>Starajmy się trzymać z tyłu głowy myślenie o</p><blockquote><strong>3 R cyfrowego zero waste</strong>:</blockquote><h3>Refuse</h3><p>Nie potrzebujesz? Nie korzystaj, nie pobieraj, nie rejestruj się, nie odwiedzaj strony, nie uruchamiaj nowego serwisu.</p><h3>Reduce</h3><p>Czy na pewno potrzebujesz wszystkich dostępnych zasobów? Czy możesz poświęcić jakąś funkcję na rzecz innego, lżejszego rozwiązania? Czy na pewno potrzebujesz zdjęcia w pełnej rozdzielczości albo oglądać wideo w 8K na ekranie telefonu w zatłoczonym metrze w czasie powrotu do domu z pracy czy szkoły?</p><h3>Reuse</h3><p>Może zamiast wszystko streamować pobierz? Może zamiast wrzucać coś na nowo linkuj do już istniejącego zasobu?</p><p>I szukajmy alternatyw, na pewno są — jest całe mnóstwo zapaleńców tworzących zaawansowane rzeczy z myślą o oszczędzaniu wszystkiego i wszędzie — nie wszyscy potrzebujemy wykonywać wszystkie z tych czynności na raz,</p><blockquote>wystarczy, że każdy zrobi chociaż trochę.</blockquote><p>W wolnym chwili rzuć okiem na <a href="https://digitalecology.institute/">https://digitalecology.institute/</a> — inicjatywę prowadzi taka właśnie ekipa zapaleńców/szaleńców, szukających rozwiązań problemów, nad którymi rzadko kto na co dzień się zastanawia.</p><p>*Podczas swojej prezentacji na DesignWays we wrześniu 2021 w Krakowie błędnie podałem, że jest to około 1000 1 TB dysków dziennie — różnica jest spora, choć sama liczba wciąż jest ogromna.</p><p>Ten artykuł jest poszerzoną, zredagowaną dla czytelności i przejrzystości wersją mojej <a href="https://www.youtube.com/watch?v=3bkDsYRL-LE">prezentacji wygłoszonej na DigitalWays w Krakowie, we wrześniu 2021 roku</a>.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=94ccf00fb644" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Gdzie zaczyna się stos?]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/gdzie-zaczyna-si%C4%99-stos-4504e3614549?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4504e3614549</guid>
            <category><![CDATA[semantyka]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <category><![CDATA[przemyślenia]]></category>
            <category><![CDATA[filozofia]]></category>
            <category><![CDATA[esej]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 05 Sep 2021 09:41:05 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-13T05:21:04.282Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Jako specjaliście od szukania dziury w całym zdarza mi się czasem zastanawiać gdzie postawić kropkę?</p><figure><img alt="Zdjęcie małej, drewnianej skrzynki pełnej ziaren białego ryżu" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*d6HmLdQmXs30YHmSyj65_g.jpeg" /><figcaption>Zdjęcie małej, drewnianej skrzynki pełnej ziaren białego ryżu / Zdjęcie <a href="https://pixabay.com/users/allybally4b-11136103/?utm_source=link-attribution&amp;amp;utm_medium=referral&amp;amp;utm_campaign=image&amp;amp;utm_content=3997767">ally j</a> wzięte z <a href="https://pixabay.com/?utm_source=link-attribution&amp;amp;utm_medium=referral&amp;amp;utm_campaign=image&amp;amp;utm_content=3997767">Pixabay</a></figcaption></figure><p>Czy nadmierna uwaga zwracana na poprawność gramatyczną jest „przeczulicą”, byciem „grammar nazi”? Skoro sens dotarł, to po co robić zamieszanie? Skoro wiadomo o co chodzi, kiedy ktoś powie „100 gram”, to czy jest sens zwracać uwagę, że powinien mówić „100 gramów”?</p><p>Czy błędy w interpunkcji, wymowie, składni — czy to jest „przypierdalanie się”, czy troska o detale? Czy może jest to podszyte snobizmem poczucie wyższości, siedzące na tyle głęboko, że nawet przed samym sobą trudno jest się do niego przyznać?</p><p>Czy może wreszcie są to czysto akademickie dywagacje i na co dzień nikogo nie obchodzą, bo trza robić, a nie się przejmować, czy „pisze”, czy „jest napisane”?</p><p>Gdzie jest ta granica? Gdzie postawić tę cholerną kropkę?</p><blockquote>Gdzie zaczyna się <a href="https://www.wikiwand.com/pl/Paradoks_stosu">stos</a>?</blockquote><p>Podobnie jest w dziedzinach, z którymi jestem zawodowo związany od dekad — technologii i projektowaniu. Obserwuję i myślę o tym, skąd bierze się to ciągłe niedopracowanie, niekończące się niedorobienie i ciągłe przesuwanie granicy pojęcia „wystarczająco dobrze”, które w końcowym efekcie powoduje spadek jakości wszystkiego i wszędzie? Gdzie kończy się „jest trochę nierówno”, a gdzie zaczyna „mam wyjebane”? Czy tworzenie produktów w wersji MVP (minimum viable product) nie jest przypadkiem bardziej szkodliwe, niż pomocne, ustawiając suwak tolerancji jakości wykonania coraz bliżej wartości „cokolwiek”?</p><p>Zauważanie, że coś nie działa tak, jak powinno; że jakiś proces nie ma sensu; że coś jest brzydkie, krzywe, niepraktyczne — również w kontekście własnej pracy — czy jest to jakieś dążenie do perfekcjonizmu, który w niewielkich dawkach może być strawny i czasem pomocny, może nawet uzasadniony, natomiast w nadmiarze staje się dystraktorem, niszczycielską siłą paraliżującą dalszy rozwój?</p><p>Skoro diabeł tkwi w szczegółach, to czy zaniedbując coraz więcej tych szczegółów nie pomagamy miernocie, słabemu wykonawstwu i bylejakowiczostwu w zawłaszczaniu coraz większych połaci naszej przestrzeni i uwagi?</p><p>Pisząc jakiś czas temu tekst o tym, że <a href="https://uxdesign.cc/the-world-needs-mediocre-designers-too-6c276faa64c5">świat potrzebuje przeciętnych projektantów</a> przypatrywałem się myśli, że nie wszyscy potrzebują projektów na wysublimowanym poziomie, wyjątkowych i rewolucyjnych w swej klasie; że nie każdy urodził się z talentem i zmysłem estetycznym pozwalającym od razu tworzyć projekty na poziomie najlepszych projektantów na świecie; że znakomita większość znanych mi projektantów zaczynała od rzeczy (delikatnie powiedziawszy) słabych i rozwój od podstaw najczęściej jest procesem długotrwałym, w którym każdy przechodzi własny etap „miernoty”.