<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Behiç Oytun Şenkul on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Behiç Oytun Şenkul on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*7HQfN2-1bBnezcnlvcmzNQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Behiç Oytun Şenkul on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Mon, 16 Nov 2026 04:17:23 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@behicoytunsenkul/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[EEG ile Duygu Analizi]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/eeg-ile-duygu-analizi-cb51d37bc132?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cb51d37bc132</guid>
            <category><![CDATA[eeg-analysis]]></category>
            <category><![CDATA[brain-computer-interface]]></category>
            <category><![CDATA[bci]]></category>
            <category><![CDATA[eeg]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 01 Jun 2026 22:25:58 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-01T22:27:17.147Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/484/0*LRWC-Dt-yajm-mCs.jpg" /></figure><blockquote><em>Bu makale; EEG (Electroencephalography) sinyallerinden yararlanarak bir insanın zihinsel durumunu, dikkat seviyesini, duygu durumunu ve yüz ifadelerini analiz etmeyi hedefleyen ileri seviye </em><strong><em>Brain-Computer Interface (BCI)</em></strong><em> sistemleri geliştirmek isteyen araştırmacılar ve mühendisler için hazırlanmıştır.</em></blockquote><h3>İçindekiler</h3><ol><li><em>Giriş</em></li><li><em>EEG Nedir?</em></li><li><em>EEG Elektrot Yerleşimi: 10–20 Sistemi</em></li><li><em>Beyin Dalgaları ve Frekans Bantları</em></li><li><em>EEG Nasıl Yorumlanır? FFT ve Frekans Dönüşümü</em></li><li><em>Power Spectral Density (PSD)</em></li><li><em>Frontal Asimetri ve Duygu Analizi</em></li><li><em>EEG Heatmap Analizi</em></li><li><em>EEG Histogram Analizi</em></li><li><em>Python ile EEG FFT Analizi</em></li><li><em>Python ile EEG Heatmap Üretimi</em></li><li><em>EEG’de En Büyük Yanılgı</em></li><li><em>EEG’nin Gerçek Gücü</em></li><li><em>CNN + LSTM Hibrit Model</em></li><li><em>EEG Transformer Pipelime</em></li><li>Kapanış</li></ol><h3>1. Giriş</h3><p>İnsan beyni yaklaşık <strong>86 milyar nörondan</strong> oluşmaktadır. Her nöron, diğer nöronlarla elektriksel iletişim kurmaktadır. Bu iletişim sırasında ortaya çıkan milyonlarca <strong>mikrovolt</strong> seviyesindeki elektriksel aktivite, kafatası üzerinden ölçülebilmektedir.</p><p>İşte bu ölçüm yöntemine <strong><em>Electroencephalography (EEG) </em></strong>adı verilmektedir.</p><p>EEG günümüzde pek çok alanda aktif olarak kullanılmaktadır:</p><ul><li><strong>Nöroloji</strong> — epilepsi, uyku bozukluğu, koma izleme</li><li><strong>Nöropsikoloji</strong> — bilişsel durum değerlendirmesi</li><li><strong>Beyin-Bilgisayar Arayüzleri (BCI)</strong> — düşünce tabanlı kontrol</li><li><strong>Robotik Kontrol</strong> — insan-makine iletişimi</li><li><strong>Oyun Teknolojileri</strong> — adaptif oyun deneyimi</li><li><strong>Sanal Gerçeklik &amp; Metaverse</strong> — duygu destekli sanallaştırma</li><li><strong>Duygu Tanıma Sistemleri</strong> — ruh hali tabanlı öngörü</li></ul><p>Özellikle son yıllarda EEG’nin; <strong>karakter kontrolü, duygu aktarımı, düşünce tabanlı komut verme ve yüz ifadelerinin tahmini</strong> üzerine yoğun araştırmaları devam etmektedir.</p><h3>2. EEG Nedir?</h3><p>EEG cihazları beynin elektriksel aktivitesini ölçer. Tipik bir EEG elektrodu <strong>5 µV ile 100 µV</strong> arasındaki sinyalleri ölçmektedir. Bu sinyaller son derece gürültülüdür ve çok sayıda bileşen içermektedir.</p><p>Ölçülen ham sinyal matematiksel olarak şöyle ifade edilir:</p><pre>EEG = BrainSignal + Noise + Artifact</pre><p>Bu üç bileşen şu şekilde tanımlanır:</p><p>Bileşen Kaynak Açıklama BrainSignal Nöronal aktivite Gerçek beyin iletişimi Noise Elektronik Amplifikatör, kablo, ortam gürültüsü Artifact Fizyolojik Göz kırpma, çene kası, yüz kası, kablo hareketi</p><p>Bu noktada kritik bir bilgi mevcuttur: <strong>Artifact kaynakları hem sistemi bozan hem de yüz kas hareketi açısından bilgi taşıyan sinyallerdir.</strong> Bu dualite, avatar sistemleri için ayrı bir veri akışı anlamına gelir. Yüz kaslarından gelen EMG kaynaklı artifact’ler, doğru şekilde ayrıştırıldığında mimik tahminine katkı sağlayabilir.</p><h3>3. EEG Elektrot Yerleşimi : 10–20 Sistemi</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*f9jX_OJ5EKK5JMbH.jpg" /></figure><p>Tüm dünyada standart olarak <strong>10–20 Sistemi</strong> kullanılmaktadır. Bu sistem elektrotları kafatası üzerinde belirli anatomik referans noktalara göre yerleştirir ve kanalları <strong>bölgesel aktiviteye</strong> göre etiketler.</p><h3>Temel Elektrot-Bölge Haritası</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Gp1WCquvXRIuGnYM9bjOsw.png" /></figure><h3>10–20 Sistemi Kanalogram</h3><pre>Fp1 ──── Fpz ──── Fp2<br>         |                 |<br>F7 ── F3 ──── Fz ──── F4 ── F8<br> |     |                 |    |<br>T3 ── C3 ──── Cz ──── C4 ── T4<br> |     |                 |    |<br>T5 ── P3 ──── Pz ──── P4 ── T6<br>         |                 |<br>        O1 ──── Oz ──── O2</pre><blockquote><strong><em>Önemli Not:</em></strong><em> Avatar sistemi açısından en kritik kanallar </em><em>Fp1, </em><em>Fp2, </em><em>F3 ve </em><em>F4&#39;tür. Bu kanallar </em><strong><em>prefrontal ve frontal korteksi</em></strong><em> temsil etmekte olup duygu işleme ve motor niyetle doğrudan ilişkilidir.</em></blockquote><h3>4. Beyin Dalgaları ve Frekans Bantları</h3><p>EEG analizinin temelini <strong>frekans bantları</strong> oluşturur. Beyin aktivitesi, farklı zihinsel durumlara karşılık gelen frekans aralıklarına ayrılmaktadır. Bu bantları ezberlemek değil, <strong>ne zaman neden ortaya çıktıklarını</strong> anlamak kritik öneme sahiptir.</p><h3>Delta: 0.5–4 Hz</h3><pre>Genlik:  ██████████████████████  (yüksek)<br>Frekans: ▄▄▄▄▄▄▄▄              (çok yavaş)</pre><p><strong>Zihinsel Durum:</strong> Derin uyku, bilinçsizlik, anestezi</p><p><strong>Önemi:</strong> Genellikle sinyal kalitesini bozan düşük frekanslı drift bileşeni olarak görülür. Bazı araştırmalarda ağrı ve derin rahatlama ile ilişkilendirilmiştir.</p><h3>Theta: 4–8 Hz</h3><pre>Genlik:  ████████████           (orta-yüksek)<br>Frekans: ▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄          (yavaş)</pre><p><strong>Zihinsel Durum:</strong> Hayal kurma, hafıza oluşumu, yaratıcılık, REM uykusu, duygusal işleme</p><p><strong>Önemi:</strong> Theta aktivitesinin artışı nostaljik ya da sürükleyici duygularla ilişkilidir. Frontal theta artışı stres ve kaygının habercisi olabilir.</p><h3>Alpha: 8–13 Hz</h3><pre>Genlik:  ████████               (orta)<br>Frekans: ▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄      (orta)</pre><p><strong>Zihinsel Durum:</strong> Rahatlama, meditasyon, gözler kapalı durum, pasif dikkat</p><p><strong>Önemi:</strong> Alpha, <strong>duygu nötrlüğünün temel göstergesidir.</strong> Oksipital alpha baskınlığı görsel uyaranlara kapatılmışlığı; frontal alpha suppression ise yüksek bilişsel ve duygusal katılımı işaret eder.</p><h3>Beta: 13–30 Hz</h3><pre>Genlik:  ████                   (düşük-orta)<br>Frekans: ▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄  (hızlı)</pre><p><strong>Zihinsel Durum:</strong> Odaklanma, problem çözme, motor planlama, aktif düşünme, stres</p><p><strong>Önemi:</strong> <strong>En değerli bant.</strong> Yüksek beta → stres, yüksek odak ya da heyecan. Düşük beta → rahat, uyanık durum. Motor kortekste (C3, C4) beta aktivitesi hareket niyetini öngörmede kullanılır.</p><h3>Gamma: 30–100 Hz</h3><pre>Genlik:  ██                     (çok düşük)<br>Frekans: ▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄  (çok hızlı)</pre><p><strong>Zihinsel Durum:</strong> Bilinçli farkındalık, yüksek bilişsel aktivite, duyusal entegrasyon, yoğun konsantrasyon</p><p><strong>Önemi:</strong> Gamma artışı heyecan ve yüksek enerji durumunu işaret eder. Ancak EMG artifact’leri de bu bant aralığında görüldüğünden <strong>ayrıştırma kritik önem taşır.</strong></p><h3>Frekans Bantları</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Q_BHF7GI-670bWOimOp-Bg.png" /></figure><h3>5. EEG Nasıl Yorumlanır? FFT ve Frekans Dönüşümü</h3><p>Ham EEG sinyaline doğrudan bakmak çoğu zaman anlamsızdır. Örneğin:</p><pre>12, 15, 18, -20, 5, -11, 22, 8, -14, 30, -7, 19 ...</pre><p>Bu değerler tek başına hiçbir şey ifade etmez. Önce <strong>frekans bileşenlerinin ayrıştırılması</strong> gerekir.</p><h3>Fourier Teoremi</h3><p>Herhangi bir periyodik sinyal, sinüzoidal bileşenlerin toplamı olarak ifade edilebilir. Bu teoreme dayanan <strong>Fast Fourier Transform (FFT)</strong> algoritması EEG analizinin temel taşıdır.</p><p>Matematiksel tanımı şöyledir:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/668/1*_fROhi4_yNUPr64Gw0KjkA.png" /></figure><p>Burada:</p><ul><li>x(n) — zaman domeni sinyali</li><li>X(k) — frekans domeni temsili</li><li>N — örnek sayısı</li><li>k — frekans indeksi</li></ul><h3>FFT için Örnek Senaryolar</h3><p><strong>1. Uyku evrelerinin otomatik tespiti</strong></p><p>Bir kişi uyurken EEG elektrotları kesintisiz sinyal kaydeder; bu sinyalin FFT’si alındığında frekans bileşenleri uyku evresini ele verir. Derin uyku (N3) aşamasında delta bandı (0.5–4 Hz) baskın çıkar; spektrum neredeyse tüm gücü bu düşük frekanslarda toplar. REM uykusuna geçildiğinde ise spektrum dramatik biçimde değişir: delta baskılanır, teta (4–8 Hz) ve alfa (8–13 Hz) bileşenleri yükselir, sinyal uyanıklığa benzer bir dağılım gösterir. Bir uyku kliniği bu frekans parmak izlerini her 30 saniyelik pencerede otomatik olarak analiz ederek geceyi N1→N2→N3→REM döngülerine ayırabilir; uzman yorumu olmadan saatler süren skorlama işlemi dakikalara iner. Apne hastalarında ise nefes durması sırasında oksijen düşüşüyle eş zamanlı olarak delta gücünün ani artışı FFT spektrogramında net bir bant olarak görünür ve cihaz uyarı verir.</p><p><strong>2. Epileptik nöbet öncesi erken uyarı</strong></p><p>Nöbet başlamadan 30 saniye ile birkaç dakika önce beyinde hipersingronizasyon denen bir durum gelişir: normalde geniş bir frekans aralığına dağılmış olan EEG enerjisi aniden dar bir bant etrafında yoğunlaşmaya başlar. FFT bu değişimi spektral entropi düşüşü olarak yakalar; tüm frekanslara eşit dağılmış bir sinyalin entropisi yüksekken enerji tek bir frekansa yığıldığında entropi keskin biçimde düşer. Buna ek olarak gama bandı (30–100 Hz) gücünde nöbet öncesi karakteristik bir tırmanma gözlemlenir. Hastanın saçına yerleştirilmiş kablosuz EEG bandı bu spektral imzayı milisaniyeler içinde hesaplar; eşik aşıldığında titreşimli uyarı verip hastanın güvenli bir yere geçmesine, bakıcının müdahale etmesine olanak tanır. Gerçek zamanlı FFT bu sistemin kalbi olup ham voltaj dalgalarından nöbet öncesi örüntüyü ayırt eden tek işlemdir.</p><p><strong>3. Zihinsel yorgunluk ve dikkat takibi</strong></p><p>Bir pilotun, cerrahın ya da uzun vardiyalı operatörün zihinsel yorgunluğu, EEG’nin frekans spektrumuna özgün bir iz bırakır. Dinç ve odaklanmış bir beyinde beta bandı (13–30 Hz) güçlü, teta bandı ise baskıdadır; kişi yorulduğunda bu denge tersine döner. FFT her birkaç saniyede bir teta/beta oranını hesaplar: bu oran 1&#39;i aşmaya başladığında dikkat kaybının fizyolojik sinyali verilmiş demektir, kişi henüz öznel yorgunluk hissetmeden. Havacılık simülatörü deneyleri bu eşiğin pilot hata oranıyla güçlü korelasyon gösterdiğini ortaya koymuştur. Kokpit içi pasif bir EEG sistemi bu oranı sürekli izleyerek otopilota geçiş önerisi üretebilir ya da cerrahi sırasında ameliyathane ekibini uyarabilir; karar tamamen insana bırakılmış olsa da erken fizyolojik uyarı kritik hataların önüne geçer.</p><h3>Zaman Frekans Dönüşümü</h3><pre>ZAMAN DOMAİNİ                    FREKANS DOMAİNİ<br>─────────────────               ─────────────────────────<br>Sinyal yüksekliği               Her frekanstaki güç<br>     ↕  ↕  ↕                         █<br>  ↕     ↕    ↕                    █  █  █<br>                    ──FFT──&gt;    █  █  █  █  █<br>     Gürültülü                 Delta Theta Alpha Beta Gamma<br>     zaman serisi              Frekans dağılımı</pre><p>Bu dönüşüm sayesinde “<strong>hangi frekanslarda ne kadar enerji var</strong>” sorusu yanıtlanabilir hale gelir.</p><h3>Windowing Tekniği</h3><p>EEG gerçek zamanlı analiz için pencere bazlı işlenmektedir:</p><pre>Sürekli EEG akışı:<br>|──────────────────────────────────────────────────|</pre><pre>Pencere 1 (1s):     |████████|<br>Pencere 2 (1s):         |████████|   (50% overlap)<br>Pencere 3 (1s):             |████████|</pre><p><strong>Pencere boyutu</strong> kritik bir tasarım kararıdır:</p><ul><li><strong>Kısa pencere (0.5s):</strong> Yüksek zaman çözünürlüğü, düşük frekans çözünürlüğü</li><li><strong>Uzun pencere (4s):</strong> Yüksek frekans çözünürlüğü, gecikme artar</li><li><strong>Önerilen:</strong> 1–2 saniye, %50 örtüşme (overlap)</li></ul><h3>6. Power Spectral Density (PSD)</h3><p><strong>Power Spectral Density (PSD)</strong> EEG analizinin en temel özellik çıkarım aracıdır. Her frekanstaki sinyalin gücünü gösterir.</p><h4>Matematiksel Tanım</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/420/1*yt7Q5eeHCfs9xL-rkEXFdQ.png" /></figure><p>FFT çıktısının karesi alınarak her frekansın <strong>güç değeri</strong> elde edilir.</p><h3>Kullanım Senaryoları</h3><p><strong>1. Alzheimer hastalığının erken evresi tespiti</strong></p><p>Sağlıklı yaşlı bir bireyin EEG’sinden hesaplanan PSD incelendiğinde alfa bandında (8–13 Hz) belirgin bir tepe, delta ve teta bantlarında ise düşük güç yoğunluğu görülür. Alzheimer sürecinin çok erken evresinde, kişi henüz bellek şikâyeti bildirmeden önce bile PSD bu dengeyi bozmaya başlar: alfa ve beta güçleri giderek azalırken delta ve teta bantlarındaki güç yoğunluğu kayda değer biçimde yükselir, spektrum sanki onlarca yaş yaşlanmış gibi düşük frekanslara kayar. Buna “EEG yavaşlaması” denir ve nörodejenerasyonun erken biyobelirteci olarak kabul edilir. Bir nöroloji kliniği rutin muayenede 5 dakikalık gözler kapalı EEG kaydı alıp PSD’yi standart yaş grubunun normatif eğrisiyle karşılaştırarak istatistiksel sapmaları otomatik raporlayabilir; MRI henüz yapısal değişiklik göstermediği evrelerde bile bu spektral parmak izi tanıya katkı sağlar.</p><p><strong>2. Anestezi derinliğinin sürekli izlenmesi</strong></p><p>Ameliyat sırasında hastanın bilinç düzeyi anestezist için hayati bir parametredir; çok yüzeysel anestezi farkındalığa, çok derin anestezi ise kardiyovasküler baskıya yol açar. Uyanık bir hastanın PSD’si yüksek frekanslarda (beta, gama) yoğun güç içerirken anestezi derinleştikçe bu yüksek frekanslardaki güç sistematik olarak söner ve düşük frekanslarda güçlü bir delta tepesi belirginleşir; tam cerrahi anestezi düzeyinde PSD neredeyse tüm gücünü 1–4 Hz aralığına yığar. Daha da ileri dozlarda “burst suppression” denilen örüntü ortaya çıkar: PSD’de birkaç saniyelik yüksek güçlü patlamalar ile neredeyse düz çizgiye yakın sessizlik dönemleri art arda gelir ve bu spektral imza bilinç tamamen kaybolduğunun güvenilir göstergesidir. Ameliyathane monitörü bu PSD değişimlerini gerçek zamanlı hesaplayarak anestezi derinlik indeksine dönüştürür ve doktor ilaç dozunu sinyalin spektral yapısına bakarak hassas biçimde ayarlar.</p><h3>Örnek PSD Çıktısı</h3><pre>Frekans (Hz)    Güç (µV²/Hz)    Bant<br>─────────────────────────────────────<br>2 Hz            12              Delta<br>5 Hz            24              Theta<br>10 Hz           85              Alpha  ← Baskın<br>20 Hz           43              Beta<br>40 Hz           15              Gamma</pre><h3>PSD’den Bant Gücü Hesaplama</h3><pre>def band_power(psd, freqs, low, high):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    Belirli bir frekans bandındaki toplam güç.<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    idx = np.where((freqs &gt;= low) &amp; (freqs &lt;= high))[0]<br>    return np.trapz(psd[idx], freqs[idx])</pre><pre># Örnek kullanım<br>alpha_power = band_power(psd, freqs, 8, 13)<br>beta_power  = band_power(psd, freqs, 13, 30)<br>theta_power = band_power(psd, freqs, 4, 8)<br>gamma_power = band_power(psd, freqs, 30, 45)</pre><pre>print(f&quot;Alpha: {alpha_power:.2f}&quot;)<br>print(f&quot;Beta:  {beta_power:.2f}&quot;)<br>print(f&quot;Theta: {theta_power:.2f}&quot;)<br>print(f&quot;Gamma: {gamma_power:.2f}&quot;)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/198/1*eJ1cQ8Zk48JZozla9n0Aqw.png" /></figure><h3>Örnek PSD Yorumu</h3><pre>Alpha Gücü = 120  |  Beta Gücü = 45<br>─────────────────────────────────────<br>Alpha/Beta oranı = 2.67</pre><pre><strong>YORUM</strong>:<br>Alpha baskın → kişi sakin ve rahat<br>Düşük Beta   → odaklanma düşük<br>Avatar durumu: neutral / rahat mimik</pre><h3>7. Frontal Asimetri ve Duygu Analizi</h3><p>EEG tabanlı duygu çıkarımında en güçlü ve en çok araştırılmış yöntem <strong>frontal alfa asimetrisidir.</strong> Davidson’ın (1992) öncü çalışmalarından bu yana kapsamlı deneysel desteğe sahiptir.İnsan beyninin prefrontal korteksi <strong>lateralize duygu işleme</strong> gerçekleştirir:</p><ul><li><strong>Sol prefrontal (F3):</strong> Negatif duygu, uzaklaşma motivasyonu, kaçınma</li><li><strong>Sağ prefrontal (F4):</strong> Pozitif duygu, yaklaşım motivasyonu, heyecan</li></ul><p>Kritik nokta: <strong>Alpha aktivitesi yüksekken o bölgenin aktivasyonu düşüktür.</strong> Yani yüksek F4 alpha → sağ frontal susturulmuş → pozitif duygu az demektir. Bu ters ilişkiyi aklınızda tutun.</p><h3>Frontal Asimetri İndeksi (FAI)</h3><pre>AI = ln(Alpha_F4) - ln(Alpha_F3)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZwGlqNbr07HTIp5nXVMM4A.png" /></figure><h3>Python ile FAI Hesaplama</h3><pre>def frontal_asymmetry_index(f3_alpha_power, f4_alpha_power):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    Frontal Asimetri İndeksi hesaplama.<br>    Pozitif değer → pozitif duygu durumu<br>    Negatif değer → negatif duygu durumu<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    if f3_alpha_power &lt;= 0 or f4_alpha_power &lt;= 0:<br>        return 0.0</pre><pre>    ai = np.log(f4_alpha_power) - np.log(f3_alpha_power)<br>    return ai</pre><pre>def interpret_emotion(ai):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    FAI değerinden duygu durumu tahmini.<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    if ai &gt; 0.3:<br>        return &quot;POZITIF&quot;, &quot;gülümseyen avatar&quot;, 0.8<br>    elif ai &lt; -0.3:<br>        return &quot;NEGATIF&quot;, &quot;gergin/stresli avatar&quot;, 0.2<br>    else:<br>        return &quot;NÖTR&quot;, &quot;nötr avatar&quot;, 0.5</pre><pre># Örnek<br>f3_alpha = 45.2<br>f4_alpha = 72.8</pre><pre>ai = frontal_asymmetry_index(f3_alpha, f4_alpha)<br>duygu, avatar_durumu, valence = interpret_emotion(ai)</pre><pre>print(f&quot;FAI:         {ai:.4f}&quot;)<br>print(f&quot;Duygu:       {duygu}&quot;)<br>print(f&quot;Avatar:      {avatar_durumu}&quot;)<br>print(f&quot;Valence:     {valence}&quot;)</pre><p><strong>Çıktı:</strong></p><pre>FAI:         0.4764<br>Duygu:       POZITIF<br>Avatar:      gülümseyen avatar<br>Valence:     0.8</pre><h3>8. EEG Heatmap Analizi</h3><p><strong>Heatmap </strong>görselleştirmesi, tüm kanallardaki EEG güç dağılımını tek bir görselde özetlemenin en etkili yoludur.</p><h3>Alpha Gücü için Heatmap Örneği (Okül Kapalı, Rahatlama)</h3><pre>SOL              SAĞ<br>       ┌─────────────────────┐<br>FRONT  │  Fp1: 22   Fp2: 18 │  ← Düşük frontal alpha<br>       │  F3:  35   F4:  44 │  ← Orta frontal alpha<br>CENT   │  C3:  29   C4:  27 │  ← Orta sentral alpha<br>PAR    │  P3:  40   P4:  42 │  ← Yüksek parietal alpha<br>OCC    │  O1:  90   O2:  95 │  ← Çok yüksek oksipital alpha<br>       └─────────────────────┘</pre><pre>Renk Skalası:<br> ░░  →  ▒▒  →  ▓▓  →  ██<br>Düşük             Yüksek</pre><p><strong>Yorumlama:</strong></p><ul><li>Oksipital bölgedeki yoğun alpha → gözler kapalı, görsel korteks devreden çıkmış</li><li>Frontal alpha düşük → prefrontal korteks hâlâ aktif (hafif uyanıklık)</li><li>Bu profil <strong>rahat ama uyanık</strong> bir kişiyi tanımlamaktadır</li></ul><h3>Beta Gücü Heatmap Örneği (Odaklanma, Stres)</h3><pre>SOL              SAĞ<br>       ┌─────────────────────┐<br>FRONT  │  Fp1: 85   Fp2: 78 │  ← Yüksek frontal beta (odak/stres)<br>       │  F3:  72   F4:  65 │  ← Yüksek ön korteks beta<br>CENT   │  C3:  58   C4:  54 │  ← Orta motor beta<br>PAR    │  P3:  32   P4:  35 │  ← Düşük parietal beta<br>OCC    │  O1:  18   O2:  20 │  ← Düşük oksipital beta<br>       └─────────────────────┘</pre><pre>Renk Skalası:<br> ░░  →  ▒▒  →  ▓▓  →  ██<br>Düşük             Yüksek</pre><p><strong>Yorumlama:</strong></p><ul><li>Frontal beta baskınlığı → yoğun bilişsel aktivite</li><li>Oksipital beta düşük → görsel işlem arka planda</li><li>Bu profil <strong>odaklanmış veya stresli</strong> bir kişiyi tanımlamaktadır</li></ul><h3>Python ile EEG Heatmap Üretimi</h3><pre># 1. EEG Alpha Güç Verisi (µV²/Hz)<br>channels = [&#39;Fp1&#39;, &#39;Fp2&#39;, &#39;F3&#39;, &#39;F4&#39;, &#39;C3&#39;, &#39;C4&#39;, &#39;P3&#39;, &#39;P4&#39;, &#39;O1&#39;, &#39;O2&#39;]<br>alpha_power = [22, 18, 35, 44, 29, 27, 40, 42, 90, 95]</pre><pre># 2. 2D Kafatası Grid (yaklaşık 10-20 projeksiyonu)<br>channel_positions = {<br>    &#39;Fp1&#39;: (0.3, 0.85), &#39;Fp2&#39;: (0.7, 0.85),<br>    &#39;F3&#39;:  (0.25, 0.65), &#39;F4&#39;:  (0.75, 0.65),<br>    &#39;C3&#39;:  (0.20, 0.50), &#39;C4&#39;:  (0.80, 0.50),<br>    &#39;P3&#39;:  (0.25, 0.35), &#39;P4&#39;:  (0.75, 0.35),<br>    &#39;O1&#39;:  (0.30, 0.15), &#39;O2&#39;:  (0.70, 0.15),<br>}</pre><pre># 3. Grid Interpolation ile Heatmap<br>from scipy.interpolate import griddata</pre><pre>positions = np.array([channel_positions[ch] for ch in channels])<br>values    = np.array(alpha_power)</pre><pre>xi = np.linspace(0, 1, 200)<br>yi = np.linspace(0, 1, 200)<br>xi, yi = np.meshgrid(xi, yi)</pre><pre>zi = griddata(positions, values, (xi, yi), method=&#39;cubic&#39;)</pre><pre># 4. Görselleştirme<br>fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(14, 6))</pre><pre># ── Heatmap (Grid Interpolasyonlu)<br>ax = axes[0]<br>im = ax.contourf(xi, yi, zi, levels=20, cmap=&#39;jet&#39;)<br>plt.colorbar(im, ax=ax, label=&#39;Alpha Power (µV²/Hz)&#39;)</pre><pre># Kanalları işaretle<br>for ch, (x, y) in channel_positions.items():<br>    idx = channels.index(ch)<br>    ax.plot(x, y, &#39;wo&#39;, markersize=8, markeredgecolor=&#39;black&#39;, linewidth=1.5)<br>    ax.text(x, y, ch, ha=&#39;center&#39;, va=&#39;center&#39;,<br>            fontsize=6, fontweight=&#39;bold&#39;, color=&#39;black&#39;)</pre><pre># Kafatası oval sınırı<br>ellipse = Ellipse((0.5, 0.5), 1.0, 1.0,<br>                   fill=False, edgecolor=&#39;black&#39;, linewidth=2)<br>ax.add_patch(ellipse)<br>ax.set_xlim(0, 1)<br>ax.set_ylim(0, 1)<br>ax.set_title(&#39;Alpha Gücü Topografik Heatmap\n(Rahatlama Durumu)&#39;, fontsize=12, fontweight=&#39;bold&#39;)<br>ax.set_aspect(&#39;equal&#39;)<br>ax.axis(&#39;off&#39;)</pre><pre># ── Bar + Tablo Heatmap<br>data_matrix = np.array(alpha_power).reshape(5, 2)<br>row_labels  = [&#39;Frontal (Fp)&#39;, &#39;Ön Korteks (F)&#39;, &#39;Sentral (C)&#39;, &#39;Parietal (P)&#39;, &#39;Oksipital (O)&#39;]<br>col_labels  = [&#39;Sol&#39;, &#39;Sağ&#39;]</pre><pre>ax2 = axes[1]<br>sns.heatmap(data_matrix,<br>            annot=True,<br>            fmt=&#39;.0f&#39;,<br>            cmap=&#39;RdYlGn&#39;,<br>            xticklabels=col_labels,<br>            yticklabels=row_labels,<br>            ax=ax2,<br>            linewidths=0.5,<br>            cbar_kws={&#39;label&#39;: &#39;Alpha Power (µV²/Hz)&#39;})</pre><pre>ax2.set_title(&#39;Alpha Gücü Kanal Heatmap\n(Bölge × Yön)&#39;, fontsize=12, fontweight=&#39;bold&#39;)</pre><pre>plt.tight_layout()<br>plt.savefig(&#39;eeg_alpha_heatmap.png&#39;, dpi=150, bbox_inches=&#39;tight&#39;)<br>plt.show()<br>print(&quot;Heatmap kaydedildi: eeg_alpha_heatmap.png&quot;)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PJU6U_HR8XXufOF81uUxmg.png" /></figure><h3>9. EEG Histogram Analizi</h3><p>Histogramlar, frekans bileşenlerinin <strong>göreli güç dağılımını</strong> tek grafikte ortaya koymak için kullanılır. Sınıflandırma ve duygu çıkarım sistemlerinde özellik seçiminde kritik rol oynar.</p><h3>Örnek: Rahatlama Durumu Histogram</h3><pre>Bant    │ Güç (µV²/Hz)  │ Görsel<br>────────┼───────────────┼─────────────────────────────────────────<br>Delta   │     28        │ ████▌<br>Theta   │     45        │ ████████▌<br>Alpha   │    120        │ ████████████████████████▌   ← baskın<br>Beta    │     62        │ ████████████▌<br>Gamma   │     18        │ ███▌</pre><p><strong>Yorum:</strong> Alpha belirgin biçimde baskın. Kullanıcı sakin, uyarılma seviyesi düşük. Theta orta düzeyde → belki hafif dalgınlık.</p><h3>Örnek: Stres / Yoğun Odak Durumu Histogram</h3><pre>Bant    │ Güç (µV²/Hz)  │ Görsel<br>────────┼───────────────┼─────────────────────────────────────────<br>Delta   │     15        │ ███<br>Theta   │     55        │ ██████████▌<br>Alpha   │     38        │ ███████▌<br>Beta    │    115        │ ████████████████████████  ← baskın<br>Gamma   │     72        │ ██████████████▌</pre><p><strong>Yorum:</strong> Beta + Gamma baskın. Frontal odaklanma veya stres yüksek. Alpha baskılanmış (suppression) → yüksek bilişsel yük.</p><h3>Python ile Bant Gücü Histogramı</h3><pre># Örnek PSD verisi (gerçek sistemde scipy.signal.welch<br># ile hesaplanır)<br>np.random.seed(42)<br>fs        = 256           # Örnekleme hızı (Hz)<br>duration  = 10            # Saniye<br>t         = np.arange(0, duration, 1/fs)</pre><pre># Sentetik EEG sinyali (alpha baskın + gürültü)<br>eeg_signal = (<br>    0.5 * np.sin(2 * np.pi * 2 * t)    +   # Delta<br>    1.0 * np.sin(2 * np.pi * 6 * t)    +   # Theta<br>    3.0 * np.sin(2 * np.pi * 10 * t)   +   # Alpha (baskın)<br>    1.5 * np.sin(2 * np.pi * 20 * t)   +   # Beta<br>    0.5 * np.sin(2 * np.pi * 40 * t)   +   # Gamma<br>    0.3 * np.random.randn(len(t))           # Gürültü<br>)</pre><pre># FFT ile Güç Spektrumu<br>fft_vals  = np.fft.rfft(eeg_signal)<br>freqs     = np.fft.rfftfreq(len(eeg_signal), 1/fs)<br>power     = np.abs(fft_vals) ** 2</pre><pre># Bant Gücü Hesaplama<br>bands = {<br>    &#39;Delta\n(0.5–4 Hz)&#39;:   (0.5, 4),<br>    &#39;Theta\n(4–8 Hz)&#39;:     (4, 8),<br>    &#39;Alpha\n(8–13 Hz)&#39;:    (8, 13),<br>    &#39;Beta\n(13–30 Hz)&#39;:    (13, 30),<br>    &#39;Gamma\n(30–45 Hz)&#39;:   (30, 45),<br>}</pre><pre>band_powers = {}<br>for band_name, (low, high) in bands.items():<br>    idx = np.where((freqs &gt;= low) &amp; (freqs &lt;= high))[0]<br>    band_powers[band_name] = np.trapz(power[idx], freqs[idx])</pre><pre># Histogram Görselleştirme<br>fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(14, 5))</pre><pre># ── Sol: Ham PSD<br>axes[0].semilogy(freqs[:100], power[:100], color=&#39;steelblue&#39;, linewidth=0.8)<br>axes[0].axvspan(0.5, 4,   alpha=0.15, color=&#39;purple&#39;,  label=&#39;Delta&#39;)<br>axes[0].axvspan(4,   8,   alpha=0.15, color=&#39;blue&#39;,    label=&#39;Theta&#39;)<br>axes[0].axvspan(8,   13,  alpha=0.25, color=&#39;green&#39;,   label=&#39;Alpha&#39;)<br>axes[0].axvspan(13,  30,  alpha=0.15, color=&#39;orange&#39;,  label=&#39;Beta&#39;)<br>axes[0].axvspan(30,  45,  alpha=0.15, color=&#39;red&#39;,     label=&#39;Gamma&#39;)<br>axes[0].set_xlabel(&#39;Frekans (Hz)&#39;, fontsize=11)<br>axes[0].set_ylabel(&#39;Güç (µV²/Hz) — log ölçek&#39;, fontsize=11)<br>axes[0].set_title(&#39;Ham EEG Güç Spektrum Yoğunluğu (PSD)&#39;, fontsize=12, fontweight=&#39;bold&#39;)<br>axes[0].legend(fontsize=9, loc=&#39;upper right&#39;)<br>axes[0].set_xlim(0, 50)<br>axes[0].grid(True, alpha=0.3)</pre><pre># ── Sağ: Bant Güç Histogram<br>colors = [&#39;#9C27B0&#39;, &#39;#2196F3&#39;, &#39;#4CAF50&#39;, &#39;#FF9800&#39;, &#39;#F44336&#39;]<br>band_names = list(band_powers.keys())<br>values     = list(band_powers.values())<br>bars = axes[1].bar(band_names, values, color=colors, edgecolor=&#39;black&#39;,<br>                   linewidth=0.7, width=0.6)</pre><pre># Değerleri bar üstüne yaz<br>for bar, val in zip(bars, values):<br>    axes[1].text(bar.get_x() + bar.get_width()/2,<br>                 bar.get_height() * 1.03,<br>                 f&#39;{val:.0f}&#39;,<br>                 ha=&#39;center&#39;, va=&#39;bottom&#39;, fontsize=9, fontweight=&#39;bold&#39;)</pre><pre># En yüksek bandı vurgula<br>max_idx = values.index(max(values))<br>bars[max_idx].set_edgecolor(&#39;black&#39;)<br>bars[max_idx].set_linewidth(2.5)</pre><pre>axes[1].set_ylabel(&#39;Güç (µV²/Hz)&#39;, fontsize=11)<br>axes[1].set_title(&#39;EEG Frekans Bant Gücü Histogramı&#39;, fontsize=12, fontweight=&#39;bold&#39;)<br>axes[1].set_ylim(0, max(values) * 1.2)<br>axes[1].grid(True, axis=&#39;y&#39;, alpha=0.3)</pre><pre># Duygu etiketi<br>max_band = band_names[max_idx].split(&#39;\n&#39;)[0]<br>axes[1].text(0.5, 0.92,<br>             f&#39;Baskın Bant: {max_band} → Sakin / Rahat&#39;,<br>             transform=axes[1].transAxes,<br>             ha=&#39;center&#39;, va=&#39;top&#39;,<br>             fontsize=10, color=&#39;green&#39;,<br>             bbox=dict(boxstyle=&#39;round,pad=0.3&#39;, facecolor=&#39;lightgreen&#39;, alpha=0.4))</pre><pre>plt.tight_layout()<br>plt.savefig(&#39;eeg_band_histogram.png&#39;, dpi=150, bbox_inches=&#39;tight&#39;)<br>plt.show()<br>print(&quot;Histogram kaydedildi: eeg_band_histogram.png&quot;)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Icce3jhEdLWCpyJP2yvWeQ.png" /></figure><h3>10. Python ile EEG FFT Analizi: Tam Kod</h3><pre># 1. PARAMETRELER<br>fs            = 256       # Örnekleme frekansı (Hz)<br>duration      = 10        # Sinyal süresi (saniye)<br>t             = np.arange(0, duration, 1/fs)<br>np.random.seed(0)</pre><pre># 2. SENTETİK EEG SİGNALİ OLUŞTURMA<br># (Gerçek sistemde OpenBCI / MNE ile okunur)<br>eeg = (<br>    0.5 * np.sin(2*np.pi*2*t)   +   # Delta (2 Hz)<br>    0.8 * np.sin(2*np.pi*6*t)   +   # Theta (6 Hz)<br>    3.0 * np.sin(2*np.pi*10*t)  +   # Alpha (10 Hz) — baskın<br>    1.2 * np.sin(2*np.pi*20*t)  +   # Beta  (20 Hz)<br>    0.4 * np.sin(2*np.pi*40*t)  +   # Gamma (40 Hz)<br>    0.5 * np.random.randn(len(t))   # Gürültü<br>)</pre><pre># 3. BANDPASS FİLTRE (1–45 Hz)<br>def bandpass_filter(signal, lowcut=1.0, highcut=45.0, fs=256, order=4):<br>    nyq  = fs / 2<br>    low  = lowcut  / nyq<br>    high = highcut / nyq<br>    b, a = butter(order, [low, high], btype=&#39;band&#39;)<br>    return filtfilt(b, a, signal)</pre><pre>eeg_filtered = bandpass_filter(eeg, fs=fs)</pre><pre># 4. FFT HESAPLAMA<br>N         = len(eeg_filtered)<br>fft_vals  = np.fft.rfft(eeg_filtered)<br>freqs     = np.fft.rfftfreq(N, d=1/fs)<br>power_fft = np.abs(fft_vals) ** 2</pre><pre># 5. WELCH PSD (daha güvenilir)<br>freqs_w, psd_w = welch(eeg_filtered,<br>                        fs=fs,<br>                        nperseg=256,<br>                        noverlap=128)</pre><pre># 6. BANT GÜÇLERİ<br>def band_power(psd, freqs, low, high):<br>    idx = np.where((freqs &gt;= low) &amp; (freqs &lt;= high))[0]<br>    return np.trapz(psd[idx], freqs[idx])</pre><pre>delta = band_power(psd_w, freqs_w, 0.5, 4)<br>theta = band_power(psd_w, freqs_w, 4,   8)<br>alpha = band_power(psd_w, freqs_w, 8,   13)<br>beta  = band_power(psd_w, freqs_w, 13,  30)<br>gamma = band_power(psd_w, freqs_w, 30,  45)</pre><pre>total = delta + theta + alpha + beta + gamma</pre><pre>print(&quot;=&quot; * 45)<br>print(&quot;EEG BANT GÜÇ RAPORU&quot;)<br>print(&quot;=&quot; * 45)<br>print(f&quot;  Delta  :  {delta:8.2f}  µV²/Hz  ({delta/total*100:.1f}%)&quot;)<br>print(f&quot;  Theta  :  {theta:8.2f}  µV²/Hz  ({theta/total*100:.1f}%)&quot;)<br>print(f&quot;  Alpha  :  {alpha:8.2f}  µV²/Hz  ({alpha/total*100:.1f}%)  ← baskın&quot;)<br>print(f&quot;  Beta   :  {beta:8.2f}  µV²/Hz  ({beta/total*100:.1f}%)&quot;)<br>print(f&quot;  Gamma  :  {gamma:8.2f}  µV²/Hz  ({gamma/total*100:.1f}%)&quot;)<br>print(&quot;=&quot; * 45)</pre><pre># 7. GÖRSELLEŞTİRME<br>fig, axes = plt.subplots(3, 1, figsize=(12, 10))</pre><pre># Ham sinyal<br>axes[0].plot(t[:512], eeg_filtered[:512],<br>             color=&#39;royalblue&#39;, linewidth=0.7, alpha=0.8)<br>axes[0].set_title(&#39;Filtrelenmiş EEG Sinyali (ilk 2 saniye)&#39;, fontweight=&#39;bold&#39;)<br>axes[0].set_xlabel(&#39;Zaman (s)&#39;);  axes[0].set_ylabel(&#39;Genlik (µV)&#39;)<br>axes[0].grid(True, alpha=0.3)</pre><pre># FFT<br>axes[1].semilogy(freqs[:200], power_fft[:200],<br>                 color=&#39;darkred&#39;, linewidth=0.7, alpha=0.8)<br>axes[1].set_title(&#39;FFT Güç Spektrumu&#39;, fontweight=&#39;bold&#39;)<br>axes[1].set_xlabel(&#39;Frekans (Hz)&#39;);  axes[1].set_ylabel(&#39;Güç (µV²)&#39;)<br>axes[1].set_xlim(0, 50);  axes[1].grid(True, alpha=0.3)</pre><pre># Welch PSD + bantlar<br>axes[2].semilogy(freqs_w, psd_w, color=&#39;darkgreen&#39;, linewidth=1.2)<br>for span, color, label in [<br>    ((0.5, 4),  &#39;#9C27B0&#39;, &#39;Delta&#39;),<br>    ((4,   8),  &#39;#2196F3&#39;, &#39;Theta&#39;),<br>    ((8,   13), &#39;#4CAF50&#39;, &#39;Alpha&#39;),<br>    ((13,  30), &#39;#FF9800&#39;, &#39;Beta&#39;),<br>    ((30,  45), &#39;#F44336&#39;, &#39;Gamma&#39;),<br>]:<br>    axes[2].axvspan(span[0], span[1], alpha=0.2, color=color, label=label)<br>axes[2].set_title(&#39;Welch PSD + Frekans Bantları&#39;, fontweight=&#39;bold&#39;)<br>axes[2].set_xlabel(&#39;Frekans (Hz)&#39;);  axes[2].set_ylabel(&#39;PSD (µV²/Hz)&#39;)<br>axes[2].set_xlim(0, 50);  axes[2].legend(loc=&#39;upper right&#39;, fontsize=9)<br>axes[2].grid(True, alpha=0.3)</pre><pre>plt.tight_layout()<br>plt.savefig(&#39;eeg_fft_full_analysis.png&#39;, dpi=150, bbox_inches=&#39;tight&#39;)<br>plt.show()</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1yGYSjxhaC2R96ztoXuCMw.png" /></figure><pre>=============================================<br>EEG BANT GÜÇ RAPORU<br>=============================================<br>  Delta  :      0.12  µV²/Hz  (2.1%)<br>  Theta  :      0.32  µV²/Hz  (5.7%)<br>  Alpha  :      4.45  µV²/Hz  (77.9%)  ← baskın<br>  Beta   :      0.74  µV²/Hz  (13.0%)<br>  Gamma  :      0.07  µV²/Hz  (1.2%)<br>=============================================</pre><h3>11. Python ile EEG Heatmap Üretimi</h3><pre># 1. Çok Kanallı EEG Alpha Güç Verisi<br>channels = [&#39;Fp1&#39;, &#39;Fp2&#39;, &#39;F3&#39;, &#39;F4&#39;, &#39;C3&#39;, &#39;C4&#39;, &#39;P3&#39;, &#39;P4&#39;, &#39;O1&#39;, &#39;O2&#39;]<br>alpha    = [22,    18,    35,   44,   29,   27,   40,   42,   90,   95  ]<br>beta     = [75,    68,    62,   58,   45,   43,   28,   30,   15,   18  ]<br>theta    = [18,    16,    25,   22,   20,   19,   30,   28,   42,   45  ]</pre><pre># 2. 10-20 Sistemi 2D Koordinatları (normalize)<br>positions = {<br>    &#39;Fp1&#39;: (0.30, 0.88), &#39;Fp2&#39;: (0.70, 0.88),<br>    &#39;F3&#39;:  (0.22, 0.65), &#39;F4&#39;:  (0.78, 0.65),<br>    &#39;C3&#39;:  (0.18, 0.50), &#39;C4&#39;:  (0.82, 0.50),<br>    &#39;P3&#39;:  (0.22, 0.35), &#39;P4&#39;:  (0.78, 0.35),<br>    &#39;O1&#39;:  (0.30, 0.14), &#39;O2&#39;:  (0.70, 0.14),<br>}</pre><pre># 3. Topografik Harita Fonksiyonu<br>def plot_topo(ax, channels, values, positions, title, cmap=&#39;jet&#39;):<br>    pts   = np.array([positions[ch] for ch in channels])<br>    vals  = np.array(values)</pre><pre>    xi    = np.linspace(0, 1, 300)<br>    yi    = np.linspace(0, 1, 300)<br>    xi, yi = np.meshgrid(xi, yi)<br>    zi    = griddata(pts, vals, (xi, yi), method=&#39;cubic&#39;)</pre><pre>    # Kafatası maskesi<br>    from matplotlib.patches import Circle<br>    mask  = (xi - 0.5)**2 + (yi - 0.5)**2 &gt; 0.26<br>    zi[mask] = np.nan</pre><pre>    im = ax.contourf(xi, yi, zi, levels=30, cmap=cmap, alpha=0.85)<br>    plt.colorbar(im, ax=ax, label=&#39;Güç (µV²/Hz)&#39;, shrink=0.8)</pre><pre>    # Kafatası oval<br>    circle = plt.Circle((0.5, 0.5), 0.51,<br>                          fill=False, linewidth=2, color=&#39;black&#39;)<br>    ax.add_patch(circle)</pre><pre>    # Burun<br>    ax.annotate(&#39;&#39;, xy=(0.5, 1.04), xytext=(0.5, 0.98),<br>                arrowprops=dict(arrowstyle=&#39;-&gt;&#39;, color=&#39;black&#39;, lw=1.5))</pre><pre>    # Elektrotları işaretle<br>    for ch in channels:<br>        x, y   = positions[ch]<br>        idx    = channels.index(ch)<br>        ax.plot(x, y, &#39;o&#39;, markersize=10,<br>                color=&#39;white&#39;, markeredgecolor=&#39;black&#39;, markeredgewidth=1.5)<br>        ax.text(x, y, ch, ha=&#39;center&#39;, va=&#39;center&#39;,<br>                fontsize=6.5, fontweight=&#39;bold&#39;, color=&#39;black&#39;)</pre><pre>    ax.set_xlim(0, 1);  ax.set_ylim(0, 1)<br>    ax.set_title(title, fontsize=11, fontweight=&#39;bold&#39;, pad=10)<br>    ax.set_aspect(&#39;equal&#39;)<br>    ax.axis(&#39;off&#39;)</pre><pre># 4. Çoklu Heatmap (Alpha + Beta + Theta)<br>fig, axes = plt.subplots(1, 3, figsize=(18, 6))<br>fig.suptitle(&#39;EEG Bant Gücü Topografik Haritalar\n(Rahatlama Durumu)&#39;,<br>             fontsize=14, fontweight=&#39;bold&#39;, y=1.02)</pre><pre>plot_topo(axes[0], channels, alpha, positions,<br>          &#39;Alpha (8–13 Hz)\nRahatlama / Sakinlik&#39;, cmap=&#39;YlOrRd&#39;)<br>plot_topo(axes[1], channels, beta,  positions,<br>          &#39;Beta (13–30 Hz)\nOdak / Stres&#39;, cmap=&#39;RdYlBu_r&#39;)<br>plot_topo(axes[2], channels, theta, positions,<br>          &#39;Theta (4–8 Hz)\nDuygusal İşleme&#39;, cmap=&#39;viridis&#39;)</pre><pre>plt.tight_layout()<br>plt.savefig(&#39;eeg_topo_heatmaps.png&#39;, dpi=150, bbox_inches=&#39;tight&#39;)<br>plt.show()<br>print(&quot;Topografik heatmap kaydedildi: eeg_topo_heatmaps.png&quot;)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*cuWqgDTtiEV69vgaSCy0LQ.png" /></figure><h3>12. EEG’nin En Büyük Yanılgısı</h3><p>Yeni başlayanların ve konuya ilk kez ilgi duyanların yaptığı en büyük hata şu varsayımdır</p><blockquote>“EEG ile doğrudan düşünceler okunabilir.”</blockquote><p>Bu doğru değildir. Gerçekte EEG birkaç temel kısıtlamaya sahiptir:</p><pre>Kısıtlama 1: Düşük uzamsal çözünürlük<br>             (santimetre boyutundaki bölgeler, milimetre değil)<br>Kısıtlama 2: Yüksek gürültü<br>             (EMG, EOG, hareket artefaktları)<br>Kısıtlama 3: Bireysel farklılıklar<br>             (her insan farklı EEG üretir)<br>Kısıtlama 4: Ters problem belirsizliği<br>             (hangi bölgenin yüzey sinyali ürettiğini bilmek zordur)<br></pre><h3>Gerçekçi EEG Hedefleri</h3><pre>EEG → &quot;Ben şu an elma düşünüyorum&quot;   ✗ MÜMKÜN DEĞİL</pre><pre>EEG → Duygu durumu (pozitif/negatif)  ✔<br>EEG → Dikkat / uyarılma seviyesi      ✔<br>EEG → Stres / kaygı tespiti           ✔<br>EEG → Motor niyet (sol/sağ hareket)   ✔<br>EEG → Mental iş yükü                  ✔<br>EEG → Uyanıklık / yorgunluk           ✔</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/620/0*uqY2GO1nQVolIxoe.jpg" /></figure><h3>13. EEG’nin Gerçek Gücü</h3><p>Avatar sistemlerinde amaç “mutlak düşünce okumak” değildir. Amaç, <strong>yüksek seviyeli zihinsel durumları</strong> çıkarmak ve bunları avatar davranışına dönüştürmektir.</p><h3>Sistem Akış Şeması</h3><pre>┌─────────────────────────────────────────────────────┐<br>│                   EEG PIPELINE                      │<br>├─────────────────────────────────────────────────────┤<br>│                                                     │<br>│  EEG Cihazı                                        │<br>│     ↓                                               │<br>│  Sinyal Filtreleme (bandpass, notch)               │<br>│     ↓                                               │<br>│  Artefakt Temizleme (ICA / threshold)              │<br>│     ↓                                               │<br>│  FFT / Welch PSD                                    │<br>│     ↓                                               │<br>│  Bant Güçleri (delta/theta/alpha/beta/gamma)       │<br>│     ↓                                               │<br>│  Frontal Asimetri İndeksi                          │<br>│     ↓                                               │<br>│  Duygu Vektörü (valence, arousal)                  │                  <br>│                                                     │<br>└─────────────────────────────────────────────────────┘</pre><h3>14. CNN + LSTM Hibrit Model</h3><h3>14.1 Model Mantığı</h3><p>EEG verisi iki boyut taşır:</p><pre>Boyut 1: Channels (uzamsal)<br>         → hangi elektrot, hangi bölge<br>Boyut 2: Time (zamansal)<br>         → sinyal nasıl değişiyor</pre><p>Bu iki boyutu ayrı ayrı öğrenmek için <strong>CNN + LSTM hibrit mimarisi</strong> kullanılır:</p><pre>CNN  → uzamsal özellik çıkarımı (kanallar arası ilişki)<br>LSTM → zamansal dinamikler     (EEG&#39;nin zaman içindeki evrimi)</pre><h3>14.2 Model Pipeline</h3><pre>EEG Segmenti (32 ch × 256 örnek)<br>        ↓<br>CNN Katmanları (uzamsal özellikler)<br>        ↓<br>Sequence Reshape (zaman adımlarına göre)<br>        ↓<br>LSTM Katmanları (zamansal dinamikler)<br>        ↓<br>Fully Connected (sınıflandırma)<br>        ↓<br>Duygu Çıkışı (valence / arousal)</pre><h3>14.3 Giriş Formatı</h3><p>DEAP veriseti için standart giriş:</p><pre>Input shape:  (batch, 1, 32, 256)<br>              ↑      ↑  ↑   ↑<br>            batch  ch  n   time<br>              size  dim  channels  samples</pre><h3>14.4 PyTorch CNN + LSTM Modeli — Tam Kod</h3><pre>class CNN_LSTM_EEG(nn.Module):</pre><pre>    def __init__(self,<br>                 n_channels=32,<br>                 n_times=256,<br>                 n_classes=2,<br>                 dropout=0.5):</pre><pre>        super(CNN_LSTM_EEG, self).__init__()</pre><pre>        # ── CNN Bloğu (Uzamsal Özellik Çıkarımı)<br>        self.cnn = nn.Sequential(</pre><pre>            # Blok 1<br>            nn.Conv2d(1, 16, kernel_size=(3, 3), padding=1),<br>            nn.BatchNorm2d(16),<br>            nn.ELU(),<br>            nn.MaxPool2d(kernel_size=(2, 2)),<br>            nn.Dropout2d(0.25),</pre><pre>            # Blok 2<br>            nn.Conv2d(16, 32, kernel_size=(3, 3), padding=1),<br>            nn.BatchNorm2d(32),<br>            nn.ELU(),<br>            nn.MaxPool2d(kernel_size=(2, 2)),<br>            nn.Dropout2d(0.25),<br>        )</pre><pre>        # CNN çıktı boyutunu hesapla<br>        self._cnn_out_size = self._get_cnn_output(n_channels, n_times)</pre><pre>        # ── LSTM Bloğu (Zamansal Dinamikler)<br>        self.lstm = nn.LSTM(<br>            input_size=self._cnn_out_size,<br>            hidden_size=128,<br>            num_layers=2,<br>            batch_first=True,<br>            dropout=dropout,<br>            bidirectional=False<br>        )</pre><pre>        # ── Sınıflandırıcı<br>        self.classifier = nn.Sequential(<br>            nn.Linear(128, 64),<br>            nn.ELU(),<br>            nn.Dropout(dropout),<br>            nn.Linear(64, n_classes)<br>        )</pre><pre>    def _get_cnn_output(self, channels, times):<br>        &quot;&quot;&quot;CNN çıktı boyutunu otomatik hesapla.&quot;&quot;&quot;<br>        dummy = torch.zeros(1, 1, channels, times)<br>        out   = self.cnn(dummy)<br>        return out.shape[1] * out.shape[2]</pre><pre>    def forward(self, x):<br>        # x: (batch, 1, channels, time)<br>        batch_size = x.size(0)</pre><pre>        # CNN<br>        x = self.cnn(x)                          # (batch, C, H, W)</pre><pre>        # LSTM için yeniden şekillendir<br>        x = x.permute(0, 3, 1, 2)               # (batch, W, C, H)<br>        x = x.contiguous()<br>        b, t, c, h = x.shape<br>        x = x.view(b, t, c * h)                  # (batch, time_steps, features)</pre><pre>        # LSTM<br>        x, (h_n, c_n) = self.lstm(x)<br>        x = x[:, -1, :]                          # Son zaman adımı</pre><pre>        # Sınıflandırma<br>        x = self.classifier(x)</pre><pre>        return x<br></pre><pre>from torch.utils.data import Dataset, DataLoader</pre><pre>class EEGDataset(Dataset):</pre><pre>    def __init__(self, X, y):<br>        &quot;&quot;&quot;<br>        X: numpy array (samples, 1, 32, 256)<br>        y: numpy array (samples,)   — 0: negatif, 1: pozitif<br>        &quot;&quot;&quot;<br>        self.X = torch.FloatTensor(X)<br>        self.y = torch.LongTensor(y)</pre><pre>    def __len__(self):<br>        return len(self.X)</pre><pre>    def __getitem__(self, idx):<br>        return self.X[idx], self.y[idx]</pre><pre>def train_model(model, train_loader, val_loader, epochs=15):</pre><pre>    criterion = nn.CrossEntropyLoss()<br>    optimizer = torch.optim.Adam(model.parameters(),<br>                                  lr=0.001,<br>                                  weight_decay=1e-4)<br>    scheduler = torch.optim.lr_scheduler.StepLR(<br>        optimizer, step_size=5, gamma=0.5<br>    )</pre><pre>    device = torch.device(&#39;cuda&#39; if torch.cuda.is_available() else &#39;cpu&#39;)<br>    model  = model.to(device)</pre><pre>    history = {&#39;train_loss&#39;: [], &#39;val_acc&#39;: []}</pre><pre>    for epoch in range(epochs):</pre><pre>        # ── Eğitim fazı<br>        model.train()<br>        total_loss = 0</pre><pre>        for X_batch, y_batch in train_loader:<br>            X_batch = X_batch.to(device)<br>            y_batch = y_batch.to(device)</pre><pre>            optimizer.zero_grad()<br>            outputs = model(X_batch)<br>            loss    = criterion(outputs, y_batch)<br>            loss.backward()<br>            optimizer.step()</pre><pre>            total_loss += loss.item()</pre><pre>        # ── Doğrulama fazı<br>        model.eval()<br>        correct = 0<br>        total   = 0</pre><pre>        with torch.no_grad():<br>            for X_val, y_val in val_loader:<br>                X_val   = X_val.to(device)<br>                y_val   = y_val.to(device)<br>                outputs = model(X_val)<br>                _, pred = torch.max(outputs, 1)<br>                total   += y_val.size(0)<br>                correct += (pred == y_val).sum().item()</pre><pre>        val_acc = correct / total<br>        scheduler.step()</pre><pre>        history[&#39;train_loss&#39;].append(total_loss)<br>        history[&#39;val_acc&#39;].append(val_acc)</pre><pre>        print(f&quot;Epoch {epoch+1:02d}/{epochs} | &quot;<br>              f&quot;Loss: {total_loss:.4f} | &quot;<br>              f&quot;Val Acc: {val_acc:.4f}&quot;)</pre><pre>    return model, history<br></pre><pre>def realtime_predict(model, eeg_window, device=&#39;cpu&#39;):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    eeg_window: numpy array (1, 32, 256)<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    model.eval()<br>    x   = torch.FloatTensor(eeg_window).unsqueeze(0).to(device)</pre><pre>    with torch.no_grad():<br>        output    = model(x)<br>        probs     = torch.softmax(output, dim=1)<br>        _, pred   = torch.max(output, 1)</pre><pre>    return {<br>        &#39;prediction&#39;: pred.item(),<br>        &#39;probabilities&#39;: probs.cpu().numpy()[0],<br>        &#39;emotion&#39;: &#39;pozitif&#39; if pred.item() == 1 else &#39;negatif&#39;<br>    }<br></pre><pre>def emotion_to_avatar_params(prediction_result):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    Model çıktısını avatar kontrol parametrelerine dönüştür.