</p><blockquote>Zastanawiam się jednak, czy kultywowanie przeciętności nie jest jednokierunkową ulicą prowadzącą w stronę ciągłego obniżania wspólnego mianownika.</blockquote><p>Nie mówię, że wszyscy poniżej jakiegoś arbitralnego poziomu nie powinni mieć wstępu „na salony” (zresztą kto miałby egzekwować jego przestrzeganie), ale jeśli godzimy się na obcowanie ze „złym projektowaniem”, to pretensje możemy mieć jedynie sami do siebie, że jakość docierającej do nas komunikacji jest tak miałka, a dyrektorzy kreatywni większych i mniejszych agencji reklamowych, poklepując się wzajemnie po pleckach, pod płaszczykiem innowacji i „nieszablonowego podejścia” na prawo i lewo promują bidę z nędzą, rozdając sobie samym pochwały i nagrody.</p><p>Jak ze wszystkim na tym świecie najlepiej chyba byłoby znaleźć złoty środek, punkt równowagi pomiędzy skrajnościami, jakimi są z jednej strony perfekcjonizm, a z drugiej tumiwisizm czy chujwbityzm i dziadostwo. Z trzeciej strony, jak <a href="https://www.instagram.com/p/CS9ZYnwByCx/">ciekawie to zaobserwował Mark Manson</a>, wszyscy w zasadzie jesteśmy przeciętni w większości spraw, a sztuką jest znalezienie wyzwolenia od strachu przed byciem przeciętnymi i skupieniu się na poszukiwaniu rzeczy ważnych dla nas, zamiast na tych, w których jesteśmy „w miarę spoko”.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Un8zbfcJJynX2Snz" /><figcaption>Źródło: Instagam / <a href="https://www.instagram.com/p/CS9ZYnwByCx/">https://www.instagram.com/p/CS9ZYnwByCx/</a></figcaption></figure><p>Poszukiwanie końca stosu przeciętności i momentu, kiedy przestaje on być stertą słabego czegokolwiek, a zaczyna być wartościowy nie spędza mi snu z powiek. Tym niemniej wydaje się problemem godnym uwagi, szczególnie w czasach, kiedy kwestionujemy wtłoczone przez poprzednie pokolenia pragnienie pogoni za szczęściem, związanym jedynie z posiadaniem, wymuszonym koniecznością rozwoju rynku i pomnażaniem kapitału; kiedy krytycznie przyglądamy się definicjom miłości, związków, płci, czy człowieczeństwa jako takiego; kiedy coraz częściej poszukujemy własnych pojęć opisujących szczęście, jakiego sami chcemy doświadczać.</p><blockquote>Kiedy poznajemy, że osiągnęliśmy moment przełomowy, kiedy przesypuje się nasz wewnętrzny stos „średnio” i zaczynamy dosypywać do stosu „dobrze”?</blockquote><p>Kiedy następuje ten moment, w którym przestaje być czegoś „trochę”, a zaczyna być „dużo”? W którym momencie powstaje masa krytyczna zapoczątkowująca zmianę? Kiedy reakcja na sytuację (poprawienie błędu językowego) jest tym właśnie (poprawieniem błędu), a kiedy staje się „przypierdalaniem do nieistotnych szczegółów”?</p><p>Czy może jednak jest to szukanie dziury w całym, w którym się specjalizuję z niezłymi, myślę, wynikami? Czy narzut społecznych mechanizmów i skrótów myślowych wraz ze zbiorową świadomością pozwalającą przeskoczyć niedobory komunikacyjne wystarczają, żeby przekazać sens, nie skupiając się na detalach? Czy jednak jest snobizmem semantycznym czepianie się, kiedy ktoś używa słowa „funkcjonalność” w kontekście „funkcja”?</p><p>Nie mam odpowiedzi na te pytania, wciąż ich poszukuję. Możliwe też, że nigdy ich nie odnajdę. To jedna z tych życiowych przygód, której jedynym celem będzie zaspokojenie mojej własnej ciekawości, a ona właśnie i poszukiwanie wiedzy przez lata stawały się moim <em>modus operandi</em>, z którego nie zamierzam rezygnować tylko dlatego, że każda odpowiedź prowadzi do kolejnego zbioru pytań.</p><p><strong><em>Kto pyta, ten ma więcej pytań?</em></strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4504e3614549" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[I don’t believe in data-driven design]]></title>
            <link>https://uxdesign.cc/i-dont-believe-in-data-driven-design-2e8c68bfe6ce?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2e8c68bfe6ce</guid>
            <category><![CDATA[data]]></category>
            <category><![CDATA[user-experience]]></category>
            <category><![CDATA[data-science]]></category>
            <category><![CDATA[design]]></category>
            <category><![CDATA[ux]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 25 Aug 2021 09:18:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-07T10:41:09.892Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>There, I said it.</h4><figure><img alt="Black and white photo of a computer screen with charts and graphs" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*y56y6ri3Yksodbu8irLzVw.png" /><figcaption>Black and white photo of a computer screen with charts and graphs by <a href="https://unsplash.com/@chrisliverani?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Chris Liverani</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p><em>We like to think — </em><strong><em>we want to think</em></strong><em> — everything has a meaning, a purpose. We want to trust a company when it says it is not doing what we’ve heard or read it is doing that we believe is ”bad” or ”unethical”. We want to believe people are not inherently evil or mischievous, that they behave erratically only from time to time and not truly on purpose.</em></p><p>The same holds for design.</p><p>We build principles, establish rules to follow — or to break. We devise methods and develop systems. We use design thinking and design sprints. We conduct in-depth interviews, build prototypes, measure conversion rates, track eye movement, and non-verbal responses. We test social engagement and sample our reach in target demographics.</p><p><em>It seems we have a </em>Voigt-Kampff<em> test already in place to help us sell some bullshit products, but that’s a whole other story for some other time.</em></p><p>All of this is our way to test a very straightforward hypothesis:</p><blockquote>Are we right, or are we wrong?