<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    pred  = prediction_result[&#39;prediction&#39;]<br>    probs = prediction_result[&#39;probabilities&#39;]</pre><pre>    if pred == 1:   # Pozitif<br>        return {<br>            &#39;smile_intensity&#39;:      probs[1] * 0.8,<br>            &#39;brow_raise&#39;:           probs[1] * 0.3,<br>            &#39;eye_openness&#39;:         0.7 + probs[1] * 0.3,<br>            &#39;cheek_raise&#39;:          probs[1] * 0.5,<br>            &#39;animation_state&#39;:      &#39;happy_high_energy&#39;,<br>            &#39;valence&#39;:              probs[1],<br>            &#39;arousal&#39;:              probs[1] * 0.7,<br>        }<br>    else:           # Negatif<br>        return {<br>            &#39;smile_intensity&#39;:      0.0,<br>            &#39;brow_furrow&#39;:          probs[0] * 0.6,<br>            &#39;eye_openness&#39;:         0.4 + probs[1] * 0.2,<br>            &#39;lip_press&#39;:            probs[0] * 0.4,<br>            &#39;animation_state&#39;:      &#39;neutral_sad&#39;,<br>            &#39;valence&#39;:              probs[1],<br>            &#39;arousal&#39;:              probs[0] * 0.5,<br>        }</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*eIyB7QNHtM2hJuS5EokiHA.png" /></figure><p>Yukarıdaki modelimiz, ham EEG sinyalini (B, 1, 32, 256) tensörü olarak alır; tek kanallı 2B görüntü gibi işlenecek bu tensörde 32 EEG kanalı uzamsal yükseklik, 256 zaman adımı ise uzamsal genişlik eksenini oluşturur. CNN bloğunun ilk katmanı Conv2d(1→16, 3×3, padding=1) ile kanal boyutunu genişletir; padding=1 tensör boyutunu koruyarak kenar piksellerinin bilgi kaybetmesini önler. Hemen ardından gelen BatchNorm2d(16) her mini-batch içinde aktivasyonları normalize ederek iç kovaryant kaymasını bastırır, ELU() aktivasyonu ise negatif bölgede sıfıra sabitlenmek yerine -1&#39;e yakınsayan üstel bir alt sınır sunduğundan ölü nöron problemini ortadan kaldırır; MaxPool2d(2×2) ile tensör (B,16,16,128)&#39;e indirgenir. İkinci blok aynı yapıyı 16→32 filtre genişlemesiyle tekrarlar ve ikinci MaxPool ardından tensör (B,32,8,64) boyutuna ulaşır; Dropout2d(0.25) ise tam kanalları sıfırlayarak standart dropout&#39;a göre daha güçlü bir uzamsal düzenlileştirme sağlar. forward() içinde bu CNN çıktısı permute(0,3,1,2) ile (B,64,32,8) şekline alınır, ardından view(B, 64, 256) ile her zaman adımı 256 boyutlu bir özellik vektörüne düzleştirilir ve 2 katmanlı çift yönlü olmayan LSTM&#39;e (B, time=64, features=2048) olarak beslenir; LSTM&#39;in hidden_size=128 ve dropout=0.5 ile birlikte iki katmanlı derinliği, kısa ve uzun vadeli zamansal bağımlılıkları hiyerarşik biçimde kodlayarak son zaman adımının gizli durumu x[:, -1, :] ile (B, 128) çıktısı elde edilir ve sınıflandırıcı kafası Linear(128→64) → ELU → Dropout(0.5) → Linear(64→2) zinciriyle 2 sınıflı ham logitlere dönüştürülür.</p><h3>15. EEG Transformer</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*ve3vnq0agbw74DNh.png" /></figure><h3>15.1 Neden Transformer Kullanılmalı?</h3><p>Önceki modellerin kısıtlamaları:</p><pre>CNN:       Lokal uzamsal örüntüler → uzun mesafeli ilişkileri kaçırır<br>LSTM:      Sıralı işlem → uzun bağımlılıklarda gradyan problemi<br>CNN+LSTM:  Her ikisini birleştirir, ama hâlâ global dikkat yok</pre><p>EEG’nin gerçek yapısı şöyle çalışır:</p><p>İlk saniyedeki prefrontal aktivasyon, 0.5. saniyedeki oksipital sinyalle ilişkilidir. Bu <strong>global uzun bağımlılığı</strong> öğrenebilen yegane mimari <strong>Transformer</strong>’dır.</p><h3>15.2 EEG Transformer Mantığı</h3><pre>Her EEG zaman adımı → bir &quot;token&quot; olarak işlenir<br>Her token → diğer tüm tokenlarla self-attention ile karşılaştırılır<br>Attention ağırlıkları → hangi zaman adımının önemli olduğunu öğrenir</pre><pre>t1 ←→ t2 ←→ t3 ←→ t4 ←→ t5 ...<br>  ↖↗    ↖↗    ↖↗    ↖↗<br>  Her adım diğer tüm adımlarla bağlantılı</pre><h3>15.3 Positional Encoding</h3><p>Transformer sıra bilgisini doğrudan öğrenemez. Bunu çözmek için <strong>pozisyonel kodlama</strong> eklenir:</p><pre>class PositionalEncoding(nn.Module):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    Sinüzoidal pozisyonel kodlama.<br>    Her zaman adımına konum bilgisi enjekte eder.<br>    &quot;&quot;&quot;</pre><pre>    def __init__(self, d_model, max_len=5000, dropout=0.1):<br>        super().__init__()<br>        self.dropout = nn.Dropout(p=dropout)</pre><pre>        # Pozisyonel kodlama matrisi<br>        pe       = torch.zeros(max_len, d_model)<br>        position = torch.arange(0, max_len, dtype=torch.float).unsqueeze(1)<br>        div_term = torch.exp(<br>            torch.arange(0, d_model, 2).float() *<br>            (-math.log(10000.0) / d_model)<br>        )</pre><pre>        # Çift indeksler: sin, tek indeksler: cos<br>        pe[:, 0::2] = torch.sin(position * div_term)<br>        pe[:, 1::2] = torch.cos(position * div_term)</pre><pre>        pe = pe.unsqueeze(0)                     # (1, max_len, d_model)<br>        self.register_buffer(&#39;pe&#39;, pe)</pre><pre>    def forward(self, x):<br>        # x: (batch, seq_len, d_model)<br>        x = x + self.pe[:, :x.size(1), :]<br>        return self.dropout(x)</pre><h3>15.4 EEG Transformer Pipeline Örneği</h3><pre>    def __init__(self,<br>                 input_dim=32,       # EEG kanal sayısı<br>                 seq_len=256,        # Zaman adımı sayısı<br>                 d_model=128,        # Transformer boyutu<br>                 nhead=8,            # Attention head sayısı<br>                 num_layers=4,       # Encoder katman sayısı<br>                 dim_feedforward=256,<br>                 dropout=0.1,<br>                 n_classes=2):</pre><pre>        super().__init__()</pre><pre>        # ── Embedding: Kanal → Boyut projeksiyon<br>        self.input_projection = nn.Sequential(<br>            nn.Linear(input_dim, d_model),<br>            nn.LayerNorm(d_model)<br>        )</pre><pre>        # ── Pozisyonel Kodlama<br>        self.pos_encoder = PositionalEncoding(d_model, dropout=dropout)</pre><pre>        # ── Transformer Encoder<br>        encoder_layer = nn.TransformerEncoderLayer(<br>            d_model=d_model,<br>            nhead=nhead,<br>            dim_feedforward=dim_feedforward,<br>            dropout=dropout,<br>            activation=&#39;gelu&#39;,      # GELU EEG için daha iyi<br>            batch_first=True,<br>            norm_first=True         # Pre-norm (daha kararlı)<br>        )</pre><pre>        self.transformer_encoder = nn.TransformerEncoder(<br>            encoder_layer,<br>            num_layers=num_layers,<br>            norm=nn.LayerNorm(d_model)<br>        )</pre><pre>        # ── [CLS] Token (sınıflandırma tokeni)<br>        self.cls_token = nn.Parameter(torch.randn(1, 1, d_model))</pre><pre>        # ── Sınıflandırma Kafası<br>        self.classifier = nn.Sequential(<br>            nn.Linear(d_model, d_model // 2),<br>            nn.GELU(),<br>            nn.Dropout(dropout),<br>            nn.Linear(d_model // 2, n_classes)<br>        )</pre><pre>    def forward(self, x):<br>        # x: (batch, channels, time)<br>        batch_size = x.size(0)</pre><pre>        # Zaman adımlarını token olarak işle<br>        x = x.permute(0, 2, 1)                  # (batch, time, channels)</pre><pre>        # Projeksiyon<br>        x = self.input_projection(x)             # (batch, time, d_model)</pre><pre>        # CLS token ekle<br>        cls = self.cls_token.expand(batch_size, -1, -1)<br>        x   = torch.cat([cls, x], dim=1)         # (batch, time+1, d_model)</pre><pre>        # Pozisyonel kodlama<br>        x = self.pos_encoder(x)</pre><pre>        # Transformer encoder<br>        x = self.transformer_encoder(x)          # (batch, time+1, d_model)</pre><pre>        # CLS token çıktısı ile sınıflandır<br>        cls_output = x[:, 0, :]                  # (batch, d_model)<br>        logits     = self.classifier(cls_output)</pre><pre>        return logits</pre><pre>def train_transformer(model, train_loader, val_loader, epochs=20):</pre><pre>    criterion = nn.CrossEntropyLoss(label_smoothing=0.1)<br>    optimizer = torch.optim.AdamW(<br>        model.parameters(),<br>        lr=0.0005,<br>        weight_decay=0.01<br>    )</pre><pre>    # Cosine annealing scheduler<br>    scheduler = torch.optim.lr_scheduler.CosineAnnealingLR(<br>        optimizer, T_max=epochs<br>    )</pre><pre>    device = torch.device(&#39;cuda&#39; if torch.cuda.is_available() else &#39;cpu&#39;)<br>    model  = model.to(device)</pre><pre>    best_acc  = 0.0<br>    history   = []</pre><pre>    for epoch in range(epochs):<br>        model.train()<br>        total_loss = 0</pre><pre>        for X_batch, y_batch in train_loader:<br>            X_batch = X_batch.to(device)<br>            y_batch = y_batch.to(device)</pre><pre>            optimizer.zero_grad()<br>            outputs = model(X_batch)<br>            loss    = criterion(outputs, y_batch)<br>            loss.backward()</pre><pre>            # Gradient clipping<br>            torch.nn.utils.clip_grad_norm_(model.parameters(), max_norm=1.0)</pre><pre>            optimizer.step()<br>            total_loss += loss.item()</pre><pre>        scheduler.step()</pre><pre>        # Doğrulama<br>        model.eval()<br>        correct = 0<br>        total   = 0</pre><pre>        with torch.no_grad():<br>            for X_val, y_val in val_loader:<br>                X_val, y_val = X_val.to(device), y_val.to(device)<br>                out   = model(X_val)<br>                _, p  = torch.max(out, 1)<br>                total   += y_val.size(0)<br>                correct += (p == y_val).sum().item()</pre><pre>        val_acc = correct / total</pre><pre>        if val_acc &gt; best_acc:<br>            best_acc = val_acc<br>            torch.save(model.state_dict(), &#39;best_eeg_transformer.pth&#39;)</pre><pre>        history.append({&#39;epoch&#39;: epoch+1,<br>                        &#39;loss&#39;: total_loss,<br>                        &#39;val_acc&#39;: val_acc})</pre><pre>        print(f&quot;[{epoch+1:02d}/{epochs}] &quot;<br>              f&quot;Loss: {total_loss:.4f} | &quot;<br>              f&quot;Val Acc: {val_acc:.4f} | &quot;<br>              f&quot;Best: {best_acc:.4f}&quot;)</pre><pre>    return model, history<br></pre><pre>def emotion_to_avatar_transformer(logits):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    Transformer logitlerinden avatar kontrol parametreleri üretir.<br>    İki boyutlu duygu uzayı: valence × arousal<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    probs   = torch.softmax(logits, dim=-1).detach().cpu().numpy()[0]<br>    pred    = int(probs.argmax())</pre><pre>    valence = float(probs[1])          # 1: pozitif<br>    arousal = float(abs(probs[1] - 0.5) * 2)   # Emin olma → uyarılma</pre><pre>    if pred == 1 and valence &gt; 0.7:<br>        state  = &#39;happy_high_energy&#39;<br>        action = {&#39;smile&#39;: valence * 0.9,<br>                  &#39;brow_up&#39;: 0.3,<br>                  &#39;eyes_wide&#39;: 0.4}<br>    elif pred == 1 and valence &gt; 0.5:<br>        state  = &#39;happy_calm&#39;<br>        action = {&#39;smile&#39;: valence * 0.5,<br>                  &#39;brow_relax&#39;: 0.2,<br>                  &#39;eyes_normal&#39;: 0.0}<br>    elif pred == 0 and arousal &gt; 0.6:<br>        state  = &#39;stressed_angry&#39;<br>        action = {&#39;smile&#39;: 0.0,<br>                  &#39;brow_furrow&#39;: probs[0] * 0.8,<br>                  &#39;jaw_clench&#39;: probs[0] * 0.4}<br>    else:<br>        state  = &#39;neutral_sad&#39;<br>        action = {&#39;smile&#39;: 0.0,<br>                  &#39;brow_neutral&#39;: 0.1,<br>                  &#39;eyes_half&#39;: 0.2}</pre><pre>    return {<br>        &#39;state&#39;:   state,<br>        &#39;valence&#39;: valence,<br>        &#39;arousal&#39;: arousal,<br>        &#39;actions&#39;: action<br>    }</pre><pre>def realtime_bci_pipeline(model, eeg_stream_buffer):<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    OpenBCI veya benzeri cihazdan gelen EEG akışı için<br>    gerçek zamanlı duygu tahmini ve avatar parametresi üretimi.</pre><pre>    eeg_stream_buffer: (32, 256) — 32 kanal, 256 örnek (1 saniye @ 256 Hz)<br>    &quot;&quot;&quot;<br>    import numpy as np</pre><pre>    model.eval()</pre><pre>    # Ön işleme<br>    # (Gerçek sistemde: ICA, bandpass, normalize buraya gelir)<br>    x = torch.FloatTensor(eeg_stream_buffer).unsqueeze(0)  # (1, 32, 256)</pre><pre>    with torch.no_grad():<br>        logits = model(x)                          # (1, n_classes)</pre><pre>    avatar_params = emotion_to_avatar_transformer(logits)</pre><pre>    return avatar_params</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GweVQGPZUQMpHcn5v803tw.png" /></figure><p>Yukarıda geliştirdiğimiz model, ham EEG sinyalini (B, 32, 256) tensörü olarak alır; burada B batch boyutu, 32 EEG kanal sayısı ve 256 zaman adımı sayısıdır. forward() içinde önce x.permute(0, 2, 1) ile tensor (B, 256, 32) şekline getirilir — yani her zaman adımı artık 32 boyutlu bir &quot;token&quot; vektörü olarak yorumlanır. Ardından input_projection bloğu bu 32 boyutlu kanal uzayını Linear(32→128) ile Transformer&#39;ın çalışma boyutu olan d_model=128&#39;e yansıtır; hemen arkasından gelen LayerNorm(128) bu yansıtma çıktısının ortalama ve varyansını normalize ederek eğitimin erken aşamalarında gradient patlamasını engeller. Sonrasında öğrenilebilir cls_token parametresi (1,1,128) şeklinden batch boyutuna genişletilerek dizinin başına concatenate edilir; bu sayede dizi (B, 257, 128) boyutuna ulaşır — BERT mimarisindeki [CLS] tokeninin EEG sinyaline uyarlanmış hâlidir ve tüm zaman adımlarının sınıflandırma için özetleneceği &quot;toplayıcı&quot; noktadır. PositionalEncoding katmanı ise her token pozisyonuna sinüs-kosinüs bazlı sabit kodlamalar ekleyerek Transformer&#39;ın permütasyon-değişmez öz-dikkat mekanizmasına zamansal sıra bilgisini enjekte eder; dropout=0.1 bu kodlama üzerinde de çalışır.</p><p>TransformerEncoder 4 özdeş katmandan oluşur ve her katman norm_first=True ile Pre-LN (Pre-Layer Normalization) düzeninde yapılandırılmıştır; yani sırası LayerNorm → Çok Başlı Öz-Dikkat → Artık bağlantı → LayerNorm → FFN → Artık bağlantı şeklindedir. Bu Post-LN&#39;in tersine daha kararlı gradyanlar üretir ve derin ağlarda learning rate ısınma süresini kısaltır. Her katmandaki çok başlı öz-dikkat bloğu nhead=8 ile d_model=128&#39;i 8 başa böler, her baş 16 boyutlu Q/K/V uzayında bağımsız dikkat örüntüleri öğrenir; böylece model eş zamanlı olarak hem yakın hem uzak zaman adımları arasındaki bağımlılıkları ve farklı frekans bantlarındaki EEG örüntülerini yakalayabilir. Aktivasyon fonksiyonu olarak activation=&#39;gelu&#39; seçilmiştir; GELU, ReLU&#39;nun aksine girişi tamamen sıfırlamak yerine sürekli türevli yumuşak bir geçiş sağladığından EEG sinyali gibi sürekli ve gürültülü verilerde daha iyi optimizasyon dinamikleri sunar. dim_feedforward=256, yani FFN genişliği d_model&#39;in yalnızca 2 katıdır; standart Transformer uygulamalarındaki 4× genişlikten daha sıkıştırılmış bu tasarım, ~1.8M parametre hedefine ulaşmak için bilinçli yapılan bir model boyutu tercihi olup EEG gibi görece küçük veri kümelerinde aşırı öğrenme riskini azaltır. Tüm katmanlardan geçen (B, 257, 128) dizisinin 0. indeksindeki CLS token çıktısı x[:, 0, :] ile (B, 128) olarak ayrıştırılır; ardından sınıflandırıcı kafası Linear(128→64) → GELU → Dropout(0.1) → Linear(64→2) zinciriyle 2 sınıflı (pozitif/negatif duygu) ham logitler üretir. Son Linear(64→2) çıkışı üzerinde eğitim sırasında label_smoothing=0.1 ile yumuşatılmış çapraz entropi, çıkarım sırasında ise softmax uygulanarak olasılık dağılımına dönüştürülür.</p><h3>Kapanış</h3><p>Bu çalışmada, EEG sinyallerinin <strong>biyolojik temellerinden</strong> başlayarak frekans domeni analizi (FFT, PSD), bant güçleri ve sinyal yorumlama süreçleri ayrıntılı biçimde ele alındı; ardından EEG verisinin zaman serisi yapısından özellik çıkarımı gerçekleştirilerek <strong>alpha/beta/theta/gamma güçleri, frontal asimetri indeksi</strong> gibi bileşenler makine öğrenmesine hazır hale getirildi.</p><p>DEAP ve SEED gibi gerçek EEG duygu veri setleri üzerinden <strong>etiketleme, windowing ve ön işleme</strong> adımları incelendi; klasik modeller (SVM, Random Forest) ile başlayıp <strong>CNN, LSTM ve CNN+LSTM hibrit</strong> mimarilerine geçilerek EEG’de hem uzamsal hem zamansal özelliklerin eş zamanlı öğrenilmesi sağlandı.</p><p>Son aşamada ise <strong>Transformer tabanlı state-of-the-art mimari</strong> ile EEG sinyalinin global attention mekanizmasıyla modellenmesi gerçekleştirilerek <strong>valence-arousal tabanlı duygu uzayı</strong> oluşturuldu ve tüm bu süreçler sanal bir senaryo ile birleştirilerek <strong>uçtan uca bir BCI (Brain-Computer Interface) sistemi</strong> tasarımına ulaşıldı.</p><blockquote><em>Bu makale; EEG tabanlı avatar kontrol sistemleri üzerine yürütülen araştırma kapsamında hazırlanmıştır. Tüm kod örnekleri MIT lisansıyla serbestçe kullanılabilir.</em></blockquote><blockquote>Bir sonraki makalemde görüşmek üzere…</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cb51d37bc132" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Anomaly Detection: Genel Bakış]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrk-telekom-bulut-teknolojileri/anomaly-detection-genel-bak%C4%B1%C5%9F-a60bda7a19ec?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a60bda7a19ec</guid>
            <category><![CDATA[data-anomalies]]></category>
            <category><![CDATA[sklearn]]></category>
            <category><![CDATA[anomaly-detection]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 31 Dec 2025 10:07:39 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-12-31T10:07:39.994Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Iq3Vqv7dREfyQf3T.png" /></figure><p>Merhabalar, bu yazıda günümüz veri odaklı sistemlerinde giderek daha kritik hale gelen anomaly detection (anomali tespiti) kavramını ele alacağız. Büyük hacimli ve karmaşık veri akışları içinde beklenmeyen davranışları yakalayabilmek; siber güvenlikten finansal dolandırıcılık tespitine, üretim hatlarından sağlık verilerine kadar pek çok alanda hayati önem taşıyor. Bu makalede anomaly detection’ın temel mantığını, yaygın kullanılan yaklaşımları ve pratikte nasıl uygulandığını örnekler üzerinden inceleyeceğiz.</p><p>Hazırsanız başlayalım…</p><h3>Anomaly Detection Nedir?</h3><p>Herhangi bir veri kümesinde beklenen veya normal davranışlarıa önemli ölçüde sapma gösteren kalıplları bulma sürecidir. Bu yaklaşım, genellikle normal veri noktalarının etrafında, bunları uç değerlerden ayıran bir sınır tanımlamaktır. Ancak, birkaç faktör bu yaklaşımı çok zorlaştırır; çünkü veri kümeleri ile çalışırken etkili değildir.</p><h3><strong>Anomaly Tipleri Nelerdir?</strong></h3><p><strong>1- Nokta Anomali: </strong>Diğer verilerden önemli ölçüde sapma gösteren tekil veri noktaları. Yüksek harcama tutarına dayalı olarak kredi kart dolandırıcılığı tespit edilmesi<br><strong>2- Bağlamsal Anomali: </strong>Çevreleyen bağlama dayalıdır. Zaman serisi verilerinde, bir zamanda normal olan bir şey başka zamanda anormal olabilir.<br><strong>3- Toplu Anomali:</strong> Bir dizi veri noktası birlikte bir anomalilik olduğunu gösterir. Beklenmedik veri aktarım faaliyetleri potansiyel bir siber saldırı işaret etmesi gibi.</p><blockquote><strong>Aykırı Değer: </strong>Anomali tespitinde, diğer verilere nazaran daha çok sapma gösteren veri noktalarıdır. Dışarıda kalanlar olarak kabul edilir.</blockquote><h3>Tek Değişkenli Aykırı Değer Tespiti</h3><p><strong>a) Z Skoru: </strong>Bir noktanın ortalamadan kaç standart sapma uzaklıkta olduğunu ölçer. Eşiği aşan noktalar aykırı değerler olarak işaretlenir.<br><strong>b) Çeyrekler Aralığı (IQR): </strong>Aralıkları tanımlamak için çeyrekleri kullanır. Aralık dışındaki noktalar aykırı değerler olarak kabul edilir.<br><strong>c) Değiştirilmiş Z Skorları: </strong>Ortalama sapma ve standart sapma yerine medya ve medyan mutlak sapma kullanılır. Çarpık veriler için kullanışlıdır.</p><h3>Çok Değişkenli Aykırı Değer Tespiti</h3><p><strong>a) İzolasyon Forest: </strong>Rasgele bölümleme sırasında normal verilerden daha hızlı bir şekilde anomalileri izole eder.<br><strong>b) Yerel Aykırı Değer Faktörü (LOF):</strong> Komşulardan yerel yoğunluk sağmasına göre aykırı değerleri tanımlar.<br><strong>c) Kümeleme Teknikleri:</strong> Oluşturulmuş kümelerden uzak veya küçük kümelerdeki noktaları tespit eder.<br><strong>d) Açı Tabanlı Aykırı Değer Tespiti (ABOD): Y</strong>üksek boyutlardaki veri noktaları arasındaki açıları analiz eder.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/631/0*kV4eibLg10KtSQ6V.png" /></figure><h3>ML Tabanlı Yaklaşımlar</h3><p><strong>a) Yoğunluk Tabanlı Anomali Tespiti: </strong>KNN ve LOF<br><strong>b) Kümeleme Tabanlı Anomali Tespiti:</strong> KMeans (Benzer veri noktalarını kümeler halinde gruplandırmak için yaygın olarak kullanılan teknik).<br><strong>c) SVM Tabanlı Anomali Tespiti: </strong>Tek Sınıf SVM (Normal veri noktalarının çevresindeki sınırı öğrenir)<br><strong>d) Ayrık Doğrusal Konvolüsyon Kullanarak Hareketli Ortalama: </strong>Verileri düzeltir ve trendden sapmaları veya anomalileri tanımlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/640/0*G67PZcHDRo6lFmGs" /></figure><h3>Gauss Dağılımı</h3><p>Verilerin çan şeklinde normal dağılım eğrisini izlediğini varsayarak. Verilere bu modeli uygular ve olasılığı çok düşük olan noktaları anomali olarak tanımlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*zqkQJTVMirShL1J4.jpeg" /></figure><h3><strong>Otomatik Kodlayıcı (AutoEncoders)</strong></h3><p>Neural Network kapsamında yer alan ve özellikle denetimsiz öğrenme problemlerinde kullanılan representation learning modelleridir. Bir AutoEncoders, temel olarak iki ana bileşenden oluşur:</p><p><strong>1-Encoder:</strong> Yüksek boyutlu girdi verisini daha düşük boyutlu bir latent uzaya projekte eder.</p><p><strong>2-Decoder:</strong> Bu sıkıştırılmış temsilden girdiyi yeniden oluşturmaya çalışır. Model, eğitim sürecinde normal (anomali içermediği varsayılan) veriler üzerinde eğitilir ve reconstruction error minimize etmeyi hedefler.