</blockquote><p>In marketing lingo: will it sell or not?</p><p>We gather the data, and we analyze it. We build personas to have an avatar, an approximation of our „average user.” We present our findings to stakeholders, shareholders, and anyone in charge of deciding on the direction we should follow. <strong>We then lunge forward and design the shit out of our products <em>because the data said so</em>.</strong></p><blockquote>And then suddenly it doesn’t work all that well, and the difference in sales, conversion, or any other magic KPI we established as a definition of success — makes not that much of a difference.</blockquote><p>Then we try to find the answers „why it’s not working?”. We look and scan the data once more. We browse through our findings. We go back to drawing boards, to our flows, wireframes, and diagrams. We look for solutions, sometimes we blame someone or try to find a scapegoat in factors outside of our domain.</p><p>But I think we seem to be forgetting one simple fact — at the end of the line, it’s people we are dealing with here and…</p><blockquote>People are not data.</blockquote><h4>The data is true.</h4><p>The numbers don’t lie. Ones and zeros have no plan, no agenda, no left or right views, no cause to fight for, no mission or objective, no guides or rules to follow, no promise to keep or break, no one to support or disappoint. Data has no morals, no ethics, no systems of beliefs. Data is <em>perfect</em>.</p><blockquote><strong>People, on the other hand…</strong></blockquote><p>Well, we are far from being perfect simply because we are people.</p><p>We make mistakes. We forget. We cheat, and we lie — sometimes with intent, sometimes not even registering the act. We want what’s best for „us” and we (mostly) want it now. We tend to not understand other cultures, foreign ideas, or different points of view. We speak and understand mostly one language (if that). We have our agendas, causes we fight for, missions, and objectives. We have our morals, ethics, and sets of values, sometimes truly different from one another.</p><blockquote>And we are soooooo easy to manipulate.</blockquote><p><a href="https://blog.malwarebytes.com/101/2019/04/explained-like-farming/">Like-farming</a>, <a href="https://www.prweek.com/article/1712976/half-instagram-influencers-engaged-fraud-45-per-cent-accounts-fake">fake</a> <a href="https://www.cnbc.com/2021/02/02/hbo-fake-famous-how-instagram-influencers-.html">influencers</a>, <a href="https://www.darkpatterns.org/">dark patterns</a>, <a href="https://www.vice.com/en_us/article/9akeye/how-to-build-a-content-farm-in-20-minutes">content farms</a>. The list goes on. And we all believe what we’ve read or seen on the internets. Because, according to the classic meme, why would anybody go on the internet and lie, right? We stick to our thought silos, we rarely venture out of our comfort zones, we tend to have a rather narrow view of reality. Our behavior is skewed from the start then, and all data created from this point on must be — by definition — limited.</p><p><strong>But, surprisingly, it’s the same data designers use to base their decisions on and design their products.</strong></p><p>And since we base our decisions on the data generated <em>by people, </em>sometimes<em> </em>using <em>manipulation </em>mechanics, it’s easy <em>to overestimate that data’s value</em>.</p><p>And my point, in a nutshell, is</p><blockquote><strong><em>data has become kinda useless </em></strong>(in itself at least).</blockquote><p>I’ve always been skeptical about statistics in general, especially the idea of a <a href="https://www.wikiwand.com/en/Median">median</a>, but when you start to consider the data in the aspect of social media, it makes little to no sense. If you can manipulate something so ubiquitous as a Facebook post, what’s the value of the number of likes that post gathers? How can you estimate a real benefit of data generated using what more and more seems to be mostly fake accounts? <a href="https://www.wikiwand.com/en/Cambridge_Analytica">Cambridge Analytica</a>, anyone?</p><p>Some time ago, I had a talk with a friend of mine, about how much of a drop in the number of likes, followers, and shares would influencers suffer if a ban on the Chinese internet hit the world. How much like-farms determine the global numbers in terms of generating empty data? It’s not like I have an answer, to be clear, but it was just a very interesting thought experiment at that moment.</p><p>It would seem the whole world became some sort of a slave to its own suggestion: we should trust the numbers, the numbers are good, the numbers don’t lie. And we tend to forget where all those numbers come from.</p><blockquote>We’re supposed to design FOR PEOPLE, not for data, though.</blockquote><p>Especially since we focus on the most vocal groups of our users, and those tend to skew toward the negative — it’s more common for us to shout in anger than in happiness. Humans are truly feeble creatures, unstable in their beliefs — one moment they love your service, the second they hate you for what you did to “their” product. <a href="https://medium.com/macoclock/the-1password-disaster-and-two-brilliant-1password-alternatives-c9adc2d7ae44">1Password is one of the latest examples</a> and its newest version is not even out yet (as of this writing), but people are already up in arms quitting the service left and right (or implying to do so) because “how dare you to change something”. It is really disheartening to read things like that, and I can’t imagine how much more it is troubling if it’s YOUR product people are hating on so much.</p><p>I think we put too much trust in all those tools and those numbers, but we let things go too far for anyone to point out that the emperor has no fucking clothes. We build our worlds around the idea it all has to work somehow, otherwise, <strong>it all might fall apart</strong>.