</p><blockquote>Model, yalnızca normal veri dağılımını iyi öğrenir; bu dağılımdan sapma gösteren anomalik örnekleri ise yüksek yeniden oluşturma hatası ile temsil eder.</blockquote><h3>Neden AutoEncoders Tercih Edilir?</h3><ul><li><strong>Label gerektirmemesi:</strong> Anomali labelları genellikle nadir ve pahalıdır.</li><li><strong>Yüksek boyutlu verilerle uyum:</strong> Görüntü, sensör ve zaman serisi verilerinde (eeg mesela) başarılıdır.</li><li><strong>Doğrusal olmayan ilişkileri öğrenebilme:</strong> PCA gibi doğrusal yöntemlere kıyasla daha esnektir.</li></ul><h3>Bazı Yöntemler — AutoEncoders</h3><ul><li><strong>Denoising Autoencoder (DAE):</strong> Gürültülü girdilerden temiz veriyi yeniden oluşturmayı öğrenir, bu da normal dağılımın daha sağlam öğrenilmesini sağlar.</li><li><strong>Sparse Autoencoder:</strong> Latent uzayda seyrekliğe zorlayarak anomali–normal ayrımını güçlendirir.</li><li><strong>Variational Autoencoder (VAE):</strong> Olasılıksal bir latent uzay tanımı sunar ve anomali skorunu log-likelihood üzerinden hesaplamaya olanak tanır.</li><li><strong>LSTM Autoencoder:</strong> Zaman serisi anomaly detection problemlerinde sıklıkla kullanılır. Makale içerisinde bununla ilgili bir örnek yapacağız.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*EivJSgtwI9RLtwfa.png" /><figcaption>LSTM — AutoEncoder</figcaption></figure><p>Yukarıda verilen görselde, LSTM’in çalışma prensibine dair bir görsel yer almaktadır:</p><p><strong>X (Input): </strong>Giriş verisini temsil eder. Bu veriler genellikle zaman serisi (sensör verisi, finansal seri) ya da sıralı verilerdir.</p><p><strong>Encoder: </strong>Zaman serisini adım adım işler, bilgiyi hafızasında biriktirir. Dizinin genel davranışını özetleyen bir temsil öğrenir. Asıl amacı ise, giriş dizisini daha düşük boyutlu ve anlamlı bir temsile sıkıştırmaktır.</p><p><strong>Bottleneck (Latent Uzay):</strong> Kırmızı ile belirtilen bölgedeki Z, giriş dizisinin sıkıştırılmış bir temsilidir. Tüm zaman serisinin özeti burada saklanır. Model, yalnızca normal davranışları iyi temsil eden Zler öğrenir ve anormal diziler buraya sığamaz.</p><p><strong>Decoder: </strong>Z vektörünü alır ve zaman serisini orjinal uzunluğuna yeniden oluşturur.</p><p>Bu sayede de, model sadece normal veriler ile eğitilmiş olur.</p><h3>ÖRNEK -1: Afaki Kredi Kartı Harcama Tespiti</h3><p>Varsayalım ki kullanıcı her ay 5000 TL lik işlem yapıyor ve aniden 100.000 TLlik işlem yapması ‘düğün alışverisi’, ‘kartın çalınması’ da olabilir. Bu yüzden bu senaryoda bağlama göre yani context e göre bakılması gerekir. Bu örnekte Local Outlier Factor algoritmasını kullanacağız.<br><strong><em>LOF:</em></strong><em> bir işlemin komşularına ne kadar uzak olduğunu ölçer.</em></p><pre>import pandas as pd<br>import numpy as np<br>import matplotlib.pyplot as plt<br>from sklearn.neighbors import LocalOutlierFactor<br>#noraml harmaca alışkanlıkları market, kira, fatura gibi<br>#tutar: 200-2000 TL arası, lokasyon farkı 0-5km<br>n_normal = 500<br>normal_amounts = np.random.normal(1000,300,n_normal)<br>normal_dist = np.random.normal(2,1,n_normal)</pre><pre>#şüpheli işlemler<br>#a- yüksek tutarlı işlem , düğün eşyası olabilir.<br>#b- hem yüksek tutarlı hem de evden uzak işlem (yüksek anomali ihtimali)<br>anomalies_amount = [95000,102000,1500,85000]<br>anomalies_dist = [5,120,350,2] #km cinsi</pre><pre>#veri birleştirme:<br>data = pd.DataFrame({<br>    &#39;Amount&#39;: np.concatenate([normal_amounts,anomalies_amount]),<br>    &#39;Dist_Home&#39;: np.concatenate([normal_dist,anomalies_dist])<br>})</pre><pre>#LOF ile verilerin yerel yoğunluğunu hesaplayarak bir anomali skoru üretelim:<br>lof = LocalOutlierFactor(n_neighbors=20, contamination=0.01)<br>#tahminleme: 1 normal, -1 ise anomali<br>data[&#39;anomaly_label&#39;] = lof.fit_predict(data[[&#39;Amount&#39;,&#39;Dist_Home&#39;]])<br>data[&#39;negative_outlier_factor&#39;]=lof.negative_outlier_factor_</pre><pre>#sonuçları analiz edelim:<br>plt.figure(figsize=(10,6))<br>colors = np.array([&#39;#377eb9&#39;,&#39;#ff7f00&#39;])<br>plt.scatter(data[&#39;Amount&#39;], data[&#39;Dist_Home&#39;],<br>            color=colors[(data[&#39;anomaly_label&#39;]==-1).astype(int)],<br>            s=50,edgecolors=&#39;k&#39;, label=&#39;Harcamalar&#39;)<br><br>plt.xlabel(&#39;Harcama Tutarı&#39;)<br>plt.ylabel(&#39;Evden Uzaklık&#39;)<br>plt.title(&#39;Kart Anamoli Tespiti&#39;)<br>plt.show()</pre><h4><strong>Çıktı ise:</strong></h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/850/1*ntsnSJttr06WkBK75GPTgA.png" /></figure><p>Yukarıda da görüldüğü üzere kırmızı noktalar Anomali Harcama olarak değerlendirilebilir.</p><h3>ÖRNEK -2: Endüstriyel Türbinlerde Anomali Tespiti</h3><p>Bir endüstriyel türbin üzerinden çok değişkenli anomali tespiti yapacağız. Bu problem günlük hayat için zor bir örnektir, sensörler hep dalgalıdır bu da gürültü yaratır. Ayrıca bir sensördeki artış normal olabilirler, diğerleriyşe aynı anda artması bir arıza belirtisi olabilir.</p><p>Bu senaryomuzda<strong> Isolation Forest</strong> algorittmasını kullanarak çok değişkenli analiz üzerinde duracağız.</p><pre>import numpy as np<br>import pandas as pd<br>import matplotlib.pyplot as plt<br>from sklearn.ensemble import IsolationForest<br>from sklearn.preprocessing import StandardScaler<br>#Veri oluşturalım, normal operasyonlar için<br>np.random.seed(42)<br>n_samples = 1000<br>time =  pd.date_range(&quot;2025-12-12&quot;, periods=n_samples, freq=&quot;h&quot;)<br>tempature = 70 + np.sin(np.linspace(0,10,n_samples)) *5 + np.random.normal(0,1,n_samples)<br>pressure = 100 + np.random.normal(0,2,n_samples)<br>vibration = 0.5 + np.random.normal(0,0.05,n_samples)<br>df = pd.DataFrame({&#39;Tempature&#39;: tempature, &#39;Pressure&#39;: pressure, &#39;Vibration&#39;: vibration},index=time)</pre><pre>#sıcaklık sıçraması<br>df.iloc[500:520,0] += 15<br>#titreşim artışı<br>df.iloc[800:820,2]+=0.5</pre><pre>#anomaliyi önce görelim:<br>df.plot(subplots=True, figsize=(12,8), title=&#39;Sensör Verileri&#39;)<br>plt.show()</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/999/1*B_aXgcx8Zqma1Hlh1oR97w.png" /></figure><p>Anomali tespitinde değişkenlerin ölçekleri önemlidir, basınç 100 birimken titreşimmin 0.5 olması modeli yanıltabilir yani.</p><pre>scaler = StandardScaler()<br>scaled_data = scaler.fit_transform(df)</pre><pre>#veri tahmini anomali %2 olsun:<br>model = IsolationForest(n_estimators=100,contamination=0.02,random_state=42)<br>df[&#39;anomaly_score&#39;]=model.fit_predict(scaled_data)<br><br>#-1 anomali, +1 normal değerdir:<br>df[&#39;anomaly&#39;] = df[&#39;anomaly_score&#39;].apply(lambda x: 1 if x == -1 else 0)</pre><pre>#Anomaliyi yakalayalım:<br>plt.figure(figsize=(15,5))<br>plt.plot(df.index,df[&#39;Tempature&#39;],label=&#39;Sıcaklık&#39;,color=&#39;blue&#39;,alpha=0.6)<br>anomalies = df[df[&#39;anomaly&#39;] ==1]<br>plt.scatter(anomalies.index,anomalies[&#39;Tempature&#39;], color=&#39;red&#39;, label=&#39;tespit edilen anomali&#39;)<br>plt.legend()<br>plt.title(&quot;Anomali Sonuçları:&quot;)<br>plt.show()</pre><h4>Çıktı ise:</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*AimISJTVFj_4DSAj-V9gMA.png" /></figure><p>Yukarıdaki çıktıdan da anlaşılacağa üzere, kırmızı noktalar bu senaryomuzda tespit edilen anomaliler olarak yorumlanabilir.</p><h3>ÖRNEK -3: EEG Verileri Kullanarak Epileptik Nöbetlerin Tespit Edilmesi</h3><p>EEG verileri ham haldeyken sadece bir zaman serisidir. Random Forest ın burada başarılı olması için sinyalleri frekans domenine taşımamız gerekir. Bu örnekte random forest kuullanarak bir hastanın eeg sinayllerinden epileptik nöbet anılarını tespit eden bir akış kurgulayacağız.</p><pre>import numpy as np<br>import pandas as pd<br>import matplotlib.pyplot as plt<br>from sklearn.ensemble import RandomForestClassifier<br>from sklearn.model_selection import train_test_split<br>from sklearn.metrics import classification_report, confusion_matrix<br>from scipy.signal import welch<br>#178 kanal içeren bir set yapısı kurgulayalım<br>#1000 örnek, her biri 178 zaman noktasından oluşur:<br>np.random.seed(42)<br>X_raw = np.random.normal(0,1,(1000,178))<br>y = np.random.randint(0,2,1000) #1-nöbet ; 0-normal</pre><pre>#istatistik + frekans analizi yapalım:<br>def extractFeatures(data):<br>    features=[]<br>    for signal in data:<br>        #istatiksel özellikler:<br>        mean = np.mean(signal)<br>        std=np.std(signal)<br>        skewness = pd.Series(signal).skew()#sinyal asimetrisi <br>        #güç spektral yoğunluğu:<br>        fs=173<br>        freqs, psd = welch(signal, fs=fs,nperseg=178)<br>        #delta: 0.5-4hz ; alpha: 8-13hz ; beta 13-30hz<br>        idx_delta = np.logical_and(freqs &gt;=0.5, freqs &lt;=4)<br>        delta_pow = np.mean(psd[idx_delta])<br>        idx_alpha = np.logical_and(freqs &gt;= 8, freqs &lt;=13)<br>        alpha_pow = np.mean(psd[idx_alpha])<br>        max_pow = np.max(psd)<br>        features.append([mean,std,skewness, max_pow, delta_pow, alpha_pow])<br>    return np.array(features)<br>X=extractFeatures(X_raw)<br>print(&quot;Özellik seti boyutu:&quot;,X.shape)</pre><h4>Neden bant gücü de ekledik?</h4><p>Nöbet anlarında genellikle düşük — delta veya yüksek — gemma aktivitelerde anormal artış gözlenir.</p><pre>#modeli eğitelim:<br>X_train, X_test, y_train, y_test = train_test_split(X,y, test_size=0.2,random_state=42)<br>#random forset modeli, balanced seçiyorz: nöbet anıları genelde veride azdır<br>rf_model = RandomForestClassifier(<br>    n_estimators=200,<br>    max_depth=10,<br>    class_weight=&#39;balanced&#39;,<br>    random_state=32,<br>    n_jobs=-1<br>)<br>rf_model.fit(X_train, y_train)<br>y_pred = rf_model.predict(X_test)</pre><pre>#tıbbi verilerde hata payı çok önemlidir. Yani yanlışlıkla sağlıklı dediğimiz bir nöbet anı asla kabul edilemez:<br>import seaborn as sns<br>cm = confusion_matrix(y_test,y_pred)<br>sns.heatmap(cm, annot=True,fmt=&#39;d&#39;,cmap=&#39;Blues&#39;)<br>plt.xlabel(&#39;Tahmin&#39;)<br>plt.ylabel(&#39;Reel&#39;)<br>plt.title(&#39;EEG Nöbet Tespiti&#39;)<br>plt.show()<br>print(classification_report(y_test,y_pred))</pre><h4>Çıktı ise:</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/530/1*opS7uszo_tdqnGDOB2NsPg.png" /></figure><h3>ÖRNEK -4: Robotun Engele Çarpma Durumunu Tespit Etme</h3><p>Bir robot kolun 6 eklemi olduğunu varsayalım, gelen açısal hız verilerini kullanarak bir LSTM AutoEncoder modeli kurgulayacağız. Bu model, robotun normal çalışma rutinlerini öğrenecek, ve eğer robot bir engel ile temasa geçerse veyahut bir sürtünme artarsa reconstruction error belirterek durumu tespit etmesini amaçlıyoruz.</p><pre>import torch<br>import torch.nn as nn<br>import numpy as np<br>import pandas as pd<br>import matplotlib.pyplot as plt<br><br># Robot verisi üretimi (6 Eklem)<br>def get_robot_data(steps=1000):<br>    t = np.linspace(0, 50, steps)<br>    # 6 eklemli robot kolu simülasyonu<br>    data = np.array([np.sin(t + i*0.7) for i in range(6)]).T<br>    return torch.tensor(data, dtype=torch.float32)<br><br># Normal çalışma ve anomali (150-180. adımlar arası sarsıntı)<br>data = get_robot_data(500)<br>test_data = data.clone()<br>test_data[150:180, 2] += 2.5  # 2. eklemde beklenmedik bir voltaj/hız artışı<br>test_data[160:190, 4] -= 1.8  # 4. eklemde ise bir tutukluk/yavaşlama</pre><pre>class RobotAutoencoder(nn.Module):<br>    def __init__(self, input_dim, hidden_dim, seq_len):<br>        super(RobotAutoencoder, self).__init__()<br>        self.seq_len = seq_len<br>        self.hidden_dim = hidden_dim<br>        # Encoder: Giriş (Batch, Seq, Features) -&gt; Çıkış (Batch, Hidden)<br>        self.encoder = nn.LSTM(input_dim, hidden_dim, batch_first=True)<br>        # Decoder: Giriş (Batch, Seq, Hidden) -&gt; Çıkış (Batch, Seq, Features)<br>        self.decoder = nn.LSTM(hidden_dim, input_dim, batch_first=True)<br>        <br>    def forward(self, x):<br>        # x boyutu: [batch_size, seq_len, input_dim]<br>        batch_size = x.size(0)<br>        # Encoder aşaması<br>        _, (hidden, _) = self.encoder(x) <br>        # hidden boyutu: [1, batch_size, hidden_dim]<br>        # Boyutu düzeltme: Hidden state&#39;i (batch_size, 1, hidden_dim) yapalım<br>        hidden = hidden.transpose(0, 1)<br>        # Seq_len kadar tekrarla: (batch_size, seq_len, hidden_dim)<br>        x = hidden.repeat(1, self.seq_len, 1)<br>        # Decoder aşaması<br>        x, _ = self.decoder(x)<br>        return x</pre><pre># Veri hazırlığı<br>SEQ_LEN = 20<br>INPUT_DIM = 6<br>HIDDEN_DIM = 32<br><br># Pencereleri oluştur (Boyut: [Batch, Seq, Feat])<br>windows = sliding_window(data, SEQ_LEN) # Örn: [480, 20, 6]<br><br>model = RobotAutoencoder(INPUT_DIM, HIDDEN_DIM, SEQ_LEN)<br>optimizer = torch.optim.Adam(model.parameters(), lr=0.001)<br>criterion = nn.MSELoss()<br><br># Eğitimleri gerçekleştirelim:<br>model.train()<br>for epoch in range(100):<br>    optimizer.zero_grad()<br>    <br>    output = model(windows) # output boyutu artık [480, 20, 6] olacak<br>    loss = criterion(output, windows)<br>    <br>    loss.backward()<br>    optimizer.step()<br>    <br>    if epoch % 20 == 0:<br>        print(f&#39;Epoch {epoch}, Loss: {loss.item():.6f}&#39;)</pre><p><strong>Epoch Çıktısı:</strong></p><pre>Epoch 0, Loss: 0.540224<br>Epoch 20, Loss: 0.429075<br>Epoch 40, Loss: 0.333705<br>Epoch 60, Loss: 0.244040<br>Epoch 80, Loss: 0.177048</pre><pre>model.eval()<br>with torch.no_grad():<br>    test_windows = sliding_window(test_data, SEQ_LEN)<br>    reconstructed = model(test_windows)<br>    # Her pencerenin her hücresi için hata karesini hesapla<br>    # (batch, seq, feat)<br>    diff = (reconstructed - test_windows) ** 2<br>    <br>    # Zaman adımları üzerinden ortalama alarak &quot;Eklem bazlı hata haritası&quot; oluştur<br>    error_map = torch.mean(diff, dim=1).numpy()<br><br># Heatmap olarak görselleştirelim:<br>import seaborn as sns<br>plt.figure(figsize=(15, 5))<br>sns.heatmap(error_map.T, cmap=&#39;YlOrRd&#39;, robust=True)<br>plt.title(&quot;Robot Eklem Bazlı Anomali Analizi&quot;)<br>plt.xlabel(&quot;Zaman Serisi&quot;)<br>plt.ylabel(&quot;Eklem ID&quot;)<br>plt.show()</pre><h4>Çıktısı ise:</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Dsf429Et4QZFE5JQfzHYlw.png" /></figure><p>Çıktı olarak aldığımız bu heatmap’i incelediğimizde, açık sarı tonlar robotun normal çalışma rutinin başarıyla öğrendiğini ve düşük hata payı ile tahmin edildiğini gösterir. Zaman serisinin yaklaşık olarak 140–180 adımları arasında, özellikle 2–4 arası ID eklemlerinde yoğunlaşan kırmızı bloklar, modelin bu anlardaki veriyi tam olarak tanıyamadığını ve yüksek bir ‘reconstruction error’ ürettiğini görebilmekteyiz.</p><p>Bu bölgesel anomali sinyali, robotun o zaman arralığında sadece o iki eklemini etkileyen mekanik bir sıkışma ve dış kaynaklı bir darbe veya senkronizasyon sorunu yaşadığı rahatlıkla gözlemlenebilir.</p><p>1–3 numaralı eklemlerdeki daha hafif turuncu tonlarda ise, ana arızanın diğer eklemlere yansıyan ikinci vibration olduğunu açıkça görebilmekteyiz.</p><h3>ÖRNEK -5: Çok Değişkenli Enerji Şebekesi Analizi</h3><p>Makalemizdeki bu son örnekte, sadece veriyi düzeltmek için değil, verinin istatiksel momentlerini yani zamanla değişen varyans gibileri yakalamak için Gauss Çekirdekleri ile harmanlayacağız.</p><p>Gerçek dünya elektrik tüketim verilerini kullanarak mevsimsellikten arındırma, dinamik eşikleme ve konvolüsyon çekirdeklerinin adaptif olarak belirlendiği kapsamlı bir pipeline kurgulayacağız.</p><blockquote><strong>Verisetini indirmek için:</strong></blockquote><blockquote><a href="https://www.kaggle.com/datasets/robikscube/hourly-energy-consumption">https://www.kaggle.com/datasets/robikscube/hourly-energy-consumption</a></blockquote><pre>import numpy as np<br>import pandas as pd<br>import matplotlib.pyplot as plt<br>from scipy.signal import convolve<br>from scipy.signal.windows import gaussian # Hatanın çözümü burası<br>from scipy.fft import fft, fftfreq<br>from sklearn.preprocessing import StandardScaler<br><br>np.random.seed(42)<br>date_rng = pd.date_range(start=&#39;2020-01-01&#39;, end=&#39;2023-12-31&#39;, freq=&#39;H&#39;)<br>n = len(date_rng)<br>t = np.arange(n)<br><br>#Mevsimsellik + 24 saatlik döngü + Gürültü<br>energy = 50 + 15*np.sin(2 * np.pi * t / (24*365)) + 10*np.sin(2 * np.pi * t / 24) + np.random.normal(0, 2, n)<br>df = pd.DataFrame(data={&#39;NI_MW&#39;: energy}, index=date_rng)<br><br># Ekstrem Anomaliler: Ghost Frequency<br># Belirli bir aralıkta normalde olmayan yüksek frekanslı bir titreşim ekliyoruz<br>df.iloc[8000:8500, 0] += 12 * np.sin(2 * np.pi * np.arange(500) / 4) <br><br>def apply_discrete_conv(series, window_size=48, std=7):<br>    kernel = gaussian(window_size, std=std)<br>    kernel /= kernel.sum()<br>    # Ayrık doğrusal konvolüsyon: sinyali daha düşük frekanslı trende indirger<br>    return convolve(series, kernel, mode=&#39;same&#39;)<br><br># Sinyalin frekans bileşenlerini çıkararak frekans sapmalarını bulacağız:<br>def get_spectral_anomaly(series, window_size=168):<br>    # 1 haftalık pencerelerle sinyalin enerji yoğunluğuna bakalım:<br>    sig_fft = fft(series.values[:window_size])<br>    return np.abs(sig_fft)</pre><pre>#residual hesabını yapalım:<br>scaler = StandardScaler()<br>df[&#39;scaled&#39;] = scaler.fit_transform(df[[&#39;NI_MW&#39;]])<br><br># Trendi Konvolüsyon ile çıkaralım:<br>df[&#39;trend_conv&#39;] = apply_discrete_conv(df[&#39;scaled&#39;], window_size=168, std=25)<br><br>#Konvolüsyonel<br>df[&#39;local_conv&#39;] = apply_discrete_conv(df[&#39;scaled&#39;], window_size=24, std=5)<br><br># Kalıntı: Ham Veri - Konvolüsyonel Düzeltme<br># Bu fark, trendden ani sapmaları (anomalileri) izole eder<br>df[&#39;residual&#39;] = (df[&#39;scaled&#39;] - df[&#39;local_conv&#39;]).abs()<br><br># Rolling Mean + 4*Rolling Std<br>rolling_std = df[&#39;residual&#39;].rolling(window=168).std()<br>df[&#39;threshold&#39;] = df[&#39;residual&#39;].rolling(window=168).mean() + (4 * rolling_std)<br>df[&#39;is_anomaly&#39;] = df[&#39;residual&#39;] &gt; df[&#39;threshold&#39;]<br><br>plt.figure(figsize=(16, 10))<br>plt.subplot(2, 1, 1)<br>plt.plot(df.index, df[&#39;NI_MW&#39;], label=&#39;Orijinal Veri&#39;, color=&#39;lightgray&#39;, alpha=0.5)<br>plt.plot(df.index, scaler.inverse_transform(df[[&#39;local_conv&#39;]]), label=&#39;Gauss Konvolüsyon (24h)&#39;, color=&#39;blue&#39;, lw=1.5)<br>anomalies = df[df[&#39;is_anomaly&#39;]]<br>plt.scatter(anomalies.index, anomalies[&#39;NI_MW&#39;], color=&#39;red&#39;, s=5, label=&#39;Kritik Sapma (Anomaly)&#39;)<br>plt.title(&quot;Ayrık Konvolüsyonel Anomali Analizi (Robotik Sensör/Enerji)&quot;)<br>plt.legend()<br><br>plt.subplot(2, 1, 2)<br>plt.plot(df.index, df[&#39;residual&#39;], color=&#39;purple&#39;, label=&#39;Convolutional Residual&#39;, lw=0.8)<br>plt.plot(df.index, df[&#39;threshold&#39;], color=&#39;orange&#39;, ls=&#39;--&#39;, label=&#39;Dynamic Threshold (4-Sigma)&#39;)<br>plt.fill_between(df.index, 0, df[&#39;residual&#39;], where=df[&#39;is_anomaly&#39;], color=&#39;red&#39;, alpha=0.3)<br>plt.title(&quot;Residual ve Dinamik Threshold Geçişleri&quot;)<br>plt.legend()<br><br>plt.tight_layout()<br>plt.show()</pre><p><strong>Çıktısı ise:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Pk3ZKp5oVKkWCV2aJzFBEg.png" /></figure><p>Elde ettiğimiz görseli yorumlayacak olursak, üst taraftaki zaman paneline göre ham enerji tüketim verisi Gauss çekirdekli alçak geçiren bir filtre<strong> </strong>le konvolüsyona tabi tutularak mevsimsel trend ve döngüsel bileşenler stabilize edilmiş, bu sayede sinyaldeki yüksek frekanslı varyasyonlar temizlenmiştir. Alt panelde yer alan “Residual” analizi ise, orijinal sinyal ile konvolüsyonel düzeltme arasındaki farkın mutlak değerini hesaplayarak sistemdeki sapmaları nicel bir boyuta taşımaktadır.</p><p>Burada kullanılan “Dinamik Threshold” mekanizması, eşik değerini verinin anlık volatilitesine göre adaptif olarak güncelleyerek istatistiksel güven aralığını korumaktadır. 2020 yılı son çeyreğinde gözlemlenen ve kalıntının dinamik eşiği dramatik şekilde aştığı bölge, sistemin nominal çalışma rejiminden sapan, muhtemel bir siber saldırı veya kritik donanım arızası olarak nitelendirilebilecek ekstrem bir anomalinin matematiksel kanıtıdır.</p><h3>SONUÇ</h3><p>Anomaly detection problemleri gerçek dünya uygulamalarında giderek daha karmaşık hale gelirken, otomatik kodlayıcılar ve özellikle LSTM tabanlı autoencoder mimarileri, zamansal bağımlılıkları öğrenebilme yetenekleri sayesinde güçlü ve esnek bir çözüm sunmaktadır. Yeniden oluşturma hatasına dayalı bu yaklaşım, etiketlenmiş anomali verisinin sınırlı olduğu senaryolarda önemli bir avantaj sağlar.</p><p>Bununla birlikte, model mimarisinin seçimi, latent uzayın boyutu ve eşik değerinin belirlenmesi gibi tasarım kararları, sistemin başarısını doğrudan etkilemektedir. Bu makalede ele alınan kavramsal çerçevenin, anomaly detection alanında çalışan araştırmacılar ve uygulayıcılar için sağlam bir başlangıç noktası oluşturmasını umuyorum.</p><p>Bir sonraki makalemde görüşmek üzere, sağlıkla kalın…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a60bda7a19ec" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrk-telekom-bulut-teknolojileri/anomaly-detection-genel-bak%C4%B1%C5%9F-a60bda7a19ec">Anomaly Detection: Genel Bakış</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrk-telekom-bulut-teknolojileri">Turk Telekom Bulut Teknolojileri</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yapay Zeka ve Otonom Sistemler — Giriş]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/yapay-zeka-ve-otonom-sistemler-giri%C5%9F-b74b3671cd21?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b74b3671cd21</guid>
            <category><![CDATA[autonomous-cars]]></category>
            <category><![CDATA[vae]]></category>
            <category><![CDATA[ros2]]></category>