</p><p>We allowed ourselves to be manipulated by data and statistics. Some of us build empires based on those numbers and keep exploiting other people for their personal gain in every corner of the world. People were digging holes in the system and creating opportunities for themselves since the dawn of mankind, but now access to knowledge is easier than ever and almost instant. Being “civilized” now only means we use computers instead of stone clubs. Recent developments surely are a sign of coming changes, I think, where we cannot depend on data alone. Surveys and polls show only a relative fraction of every situation.</p><blockquote><strong>Data in itself is not to be trusted.</strong></blockquote><p>I think we should remember to use it together with knowledge of how humans work in general, and how that relates to our users. Every system and application has a group that will be more vocal and willing to share their experience, especially the negative ones, but most of the time they will not represent the silent majority. We should listen to all of them, true, but we shouldn’t use the loudest input as the only way of defining the direction our businesses should follow.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2e8c68bfe6ce" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://uxdesign.cc/i-dont-believe-in-data-driven-design-2e8c68bfe6ce">I don’t believe in data-driven design</a> was originally published in <a href="https://uxdesign.cc/">UX Collective</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Diamonds and breadcrumbs]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/diamonds-and-breadcrumbs-7d57d4c43291?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7d57d4c43291</guid>
            <category><![CDATA[philosophy]]></category>
            <category><![CDATA[life]]></category>
            <category><![CDATA[essay]]></category>
            <category><![CDATA[random-thoughts]]></category>
            <category><![CDATA[stoicism]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 23 Dec 2020 08:04:18 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-23T08:04:18.071Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>We don’t need radical changes or significant sacrifices.<br>We don’t need to work ourselves to the bone.<br>Small tokens, little gestures, moments of thinking beyond only ourselves are enough to affect not only our own lives but the rest of the world as well.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*BX7uX9PYvg-j3XtVhLyvhw.png" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@craigcudi?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Craig Philbrick</a> on <a href="https://unsplash.com/s/photos/pointing?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>As a species, we tend to fluctuate between extremes, never stopping ”somewhere in the middle.” Instead of trying to find common ground where everyone could bend their rules <em>just a little bit</em>, we fight tooth and nail to change<strong> </strong>the other side’s whole belief system. It’s always on <strong><em>them</em></strong> to adapt <strong><em>our</em> </strong>way of thinking and outlook on the world, not the other way around.</p><blockquote>Because we know better what’s best for everyone, right?</blockquote><p>So we dig trenches and moats, we build brick and stone defenses to wall off ourselves from those who dare to think differently. We split all of humanity into <strong><em>them</em></strong> and <strong><em>us</em></strong><em> </em>to feel safe and secure in our worlds. We are still living in caves, only now they are modern, very comfortable, and hi-tech caves made especially for <strong><em>our minds</em></strong>.</p><p>And still, our cave is better than others’.</p><p>Human evolution spans a couple of thousand years*, give or take a millennium or two. We dropped from the trees, stood up straight, and walked on our two legs. We found ways to shelter ourselves and harvest food, create tools, and survive in harsh conditions. We discovered language, math, biology, capitalism, religion, tyranny. We build cars, computers, paint, write poetry, build beautiful and yet terrible things out of atoms, and share our knowledge over the invisible waves in a matter of seconds. We find ways to expand. We are the conquerors of the physical world, and we know how to build rockets that can carry our frail bodies to the Moon and back.</p><p>Yet we still tear our history to pieces, who did what to whom and why, four, twelve, forty-seven generations back. We hold grudges, we show disrespect, and we don’t appreciate anything. We can’t seem to understand why some cultures do things their way, not ours. We can’t stand others being right. We are full of hate, anger, and we envy the most superficial, unimportant things. We don’t know how to disagree peacefully — we have to win every argument no matter the cost. We feel the need to convince others their way of living and thinking is wrong simply because it’s not <em>our way</em>.</p><p>We are so focused on the physical aspects of existence. We are so determined to build more new things and discover new ways to produce more intricate artifacts of our evolution. In our push to improve our lives, we focused our efforts almost exclusively on the <em>outside,</em> seemingly forgetting about improving our <em>inside</em>. Although there’s a surge, a rise in philosophy’s popularity, people like professor Yuval Noah Harrari are predicting we are entering an age of spiritual evolution, yet when you check out the news, read Twitter, or Facebook, you won’t see this progress being present all that much.</p><p>Quite the opposite, actually.