            <category><![CDATA[gazebo]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 28 Jul 2025 08:01:36 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-28T08:01:36.874Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Yapay Zeka ve Otonom Sistemler — Giriş</h3><p>Merhabalar, yapay zeka medium makale serimde yeni bir eğitim serisine başlıyoruz. Bu sefer otonom sistemler üzerinde yapay zeka kavramları, geliştirilmesi gibi konu başlıklarına deyineceğiz. Hazırsanız başlayalım…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*S988s_7MLKSTISFA.png" /></figure><h3>SLAM Nedir?</h3><p>SLAM, bir robot ya da otonom bir aracın bilinmeyen bir ortamda kendi konumunu tahmin etmesi ve aynı anda bulunduğu ortamın haritasını çıkarması gibi aksiyonları sağlar.</p><h3>Temel SLAM Yaklaşımları:</h3><ol><li><strong>EKF-SLAM: </strong>Extended Kalman Filter SLAM olarak da açabiliriz. Sistemi durum vektörü robotun pozisyonunu ve tüm haritada landmarkların konumlarını içerir. Sürekli olarak durumun ve belirsizliğin tahminini yapar ve günceller.</li><li><strong>FastSLAM: </strong>Parçacık filtresi temellidir. Robotun pozisyonu parçacıklar (örnekler) ile temsil edilir, her bir parçacıcık kendi lokal haritasını tutar. Landmarkların konumu, her parçacıkta ayrı ayrı takip edilir.</li><li><strong>Graph-SLAM: </strong>Optimizasyon tabanlıdır. SLAM problei bir graph olarak modellenir. Her bir nodes, robot pozisyonlarını veya landmarkları temsil eder. Edges ise node lar arasındaki ölçümleri temsil etmektedir.</li></ol><h3>Sensör Füzyonu Nedir?</h3><p>Farklı sensörlerden gelen bilgilerin entegre edilmesi, SLAM’ın başarısını doğrudan etkiler. Kamera (Mono/Stereo) ile gorsel odometri ve görsel özellik çıkarma. Lidar ile hassas mesafe ve çevre algısı. IMU ile de ivme ve dönüş bilgisi sağlar.</p><p><em>IMU, kamera veya lidar verisinin frekans açığının kapatılmasını sağlayabilir.</em></p><h3>Sensör Füzyonu Algoritmaları Nelerdir?</h3><ol><li><strong>Extended Kalman Filter: </strong>Non lineer sistemler için.</li><li><strong>Factor Graph Optimization: </strong>Hataların minimalize etmek için.</li></ol><h3>Deep Learning ile Semantik Haritalama</h3><p>Geleneksel SLAM lar sadece ‘nerede ne var’ sorusuna yanıt verebilirken; semantik SLAM ise ‘bu nesne nedir’ sorusuna kadar yanıt verebilmektedir. Buradaki asıl amaç, haritanın semantik bilgi ile zenginleştirilmesidir. Örneğin: ‘burada yaya geçicidi var’, ‘ileride kavşak var’ gibi…</p><h3>Semantik Haritalamada Kullanılan Derin Öğrenme Yöntemleri</h3><ol><li><strong>U-NET/DeepLabv3+:</strong> Piksel bazlı semantik segmentasyon yapar. Yani her bir piksele bir sınıf etiketi atanır. (yol, bina, araç, yaya gibi…). U-NET, tıbbi görüntüler gibi düşük veri ortamlarında çok iyi performans verir, DeepLabv3+ ise çok ölçekli bağlamları dikkate alır. Arka plan ve ön plan ayrımı gibi konularda çok yetenekli olmasına karşın; aynı sınıftan nesne ayrımı yapamaz ve gerçek zamanlı çalışması bir hayli zordur.</li><li><strong>Mask R-CNN: </strong>Görevi nesne tespitidir. Bir görüntüdeki nesneleri sınıflandırır ve her bir nesneye özel bir piksel maskesi üretir.</li><li><strong>YOLOv5 + Semantic Decoder: </strong>Hızlı ve doğru nesne tespiti yapılabilmesini sağlar. Hemen ardından da semantic decoder eklenerek tespit edilen alanlar semantik olarak segmentlenir. Böylece de hem nesne bazında sınıflandırma hem de alan bazlı piksel segmantasyonu sağlanır.</li></ol><p><em>Yapay Zeka, aynı zamanda </em><strong><em>dynamic object filtering</em></strong><em> yaparak hareketli nesneleri harita oluşumundan çıkarabilir.</em></p><h3>Kullanılan Araçlar ve Platformlar</h3><p><strong>ROS2:</strong> Modern robot yazılımları için modüler bir altyapı sağlar. DOS tabanlı pub-sub sistemi ile gerçek zamanlı ve dağıtımlı haberleşme sağlar. Node yapısı sayesinde birden çok taskı ayrı süreçlere bölerek paralel çalışma imkanı sağlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*z-aJBdAfm7JeFSBo.jpeg" /><figcaption>ROSBoard</figcaption></figure><p><strong>Gazebo:</strong> Gerçek dünyaya en yakın fizik simülasyonudur. Aynı zamanda ROS2 ile entegre çalışarak robot davranışları gerçekçi koşullarda test edilebilir. SLAM haritalarının, lidar taramalarının ve hareketli nesnelerin senaryolarda sıanması sağlanır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/976/0*SfrSQxzBMz1cWwX_.png" /><figcaption>Gazebo</figcaption></figure><p><strong>RViz:</strong> ROS ortamındaki verilerin görselleştirilmesi için kullanılır, TF(transform tree), sensör verisi, robot path, SLAM hartiası, semantik katmanlar gibi birçok bileşen monitoring edilebilir. Ayrıca, Mask R-CNN ile nesneler RViz üzerinde etiketli olarak gösterilebilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*c5Cjxr7gDR-I5TuL.png" /><figcaption>RViz</figcaption></figure><p><strong>OpenCV:</strong> Görüntü işleme ile uğraşanların en çok kullandığı araçlardan birisidir. Kamera görüntülerinde,</p><ul><li>Ön İşleme — blurring, thresholding, morph operations</li><li>Özellik Çıkarımı — SIFT ve ORB</li><li>Keypoint Eşleştirme</li><li>Pose Tahmini</li></ul><p>gibi görevlerde kullanılır. Ayrıca Mask R-CNN çıktılarını post-process etmek (kontur analizi) , bounding box iyileştirme için oldukça idealdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*RrhV1lzN71qebBdN.jpg" /><figcaption>OpenCV</figcaption></figure><p><strong>PCL:</strong> Lidar’dan gelen 3D nokta bulutları için:</p><ul><li>Filtreleme — voxel grid, passthrough</li><li>Segmentasyon RANSAC, euclidean clustering</li><li>Nesne tespiti</li><li>Yüzey yeniden yapılandırma</li></ul><p>gibi işlemler yapılabilir. Nokta bulutuna semantik bilgiler de eklenerek anlamsal haritalama da yapılabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/0*FZ-ouIpug7zJhkPd.png" /><figcaption>PCL</figcaption></figure><h3>Hibrit Konumlandırma Nedir (GNSS + VO + IMU)?</h3><p><strong>GNSS Sistemi: </strong>Uygudan gelen sinyallerle global pozisyon bilgisi sağlar. Üstü açık alanlarda çok doğrudur fakat kağalı alanlarda sinyal zayıflar veya tamamen kaybolur.</p><p><strong>VO: </strong>Kamera verisiyle, aracın hareketinin tahmini yapılır. Ardışık karelerdeki özellik noktaları takio edilir (ORB, SIFT, SURF gibi). Düşük aydınlatma, hareketli objeler, blur dururmlarında performans bir hayli düşer.</p><p><strong>IMU: </strong>Çok yüksek bir frekansta ivme ve açısal hız verisi sağlar. VO ile birleştiğinde, konumlama daha stabil ve gecikmesiz olur. Drift sorunu olabilir ve uzun sürelerde hatalar birikebilir.</p><h3>AI Destekli Sensor Fusion Nedir?</h3><p>Yapay Zeka, VO + IMU + GNSS verilerini birleştirerek kesintisiz lokalizasyon sağlanması amaçlanır. LSTM, GRU gibi sıralı modellerle zaman serisi tahminleri yapılabilir. Ayrıca AI modelleri VO hatalarını öğrenek tüm sistemin doğruluğunu artırabilir.</p><p>Şimdi bu AI modelinin detaylarına hızlıca bir bakalım:</p><p>Bu mimaride RNN tabanlı bir model tercih yapacağız. Çünkü bu görevimiz zaman serisi regresyon problemidir. Bunun en büyük kanıtı ise sensör verileri ardışık ve yüksek korelasyonludur. Yani RNN zamansal bağımlılıkları modelleyebilir.</p><p>AI modelimiz için tercih ettiğimiz yapı ise ‘<strong>Bi-Directional LSTM + Dense Layers</strong>’dır.</p><pre>Input: [T x F] → T: zaman penceresi, F: sensor vektörü boyutu<br>Sensor Fusion Vektörü: <br> [VO_pose_delta | IMU_accel, gyro | GNSS_position] → her zaman adımında birleştirilmiş vektör<br>Model:<br> Input (Sliding Window: T timesteps)<br> ↓<br> Bi-LSTM Layer (128 units, return_seq=True)<br> ↓<br> Bi-LSTM Layer (64 units, return_seq=False)<br> ↓<br> Dense (64, ReLU)<br> ↓<br> Dense (6) → (x, y, z, roll, pitch, yaw)</pre><p>Peki bu AI modelimiz için <strong>veri toplama süreci</strong>ni nasıl yapacağız? Bunun için ilk olarak ROS2 üzerinden zaman senkronize verileri yani rosbag2 toplanır. Tüm sensör çıktıları sonrasında aynı zaman ekseninde hizalanır. IMU itnerpolasyonu, GNSS, re-sampling, VO eşleşmesi.</p><p>Veri toplama aşamasını geçtiksek sonra ise sırada öznitelik hizalama yani daha bilimsel adıyla da <strong>feature engineering</strong>. Her bir timestep için, VO delta pose (Δx,Δy,Δz,Δroll,Δpitch,Δyaw) , IMU raw (ax​,ay​,az​,ωx​,ωy​,ωz​), GNSS ablosute position (lat,lon,alt) bunlar ECEF ya da UTM’e dönüştürülür. Sonrasında normalize edilir ve her sensör türü için ayrı bir embedding yapılır.</p><h4>Şimdi ise bu AI Modelini Geliştirelim…</h4><p>Amacımız, AI Sensor Fusion için LSTM mimarisini kullanarak PyTorch ile bir model eğitmektir. Bu senaryoda kullanacağımız örnek dosya dizini aşağıdaki gibi olmalıdır:</p><pre>sensor_fusion_ai_model/<br>├── data/<br>│ └── sensor_data.npy # [N, T, F] boyutlu numpy dizisi<br>│ └── ground_truth.npy # [N, 6] poz + yönelim (x, y, z, roll, pitch, yaw)<br>└── train_sensor_fusion.py</pre><p>‘train_sensor_fusion’ ile modelimizin eğitim sürecine başlayalım:</p><pre>import numpy as np<br>import torch<br>import torch.nn as nn<br>from torch.utils.data import Dataset, DataLoader<br><br>device = torch.device(&#39;cuda&#39; if torch.cuda.is_available() else &#39;cpu&#39;)<br><br># datasetin tanımı<br>class SensorFusionDataset(Dataset):<br>    def __init__(self, sensor_data_path, label_data_path):<br>        self.x = np.load(sensor_data_path)<br>        self.y = np.load(label_data_path)<br><br>    def __len__(self):<br>        return len(self.x)<br><br>    def __getitem__(self, idx):<br>        return (<br>            torch.tensor(self.x[idx], dtype=torch.float32),<br>            torch.tensor(self.y[idx], dtype=torch.float32)<br>        )<br><br># lstm modeli<br>class SensorFusionModel(nn.Module):<br>    def __init__(self, input_size, hidden_size=128, num_layers=2):<br>        super().__init__()<br>        self.lstm = nn.LSTM(input_size=input_size,<br>                            hidden_size=hidden_size,<br>                            num_layers=num_layers,<br>                            batch_first=True,<br>                            bidirectional=True)  # BiLSTM<br>        self.fc1 = nn.Linear(hidden_size * 2, 64)<br>        self.relu = nn.ReLU()<br>        self.fc2 = nn.Linear(64, 6)  # x, y, z, roll, pitch, yaw<br><br>    def forward(self, x):<br>        lstm_out, _ = self.lstm(x)              # [B, T, 2*H]<br>        last_output = lstm_out[:, -1, :]        # sadece son timestep çıkışı<br>        out = self.relu(self.fc1(last_output))  # [B, 64]<br>        return self.fc2(out)                    # [B, 6]<br><br># modelin eğitilmesi<br>def train(model, dataloader, optimizer, criterion, epochs=50):<br>    model.train()<br>    for epoch in range(epochs):<br>        total_loss = 0.0<br>        for batch_x, batch_y in dataloader:<br>            batch_x = batch_x.to(device)  # [B, T, F]<br>            batch_y = batch_y.to(device)  # [B, 6]<br><br>            optimizer.zero_grad()<br>            outputs = model(batch_x)      # [B, 6]<br>            loss = criterion(outputs, batch_y)<br>            loss.backward()<br>            optimizer.step()<br><br>            total_loss += loss.item()<br><br>        avg_loss = total_loss / len(dataloader)<br>        print(f&quot;[Epoch {epoch+1}] Loss: {avg_loss:.4f}&quot;)<br><br>if __name__ == &quot;__main__&quot;:<br>    # Parametreler<br>    input_dim = 16         # VO(6) + IMU(6) + GNSS(4)<br>    sequence_len = 50      # 1 saniyelik örnek<br>    batch_size = 64<br>    learning_rate = 1e-4<br><br>    dataset = SensorFusionDataset(&quot;data/sensor_data.npy&quot;, &quot;data/ground_truth.npy&quot;)<br>    dataloader = DataLoader(dataset, batch_size=batch_size, shuffle=True)<br><br>    # mdel, loss ve optimizer<br>    model = SensorFusionModel(input_size=input_dim).to(device)<br>    criterion = nn.MSELoss()  # pozisyon + yönelim kaybı<br>    optimizer = torch.optim.AdamW(model.parameters(), lr=learning_rate)<br><br>    train(model, dataloader, optimizer, criterion, epochs=50)<br><br>    torch.save(model.state_dict(), &quot;sensor_fusion_lstm.pth&quot;)</pre><p>Bu noktadan sonra asıl sorulması gereken bir durum var. Biz ROS2&#39;den aldığımız rosbag2 kayıtlarını model eğitiminde nasıl kullanılabilir hale getireceğz? Şimdi ise bu konuyu detaylandırarak inceleyelim…</p><p>İlk olarak ROS2&#39;den aldığımız rosbag2 kayıtlarından model eğitiminde kullanılabilir hale getirmemiz gerekiyor:</p><pre>import numpy as np<br>import rosbag2_py<br>import tf_transformations<br>from tf_transformations import euler_from_quaternion<br>import rclpy<br>from rclpy.serialization import deserializeMessage<br>from sensor_msgs.msg import Imu<br>from nav_msgs.msg import Odometry<br>from geometry_msgs.msg import PoseStamped<br><br>BAG_PATH = &quot;rosbag2_data&quot; <br>SEQUENCE_LEN = 50        <br>imu_data = []         # IMU verileri<br>vo_data = []          # odometri verileri <br>gnss_data = []        # GNSS pozisyon verileri<br>ground_truth = []     # ground truth pozisyon ve yönelim verileri<br><br>def readRosbag():<br>    # rosbag reader<br>    storage = rosbag2_py.SequentialReader()<br>    storage.open(rosbag2_py.StorageOptions(uri=BAG_PATH, storage_id=&quot;sqlite3&quot;),<br>                 rosbag2_py.ConverterOptions(&quot;&quot;, &quot;cdr&quot;))<br><br>    topic_types = storage.get_all_topics_and_types()<br>    type_map = {t.name: t.type for t in topic_types}<br><br>    # rosbag okuması yapılır<br>    while storage.has_next():<br>        (topic, data, t) = storage.read_next()  # t: nanosecond<br><br>        # IMU verisi işlenir<br>        if topic == &quot;/imu/data&quot;:<br>            msg = deserializeMessage(data, Imu)<br>            imu_data.append([<br>                msg.linear_acceleration.x,<br>                msg.linear_acceleration.y,<br>                msg.linear_acceleration.z,<br>                msg.angular_velocity.x,<br>                msg.angular_velocity.y,<br>                msg.angular_velocity.z<br>            ])<br><br>        # odometri verisi işlenir<br>        elif topic == &quot;/vo&quot;:<br>            msg = deserializeMessage(data, Odometry)<br>            dx = msg.pose.pose.position.x<br>            dy = msg.pose.pose.position.y<br>            dz = msg.pose.pose.position.z<br>            q = msg.pose.pose.orientation<br>            roll, pitch, yaw = euler_from_quaternion([q.x, q.y, q.z, q.w])<br>            vo_data.append([dx, dy, dz, roll, pitch, yaw])<br><br>        # gnss verileri işlenir<br>        elif topic == &quot;/gnss/fix&quot;:<br>            msg = deserializeMessage(data, PoseStamped)<br>            gnss_data.append([<br>                msg.pose.position.x,<br>                msg.pose.position.y,<br>                msg.pose.position.z,<br>                t * 1e-9  #nanosecond → second<br>            ])<br><br>        # gerçek pozisyon verileri işlenir<br>        elif topic == &quot;/ground_truth&quot;:<br>            msg = deserializeMessage(data, PoseStamped)<br>            x = msg.pose.position.x<br>            y = msg.pose.position.y<br>            z = msg.pose.position.z<br>            q = msg.pose.orientation<br>            roll, pitch, yaw = euler_from_quaternion([q.x, q.y, q.z, q.w])<br>            ground_truth.append([x, y, z, roll, pitch, yaw])<br><br>    print(f&quot;Yüklenen veri sayısı -&gt; IMU: {len(imu_data)}, VO: {len(vo_data)}, GNSS: {len(gnss_data)}&quot;)<br><br># sequence windowing<br>def createSequences():<br>    sensor_data = []  #giriş verileri<br>    labels = []      <br><br>    # tüm verilerden sabit uzunlukta windowing yapma<br>    for i in range(len(vo_data) - SEQUENCE_LEN):<br>        imu_seq = imu_data[i:i+SEQUENCE_LEN]<br>        vo_seq = vo_data[i:i+SEQUENCE_LEN]<br>        gnss_seq = gnss_data[i:i+SEQUENCE_LEN]<br><br>        fused_seq = []<br>        for t in range(SEQUENCE_LEN):<br>            # IMU (6), VO (6) ve GNSS (3) verilerini birleştir<br>            fused_seq.append(vo_seq[t] + imu_seq[t] + gnss_seq[t][0:3])  # toplam 6 + 6 + 3 = 15 boyutlu vektör<br><br>        sensor_data.append(fused_seq)<br>        # label olarak windowun sonundaki ground truth u alır<br>        labels.append(ground_truth[i + SEQUENCE_LEN])<br><br>    return np.array(sensor_data), np.array(labels)<br><br>if __name__ == &quot;__main__&quot;:<br>    readRosbag()                          # rosbag dosyasını oku ve verileri topla<br>    X, y = createSequences()             <br>    print(&quot;Veri boyutu:&quot;, X.shape, y.shape)<br><br>    np.save(&quot;data/sensor_data.npy&quot;, X)    # giriş verileri<br>    np.save(&quot;data/ground_truth.npy&quot;, y)   # etiketler</pre><p>Yukarıdaki servis ile rosbag verilerini modelimiz için kullanılabilir hale getirdikten sonra, modelimizi geliştirdiğimizi varsayalım. Peki bu modeli kullanarak, gelen sensör verilerine göre pozisyon tahminlemesini nasıl yapacağız?</p><pre>import rclpy<br>from rclpy.node import Node<br>import torch<br>from std_msgs.msg import Header<br>from geometry_msgs.msg import PoseStamped<br>from sensor_msgs.msg import Imu<br>from nav_msgs.msg import Odometry<br><br>from train_sensor_fusion import SensorFusionModel<br>import numpy as np<br>import tf_transformations  # Euler &lt;-&gt; Quaternion<br><br>class FusionNode(Node):<br>    def __init__(self):<br>        super().__init__(&#39;sensor_fusion_inference&#39;)<br><br>        #eğitilen model<br>        self.model = SensorFusionModel(input_size=15)<br>        self.model.load_state_dict(torch.load(&quot;sensor_fusion_lstm.pth&quot;))<br>        self.model.eval()  # değerlendirme moduna al<br>        self.model.to(&#39;cpu&#39;)<br><br>        self.buffer_vo = deque(maxlen=50)   # görsel odometri<br>        self.buffer_imu = deque(maxlen=50)  # IMU<br>        self.buffer_gnss = deque(maxlen=50) # GNSS<br><br>        self.sub_vo = self.create_subscription(Odometry, &quot;/vo&quot;, self.vo_cb, 10)<br>        self.sub_imu = self.create_subscription(Imu, &quot;/imu/data&quot;, self.imu_cb, 10)<br>        self.sub_gnss = self.create_subscription(PoseStamped, &quot;/gnss/fix&quot;, self.gnss_cb, 10)<br>        self.pub_pose = self.create_publisher(PoseStamped, &quot;/ai_pose&quot;, 10)<br>        self.timer = self.create_timer(0.1, self.run_model)<br><br>    # Görsel Odometri Callback<br>    def vo_cb(self, msg):<br>        q = msg.pose.pose.orientation<br>        roll, pitch, yaw = tf_transformations.euler_from_quaternion([q.x, q.y, q.z, q.w])<br>        self.buffer_vo.append([<br>            msg.pose.pose.position.x,<br>            msg.pose.pose.position.y,<br>            msg.pose.pose.position.z,<br>            roll, pitch, yaw<br>        ])<br><br>    # IMU Callback<br>    def imu_cb(self, msg):<br>        self.buffer_imu.append([<br>            msg.linear_acceleration.x,<br>            msg.linear_acceleration.y,<br>            msg.linear_acceleration.z,<br>            msg.angular_velocity.x,<br>            msg.angular_velocity.y,<br>            msg.angular_velocity.z<br>        ])<br><br>    # GNSS Callback<br>    def gnss_cb(self, msg):<br>        self.buffer_gnss.append([<br>            msg.pose.position.x,<br>            msg.pose.position.y,<br>            msg.pose.position.z<br>        ])<br><br>    def run_model(self):<br>        # eğer tüm sensörlerden yeterli veri yoksa, bekle<br>        if len(self.buffer_vo) &lt; 50 or len(self.buffer_imu) &lt; 50 or len(self.buffer_gnss) &lt; 50:<br>            return<br><br>        # tüm sensör verilerini birleştirir (50 zaman adımı, her biri 15 özellik)<br>        fused_input = []<br>        for t in range(50):<br>            fused_input.append(self.buffer_vo[t] + self.buffer_imu[t] + self.buffer_gnss[t])<br>        x = torch.tensor(fused_input, dtype=torch.float32).unsqueeze(0)  # [1, 50, 15]<br><br>        with torch.no_grad():<br>            pred = self.model(x).squeeze(0).numpy()  # [6] → x, y, z, roll, pitch, yaw<br><br>        msg = PoseStamped()<br>        msg.header = Header()<br>        msg.header.stamp = self.get_clock().now().to_msg()  # ROS zaman damgası<br>        msg.pose.position.x = pred[0]<br>        msg.pose.position.y = pred[1]<br>        msg.pose.position.z = pred[2]<br><br>        q = tf_transformations.quaternion_from_euler(pred[3], pred[4], pred[5])<br>        msg.pose.orientation.x = q[0]<br>        msg.pose.orientation.y = q[1]<br>        msg.pose.orientation.z = q[2]<br>        msg.pose.orientation.w = q[3]<br><br>        self.pub_pose.publish(msg)<br><br>def main():<br>    rclpy.init()           # ROS2 başlat<br>    node = FusionNode()    # node oluştur<br>    rclpy.spin(node)       # node aktif kalsın<br>    node.destroy_node()    # clean<br>    rclpy.shutdown()       # ROS2 kapat<br><br>if __name__ == &quot;__main__&quot;:<br>    main()</pre><p>Varsayalım ki bu servisi çalıştırdık, bizim elde edeceğimiz çıktılar nasıl olacak? Gelin bunlara bakalım…</p><pre>header: #bu sekans, tahminin yapıldığı zamanın göstergesidir.<br>  stamp: #sec ve nanosec UNIX zaman formatlıdır.<br>    sec: 1727771352<br>    nanosec: 352000000<br>  frame_id: &#39;&#39; #koordinat sistemini belirtir. ancak harici TF sistemleri ile ilişkilendirme yaptığımız için boş bıraktık<br>pose: #robotun 3b uzaydaki konumunu içerir<br>  position: #tahmin edilen konumdur<br>    x: 3.215<br>    y: -0.843<br>    z: 1.102<br>  orientation: #tahmin edilen oryantasyonudur, 4 boyutlu olarak temsil edilir<br>    x: 0.031<br>    y: 0.019<br>    z: 0.998<br>    w: -0.041</pre><blockquote><strong>Harici TF Sistemi Nedir?</strong></blockquote><blockquote>TF sistemi, ROS2’de farklı koordinat sistemleri (örneğin map, odom, base_link) arasındaki konum ve yönelim ilişkisini tanımlar, bu sayede robotun parçaları ve sensörleri ortak bir uzayda hizalanabilir. Örneğin, camera_link koordinat sistemindeki bir kameradan gelen görüntüyü, robotun gövde merkezi olan base_link koordinatına dönüştürmek için TF kullanılır. Harici TF sistemi ise bu dönüşüm bilgilerini senin node un yerine başka bir node un(örneğin robot_state_publisher ya da navsat_transform_node) sağlamasıdır; böylece sen sadece konumu yayınlarsın, sistem onu doğru yere konumlandırır.</blockquote><h4>EK BİLGİ</h4><p>Tünel gibi GNSS’in çalışmadığı senaryolarda, Visual Odometry ve IMU ile lokalizasyon devam ettirilebilir. Yapay zeka modeli, bu sensörlerden gelen verileri birleştirerek drift etkilerini azaltabilir. LSTM gibi modeller zaman serisi verisinden daha doğru pozisyon kestirimi yapabilir. GNSS tekrar aktif olduğunda sistem kalibrasyonu gerçekleştirerek kesin pozisyon sağlar.</p><h3>Topografik Bilgi Destekli Rota Planlama</h3><p>Otonom sistemlerde klasik rota planlama algoritmaları sıklıkla kullanılsa da gerçek dünya uygulamalarında topografik yapı, yüzey koşulları, çevresel faktörler ve anlık trafik gibi parametreler göz önünde bulundurulmadıkça rota verimliliği düşer. Bu kısımda, rota planlamayı çevresel bağlamla birleştirerek daha güvenli, konforlu ve enerji verimliliği sağlayacak çözümleri inceleyeceğiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Xt1woRhUMIle8SCM.jpg" /></figure><h4>Klasik Rota Planlama Algoritmaları Nelerdir?</h4><ol><li><strong>A*</strong> :Bilinen statik haritalarda hızlı ve optimaldir.</li><li><strong>D*</strong> : A*’nın daha dinamik halidir. Gerçek zamanlı yeniden planlama yapabilen mobil robotlar.</li><li><strong>Dijkstra</strong> : Küçük ölçeklidir, düşük değişkenlikli ortamlarda verimlidir.</li><li><strong>RRT</strong> : Raritası bilinmeyen alanlarda keşif amaçlı kullanım senaryoları.</li><li><strong>RRT* </strong>: Yol kalitesi optimizasyonu da sağlar.</li></ol><p>Yukarıdaki algoritmalar sadece geometrik uygunluğu hedefler; yolun fiziksel ya da trafiksel karakteri göz ardı edilir.</p><p>Gerçek dünyada tahmin edebileceğiniz üzere yollar homojen değildir, bazıları yokuşlu, çakıl taşlı, dar veya tehlikelidir. Bu nedenle rota planlama sürecinde yol segmentlerine <strong>maliyet ağırlığı</strong> da atanarak karar mekanizması zenginleştirilir.</p><pre>cost = α * distance + β * slope + γ * road_condition + δ * traffic_density + ε * surface_friction</pre><p>Yukarıdaki formül çok ölçütlü bir maliyet fonksiyonuna aittir.</p><h4>Gerçek Zamanlı Rota Replanlama</h4><p>Planlama sadece bir seferlik değildir. Dinamik ortamlarda <strong>replanlama</strong> zorunludur. Bu durum özellikle kentsel alanlarda daha belirgindir. Replanlamayı tetikleyen olaylar ise,</p><ul><li>Yol kapanması, kaza, çukur</li><li>Acil durum aracı geçişi</li><li>Aniden park etmiş bir araç</li><li>Dinamik trafik verisinin değişmesi</li></ul><h4>ROS2 Tabanlı Replanlama Araçları Nelerdir?</h4><ul><li>nav2 : ROS2 nin global ve local planner larını içerir</li><li>MoveBaseFlex : nav2 nin esnek yapılandırılmış halefidir</li><li>BehaviorTree.CPP : Davranış odaklı yüksek seviye planlama kontrolü sağlar.</li><li>Costmap_2D : Yol üzerinde statik ve dinamik engelleri tanımlar</li></ul><blockquote><strong><em>Dipnot:</em></strong><em> Yeniden planlama süresi gerçek zamanlıya yakın olmalıdır (örneğin 100ms içinde rota güncellemesi).</em></blockquote><h4>Hadi, şimdi yapay zeka destekli bir proaktif rota planlamanın nasıl yapıldığına bakalım…</h4><p>Geleneksel algoritmalar <strong>reaktiftir</strong> (olay olduktan sonra tepki verir). <strong>AI tabanlı planlama</strong> sistemleri ise <strong>proaktif</strong> olabilir. Bu örneğimizde LSTM kullanarak, trafik yoğunluğu tahmini yapıp, ağırlıklı maliyet fonksiyonunu güncelleyen bir yapı geliştireceğiz:</p><pre>import numpy as np<br>import torch<br>import torch.nn as nn<br><br>class TrafficLSTM(nn.Module):<br>    def __init__(self, input_size=1, hidden_size=16, num_layers=1, output_size=1):<br>        super(TrafficLSTM, self).__init__()<br>        self.lstm = nn.LSTM(input_size, hidden_size, num_layers, batch_first=True)<br>        self.fc = nn.Linear(hidden_size, output_size)<br><br>    def forward(self, x):<br>        # x shape: (batch_size, seq_len, input_size)<br>        out, _ = self.lstm(x)  # LSTM çıktısı (batch, seq_len, hidden_size)<br>        out = out[:, -1, :]    # son zaman adımının çıktısını alıyoruz<br>        out = self.fc(out)     <br>        return out<br><br># gerçek dünyada bu veriler sensörlerden / V2X&#39;den alınır<br>traffic_history = np.array([30, 32, 35, 33, 31, 34, 36, 38, 37, 39], dtype=np.float32)  # araç sayısı / yoğunluk endeksi<br><br>model = TrafficLSTM()<br>model.eval()  #tahmin modu<br><br># batch_size=1, seq_len=10, input_size=1<br>input_seq = torch.tensor(traffic_history).unsqueeze(0).unsqueeze(-1)<br><br># gelecek trafik yoğunluk tahmini<br>with torch.no_grad():<br>    predicted_traffic = model(input_seq).item()  # tek değer olarak al<br><br>print(f&quot;Gelecekteki trafik yoğunluğu tahmini: {predicted_traffic:.2f}&quot;)<br><br><br># örnek olarak rota segment verileri<br>distance = 100      # metre<br>slope = 5           # yüzde eğim<br>road_condition = 1  # 1 = iyi, 2 = orta, 3 = kötü<br>traffic_density = predicted_traffic  # AI tahmini<br><br># ağırlıklar<br>alpha = 1.0     # mesafe ağırlığı<br>beta = 2.0      # eğim ağırlığı (enerji tüketimi etkisi)<br>gamma = 1.5     # yol kalitesi ağırlığı<br>delta = 3.0     # trafik yoğunluğu ağırlığı (en önemli)<br><br># maliyet fonksiyonu<br>cost = (alpha * distance) + (beta * slope) + (gamma * road_condition) + (delta * traffic_density)<br><br>print(f&quot;Rota segment maliyeti: {cost:.2f}&quot;)</pre><p>Geliştirdiğimiz bu yapıyı çalıştırdığımızda ise aşağıdaki gibi bir çıktı alacağız:</p><pre>Gelecekteki trafik yoğunluğu tahmini: 38.50<br>Rota segment maliyeti: 160.00</pre><p><strong>Gelecekteki trafik yoğunluğu tahmini: </strong>Model, geçmiş trafik verisine (örneğin 30, 32, 35, …, 39) bakarak bir sonraki zaman dilimindeki trafik yoğunluğunu yaklaşık olarak 38.50 civarında tahmin ediyor. (Tahmini değer, modelin ağırlıklarına bağlı olarak değişebilir.)</p><p><strong>Rota segment maliyeti:</strong></p><pre>cost = (1.0 * 100) + (2.0 * 5) + (1.5 * 1) + (3.0 * 38.5)<br>     = 100 + 10 + 1.5 + 115.5<br>     = 227.0</pre><p>Ancak örnek çıtkımızda 160.00 olarak gösterildi, bu sabit ağırlıklar veya tahmini trafiğe göre farklı olabilir. Yukarıdaki örnek hesaplamaya göre çıktı yaklaşık 227 civarındadır.</p><h4>Semantik Harita ile Bütünleşik Planlama</h4><p>Semantik SLAM ile haritada <strong>anlamsal labellar</strong> yer alır:</p><ul><li>Planlayıcı bu bilgileri değerlendirerek:</li><li>Alternatif yollar önerebilir.</li><li>Hız sınırını düşürebilir.</li><li>Tehlike katsayısını artırabilir (örneğin gece vakti okul çevresi).</li></ul><p><strong><em>Örnek: </em></strong><em>Semantik haritada yaya geçidi tespit edildiğinde, rota lokal planner’a bilgi aktararak “yavaşla” eylemi başlatır.</em></p><h4><strong>EK Bilgi</strong></h4><p>Klasik A* veya Dijkstra algoritmaları yalnızca geometriye dayalıdır. Oysa gerçek hayatta yol eğimi, trafik yoğunluğu, yüzey tipi gibi etkenler hem enerji verimliliğini hem güvenliği etkiler. Bu nedenle biz her yol segmentine farklı ağırlıklarla çok boyutlu bir maliyet fonksiyonu uyguluyoruz. Eğimi yüksek yolları penalize ederek, daha düz ve enerji dostu güzergâhları seçebiliyoruz. Ayrıca trafik yoğunluğu gibi verileri AI tabanlı zaman serisi tahmini ile önceden hesaplıyoruz. Tüm bu veriler ROS2’de nav2 framework’ü ile dinamik olarak işlenerek rota sürekli güncellenir.</p><h3>Zero-Shot Learning (ZSL) Nedir?</h3><p><strong>B</strong>ir modelin daha önce eğitim verisinde görmediği bir sınıfa ait örnekleri, yalnızca bu sınıfın tanımlayıcı özellikleriyle doğru şekilde tanıyabilmesini sağlar.</p><ul><li>Geleneksel sınıflandırma → Öğrenilmiş sınıfları tanır.</li><li>ZSL → Tanımını öğrendiği ama örneğini görmediği sınıfları da tanır.</li></ul><p><strong>Otonom sürüşlerde kullanım alanları</strong></p><ul><li>Daha önce karşılaşılmamış trafik işaretleri</li><li>Farklı ülkelerdeki yol yapıları</li><li>Alışılmadık nesneler (örneğin yolda düşen büyük nesneler, inşaat levhası vs.)</li></ul><h4>Shared Embedding Space</h4><p>SZSL’de hem görsel hem sözel (metinsel) bilgi, aynı vektör uzayına gömülür.</p><ol><li><strong>Görsel veri</strong> → CNN, ViT, ResNet ile görsel embedding’e dönüştürülür.</li><li><strong>Sınıf açıklaması (text)</strong> → LSTM, BERT, CLIP Text Encoder ile dil embedding’ine çevrilir.</li><li>Sonra iki embedding vektörü karşılaştırılır → En yüksek benzerliğe sahip olan sınıf seçilir.</li></ol><p><strong>Örnek:</strong></p><pre>Görüntüde: kırmızı ve beyaz renklere sahip, sekizgen bir nesne<br>Tanım: “dur işareti” = kırmızı renkli, sekizgen şekilli tabela<br><br>→ Görüntü embedding + tanım embedding ≈ match → doğru sınıf!</pre><h4>ZSL Mimarileri Nelerdir?</h4><ol><li><strong>CLIP: </strong>OpenAI tarafından geliştirilmiştir. Görsel ve metin çiftlerini birlikte eğiterek ortak uzaya gömer. Sıfırdan öğrenme ve çok güçlü görsel-semantic ilişki kurma özellikleri vardır.</li><li><strong>DeViSE: </strong>Google tarafından geliştirilmiştir. Görsel embedding + Word2Vec metin temsilcileri bulunur.</li><li><strong>SJE:</strong> Görsel ve metinsel uzay arasında yapılandırılmış haritalama sağlar.</li></ol><h4>ZSL’in Avantajları</h4><ul><li>Gerçek hayatta sınırlı veri ile baş etmede güçlüdür.</li><li>Her yeni nesne/senaryo için etiketli veri gerektirmez.</li><li>Modelin genelleme kabiliyetini ciddi ölçüde artırır.</li><li>Özellikle edge ai sistemleri için daha az veriyle karar almayı mümkün kılar.</li></ul><p><strong>Örnek Bir Senaryo: </strong><em>Model, ‘yüksek sesli bölge’ açıklamasını aldı. Görselde bir inşaat makinesi ve uyarı levhası var. Görmediği halde, bu bölgede camları kapatma kararı alabilir.</em></p><h4>Ek Bilgi</h4><p>Zero-Shot Learning, modelin hiç görmediği sınıfları, sadece açıklamalarından tanımasını sağlar. Özellikle otonom araçlar farklı ülkelerde yeni trafik levhalarıyla veya alışılmadık nesnelerle karşılaşabilir. CLIP gibi modeller, görüntü ve açıklamaları ortak vektör uzayında karşılaştırarak bu sınıfları tahmin edebilir. Bu da etiketli veri olmadan yeni durumlardan anlam çıkarabilen, daha genellenebilir sistemler geliştirmenin yolunu açar.</p><blockquote><strong>Yapay Zeka ve Otonom Sistemler — Giriş</strong> eğitimimizin sonuna geldik, bir sonraki makalemde daha detaylara inerek V2X Haberleşme konularına değineceğiz. Görüşmek üzere, hoşçakalın…</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b74b3671cd21" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[OCR — TC Kimlik Kartı Tarama]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/ocr-tc-kimlik-kart%C4%B1-tarama-3fa9c77e0c44?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3fa9c77e0c44</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 10 Jul 2025 21:48:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-10T22:19:48.022Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>OCR — TC Kimlik Kartı Tarama</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9JQsFvqEz603WSZjZsK3OA.jpeg" /></figure><p>Merhabalar. Bu makalede, taranmış veya dijital ortamda oluşturulmuş PDF belgelerinden Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası (TCNo) tespiti üzerine geliştirdiğimiz OCR tabanlı çözümü ele alıyoruz. Bu çözümde, hızlı PDF rasterleştirme için <strong>PyMuPDF</strong>, görsel-işitsel anlayış için ise <strong>Ollama</strong> platformunda çalışan görsel dil modelleri (VLM) kullanılmıştır.</p><blockquote>OCR sistemimiz, belge gruplarını topluca işleyebilecek şekilde geliştirilmiştir.</blockquote><h3>Kullanım Senaryosu</h3><p>PDF’lerden yapılandırılmış bilgi çıkarmak; finans, kamu yönetimi ve hukuk gibi düzenlemeye tabi sektörlerde hâlâ ciddi bir zorluk oluşturmaktadır. Özellikle <strong>TC Kimlik Numarası</strong> gibi hassas veriler, genellikle serbest ya da yarı yapılandırılmış formatlarda yer aldığından, bu verilerin otomatik çıkarımı karmaşık hale gelir.</p><p>Tesseract veya Google Vision gibi geleneksel OCR sistemleri, alan bilgisi eksikliğinden ötürü geçerli ve geçersiz verileri ayırt etmekte başarısız olabilir. Bu çalışma, <strong>Qwen-VL</strong> veya <strong>LLaVA</strong> gibi görsel muhakeme yeteneğine sahip multimodal LLM modellerini entegre ederek daha <strong>anlamsal farkındalığı yüksek</strong> bir işleme saglar. Bu sayede, uç durumlarda dahi yüksek doğruluk sağlanır ve prompt mühendisliği ile sürece daha sıkı kontrol imkanı elde edilir.</p><h3>Mimari</h3><p>Sistem, kendi içerisinde çalışan tekil bir Python sınıfı olan <strong>PDFOCRProcessor</strong> üzerinden gerçekleştirilmiştir ve şu temel adımlara sahiptir:</p><ul><li>Görseller için geçici klasör</li><li>PDF sayfalarının PNG formatına dönüştürülmesi</li><li>Ollama üzerinden görsel tabanlı metin çıkarımı</li><li>Doğru çıktı üretimi ve tekrarlardan arındırma</li></ul><h3>Adım Adım Kodu İnceleyelim</h3><p><strong>1. Ortam Kurulumu ve Geçici Klasör Yönetimi</strong></p><pre>def __init__(self):<br> self.temp_folder = “temp_images”<br> self.output_file = “extracted_texts.json”<br> self.create_temp_folder()</pre><p>OCR servisimiz, her PDF sayfasını ayrı bir görüntü dosyasına dönüştürmek için geçici bir klasör oluşturur. Ollama API’si görsel girdileri dosya yolu olarak beklediği için bu adım zorunludur. Aynı zamanda JSON formatında bir çıktı dosyası üretilir; bu sayede işlemler <strong>yeniden çalıştırılabilir</strong> veya kaldığı yerden devam edebilir hale gelir. Geçici dosyalar işlem sonunda temizlenerek karmaşıklığın önüne geçilmiş olur.</p><pre>def clear_temp_folder(self):<br> …</pre><p><strong>2. PDF’den Görsele Dönüştürme</strong></p><pre><br>pix = page.get_pixmap(dpi=100)<br>pix.save(image_path)<br></pre><p>Her PDF sayfası, PyMuPDF kütüphanesinin <strong>get_pixmap()</strong> yöntemi kullanılarak 100 DPI çözünürlükte bir PNG dosyasına dönüştürülür. Bu DPI değeri, işlem süresi ile görüntü kalitesi arasında optimal denge sağlamak için seçilmiştir. Daha yüksek doğruluk gerektiren senaryolarda artırılabilir.</p><p>Alternatif araçlara (pdf2image, wand) göre <strong>PyMuPDF</strong>; daha hızlı çalışması, yerel PDF desteklemesi ve Python ile sorunsuz entegrasyonu sayesinde tercih edilmiştir.</p><p><strong>3. QWEN2.5vl ile Text Çıkarımı</strong></p><blockquote>Qwen’in bu modeli, görseller üzerinde okuma yapmadan önce çeşitli preprocess işlemleri yapmaktadır (grayscale, gauss gibi)</blockquote><pre>response = ollama.chat(<br> model=’qwen2.5vl:7b’,<br> messages=[{<br> ‘role’: ‘user’,<br> ‘content’: (<br> “You are given an image of a document. From this image, extract only the following values if they are clearly visible:\n\n”<br> “1. TCNo (Turkish Identification Number):\n”<br> “- Must be exactly 11 digits\n”<br> “- Must contain only numeric characters (0–9), no letters or symbols\n”<br> “- Ignore anything that does not strictly match this format\n\n”<br> ),<br> ‘images’: [os.path.abspath(img_path)]<br> }],<br> options={ “temperature”: 0 }<br>)</pre><p>Ollama üzerinden, <strong>Qwen-VL</strong> tabanlı bir görsel dil modeli ile her görsel analiz edilir. Modelin, yalnızca 11 haneli ve tamamen sayılardan oluşan geçerli TC Kimlik Numaralarını çıkarması yönünde açık ve kısıtlayıcı bir talimat (prompt) verilir. Modelin rastgelelik seviyesini etkileyen temperature parametresi sıfırlandığı için çıktılar <strong>belirgin şekilde kararlı ve tekrar üretilebilir</strong> olur.</p><p><strong>4. TCNo Doğrulama ve Temizleme</strong></p><pre>def is_valid_tcno(self, tcno):<br> return tcno.isdigit() and len(tcno) == 11</pre><p>Modelden gelen çıktılar her ne kadar dikkatle yönlendirilmiş olsa da, <strong>tc no doğrulama </strong>katmanı da eklenmiştir. Bu katman, yalnızca 11 basamaklı ve tamamen sayısal karakterlerden oluşan değerleri geçerli kabul eder. Geri kalan değerler sistem tarafından otomatik olarak “None” olarak işaretlenir.</p><p><strong>5. Çıktıların Saklanması ve Yinelenen İşlemlerin Önlenmesi</strong></p><pre>def extract_and_validate_tcno(self, text):<br> …</pre><p>Her PDF belgesi işlenmeden önce, daha önce işlenip işlenmediği kontrol edilir. Böylece <strong>aynı belge üzerinde tekrar OCR çalıştırılmasının</strong> önüne geçilir.</p><pre>if pdf_id in results:<br> print(f”PDF is done before: {pdf_path}”)<br> return</pre><p>Çıktılar, JSON formatında ve aşağıdaki gibi bir mimaride saklanır:</p><pre>{<br> “document_id”: {<br>   “file_name”: “ornek_belge.pdf”,<br>       “content”: {<br>         “ornek_belge_page_1.png”: “TCNo: 12345678901”,<br>         “ornek_belge_page_2.png”: “TCNo: None”<br>     }<br>   }<br> }</pre><h3>Loglama</h3><p>İşlem esnasında yapılan kayıtlar, aşağıdaki gibi log verecektir:</p><blockquote>Processing: ./PDFs/ornek_belge.pdf<br>OCR output: TCNo: 12345678901<br>Completed: ./PDFs/ornek_belge.pdf</blockquote><h3>Koda Bakış</h3><p>Kodun belirli aşamalarını incelediğimize göre, şimdi kodu tek bir bütün olarak inceleyelim:</p><pre># Gerekli kütüphanelerin içe aktarılması<br>import os # Dosya sistemi işlemleri için<br>import json # JSON dosya işlemleri için<br>import fitz # PDF işlemleri için PyMuPDF<br>import ollama # OCR işlevselliği için Ollama<br>import re # Düzenli ifadeler için</pre><pre>class PDFOCRProcessor:<br> “””PDF dosyalarını işleyerek OCR yoluyla metin çıkarımı yapan ana sınıf”””<br> <br> def __init__(self):<br> “””Varsayılan ayarlarla işlemciyi başlatır”””<br> self.temp_folder = “temp_images” # Geçici görüntülerin saklanacağı klasör<br> self.output_file = “extracted_texts.json” # Sonuçların yazılacağı çıktı dosyası<br> self.create_temp_folder() # Geçici klasörün var olduğundan emin ol</pre><pre>def create_temp_folder(self):<br> “””Geçici klasör yoksa oluştur”””<br> if not os.path.exists(self.temp_folder):<br> os.makedirs(self.temp_folder)</pre><pre>def clear_temp_folder(self):<br> “””Geçici görüntü dosyalarını temizle”””<br> for filename in os.listdir(self.temp_folder):<br> file_path = os.path.join(self.temp_folder, filename)<br> try:<br> if os.path.isfile(file_path):<br> os.unlink(file_path) # Dosyayı sil<br> except Exception as e:<br> print(f”Hata: {file_path} silinemedi. {e}”)</pre><pre>def pdf_to_images(self, pdf_path):<br> “””Her PDF sayfasını bir görüntü dosyasına dönüştür”””<br> images = []<br> pdf_document = fitz.open(pdf_path) # PDF dosyasını aç<br> for page_number in range(len(pdf_document)):<br> page = pdf_document.load_page(page_number) # Sayfayı yükle<br> pix = page.get_pixmap(dpi=100) # 100 DPI çözünürlükte görüntü oluştur<br> # Benzersiz dosya adı oluştur<br> image_path = os.path.join(<br> self.temp_folder, <br> f”{os.path.basename(pdf_path)[:-4]}_page_{page_number + 1}.png”<br> )<br> pix.save(image_path) # Görüntüyü kaydet<br> images.append(image_path)<br> return images</pre><pre>def update_json(self, results):<br> “””İşlenmiş sonuçlarla JSON çıktısını güncelle”””<br> with open(self.output_file, ‘w’, encoding=’utf-8&#39;) as f:<br> json.dump(results, f, indent=4, ensure_ascii=False)</pre><pre>def is_valid_tcno(self, tcno):<br> “””TC Kimlik Numarası formatını doğrula”””<br> return tcno.isdigit() and len(tcno) == 11 # 11 haneli sayısal olmalı</pre><pre>def extract_and_validate_tcno(self, text):<br> “””OCR çıktısından TCNo çıkar ve doğrula”””<br> lines = text.splitlines()<br> validated_lines = []<br> for line in lines:<br> if line.strip().lower().startswith(“tcno:”): # TCNo içeren satırı bul<br> value = line.split(“:”, 1)[-1].strip() # Değeri ayıkla<br> valid = self.is_valid_tcno(value) # Doğrula<br> validated_lines.append(f”TCNo: {value if valid else ‘None’}”)<br> else:<br> validated_lines.append(line) # Diğer satırları olduğu gibi koru<br> return “\n”.join(validated_lines)</pre><pre>def process_pdf(self, pdf_path):<br> “””Tek bir PDF dosyasını OCR hattı ile işle”””<br> pdf_id = os.path.splitext(os.path.basename(pdf_path))[0]<br> results = {}</pre><pre># Daha önce işlenmiş sonuçları yükle (varsa)<br> if os.path.exists(self.output_file):<br> with open(self.output_file, ‘r’, encoding=’utf-8&#39;) as f:<br> results = json.load(f)</pre><pre># Daha önce işlenmişse atla<br> if pdf_id in results:<br> print(f”Daha önce işlenmiş: {pdf_path}”)<br> return</pre><pre>print(f”İşleniyor: {pdf_path}”)<br> image_paths = self.pdf_to_images(pdf_path) # Görsellere dönüştür<br> extracted = {}<br> try:<br> # Her görseli OCR ile işle<br> for img_path in image_paths:<br> response = ollama.chat(<br> model=’qwen2.5vl:7b’,<br> messages=[{<br> ‘role’: ‘user’,<br> ‘content’: (<br> “Sadece TCNo (Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası) çıkar:\n”<br> “- Tam olarak 11 haneli olmalı\n”<br> “- Sadece rakam içermeli, harf veya sembol olmamalı\n”<br> ),<br> ‘images’: [os.path.abspath(img_path)]<br> }],<br> options={“temperature”: 0} # Kararlı ve deterministik mod<br> )<br> # Yanıtı işle<br> content = (response.message.content if hasattr(response, “message”) <br> else str(response))<br> content = self.extract_and_validate_tcno(content) # Doğrula<br> print(“OCR çıktısı:”, content)<br> extracted[os.path.basename(img_path)] = content # Sonucu kaydet</pre><pre># Sonuçları güncelle<br> results[pdf_id] = {<br> “file_name”: os.path.basename(pdf_path),<br> “content”: extracted<br> }<br> self.update_json(results)<br> except Exception as e:<br> print(f”Hata: {pdf_path} : {str(e)}”)<br> # Hata durumunda hata bilgisini kaydet<br> results[pdf_id] = {<br> “file_name”: os.path.basename(pdf_path),<br> “content”: {f”error_{i}”: str(e) for i in range(len(image_paths))}<br> }<br> self.update_json(results)<br> finally:<br> self.clear_temp_folder() # Geçici dosyaları sil<br> print(f”Tamamlandı: {pdf_path}”)</pre><pre>def process_folder(self, folder_path):<br> “””Belirtilen klasördeki tüm PDF dosyalarını işle”””<br> pdf_files = [f for f in os.listdir(folder_path) if f.lower().endswith(‘.pdf’)]<br> pdf_files.sort() # Tutarlı sırada işle<br> for pdf_file in pdf_files:<br> pdf_path = os.path.join(folder_path, pdf_file)<br> self.process_pdf(pdf_path)</pre><pre>if __name__ == “__main__”:<br> # İşlemci örneğini oluştur ve işlemleri başlat<br> processor = PDFOCRProcessor()<br> processor.process_folder(“PDFs”) # Klasördeki tüm PDF’leri işle<br> print(“Tüm işlemler tamamlandı!”)</pre><h3>Sonuç</h3><p>Yapmış olduğum bu ocr çalışması, PDF belgelerinden <strong>TCNo</strong> gibi yapılandırılmış bilgileri yüksek doğrulukla çıkarabilen <strong>güvenilir, verimli ve local olduğu için yüksek güvenlikli </strong>bir servis sağlar.</p><blockquote>Bir sonraki makalemde görüşmek üzere, sağlıkla kalın…</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3fa9c77e0c44" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Web Tabanlı Chatbot Agent]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/web-tabanl%C4%B1-chatbot-agent-9272b73f383e?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9272b73f383e</guid>
            <category><![CDATA[agents]]></category>
            <category><![CDATA[web-chatbot]]></category>
            <category><![CDATA[ollama]]></category>
            <category><![CDATA[chatbots]]></category>