</p><blockquote>All you’ll see is one side accusing and berating the other.</blockquote><p>As humans, we are flawed. And yet, we do almost nothing to improve those flaws, improve how we think, and try to understand why we do what we do. For some reason, we are satisfied with thriving in this state, never fully developed, never growing beyond our capabilities. When presented with a choice, we gravitate towards instant gratification instead of long-term betterment. When presented with an ambivalent idea, we tend to assume the worst and focus on the negatives. We are not listening to <strong><em>what</em></strong><em> </em>the other person<strong><em> </em></strong>is saying<em>, </em>but rather filtering it through how we<em> </em><strong><em>perceive</em></strong><em> </em>it<em>.</em> When we are met with something or someone we disagree with, we only see <strong><em>the divide. </em></strong>We only register <strong><em>the difference</em></strong> and notice only what we <strong><em>don’t understand</em></strong> — all we see is the <strong><em>wrong </em></strong>instead of the<strong><em> common</em></strong>.</p><blockquote>„We only see breadcrumbs when we should be looking for diamonds.”</blockquote><p>My partner, who came up with this lovely metaphor, tells me this now and then, and every time she says that, I know she’s right. Hell, she herself sometimes struggles to see past those crumbs to find the diamond and gets stuck in the perpetual crumbliness. But being fickle-minded humans, we are guilty as charged of fixating and struggling with looking past the shit to see the fucking diamonds. And it’s hard to see those diamonds even if you know they’re there because rewiring your brain and changing your habits is a hell of a task. And we don’t like to do hard things. The way humans are made, we want to feel the change instantly, especially in these times — we want it now because our civilization is hellbent on the ”instant.”</p><blockquote>All it truly takes is at least<strong><em> trying to see the diamonds instead of the breadcrumbs</em></strong>.</blockquote><p>When you’re bending your knees to take a closer look at what’s beneath your feet, try to start with brushing all those breadcrumbs away first, and shift your focus to what’s connecting you to others instead of finding the difference. Just noticing that <strong><em>the common</em></strong> is there is a start to understanding ourselves and others better. When faced with a different opinion, position, or reaction take a look at what’s your relation to that opinion, position, or reaction. Try to find the common ground, a sense of connection instead of disconnect and difference.<br>Give it your best and <strong><em>try</em></strong>.<br>It won’t always be there, or you won’t feel like looking for it — and that’s just as well, you can always walk away without hurting each other.</p><p>Small, daily changes are more than enough to slowly change the way we react to the world. One of my favorite quotes is the one about the dripping water hollowing out the stone:</p><blockquote>it’s not the sheer force of the will, it’s the persistence of the process.</blockquote><p>And it just might happen that one time you see the metaphorical diamond, the next time you won’t. Or the next. Or perhaps not even the one after that.<br>And that’s just as fine, too.<br>Maybe for you, it’s the fourth time’s a charm. Or fifth.</p><p>Life’s hard and tedious as it is, full of useless filler and noise — stop challenging yourself by making it even more difficult. We are supposed to be the peak of evolution. To paraphrase <a href="https://www.wikiwand.com/en/Cogito,_ergo_sum">Descartes</a>: <strong><em>We are, therefore, we think. </em></strong>Maybe we’re not used to using our brains the way we <strong><em>now </em></strong>need to? Perhaps our physical progress got so far ahead of our thinking we can’t keep up? But as the most advanced species (like we think we are), we should be able to figure this shit out.</p><p>When you see past the rain, past the traffic jam on your commute to work, past someone else’s opinion about you, what you’ll begin to see is the weather you can experience, the fact you have a job to go to, and that opinion is just that — an opinion that doesn’t define who you are. A daily dose of <a href="https://www.wikiwand.com/en/Stoicism">stoicism</a> might be just the thing our world needs right now.</p><blockquote>Take a step back, take a deep breath, and <strong><em>notice the fucking diamond</em></strong>.</blockquote><p>You can’t control the outside world, how others behave, or what they do or say or think. <strong>What you can control are your reactions and your way of thinking.</strong></p><p>*It’s a figure of speech, don’t get your panties in a twist.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7d57d4c43291" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Jesteś (przede wszystkim) człowiekiem]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/jeste%C5%9B-przede-wszystkim-cz%C5%82owiekiem-dec0d2ce0923?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/dec0d2ce0923</guid>
            <category><![CDATA[filozofia]]></category>
            <category><![CDATA[po-polsku]]></category>
            <category><![CDATA[człowiek]]></category>
            <category><![CDATA[płeć]]></category>
            <category><![CDATA[esej]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 10 Aug 2020 17:08:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-09-20T09:32:54.361Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*MuoiYgKBAj95ySqFO4K58A.png" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@keisuke_h?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Keisuke Higashio</a> on <a href="https://unsplash.com/@keisuke_h?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Jedliśmy hot dogi na stacji benzynowej. Siedząc w aucie z moją partnerką, prowadziliśmy dysputę, jak to mieliśmy w zwyczaju, na wiele tematów — nasze rozmowy miały fascynującą tendencję do płynięcia swobodnym, niekontrolowanym strumieniem, kierując się tam, dokąd prowadziły nas skojarzenia, metafory i obserwacje: od rzeczonych hot dogów przez sytuację w USA i BDSM aż do wyborów prezydenckich w naszym kraju. Czasami bez większego związku, czasami wręcz przeciwnie.</p><p>Oboje byliśmy po lekturze „Moje życie jest moje” Remigiusza Ryzińskiego. Oboje też, podobnie jak autor, jesteśmy zwolennikami tezy, iż dopóki nikomu nie dzieje się krzywda, wszyscy są dorośli, wyrazili zgodę i akceptują postawione warunki, dopóty nikomu nic do czyjegoś życia i zaglądania komukolwiek pod kołdrę czy między nogi. Wtedy nasza rozmowa zaprowadziła nas poniekąd właśnie tam — między nogi i w głowy innych ludzi.</p><p>Zastanawiający wydał nam się temat podziału i różnego podejścia do płci i seksualności widzianej z różnych końców politycznej i społecznej sceny. Na jednym z nich mamy LGBTQA+ z absolutną dowolnością w określaniu siebie, z granulacją zahaczającą o atomowy wręcz poziom doprecyzowania tego, kim jestem jako autonomiczna jednostka; na innym zaś zero-jedynkowy, czarno-biały podział na dwie grupy — „my” i „oni” — powodujący prosty dualizm świata i jego rozumienie: jeśli ktoś nie jest „<em>z nami</em>”, to jest „<em>przeciwko nam</em>”. Oba z tych podejść wydają się być dość radykalne w swych odrębnych skrajnościach.</p><p>Sprowadzenie wyboru do raptem dwóch opcji zdaje się wprowadzać ograniczanie ciekawości, zamykać drogę do eksploracji, do zbadania własnych granic i określenia własnej indywidualności w świecie — nie tylko w kwestiach płci i seksu — dając za to w zamian jasne zasady postępowania, precyzyjnie określony model życia, wachlarz dopuszczalnych zachowań i reakcji, nie pozostawiając żadnej ambiwalencji (przynajmniej w teorii). Grupowość i poczucie przynależności w tej formie postrzegania świata daje schronienie, bezpieczną przystań „<em>swoich ludzi</em>”, którzy wesprą w chwili niepewności, zachwiania wiary we własne siły, we własny — słuszny przecież — obraz świata. Przewidywalność jutra jest ciepłym kocem, a aksjomatyczność zachowań — swoistym wentylem bezpieczeństwa: wiemy, jak sobie z tym radzić, mamy sprawdzone metody i mechanizmy, one działają.</p><p>Z drugiej strony dzielenie włosa na dwoje, czworo i jeszcze bardziej, czym zdaje się być ciągłe rozdrabnianie różnych definicji płci z tej liberalnej strony oraz środowisk LGBTQA+ powoduje, że obraz staje się aż nazbyt szczegółowy, wewnętrznie poszatkowany i rozszczepiony. Postępująca granularność pojęć zdaje się tworzyć coraz więcej niepewności i wywoływać zamieszanie nawet wśród osób żywo zainteresowanych tematem, o czym wspomina <a href="https://zdrowie.wprost.pl/psychologia/relacje/10342989/seks-w-polsce-jest-bezpruderyjny-fetyszystowski-i-dziki-ryzinski-nie-widze-powodu-by-godzic-sie-na-niedobry-czy-niedostosowany-do-swoich-pragnien-seks.html">Ewelina Celejewska w rozmowie z Remigiuszem Ryzińskim</a>. Pojęcia i definicje wielu płci oraz różnorodności zachowań seksualnych z punktu widzenia heteronormatywnej i homogenicznej w swej strukturze „prawej” strony wywołuje — nie tylko w jej szeregach — konfuzję, zaciemnia obraz i sprawia, że skomplikowany sam w sobie obszar ludzkiego mózgu i preferencji staje się jeszcze bardziej zagmatwany i trudny do ogarnięcia. Nic dziwnego więc, że ludzie wychowani i trwający w rozumieniu świata dwubiegunowo tracą poczucie bezpieczeństwa w zestawieniu z mnogością możliwości, jaką oferuje strona bardziej liberalna, a najprostszą i najkrótszą drogą stają się niechęć i agresja, powodowane strachem przed innością — z obu stron, dodam — co jest bardzo ludzkie, bo wtłoczone od czasów jaskiń: obawa przed obcymi z innej nory, którzy przyjdą i nam zabiorą wciąż w nas siedzi. I choć jestem wielkim fanem możliwości definiowania siebie wedle dowolnego klucza i zestawu cech, tym niemniej postawię tutaj tezę, że LGBTQA+ samo sobie robi nieco w poprzek, dodając co jakiś czas kolejną literkę do skrótu, powodując dalszy wzrost zamieszania w odbiorze wcale przecież nie prostego tematu. Z kolei jako zwolennika liberalniejszego podejścia do życia ta dwubiegunowa strona wywołuje we mnie niepokój, choć wydaje mi się, że dobrze rozumiem podłoże takiego myślenia: wyjście z kolein myślenia jest potworną pracą do wykonania, jeśli naokoło nie mówi się nic innego, niż powtarzanie schematów bez ich kwestionowania tylko dlatego, że „przecież tak zawsze było i działało”. Dodatkowo sądzę, że ograniczenie horyzontu myślowego — ponownie, <em>z obu stron</em> — powoduje strach przed tym, co każda z tychże stron mogłaby znaleźć ze tym mentalnym płotkiem — stanięcie na palcach, żeby za to ogrodzenie zajrzeć i zobaczyć coś więcej zdaje się przekraczać możliwości wielu ludzi.</p><p>A całkiem możliwe, że w tym zatraceniu jednej strony w upraszczaniu, a drugiej w mnożeniu dróg straciliśmy z oczu jedną ważną, wspólną dla nas wszystkich cechę. Cechę, której poszukiwał Diogenes, spacerujący z latarnią po środku słonecznych starożytnych Aten.</p><p>Szukał bowiem prawdziwego człowieka. <em>„Hominem quaero”</em>.</p><blockquote><em>Człowieka.</em></blockquote><p>Nie szukał kobiety ani mężczyzny. Nie szukał Greka, Żyda, Araba czy Polaka. Nie szukał czarnoskórego, skośnookiego, blondynki z niebieskimi oczami. Nie szukał geja, lesbijki, osoby aseksualnej czy binarnej z zacięciem do BDSM, stolarza czy piekarza, pastucha czy króla, dominującej panseksualnej transkobiety czy jeszcze jakiejkolwiek innej kombinacji preferencji, cech, zawodów, hobby czy płci. Poszukiwanie człowieka jest poszukiwaniem zbioru nadrzędnego, zawierającego w sobie wszystkie dostępne w nas kombinacje i oznacza poszukiwanie całego tego zbioru jednocześnie, wszystkich jego elementów na raz — poszczególne, jednostkowe byty nie mają większego znaczenia w kontekście całej kategorii.