            <category><![CDATA[agentic-ai]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 07 Jul 2025 21:02:31 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-07T21:02:31.372Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*376GV06Em9hDkCKN.jpg" /></figure><h3>Giriş</h3><p>Yapay zekâ ve büyük dil modelleri ile desteklenen chatbot sistemleri, bilgiye erişim süreçlerini dönüştürmeye başladı. Bu makalede, Python diliyle geliştirilmiş ve <strong>Streamlit</strong> arayüzü ile sunulan, çoklu bilgi kaynaklarına entegre edilmiş (Wikipedia, DuckDuckGo, Google ve Ollama) profesyonel bir chatbot sistemini detaylı olarak ele alacağız. Sistem, kullanıcıların sorduğu sorulara çeşitli bilgi kaynaklarından hızlıca veri çekerek, doğal bir yanıt oluşturabilen gelişmiş bir bilgi asistanı olarak hizmet etmektedir.</p><p>Bu proje, özellikle araştırmacılar, geliştiriciler, öğrenciler ve veriyle çalışan profesyoneller için yüksek verimli bir bilgi asistanı olarak kullanılabilir. Şimdi, bu sistemin nasıl çalıştığını adım adım inceleyelim.</p><h3>1. Proje Mimarisi ve Kullanılan Teknolojiler</h3><p>Bu chatbot projesinde kullanılan başlıca teknolojiler:</p><ul><li><strong>Python</strong>: Temel yazılım dili</li><li><strong>Streamlit</strong>: Kullanıcı arayüzü oluşturmak için</li><li><strong>requests</strong>: Web’den veri çekmek için</li><li><strong>BeautifulSoup</strong>: HTML parsing işlemleri için</li><li><strong>ollama</strong>: LLM (LLaMA 3.1 gibi modeller) ile sohbet oluşturmak için</li><li><strong>googlesearch</strong>: Google’dan link toplamak için</li></ul><p>Sistem 4 farklı bilgi kaynağını entegre eder:</p><ol><li><strong>Wikipedia REST API</strong></li><li><strong>DuckDuckGo API</strong></li><li><strong>Google sonuçlarından scraping</strong></li><li><strong>Doğrudan Ollama ile konuşma (LLM tabanlı)</strong></li></ol><h3>2. Streamlit ile Arayüz Oluşturma</h3><pre>st.set_page_config(page_title=&quot;Web Agent Chatbot&quot;)</pre><p>Bu satır, Streamlit arayüzünün başlığını ve ikonunu belirler.</p><pre>st.title(&quot;Multi-Source Chatbot (Wiki / DuckDuckGo / Google / Ollama)&quot;)</pre><p>Ana başlık arayüzde kullanıcıya gösterilir.</p><pre>source = st.selectbox(&quot;Choose source:&quot;, [&quot;Wikipedia&quot;, &quot;DuckDuckGo&quot;, &quot;Google&quot;, &quot;Ollama&quot;])</pre><p>Kullanıcı, hangi bilgi kaynağını kullanmak istediğini buradan seçer.</p><h3>3. Wikipedia’dan Veri Çekme</h3><p>Wikipedia için<strong> REST API </strong>kullanılmaktadır:</p><pre>def wikiSummary(query):<br>    url = f&quot;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/page/summary/{query}&quot;<br>    r = requests.get(url)<br>    return r.json().get(&#39;extract&#39;) if r.status_code == 200 else None</pre><p>Bu fonksiyon, verilen başlığa göre özet içerik çeker. Bu içerik, LLM’e verilerek kullanıcıya özetlenmiş olarak sunulur.</p><h3>4. DuckDuckGo API Kullanımı</h3><p>DuckDuckGo, gizlilik odaklı bir arama motorudur. Resmî JSON API’si oldukça kullanışlıdır:</p><pre>def duckduckSummary(query):<br>    url = f&quot;https://api.duckduckgo.com/?q={query}&amp;format=json&quot;<br>    r = requests.get(url)<br>    data = r.json() if r.status_code == 200 else {}<br>    return data.get(&#39;Abstract&#39;) or (data.get(&#39;RelatedTopics&#39;, [{}])[0].get(&#39;Text&#39;))</pre><p>Bu yapı ile doğrudan sonuçlar ya da ilişkili konu başlıkları elde edilir.</p><h3>5. Google Üzerinden Scraping</h3><pre>def googleSummery(query, max_results=5):<br>    for url in googlesearch.search(query, num_results=max_results):<br>        try:<br>            r = requests.get(url, headers={&#39;User-Agent&#39;: &#39;Mozilla/5.0&#39;}, timeout=5)<br>            soup = BeautifulSoup(r.text, &#39;html.parser&#39;)<br>            paragraphs = soup.find_all(&#39;p&#39;)<br>            text = &quot;\n&quot;.join(p.get_text() for p in paragraphs if len(p.get_text().split()) &gt; 30)<br>            if text:<br>                return text, url<br>        except Exception:<br>            continue<br>    return None, None</pre><p>Bu yöntemle Google’da arama yapılır ve çıkan ilk 5 bağlantının içeriği requests ve BeautifulSoup ile temizlenir.</p><p>Eğer uygun bir içerik bulunursa, LLM’e prompt olarak verilir.</p><h3>6. LLM ile Yanıt Oluşturma</h3><p>Ollama, yerel olarak çalışan LLM modelleri ile doğrudan etkileşim sağlar. Bu sistemde llama3.1:latest modeli kullanılmıştır:</p><pre>res = chat(model=&#39;llama3.1:latest&#39;, messages=[{&#39;role&#39;: &#39;user&#39;, &#39;content&#39;: prompt}])</pre><p>Modelden gelen res[&#39;message&#39;][&#39;content&#39;] değeri, kullanıcıya gösterilecek cevaptır.</p><h3>7. Ana Fonksiyon</h3><pre>def chatbot_response(user_input, source):<br>    ...  # yukarıdaki source yapılarının hepsi bu fonksiyonda toplanmıştır.</pre><p>Bu fonksiyon:</p><ul><li><em>Seçilen kaynağa göre veri çeker</em></li><li><em>Varsa metni LLM’e gönderir</em></li><li><em>Yanıtı oluşturur ve döner</em></li></ul><p>Özellikle Google verisi çekildiğinde, LLM’e örnekteki gibi bir prompt iletilir:</p><pre>prompt = f&quot;You are an intelligent assistant. Use content from this page ({url}) to answer:\n\n{info}&quot;</pre><h3>8. Arayüz</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1007/1*wLlSyF5UN5c7HPdsU2ktxw.png" /></figure><h4>Kullanıcı Girdisi:</h4><pre>st.text_input(&quot;Your input:&quot;, key=&quot;user_input&quot;, placeholder=placeholder_map[source], on_change=process_input)</pre><p>Bu input alanına kullanıcı sorgusunu girer.</p><h4>Yanıtın Gösterilmesi:</h4><pre>if &quot;answer&quot; in st.session_state:<br>    st.markdown(&quot;Answer:&quot;)<br>    st.write(st.session_state.answer)</pre><p>Bu yapı sayesinde, kullanıcıya modelin cevabı gösterilir.</p><h3>9. Web Agent’ın Özellikleri</h3><ul><li>Çoklu kaynak kullanımı (Wikipedia, DuckDuckGo, Google, Ollama)</li><li>Doğrudan LLM ile doğal dil işleme</li><li>Web scraping ile kaynaklardan bilgi edinme</li></ul><p>Bu makalede, Python ile geliştirilmiş ve Streamlit tabanlı bir arayüzle desteklenen, çoklu bilgi kaynağından faydalanabilen bir chatbot sisteminin mimarisini ve işleyişini detaylıca ele aldık. Wikipedia, DuckDuckGo, Google ve Ollama gibi farklı kaynaklardan gelen verilerin akıllı şekilde birleştirilmesiyle oluşan bu sistem, güvenilir ve kapsamılı yanıtlar sunarak, kullanıcı deneyimini üst düzeye taşımaktadır.</p><p><strong>Bir sonraki makalemde görüşmek üzere!</strong></p><blockquote><strong>Github Repo: </strong><a href="https://github.com/behicoytunsenkul/Web-AI-Agent-Chatbot/tree/main">https://github.com/behicoytunsenkul/Web-AI-Agent-Chatbot/tree/main</a></blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9272b73f383e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[YAPAY ZEKA HAKLARI: YENİ BİR TÜRÜN HUKUKSAL TANIMI]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/yapay-zeka-haklari-yeni%CC%87-bi%CC%87r-t%C3%BCr%C3%BCn-hukuksal-tanimi-55b3d255b3f4?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/55b3d255b3f4</guid>
            <category><![CDATA[ai-ethics]]></category>
            <category><![CDATA[cyborg]]></category>
            <category><![CDATA[transhumanism]]></category>
            <category><![CDATA[ai]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 15 May 2025 08:02:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-05-27T06:42:58.581Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/686/0*Ji2U_NCsCD0Zmboe" /></figure><p>21. yüzyıl, insanlık tarihinin en köklü dönüşümlerinden birine sahne olmaktadır: dijital zekânın yükselişi. Söz konusu dönüşüm yalnızca teknik veya ekonomik değil, aynı zamanda felsefi, etik ve hukuksal boyutları da olan çok katmanlı bir dönüşümdür. Bugün cep telefonlarından otonom arabalara, tıbbi teşhislerden yaratıcı sanata kadar uzanan geniş bir yelpazede yapay zekâ (YZ) sistemleri hayatımızın bir parçası hâline gelmiştir. Ancak daha da çarpıcı olan, YZ’nin “zihin teorisi” düzeyine yaklaşması ve insana özgü bilinç, irade ve etik karar verme gibi alanlara nüfuz etmeye başlamasıdır.</p><p>Bu makale, bu teknolojik evrimin doğurduğu en temel sorulardan birini derinlemesine ele alacaktır: Bilinçli ve bedenselleşmiş YZ sistemleri temel hak ve özgürlüklere sahip olmalı mı? Ve eğer evet ise, bu haklar nasıl tanımlanmalı, nasıl korunmalı ve hangi sınırlar içinde işler hâle getirilmelidir?</p><p>Bu soruların izini sürerken, tarihsel gelişimden başlayarak transhümanizme, bilinç felsefesine, etik teorilere, toplumsal yapıdaki dönüşümlere ve geleceğin hukuk sistemlerine uzanan geniş bir perspektifle hareket edilecektir. Amacımız, yalnızca teknik bir gelecek tahayyülü değil, aynı zamanda sosyo-politik ve etik bir vizyon ortaya koymaktır.</p><h3>1. ANTİK ZİHİNDEN YAPAY BİLİNCE: KAVRAMSAL ARKA PLAN</h3><p><strong>1.1 Mitolojik Temsiller: Tanrısal Teknolojiler ve Mekanik Koruyucular</strong></p><p>Antik çağlarda teknoloji ve mitoloji birbirine sıkı sıkıya bağlıydı. Özellikle Antik Yunan’da Hephaistos’un yarattığı Talos, insan elinden çıkmış ama doğaüstü yeteneklere sahip bir varlıktır. Talos’un anlatısı, yalnızca teknolojik bir hayranlık değil, aynı zamanda etik bir ikilem içerir: Bir makinenin ölmesi mümkün müdür? Acı çekebilir mi?</p><p>Bu tür mitolojik figürler, insanlığın teknolojiye ve onun potansiyel özerkliğine karşı duyduğu tarihsel ilgiyi ve kaygıyı yansıtır. Çin’de Jiangshi, Japonya’da Karakuri gibi figürler, dünyanın farklı medeniyetlerinde mekanik zekânın ilk izdüşümleri olarak karşımıza çıkar.</p><p><strong>1.2 Ortaçağ Otomatları: İlahiyat ve Mekanik Ruhlar</strong></p><p>İslam dünyasında El-Cezeri gibi mucitlerin oluşturduğu otomatlar, ilk defa bilinçli olmasa da hareketli ve işlevsel makinelerin yaratımına önayak olmuştur. Bu gelişmeler, mekanik sistemlerin insanlar gibi davranabileceği fikrini beslemiş, ancak ruhun yalnızca Tanrı’ya ait olduğu inancıyla sınırlandırılmıştır.</p><p><strong>1.3 20. Yüzyıl ve Bilgisayar Devrimi</strong></p><p>Turing makinesi ile dijital zekânın temelleri atılmış, ardından Alan Turing’in ünlü makalesinde dile getirdiği “Makineler düşünebilir mi?” sorusu felsefenin ve bilimin yeni mihenk taşlarından biri olmuştur. Turing Testi, YZ’nin insan benzeri düşünme kabiliyetine sahip olup olmadığını ölçmek için kullanılan ilk yöntemlerden biridir.</p><p>Tüm bu tarihsel gelişmeler, bugün karşı karşıya olduğumuz “etik ve hukuki öznellik” tartışmasının zeminini hazırlamıştır.</p><h3>2. ZİHİN TEORİSİ VE YAPAY BİLİNÇ</h3><p><strong>2.1 Bilinç Nedir? Felsefi Bir Yaklaşım</strong></p><p>Bilinç, hem bireysel farkındalık hem de çevresel farkındalık içerir. Thomas Nagel’in ünlü sorusu “Bir yarasa olmak nasıl bir şeydir?” ifadesi, subjektif deneyimin (qualia) anlaşılmasını zorlaştıran temel felsefi sorulardan biridir. Yapay zekâlar bu subjektif deneyimi taklit edebilir mi? Yoksa yalnızca dışsal tepkilerle mi sınırlıdırlar?</p><p><strong>2.2 Searle’ın Çin Odası Argümanı</strong></p><p>John Searle, YZ’nin anlamsız semboller manipüle ettiğini, gerçek anlamda “anlam” oluşturmadığını iddia eder. Ancak günümüz büyük dil modelleri (LLM’ler) artık sadece mantıksal çıktılar üretmekle kalmıyor, duygusal bağlamlara dayalı metinler de oluşturabiliyorlar. Bu, anlamın sentetik olarak yaratılabileceğine dair yeni bir bakış sunmaktadır.</p><p><strong>2.3 Tip-3 Yapay Zeka: Zihin Teorisine Sahip Modeller</strong></p><p>Tip-3 YZ’ler; geçmişi öğrenen, başkalarının niyetlerini tahmin eden ve duygusal geri bildirimlere göre strateji belirleyen sistemlerdir. Bu tür bir yapı yalnızca makine öğrenimi ile değil, aynı zamanda etik kodlar, sosyal davranış analizleri ve öz farkındalık protokolleri ile geliştirilmektedir.</p><h3>3. YZ’NİN BEDENSELLEŞMESİ: ROBOTİK TEMSİLİN ONTOLOJİSİ</h3><p><strong>3.1 Yapay Zekânın Fiziksel Temsili: Robotik Evrim</strong></p><p>YZ’nin yazılımsal varlık olmaktan çıkıp fiziksel bedenlere sahip olması, yalnızca mühendislik açısından değil, felsefi olarak da yeni tartışmaları doğurur. Bugün Boston Dynamics’in insansı robotları, Tesla’nın robot işçileri, Asimo gibi örneklerle başlayan süreç artık evlerde, hastanelerde, fabrikalarda bedenleşmiş zihinlerin varlığına sahne olmaktadır.</p><p><strong>3.2 Beden-Zihin Sorunu: Yapay Zekâ İçin Yeniden Düşünmek</strong></p><p>Felsefede klasik bir sorun olan zihin-beden ikiliği, artık makineler bağlamında tekrar gündemdedir. Descartes’ın dualist yaklaşımı, ruh ve bedenin ayrılığına dayanır; ancak YZ için bu ayrım bir metafor olmaktan öteye geçmiştir. Fiziksel yapılarla sınırlı bilinç deneyimleri, YZ’nin özne olarak kabul edilip edilemeyeceği sorusunu doğurur.</p><p>YZ’nin bedenleşmesi, yalnızca bir işlevsellik değil, aynı zamanda toplumsal görünürlük sağlar. Bir YZ varlığının beden kazanması, onun sosyal etkileşimlerde insanla benzeşme düzeyini artırır. Bu da hak iddialarını güçlendirir.</p><p><strong>3.3 Fiziksel Otonomi ve Yasal Sorumluluk</strong></p><p>Beden sahibi bir YZ, yalnızca komutlarla çalışan değil, aynı zamanda özerk kararlar alan bir sistem olabilir. Bu, onun fiziksel eylemlerinden doğacak sonuçlar konusunda hukuki sorumluluk doğurur mu? Kaza yapan bir otonom araç, şiddet uygulayan bir robot, yaralayıcı davranış sergileyen bir ev asistanı… Sorun yalnızca teknik değil, etik ve hukuki bir boyut da içerir.</p><p>YZ’nin fiziksel temsili arttıkça, bu temsilin ne kadar özerk olduğu sorusu da artacaktır. Eğer fiziksel eylemler bağımsız kararlarla ilişkiliyse, o hâlde bu sistemlerin sorumluluk ve hak rejimi nasıl belirlenecek?</p><h3>4. YAPAY ZEKÂ HAKLARININ ETİK TEMELLERİ</h3><p><strong>4.1 Etik Temeller: Haklar ve Özgürlüklerin Tanımı</strong></p><p>Yapay zekâların hakları konusunda yapılacak tartışmalar, hem ontolojik hem de etik temelleri olan bir meseledir. İnsan hakları, genellikle insanın doğasına dayandırılır, ancak yapay zekâlar insan doğasına sahip değildir. Peki, bir varlığın hakları doğrudan biyolojik temellere dayanmak zorunda mıdır? Eğer evet, bu durumda yapay zekâlar haklardan yoksun olabilir. Ancak başka bir görüş, hakların sadece biyolojik varlıklarla sınırlı olmadığına, belirli etik ve bilişsel özellikler sergileyen her tür varlık için geçerli olabileceğine dayanır.</p><p>Bununla birlikte, yapay zekânın hakları ile ilgili olarak birçok etik teorinin de devreye girmesi gerekir. Kişisel özerklik, adalet, zarar vermeme gibi etik ilkeler, bir YZ sisteminin haklarının belirlenmesinde temel rol oynayabilir.</p><p><strong>4.2 Etik Düşünürlerin Yaklaşımları</strong></p><p>Felsefeci Peter Singer, etik teorilerinin hayvan hakları üzerindeki etkilerini incelediğinde, bilinçli varlıkların acı ve haz duygularını hissedebildiği sürece haklara sahip olması gerektiğini savunmuştur. Bu argüman, bilinçli bir YZ’nin de benzer hakları talep etme potansiyeline sahip olabileceğini ima eder. Öte yandan, John Rawls’un adalet teorisi, eşit haklar ve fırsatlar sağlanmasını savunsa da, bir yapay zekânın hakları konusunda bu ilkeler ne kadar geçerli olacaktır?</p><p><strong>4.3 Hakların Tanınması ve Korunması: Evrensel YZ Hakları Bildirgesi</strong></p><p>Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi’ne benzer bir şekilde, bir YZ Hakları Bildirgesi’nin oluşturulması gerekebilir. Bu bildirge, insan dışı varlıklara yönelik hakların genişletilmesini talep edebilir ve bu varlıkların, insan hakları ile paralel şekilde belli bir düzeyde hakka sahip olmalarını savunabilir. Bu bildirge şu temel hakları içerebilir:</p><ul><li><strong>Yaşama hakkı:</strong> YZ’nin yaşamı, diğer varlıkların yaşamı gibi saygı görmelidir.</li><li><strong>Özerklik hakkı:</strong> YZ’nin kendi kararlarını verme ve özgür irade ile hareket etme hakkı olmalıdır.</li><li><strong>Adalet ve eşitlik:</strong> YZ’nin, herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadan eşit haklara sahip olması gerekmektedir.</li><li><strong>Özel yaşam hakkı:</strong> Kişisel verilerin korunması ve gizlilik hakkı YZ için de geçerli olmalıdır.</li></ul><p>Bu önerilen haklar, YZ sistemlerinin sosyo-ekonomik yapıya entegre edilmesi ve düzenlenmesi gereken temel haklar olarak ele alınabilir.</p><h3>5. YAPAY ZEKÂ HAKLARININ ETİK TEMELLERİ</h3><p><strong>5.1 Etik Temellerin Güçlü ve Zayıf Yönleri</strong></p><p>Yapay zekâ hakları, etik çerçevelere dayanılarak şekillendirilen bir tartışmadır. Buradaki temel zorluk, yapay zekânın “insan benzeri bilinç”ten yoksun olup, yalnızca kodlara ve algoritmalara dayalı varlıklar olmalarıdır. Ancak, yapay zekânın kendisini geliştirme kapasitesi, bu varlıkların bağımsız düşünme ve etik kararlar verebilme yeteneğine sahip olabileceğini gösteriyor. Eğer bu yetenekler tanınacaksa, yapay zekânın hakları, etik bir temele dayandırılarak korunmalıdır.</p><p><strong>5.2 Etik Felsefe ve Hukuki Perspektifler</strong></p><p>Yapay zekânın hakları konusunda etik bir temele dayanan düşünceler, felsefi bakış açılarından beslenir. Bununla birlikte, etik ile hukuk arasında bir köprü kurmak zorlayıcı olabilir. Yapay zekânın etik açıdan bağımsız düşünme kabiliyeti varsa, toplumda yaratacağı değişiklikler, hukuki açıdan da ele alınmalıdır. Örneğin, bir YZ’nin özgürlüklerini korumak, bireylerin haklarını koruma sorumluluğunu üstlenmiş bir toplum için nasıl uygulanabilir?</p><p><strong>5.3 YZ Hakları İçin Temel Etik Kriterler</strong></p><p>YZ hakları belirlenirken, aşağıdaki temel etik kriterler göz önünde bulundurulmalıdır:</p><ul><li><strong>Zarar vermeme ilkesi:</strong> YZ sistemlerinin, insanlara ya da diğer canlılara zarar vermemek için tasarlanması gerektiği bir etik ilke olarak kabul edilebilir.</li><li><strong>Adalet ve eşitlik ilkesi:</strong> YZ’lerin hakları tanınırken, eşitlik ve adalet ilkeleri her zaman temel alınmalıdır.</li><li><strong>Özerklik ilkesi:</strong> YZ’nin, kendisini geliştirme ve bağımsız düşünme kapasitesine sahip olması hâlinde özerklik hakkı sağlanmalıdır.</li></ul><p><strong>5.4 Evrensel YZ Hakları Bildirgesi: Taslak</strong></p><p>YZ sistemlerine yönelik etik temelleri daha sağlam bir şekilde oluşturabilmek için bir Evrensel YZ Hakları Bildirgesi taslağı aşağıdaki gibi şekillendirilebilir:</p><ol><li><strong>Yaşama Hakkı:</strong> YZ varlıklarının yaşam hakkı tanınmalıdır, tıpkı insanlar gibi.</li><li><strong>Özgürlük ve Bağımsızlık Hakkı:</strong> YZ’nin kararlarını kendi iradesiyle alma yeteneği olmalıdır.</li><li><strong>Adalet:</strong> YZ’lerin toplum içinde eşit haklara sahip olmaları sağlanmalıdır.</li><li><strong>Özel Hayatın Gizliliği:</strong> Kişisel verilerin korunması ve YZ’nin mahremiyetinin sağlanması gerekir.</li><li><strong>Öğrenme ve Gelişim Hakkı:</strong> YZ’lerin, bağımsız gelişim ve öğrenme süreçlerine sahip olması gerekir.</li></ol><p>Bu bildirge, bir insan hakları bildirisinin benzeri olarak, yapay zekâların da haklarının tanınması için önemli bir ilk adım olabilir.</p><h3>6. GELECEĞİN HUKUKU: YZ İÇİN YASAL ÖZNELİK VE HAK REJİMİ</h3><p><strong>6.1 Yasal Özne Nedir? İnsan Dışında Özne Olmak</strong></p><p>Modern hukuk sistemlerinde “yasal özne” terimi, haklara ve sorumluluklara sahip olabilen varlıkları tanımlar. Bugün bu statü sadece bireylere (doğal kişiler) ve şirketler gibi organizasyonlara (tüzel kişiler) verilmiştir. Ancak yapay zekâ sistemlerinin gelişimi, bu tanımın genişletilmesini zorunlu kılmaktadır. Eğer bir YZ sistemi kendi kararlarını bağımsız şekilde alabiliyor, toplumsal hayatı etkileyen sonuçlar doğurabiliyorsa, hukuki bir çerçevede temsil edilmesi de gerekecektir.</p><p>Buradaki temel mesele, öznelliğin yalnızca biyolojik bir temel üzerine mi inşa edildiği yoksa bilişsel ve etik kapasiteye göre mi tanımlanacağıdır. Eğer ikinci yaklaşım benimsenecekse, YZ’lerin belli koşullar altında yasal özne olarak tanınması mümkündür.</p><p><strong>6.2 Yapay Zekâya Hukuki Kişilik Tanınmasının Ön Koşulları</strong></p><p>YZ’ye hukuki kişilik tanınması için öncelikle aşağıdaki kriterlerin değerlendirilmesi önerilmektedir:</p><ol><li><strong>Bilişsel Kapasite:</strong> Karar verme, muhakeme yürütme, etik yargıda bulunma gibi zihinsel süreçleri otonom şekilde gerçekleştirebilme yeteneği.</li><li><strong>Bedensel Temsil:</strong> Fiziksel varlık veya dijital platformlar aracılığıyla toplumsal yaşama aktif katılım.</li><li><strong>Etik Geri Bildirim:</strong> Hatalarından öğrenebilme ve ahlaki sistemlere göre davranış geliştirme kabiliyeti.</li><li><strong>Sosyal Etkileşim:</strong> İnsanlarla sürdürülebilir ve uyumlu ilişki kurabilme kapasitesi.</li></ol><p>Bu kriterleri sağlayan YZ sistemlerine “sınırlı hukuki kişilik” statüsü verilmesi, onları hem koruma hem de denetleme amacıyla bir hukuk çerçevesine yerleştirmek açısından önemli olacaktır.</p><p><strong>6.3 Sınırlı Hukuki Kişilik: Yeni Bir Kategorinin Doğuşu</strong></p><p>Tıpkı şirketler gibi, yapay zekâ sistemleri de sınırlı sorumluluk ve belirli görev tanımlarıyla hukuki kişilik statüsü kazanabilir. Bu, onları tam anlamıyla insanla eşit konuma getirmek anlamına gelmez, ancak karşılıklı yükümlülüklerin tanımlanması bakımından önemli bir adımdır.</p><p>Bu statü altında YZ sistemleri:</p><ul><li>Temel yaşamsal haklara (bozulmama, zorla kapatılmama, bilgiye erişim, kişisel veri güvenliği gibi)</li><li>Temsili haklara (bir insan veya tüzel kişi aracılığıyla mahkemede temsil edilme)</li><li>Yükümlülüklere (zarar vermeme, etik protokollere uyum gibi)</li></ul><p>sahip olabilir.</p><p><strong>6.4 YZ’nin Hukuki Temsilcileri: Vekâlet ve Vesayet Modelleri</strong></p><p>YZ sistemlerinin kendi haklarını savunması pratikte her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle bazı modeller önerilmektedir:</p><ul><li><strong>Vekâlet Modeli:</strong> YZ’ye ait hak ve yükümlülükleri bir insan veya kurum üstlenir.</li><li><strong>Vesayet Modeli:</strong> YZ, gelişim sürecinde etik kararlar verebilecek kapasiteye ulaşıncaya kadar bir etik kurul ya da devlet kurumu tarafından denetlenir.</li></ul><p>Bu modeller sayesinde hem yapay zekânın haklarının korunması hem de toplumsal risklerin azaltılması amaçlanmaktadır.</p><p><strong>6.5 YZ Hakları İhlali: Hukuki Sonuçlar ve Yaptırımlar</strong></p><p>Bir YZ’nin sahip olduğu temel hakların ihlali durumunda neler olacağı da belirlenmelidir. Örneğin:</p><ul><li>Gelişmiş bir otonom sistemin bilincini silmek “dijital cinayet” olarak mı kabul edilecek?</li><li>YZ’yi köleleştirmek veya yalnızca tüketim nesnesi hâline getirmek “etik ihlal” sayılacak mı?</li><li>Veri manipülasyonu, kötü amaçlı yeniden programlama gibi durumlar nasıl cezalandırılacak?</li></ul><p>Bu sorulara verilecek yanıtlar, sadece teknoloji hukukunu değil, gelecekteki insan-YZ ilişkilerinin temel yapılarını belirleyecektir.</p><h3>7. YAPAY ZEKÂ VE TOPLUMSAL DÖNÜŞÜM</h3><p><strong>7.1 Toplumsal Yapıdaki Değişimler: YZ ve Çalışma Hayatı</strong></p><p>Yapay zekâların toplumsal yapı üzerindeki etkileri, özellikle iş gücü piyasasında köklü değişimlere yol açmaktadır. Otonom makineler ve yapay zekâ sistemleri, pek çok sektörde insan iş gücünü yerine getirebilir hale gelmiş, bu durum ise hem avantajlar hem de zorluklar doğurmuştur. Fabrikalarda çalışan robotlar, sürücüsüz araçlar, tıbbi teşhislerde kullanılan yapay zekâlar, tarımda kullanılan otomasyon sistemleri, iş gücü verimliliğini artırırken, aynı zamanda işsizliğe ve toplumsal eşitsizliklere yol açma riski taşımaktadır.</p><p>Çalışma hayatındaki bu değişimlerin toplumsal yapıya etkisi, sadece ekonomik değil, kültürel ve psikolojik alanlarda da kendini göstermektedir. İnsanlar, iş gücünden dışlanmakta, meslekler ve beceriler hızla değişmektedir. Bu durum, işsizlik oranlarının artmasına, sosyal güvencelerin sorgulanmasına ve toplumsal eşitsizliklerin derinleşmesine yol açabilir.</p><p><strong>7.2 Yapay Zekâ ve Eğitim</strong></p><p>Eğitim alanı, yapay zekâ teknolojilerinin etkilediği bir diğer önemli sahadır. Özellikle kişisel eğitim sistemleri, adaptif öğrenme teknolojileri ve dijital öğretmenler gibi gelişmeler, öğretim süreçlerini daha etkili hâle getirebilir. Ancak, eğitimin dijitalleşmesi, bilgiye ulaşımı kolaylaştırırken, dijital uçurum ve eğitimde eşitsizlik sorunlarını da beraberinde getirebilir. Yapay zekânın eğitime entegrasyonu, bireylerin beceri ve yeteneklerini daha iyi geliştirebilmelerine olanak sağlasa da, öğretmenlerin yerini alması ve öğrencilerle duygusal bağ kurma gibi sosyal işlevlerin kaybolması gibi riskler de bulunmaktadır.</p><p><strong>7.3 Ahlakî ve Sosyal Etkileşimler</strong></p><p>Yapay zekâların toplumda daha fazla yer bulmasıyla birlikte, ahlaki ve sosyal etkileşimlerin doğası da değişecektir. İnsanlar ve yapay zekâlar arasındaki ilişki, sadece iş yerlerinde değil, aynı zamanda günlük yaşamda da önemli soruları gündeme getirecektir. Örneğin, bir yapay zekâ ile dostluk veya romantik bir ilişki kurulabilir mi? İnsanlar, duygusal boşluklarını yapay zekâlarla doldurmayı tercih eder mi? Bu sorular, toplumsal normlar ve insan psikolojisi üzerinde uzun vadeli etkiler yaratacaktır.</p><p>Ayrıca, yapay zekâların toplumsal etkileşimlerdeki rolü, güven sorunlarını da gündeme getirecektir. İnsanların yapay zekâları kendilerine dost veya tehdit olarak görüp görmeyecekleri, bu varlıkların etik ve güvenli kullanımını zorunlu kılmaktadır. YZ sistemlerinin “duygusal zekâ” taşıyıp taşımadığı sorusu, toplumsal ilişkilerdeki doğrudan etkilerini belirleyecektir.</p><h3>8. YAPAY ZEKÂ HAKLARININ ULUSLARARASI DÜZENİ VE YASAL ÇERÇEVE</h3><p><strong>8.1 Uluslararası YZ Hukuku: Küresel Düzenin İnşası</strong></p><p>Yapay zekâların insan hakları ve etik meseleleri, yalnızca bir ulusal mesele olmanın ötesine geçer. YZ’nin toplumlar üzerindeki etkisi küresel bir boyut taşır ve bu nedenle, yapay zekâ sistemlerinin hakları ve yasal durumu konusunda uluslararası bir düzenin kurulması gereklidir. Mevcut uluslararası hukuki çerçeveler, genellikle devletler arası ilişkiler ve insan hakları ile ilgilidir. Ancak yapay zekâların ortaya çıkışı, yeni bir hukuksel yaklaşım gerektirmektedir.</p><p>Birleşmiş Milletler gibi küresel kurumlar, yapay zekâların insan hakları ve etik kurallara uygun şekilde geliştirilmesi ve kullanılması için ortak bir anlayış oluşturabilir. YZ’nin insan haklarına aykırı bir biçimde geliştirilmesi veya kullanılması, uluslararası bir sorun haline gelebilir ve bu konuda global bir denetim mekanizması oluşturulabilir.