</p><p>Na przestrzeni wieków i w zetknięciu z ekstremalnymi sytuacjami wielokrotnie, jako gatunek, udowadnialiśmy, że potrafimy przystosować się, przyzwyczaić i egzystować w skrajnie różnych i ciężkich warunkach. Od geografii, zimna biegunów i gorąca równika przez walkę z fizyką, grawitacją i próżnią kosmosu po naszą psychikę, ludobójstwo i obozy koncentracyjne. Potrafimy zaadaptować się do każdych warunków, w każdej przeciwności losu jesteśmy w stanie zobaczyć szansę, drogę do przodu, cień nadziei, potrafimy w każdej sytuacji znaleźć miejsce nawet na radość, śmiech i odrobinę szczęścia. Jednocześnie w czasie relatywnego dobrobytu, zaspokojenia naszych podstawowych potrzeb nie potrafimy zwyczajnie egzystować, być, trwać, tak jakby stan dobrobytu wymagał od nas takiej samej pracy i wysiłku włożonego w przystosowanie się „<em>do dobrego</em>”, jak „<em>do złego</em>” — a czego nikt nas nie uczy, gdyż wszyscy od pokoleń traktujemy stan spokoju za ten „<em>właściwy</em>”, za normę — <strong><em>oczywistość</em></strong>, o której nie ma potrzeby rozmawiać, ani jej analizować. A tymczasem „<em>do dobreg</em>o” też trzeba się przyzwyczaić i też trzeba się uczyć, jak z tym dobrym żyć. Mamy w sobie niewyobrażalne pokłady siły i determinacji — gdyby tylko skierować je w pożyteczną stronę.</p><p>Płeć, zestaw preferowanych zachowań seksualnych, kolor skóry, kształt oczu, preferencja religii czy jej braku przestają mieć jakiekolwiek znaczenie w obliczu zagrożenia ze strony środowiska czy warunków zewnętrznych. Wszystkie te cechy nabierają znaczenia tylko wtedy, kiedy my sami o tym decydujemy. Zostaliśmy nauczeni i wciąż uczymy innych, że mamy przede wszystkim różnice, które determinują naszą wyjątkowość — co jest absolutnie prawdą, ale tylko w komplecie z tą nadrzędną cechą: każdy <strong><em>człowiek</em></strong> jest wyjątkowy — ale żeby być wyjątkowym człowiekiem trzeba najpierw być właśnie <strong><em>człowiekiem</em></strong>.</p><p>Skupiliśmy się na szukaniu i podkreślaniu różnic, bo w tym tkwi nasza siła — jednostki pchały rozwój cywilizacji światłą myślą, przykładem, odkryciami; to za jednostkami, za charyzmatycznymi przywódcami szły i nadal idą tłumy. Ale dzielimy zamiast łączyć i w tym dzieleniu gubimy nasz szerszy, panglobalny, gatunkowy sens. Może jednak spróbować odwrócić te bieguny, zacząć szukać i podkreślać podobieństwa? Może wskazując empatycznym palcem „o, tu, patrz, ona/ono/on ma tak samo, jak ty” będziemy w stanie zmienić nieco tę narrację dyferencji w opowieść o gatunku, nie jednostce, której kult zdaje się nie do końca nam służy?</p><p>Bo parafrazując znanego filozofa, Ryszarda Ochódzkiego:</p><blockquote>„rozchodzi się o to, żeby minusy nie przysłoniły nam plusów”.</blockquote><p>A ogromny plus jest taki, że <strong><em>jesteśmy</em></strong> przede wszystkim <strong><em>ludźmi</em></strong>.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=dec0d2ce0923" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Przeładowani]]></title>
            <link>https://bartekjot.medium.com/prze%C5%82adowani-930707e1349?source=rss-f96a5dba4573------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/930707e1349</guid>
            <category><![CDATA[po-polsku]]></category>
            <category><![CDATA[filozofia]]></category>
            <category><![CDATA[przyszłość]]></category>
            <category><![CDATA[społeczeństwo]]></category>
            <category><![CDATA[esej]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bartek Jagniątkowski]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 08 Jul 2020 06:28:46 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-18T09:04:36.691Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Przeładowanie</h3><p><em>Jednym z symboli obecnych czasów stało się „przeładowanie”.<br>W wielu aspektach.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*UIY1BH42j1wt1XDHReV5LQ.png" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@harlimarten?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Harli Marten</a> on <a href="https://unsplash.com/s/photos/calm?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Przeładowanie receptorów atakowanych zewsząd i o każdej porze sygnałami i komunikatami mediów. Nieustanny zalew reklam i wiadomości powodujący problemy z czytaniem i koncentracją, z możliwością analizowania i zrozumienia docierających do nas bodźców co w rezultacie tworzy kolejne fale dezinformacji i niesprawdzonych faktów traktowanych jako prawdziwe.</p><p>Przeładowanie nierealnymi do spełnienia oczekiwaniami pracodawców szukających kolejnych oszczędności w usprawnianiu procesów produkcji i dystrybucji, powodujące traktowanie ludzi jak maszyny i śrubowanie czasów na wykonanie poszczególnych zadań do granic ludzkiej wytrzymałości w zupełnym oderwaniu od naszej fizjologii.</p><p>Przeładowanie związane z sytuacją na świecie w polityce, w środowisku, w gospodarce, generujące dawki kortyzolu w ilościach, z którymi nie jesteśmy w stanie sobie poradzić bez wsparcia farmakologii, co w rezultacie prowadzi do uzależnień na wielu płaszczyznach.</p><p>Przeładowanie w wymaganiach stawianych nam przez naszych życiowych partnerów w zderzeniu naszych oczekiwań i pragnień z wtłaczanym przez kulturę masową stereotypem podejścia do związków i obowiązków z nimi związanych, prowadzące do kryzysu zaufania i coraz większego zaniku umiejętności komunikowania naszych własnych potrzeb i wsłuchiwania się w potrzeby innych.</p><p>Przeładowanie towarzyszy nam na każdym kroku w każdym fragmencie codziennego życia i codziennych kontaktów z innymi ludźmi. Przeładowanie powoduje coraz większy niepokój, a stres związany z tym przeładowaniem wywołuje coraz większe poczucie paniki i strachu.</p><p>W rezultacie ludzie coraz bardziej i częściej odwracają się od sygnałów zewnętrznych, zamykają się we własnych myślach i światach. Robiliśmy to od lat, jednakże obecnie ten trend wydaje się przybierać na sile. Przeładowani nieustającym atakiem wiadomości odwracamy wzrok i słuch coraz częściej i na coraz większą skalę, skupiamy się coraz bardziej na wsłuchiwaniu we własne wnętrze i własne potrzeby. Samodoskonalenie i samoakceptacja stanowi dla nas coraz częściej nie tylko cel życia, ale staje się coraz bardziej drogą, którą chcemy podążać — staje się sensem naszej egzystencji albo przekleństwem determinującym nasze życie do granic absurdu.</p><p>Pojawienie się kapitalizmu w nowej, powojennej odsłonie w połowie XX wieku wraz ze wzrostem na globalną skalę idei wolnego rynku oraz rosnący z każdą kolejną dekadą konsumpcjonizm zdają się obecnie osiągać własne limity. Osiągamy kres możliwości produkcyjnych i dystrybucyjnych, zarówno pod względem zasobów surowcowych, energetycznych, jak i ludzkich. Produkujemy miliony ton odpadów, którymi zasypujemy kraje, które nie potrafią się spod tych gór śmieci wygrzebać, pociągając kolejne pokolenia swoich obywateli w stosy odpadów, których sami nie wytworzyli, bez widoku na możliwość zmiany tej sytuacji, bez szans na polepszenie własnego standardu życia. Jednocześnie cała światowa kultura zdaje się propagować obraz czystego życia, gładkich twarzy, szczupłych sylwetek i genetycznie „lepszych” ludzi, co odbija się nam czkawką coraz bardziej. Te pozorowane ruchy zmian, chęć integracji społeczności „obcych” kulturowo, wyznaniowo czy poglądowo są żałośnie niewystarczające i wciąż zdają się być tylko na pokaz, w większości przypadków trafiając na barierę strachu i niechęci spowodowane ignorancją, niewiedzą i zwykłym umysłowym ograniczeniem, z łatwością wykorzystywanym i manipulowanym przez politycznie zwichrowanych nacjonalistycznych demagogów.</p><p>Przeładowanie osiągamy również jako mechanizmy organiczne, osiągając limity biologii wspieranej jakkolwiek zaawansowaną, to jednak wciąż niewystarczającą technologią. Przeładowanie możliwości ludzkiego organizmu sprawia, że pomimo wydłużenia średniej długości naszego życia nie potrafimy zapewnić nam tej samej jego jakości, jak we wcześniejszych latach. Choć więcej ludzi żyje dłużej, to wciąż znacząca mniejszość z nich te dodatkowe lata ma wypełnione życiem na satysfakcjonującym jakościowo poziomie. Dla przytłaczającej większości jest to raczej egzystencja na skraju wegetacji, zniedołężnienia, braku siły fizycznej i sprawności umysłowej nie pozwalającej na utrzymywanie socjalnych interakcji czy aktywności na poziomie choćby zbliżonym do lat naszej „świetności”. Jednakże najbardziej negatywnym aspektem zniedołężniałej starości wydaje się potrzeba pomocy w najbardziej intymnych czynnościach i uzależnienie naszego dobrostanu od dobrej woli i poleganie na opiece obcych najczęściej ludzi, których będzie coraz mniej. Starzejące się coraz bardziej społeczeństwo nie będzie miało wystarczających zasobów ludzkich, które mogłyby zajmować się starzejącymi się coraz bardziej pokoleniami rodziców i dziadków.</p><p>Samo odejście od materialnych pokus współczesności i zastąpienie ich rozwojem duchowym nie spowolni jednak degradacji naszego fizycznego bytu. Postęp technologiczny w najbliższych latach powinien zatem skupić się nie tyle nawet nad spowolnieniem samego procesu starzenia, co poprawą i utrzymaniem jak najlepszej jakości naszego życia do ostatnich jego chwil. Genetyka i medycyna w połączeniu z ekonomią i gospodarką mają przed sobą nie lada wyzwanie, ale może tu właśnie tkwi rozwiązanie problemu — wzmacniając nasze organizmy, przedłużając naszą sprawność umysłową i fizyczną możemy wpłynąć pozytywnie na wydajność starzejących się społeczeństw. Systematyczne przesuwanie wieku emerytalnego — de facto momentu odsunięcia ludzi na margines zauważalności i przydatności społecznej — wydaje się jedyną drogą w kierunku zapewnienia wszystkim jako takiej egzystencji bez nadmiernego obciążania przyszłych pokoleń odpowiedzialnością za poprzednie generacje. Starzejąca się ludzkość i spadek przyrostu naturalnego dają niebezpieczną kombinację niemożności zapewnienia godziwej starości znakomitej większości mieszkańców tego świata. Dając ludziom odpowiednie wsparcie medyczne bylibyśmy w stanie wysiłek utrzymywania coraz większej liczby starych ludzi na świecie rozłożyć na większą liczbę ludzi wciąż aktywnych zawodowo, co wydaje się jedynym rozsądnym kierunkiem w połączeniu z rozwiązaniami w rodzaju dochodu uniwersalnego czy otwartej, darmowej opieki medycznej dla wszystkich bez wyjątków.</p><p>Chcąc jednak rozbudzić i utrzymać ten trend potrzebujemy zmian w myśleniu o zasobach, planowaniu i rozwoju w zupełnie nowy, holistyczny sposób. Światowy kryzys spowodowany pandemią, katastrofą klimatyczną i postępującym procesem izolacji narodów i społeczeństw to nie lada problem do rozwiązania, ale pokazuje nam, że potrzebujemy zmian u podstaw współczesnego myślenia o człowieku i jego roli zarówno w środowisku, jak i społecznościach. W czasach starożytnych rolę krzewicieli nowych postaw i nowego podejścia do rozumienia świata pełnili filozofowie — czy obecnie potrafimy zamienić hałas mediów i demagogów w spokojny głos rozsądku? No i pytanie zasadnicze: czy mamy kogo słuchać?</p><p>Stare powiedzenie „obyś żył w ciekawych czasach” nabiera jeszcze bardziej ironicznego znaczenia z każdym kolejnym dniem. Aż strach powiedzieć czy pomyśleć „no co jeszcze?”. Można też zostawić wszystko w rękach starego, dobrego Nietzsche i poczekać, aż rzeczywistość zatoczy koło i wróci do punktu startowego, rozpoczynając nasz cykl świadomościowy od samego początku.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=930707e1349" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>