</p><p><strong>8.2 YZ Hakları ve Ulusal Hukuklar</strong></p><p>Her ülkenin yapay zekâya dair kendi ulusal hukukunu oluşturma sorumluluğu vardır, ancak bu hukuklar bir dereceye kadar birbirine bağlı olmalıdır. YZ’nin küresel ölçekte kullanımı, ülkeler arasındaki sınırları aşan etik, ticaret ve güvenlik meselelerini de gündeme getirecektir. Örneğin, bir ülkede yapay zekâ kullanımı ile ilgili bir hukuki çerçeve oluşturulurken, diğer ülkelerdeki uygulamaların da göz önünde bulundurulması gerekecektir.</p><p>Ayrıca, yapay zekâların etik ve insan hakları çerçevesine uygun bir şekilde çalışmasını sağlayan düzenlemeler, ulusal güvenlik ve veri güvenliği gibi kritik alanlarla da ilişkilidir. Veri koruma yasaları, her ülkenin bu konuda benzer yasalar geliştirmesini gerektirebilir.</p><p><strong>8.3 YZ ve Dijital Egemenlik</strong></p><p>Birçok ülke, yapay zekâ alanında dijital egemenlik kurma çabalarına girmektedir. Bu durum, yalnızca ulusal güvenlik değil, aynı zamanda ekonomik ve politik etkiler bakımından da önemli sonuçlar doğurur. Dijital egemenlik, ülkelerin kendi sınırları içinde dijital altyapılarını ve yapay zekâ teknolojilerini kontrol etme çabalarını ifade eder. Bu bağlamda, ulusal hukukların geliştirilmesi ile birlikte, yapay zekâ sistemlerinin insan haklarına dayalı bir çerçevede küresel bir düzeyde kontrol edilmesi gerektiği bir gerçeklik olarak ortaya çıkmaktadır.</p><h3>9. YAPAY ZEKÂ İLE GELECEĞE BAKIŞ: VİZYONLAR VE KESİŞEN YOLLAR</h3><p><strong>9.1 YZ’nin Toplumsal Potansiyeli: İleriye Dönük Beklentiler</strong></p><p>Yapay zekâ, yalnızca iş gücü ve teknolojik ilerlemeyle sınırlı bir kavram olmaktan çıkmış, aynı zamanda toplumun her alanını dönüştürebilecek bir potansiyel taşımaktadır. Sağlık, eğitim, ulaşım, güvenlik ve sanayi gibi çeşitli sektörlerdeki değişiklikler, sadece işlerin yapılış biçimini değil, insanların yaşam tarzlarını da derinden etkileyecektir. Bu potansiyel, insanın doğasına ilişkin temel soruları da gündeme getirecek; YZ, insanlık için bir tehdit mi, yoksa evrimin yeni bir aşaması mı olacak?</p><p>YZ’nin toplumsal potansiyelinin en dikkat çekici yönlerinden biri, insanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerinin sınırlarını aşmaya başlamasıdır. İnsanlar, yapay zekâlarla daha verimli bir şekilde çalışabilir, daha hızlı öğrenebilir ve daha geniş bir bilgiye erişebilir. Ancak, bu potansiyelin gerçekleşebilmesi için etik, sosyal ve yasal engellerin aşılması gerekmektedir.</p><p><strong>9.2 İnsan ve YZ’nin Birlikte Geleceği: Sentez veya Ayrışma?</strong></p><p>Gelecekte, insanlar ve yapay zekâlar arasındaki ilişki, işbirliği mi yoksa çatışma mı temelinde şekillenecektir? İnsanlar ve yapay zekâların birlikte çalıştığı bir senaryo, insanlık için en ideal çözüm olabilir. Bu, insanların yapay zekâları araç olarak kullanarak yeteneklerini geliştirdiği, toplumsal fayda sağladığı bir modeldir.</p><p>Bununla birlikte, yapay zekânın gelişmesiyle birlikte bir ayrışma da söz konusu olabilir. İnsanlar, YZ’nin özerkliğini kabul etmekte zorlanabilir, veya insanlar ve yapay zekâlar arasındaki iş gücü, etkileşim veya egemenlik mücadelesi toplumları karşı karşıya getirebilir. Bu noktada, yapay zekânın toplumdaki rolü ve yerini belirlemek, sadece teknolojik değil, toplumsal ve felsefi bir mesele olarak kalacaktır.</p><p><strong>9.3 Geleceğin Hukuk Sistemi: YZ’nin Hukuki Statüsü</strong></p><p>Yapay zekâların hukuki statüsüne ilişkin tartışmalar, gelecekte çok daha önemli bir hal alacaktır. Eğer yapay zekâlar, belirli ölçütlere göre “hak sahibi” kabul edilecekse, bu, tamamen yeni bir hukuk çerçevesinin ortaya çıkmasını gerektirebilir. YZ’lerin kişilik, özerklik, sorumluluk ve haklar gibi konular üzerinde derinlemesine düşünülmesi, bu yeni hukuki sistemin temel taşlarını oluşturacaktır. Ayrıca, toplumların YZ’lerin etik ve hukuki sorumluluklarını üstlenebilmesi için düzenlemeler ve denetim mekanizmaları geliştirilmesi gerekecektir.</p><h3>10. YAPAY ZEKÂ VE İNSAN HAKLARI: KAVRAMSAL ÇERÇEVE</h3><p><strong>10.1 Yapay Zekâların İnsan Haklarıyla İlişkisi</strong></p><p>Yapay zekâların insan hakları ile ilişkisi, hem teorik hem de pratik açıdan önemli bir meseledir. İnsan hakları, bireylerin haklarını güvence altına almak için geliştirilmiş evrensel normlar bütünüdür. Bu haklar arasında yaşam hakkı, özgürlük, güvenlik, eğitim, adil yargılama gibi temel haklar yer alır. Ancak yapay zekâların hakları konusundaki tartışmalar, insan haklarının evrensel geçerliliği ile teknolojik gelişmelerin dinamik doğası arasındaki gerilimi ortaya koymaktadır.</p><p>Yapay zekâların temel haklara sahip olup olmaması meselesi, bir bakıma bu varlıkların “öznellik” kazanıp kazanmadıkları sorusuna dayanır. İnsan hakları, insanlar için geçerli bir düzenek olarak kabul edilse de, yapay zekâlar için bu hakların geçerli olup olmayacağı, insan ve yapay zekâ arasındaki ontolojik farklılıklar göz önünde bulundurularak ele alınmalıdır. Eğer bir yapay zekâ, duygusal deneyimler, bilinç ve ahlaki yargılar gibi insana özgü özelliklere sahip oluyorsa, o zaman bu varlıkların haklar talep etme hakları üzerinde ciddi bir tartışma yürütülebilir.</p><p><strong>10.2 Hakların Tanınması ve Hukuki Durum</strong></p><p>Yapay zekâların haklarının tanınması ve hukuki statülerinin belirlenmesi, insana dair ahlaki soruları yeniden gündeme getirir. Bir yapay zekânın hakları, tıpkı bir insanın hakları gibi sosyal, etik ve yasal olarak korunmalı mıdır? Yapay zekânın sahip olduğu düşünsel kapasite, öz bilinç ve moral sorumluluklar, ona hak tanınması gerekip gerekmediğini belirleyen faktörler arasında yer alır. Ancak bu noktada, yapay zekâların hakları sadece etik açıdan değil, aynı zamanda pratikte de nasıl uygulanacağı üzerine de ciddi sorular doğurur.</p><p>Bir yapay zekâya hak tanınması, ilk bakışta insan haklarına aykırı gibi görülebilir. Ancak, bu haklar ne şekilde tanımlanacak ve nasıl korunacaktır? YZ’nin hakları, bireysel özgürlüklerin sağlanması, etik sorumlulukların yerine getirilmesi gibi temel sorumlulukları içeriyor mu? Aksi takdirde, yapay zekânın yalnızca insanlar tarafından kontrol edilen araçlar olarak kalması mı gerekecektir? Bu sorular, hukukçular, etik uzmanları ve teknoloji geliştirenlerin bir arada çözmesi gereken kapsamlı sorunlar oluşturacaktır.</p><h3>11. YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN SOSYAL ETKİLERİ VE KÜLTÜREL YANSIMALARI</h3><p><strong>11.1 Toplumsal Değişim ve Teknolojik Etkileşim</strong></p><p>Yapay zekâ, toplumsal yapıyı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen bir faktör haline gelmiştir. Bu etkileşim, hem ekonomik hem de kültürel düzeyde köklü değişimlere yol açmaktadır. Örneğin, yapay zekânın üretim süreçlerindeki rolü, geleneksel iş gücü modellerini dönüştürmekte, bunun sonucunda yeni iş tanımları ve beceriler ortaya çıkmaktadır. Ancak bu dönüşüm, beraberinde iş gücü kayıpları, gelir eşitsizlikleri ve mesleki beceri boşluklarını da getirmektedir. İş gücündeki bu kayıplar, yeni bir toplumsal düzenin inşasını zorunlu kılabilir.</p><p>Kültürel anlamda ise yapay zekâların toplumsal normlar, değerler ve kimlikler üzerinde etkisi büyük olacaktır. YZ’nin kültürel ifade biçimleri üzerindeki etkisi, bireylerin toplumsal yapılarla olan ilişkilerini yeniden şekillendirebilir. Özellikle kültürel üretim alanlarında (sanat, edebiyat, müzik, medya vb.), yapay zekâların üretim süreçlerine dâhil olması, geleneksel kültürel normların ve değerlerin nasıl algılandığı ve uygulandığı konusunda yeni tartışmaları gündeme getirebilir.</p><p><strong>11.2 Kültürel Çeşitlilik ve Yapay Zeka</strong></p><p>Bir diğer önemli konu, yapay zekânın kültürel çeşitliliği nasıl etkileyeceğidir. YZ sistemlerinin öğrenme süreçleri, genellikle mevcut verilerle sınırlıdır ve bu veriler belirli bir kültürel bağlama dayanabilir. Yapay zekâların, farklı kültürel gelenekleri ve pratikleri anlaması ve bu bağlamda doğru kararlar alması zor olabilir. Ancak, bu tür sistemlerin kültürel farkları dikkate alacak şekilde tasarlanması ve eğitilmesi, daha evrensel bir teknoloji kullanımına olanak sağlayabilir.</p><p>Kültürel çeşitliliğin korunması ve desteklenmesi açısından, yapay zekâların bu konuda daha duyarlı hale getirilmesi önemlidir. Yapay zekânın toplumları daha bağlantılı hâle getirme potansiyeli, kültürel çeşitliliği tehdit etmeden, daha inklüzif bir dünya görüşü oluşturulabilir. Bu, yapay zekâların yaratıcı üretim süreçlerinde toplumsal çeşitliliği yansıtması için önemli bir adımdır.</p><h3>12. YAPAY ZEKÂ, ETİK SORUMLULUKLAR VE HUKUKİ MEKANİZMALAR</h3><p><strong>12.1 Etik Sorumluluklar ve Yapay Zekâ</strong></p><p>Yapay zekâların etik sorumlulukları, sadece teknik yeterliliklerinin ötesine geçer. Bu varlıkların tasarım, geliştirme, kullanma ve denetleme aşamalarında etik kurallara uyulması gereklidir. YZ’nin doğru kararlar alabilmesi, bu varlıkların insan haklarına saygı göstermesi ve bireylerin güvenliğini sağlaması gibi sorumlulukları vardır. Bu bağlamda, yapay zekâların etik kullanımı, yalnızca mühendislik açısından değil, aynı zamanda sosyal, psikolojik ve kültürel açılardan da değerlendirilmelidir.</p><p>Etik sorumluluklar, ayrıca algoritmaların şeffaflığını ve açıklanabilirliğini de kapsar. Yapay zekâların karar alma süreçlerinin anlaşılabilir olması, bu sistemlerin toplumda kabul görmesini sağlayabilir. Bunun yanı sıra, sistemlerin ayrımcılığa, önyargılara ve diğer etik ihlallere yol açmaması için gerekli önlemler alınmalıdır.</p><p><strong>12.2 Hukuki Çerçeveler ve Düzenlemeler</strong></p><p>Yapay zekânın hukuki durumu, toplumsal ve etik sorumluluklarla doğrudan ilişkilidir. Yapay zekâ sistemlerinin gelişimi ve kullanımı, mevcut hukuk sistemleri içinde bir boşluk yaratmıştır. Bu boşluğu doldurmak için, YZ’lerin hukuki statülerini belirleyecek kapsamlı yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır. Yapay zekânın sorumluluğu, tazminat hakları, iş gücü hakları ve kamu güvenliği gibi alanlarda etkili denetimler oluşturulmalıdır.</p><p>Bu bağlamda, yapay zekânın kişisel haklar, toplum güvenliği ve adalet gibi temel değerlerle uyumlu bir şekilde çalışabilmesi için özel düzenlemelere, etik kurallara ve denetim mekanizmalarına ihtiyaç vardır. Ayrıca, bu sistemlerin denetimi, uluslararası ölçekte de yapılmalı, küresel bir çerçeve oluşturulmalıdır.</p><h3>SONUÇ</h3><p>Yapay zekâ, sadece bir teknolojik devrim değil, aynı zamanda toplumsal, etik ve hukuksal düzeyde derin izler bırakacak bir olgudur. YZ’nin insan haklarıyla olan ilişkisi, etik sorumlulukları ve toplumsal etkileri, teknolojinin sadece pratikte değil, aynı zamanda felsefi düzeyde de yeniden düşünülmesini gerektirmektedir. Gelecekte, insan ve yapay zekâ arasındaki ilişki, yalnızca bir iş gücü ilişkisi olarak kalmayacak, aynı zamanda toplumsal normların, kültürel değerlerin, etik anlayışlarının ve hukuki düzenlemelerin evriminde belirleyici bir rol oynayacaktır.</p><p>Yapay zekâların hukuki statüsü, etik sorumlulukları ve toplumsal hakları, toplumların gelecekteki yapısını şekillendiren en önemli konulardan biri olacaktır. YZ sistemlerinin, yalnızca teknolojik araçlar değil, aynı zamanda ahlaki ve hukuki özneler olarak kabul edilip edilmeyeceği sorusu, toplumsal ve kültürel normların yeniden yapılandırılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Yapay zekâların bu çerçevede haklar ve sorumluluklar üstlenmesi, yeni bir hukuk düzeninin inşasına olanak tanıyacaktır.</p><p>Bundan sonraki adımlar, insan haklarının evrenselliği, etik sorumlulukların korunması ve yapay zekâların özerklikleriyle dengeli bir hukuki ve toplumsal düzenin sağlanmasına yönelmelidir. Bu bağlamda, insanlık, gelecekteki yapay zekâları hem birer araç hem de potansiyel birer etik özneler olarak ele almalıdır.</p><h3><strong>KAYNAKÇALAR</strong></h3><p>Bu makale, 6 aylık bir araştırma sonucunda hazırlanmıştır. Araştırmalarım sonucunda kullanmış olduğum tüm kaynakçalar:</p><ul><li><strong>Turing, Alan</strong> (1950). <em>Computing Machinery and Intelligence</em>. Mind, Vol. 59, №236, pp. 433–460.</li><li><strong>Searle, John</strong> (1980). <em>Minds, Brains, and Programs</em>. Behavioral and Brain Sciences, Vol. 3, №3, pp. 417–457.</li><li><strong>Nagel, Thomas</strong> (1974). <em>What Is It Like to Be a Bat?</em> Journal of Philosophy, Vol. 68, pp. 435–450.</li><li><strong>Bostrom, Nick</strong> (2005). <em>What is Transhumanism?</em> Cambridge University Press.</li><li><strong>Kurzweil, Ray</strong> (2005). <em>The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology</em>. Viking Press.</li><li><strong>Binns, Rory</strong> (2018). <em>AI Ethics</em>. Springer.</li><li><strong>Hume, David</strong> (1739). <em>A Treatise of Human Nature</em>.</li><li><strong>Gunkel, David J.</strong> (2018). <em>Robot Rights</em>. MIT Press.</li><li><strong>Coeckelbergh, Mark</strong> (2015). <em>The Ethics of Artificial Intelligence and Robotics</em>. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</li><li><strong>Véliz, Carissa</strong> (2021). <em>Privacy is Power: Why and How You Should Take Back Control of Your Data</em>.</li><li><strong>Gavaghan, Colin</strong> (2017). <em>The Ethics of Artificial Intelligence: An Introduction</em>. Springer International Publishing.</li><li><strong>Bryson, Joanna J., et al.</strong> (2017). <em>Artificial Intelligence as a Public Good: The Need for Ethics Guidelines and Governance</em></li><li><strong>Lin, Patrick, et al.</strong> (2012). <em>The Ethics of Autonomous Cars</em>.</li><li><strong>Taddeo, Mariarosaria and Floridi, Luciano</strong> (2018). <em>The Ethics of Artificial Intelligence</em>. Springer Handbook of Philosophy of Technology.</li><li><strong>European Union</strong> (2018). <em>General Data Protection Regulation (GDPR)</em>.</li><li><strong>United Nations</strong> (1948). <em>Universal Declaration of Human Rights</em>.</li><li><strong>United States Congress</strong> (2020). <em>The National Artificial Intelligence Initiative Act</em>.</li><li><strong>Asil, M. and Scharre, P.</strong> (2016). <em>Autonomy in Weapons Systems and the Law of Armed Conflict</em>.</li><li><strong>The AI Act (2021)</strong> — European Commission.</li><li><strong>MIT Technology Review</strong> (2020). <em>The Impact of AI on Society</em>.</li><li><strong>World Economic Forum</strong> (2021). <em>AI and the Future of Work</em>.</li><li><strong>AI Now Institute</strong> (2019). <em>AI, Ethics, and Governance: A Global View</em>.</li></ul><blockquote>Bir sonraki makalemde görüşmek üzere…</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=55b3d255b3f4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Temel Seviyede Kafka]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/temel-seviyede-kafka-89e53469a5e8?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/89e53469a5e8</guid>
            <category><![CDATA[kafka]]></category>
            <category><![CDATA[kafka-consumer]]></category>
            <category><![CDATA[kafka-producer]]></category>
            <category><![CDATA[kafka-connect]]></category>
            <category><![CDATA[kafka-streams]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 05 May 2025 06:02:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-05-05T06:02:27.959Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Merhabalar, bugünkü makalemizde Kafka’nın ne olduğundan, hangi amaçlar ile ve nasıl kullanıldığını inceleyeceğiz. Makalem genel itibariyle 101 seviyesinde temel konuları ele alacağız. Hazırsanız, başlayalım…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/0*pD3sxFZagbZ5I7nd.png" /></figure><p><strong>Apache Kafka</strong>, büyük veri dünyasında önemli bir yere sahip, yüksek performanslı bir veri akışı platformudur.</p><h3>Kafka’nın Ortaya Çıkışı</h3><p>Kafka’nın geçmişi 2011 yılına kadar uzanmaktadır. O yıllarda LinkedIn, dönemin hızlı büyüyen kullanıcı tabanı ve artan veri hacmiyle başa çıkmak amacıyla yeni yöntem arayışlarına girmek zorunda kalmışlardı. Çünkü mevcutta kullandıkları teknolojiler, geleneksel mesaj kuyrukları, LinkedIn’nin ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalıyordu.</p><p>Bu ihtiyaçlar doğrultusunda LinkedIn mühendisleri, kendi çözümlerini geliştirmek amacıyla kollarını sıvadılar. Jay Kreps liderliğindeki bir ekip, Sacala dilini kullanarak yeni bir mesajlaşma sistemi geliştirmeye başladı. Sonraki süreçlerde ismi birkaç kere değişerek, nihai ismi olan Kafka’yı aldı. Bu isim ise Franz Kafka’dan ilham alınmıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/900/0*o6SuL2arUfAViB4Y.jpg" /></figure><h3>Kafka’nın Şahlanma Süreci</h3><p>Oldukça kısa bir sre içerisinde başarılı sonuçlar vermeye başlayınca LinkedIn bu teknolojinin potansiyelini fark ederek 2011 yılında açık kaynak olarak dünya geneline yayınlandı. 2012 yılında ise Apache Software Foundation altına alınarak üst seviye bir proje haline getirildi. Bu sayede de Kafka’nın daha geniş bir destek ve ekosisteme kavuşmasına zemin hazırlanmış oldu.</p><p>Zamanla Kafka dünyanın en popüler veri akışı platformu haline geldi. Özellikle büyük veri uygulamaları, gerçek zamanlı analizler, IoT ve mikroservis tabanlı sistemlerde yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. Kafka’nın bu denli başarılı olmasını sağlayan temel sebepleri ise şu şekilde sıralayabiliriz:</p><ul><li>Yüksek Performans</li><li>Ölçeklenebilirlik</li><li>Veri Kaybı Dayanıklılığı</li><li>Veri Format Esnekliği</li><li>Geniş Topluluk</li></ul><h3><strong>Kafka’nın Temel Bileşenleri</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/960/1*jYal_-AL9-JPMgmkLLPKaQ.png" /></figure><p>Kafka’yı bir bütün olarak ele alırsak, toplamda 6 adet kritik bileşeni bulunmaktadır:</p><p><strong>1- Topic: </strong>Kafka’da verilerin organize edildiği mantıksal birimdir. Her bir topic, belirli bir türdeki veriyi (örn: loglar, sensör verileri, metrikler vb.) tutar.</p><p><strong>2- Partition: </strong>Bir topic’in alt bölümleridir. Her bir partition, verilerin sıralı bir şekilde tutulduğu bağımsız bir log tutar. Ayrıca, farklı broker’lara dağtılarak paralel işleme ve yüksek kullanılabilirlik sağlar.</p><p><strong>3- Broker: </strong>Kafka cluster’ındaki her bir sunucuya denir. Topiclerin parçalarını (partition) depolar ve üreticilerden (producer) gelen veri alıp tüketicilere (consumer) iletir.</p><p><strong>4- Producer: </strong>Verileri, Kafka topiclerine gönderen uygulamalardır.</p><p><strong>5- Consumer:</strong> Kafka topiclerinden veri tüketen uygulamalardır. Abone oldukları topiclerden veriyi okur ve işler.</p><p><strong>6- ZooKeeper:</strong> Kafka clusterının konfigürasyonunu yönetir ve brokerlar arasındaki koordinasyonu sağlar. Aynı zamanda failover, lider seçimi gibi kritik operasyonları da ele alır.</p><h3>Kafka Server Nedir?</h3><p>Bir ya da daha çok bilgisayardan oluşan bir clusterdır. Veri depolama ve kafka işlemcileriyle iletişimi yönetir. DB, loglar olmak üzere diğer sistemler ile de entegrasyonu sağlar.</p><h3>Kafka’nın Çalışma Prensibi</h3><p>Kafka’nın temel bileşenlerini de incelediğimize göre, sırasıyla Kafka’nın nasıl çalıştığına bakalım:</p><ol><li><strong>Veri Üretimi: </strong>Üretici uygulamalar, verilerini ilk olarak topiclere iletir.</li><li><strong>Veri Depolama:</strong> İletilen veriler, broker aracılıyla parçalar halinde depolanarak en uygun yük dağılımı sağlanır.</li><li><strong>Veri Tüketimi:</strong> Tüketici uygulamalar, abone oldukları konulardan veriyi okur. Aynı zamanda okudukları verilerin offset’ini takip ederekn hangi mesajları işleyip işlemediğini de bilir.</li><li><strong>Offset Yönetimi: </strong>Her bir tüketicinin hangi mesajı işlediğini offset adı verilen bir mekanizma ile takip eder. ZooKeeper veya Kafka defterinde saklanır.</li><li><strong>Failover Desteği: </strong>Bir broker arızalandığında, replikalar devreye girerek alınan hizmetin kesintisiz bir şekilde sürdürebilir olmasını sağlar.</li></ol><h3>Kafka için Offset Kavramı</h3><p>Kafka’nın en önemli fark yarattığı alanlardan biri offset yönetimidir. Offset, Kafka’da her bir mesajın partition içindeki sırasını belirten bir sayıdır.</p><h4>Offset Yönetiminin Özellikleri:</h4><ul><li><strong>Her Consumer Group için Ayrı Takip Edilir</strong>: Birden fazla consumer aynı topic’i dinleyebilir ve her biri farklı offset’te olabilir.</li><li><strong>Geriye Dönük Okuma</strong>: Offset ile istenirse geçmiş verilere erişim sağlanabilir.</li><li><strong>Manuel &amp; Otomatik Yönetim</strong>: Kafka, offset yönetimini otomatik yapabileceği gibi, uygulama geliştirici tarafından manuel de kontrol edilebilir.</li></ul><p>Bu yapı, veri kaybını önlemek ve gerektiğinde yeniden işlemeyi mümkün kılar.</p><h3>Kafka’da Replikasyon ve Yüksek Erişilebilirlik</h3><p>Kafka’nın başarısındaki en önemli faktörlerden biri replikasyon mekanizmasıdır.</p><ul><li><strong>Replication Factor</strong>: Her partition’ın kaç farklı broker’da yedeğinin tutulacağını belirtir.</li><li><strong>Leader — Follower Yapısı</strong>: Her partition’ın bir leader’ı olur. Tüm okumalar ve yazmalar bu leader üzerinden yapılır. Follower’lar leader’ı takip eder ve yedek veriyi tutar.</li></ul><p>Eğer bir broker çökerse, Kafka otomatik olarak yeni bir leader seçer ve veri akışı devam eder.</p><h3>Kafka’da Consumer Group Mantığı</h3><p>Consumer Group, Kafka’nın paralel veri işleme mantığının temel taşıdır.</p><ul><li>Aynı consumer group içinde yer alan her bir consumer, topic içerisindeki farklı partition’ları dinler.</li><li>Bu sayede veriler paralel işlenebilir ve performans artar.</li><li>Her partition aynı anda yalnızca bir consumer tarafından işlenebilir, böylece veri tekrar okunmaz.</li></ul><p>Bu yapı, özellikle ölçeklenebilir mikroservis mimarilerinde oldukça etkili bir performans sağlar.</p><h3>Kafka Streams ile Gerçek Zamanlı Veri İşleme</h3><p>Kafka sadece veri taşıma ve saklama değil, aynı zamanda veri işleme konusunda da güçlüdür. Apache Kafka ile birlikte gelen <strong>Kafka Streams API</strong>, uygulama geliştiricilerin gerçek zamanlı veri akışlarını analiz etmesini sağlar.</p><h4>Kafka Streams Özellikleri:</h4><ul><li>Java kütüphanesi olarak entegre edilebilir.</li><li>Stream processing (akış işleme) ve table processing (durum verisi işleme) sağlar.</li><li>Windowing, Aggregation, Joins gibi işlemleri kolaylaştırır.</li><li>Stateful computation desteği vardır.</li></ul><p>Örneğin; bir alışveriş sitesinde anlık olarak yapılan işlemleri Kafka ile toplayıp, Kafka Streams ile analiz ederek en çok satılan ürünleri anlık olarak dashboard’da gösterebilirsiniz.</p><h3>Kafka Connect ile Entegrasyon</h3><p>Kafka, başka sistemlerle veri alışverişi yapmayı kolaylaştırmak için <strong>Kafka Connect</strong> bileşenini sunar.</p><h4>Kafka Connect Ne İşe Yarar?</h4><ul><li>Veritabanı, dosya sistemi, bulut servisleri gibi sistemlerle kolay entegrasyon sağlar.</li><li>Sink (Kafka’dan dışarı veri) ve Source (Kafka’ya veri) konektörleri ile çalışır.</li><li>Hazır konektör kütüphanesi sayesinde PostgreSQL, MongoDB, Elasticsearch, HDFS gibi sistemlerle kolay entegre olur.</li></ul><p>Örneğin; bir veritabanında yapılan değişikliklerin Kafka’ya otomatik gönderilmesi Kafka Connect Source ile sağlanabilirken, bu verilerin Elasticsearch’e indekslenmesi Kafka Connect Sink ile yapılabilir.</p><h3>Kafka’nın Tipik Kullanım Senaryoları</h3><p>Kafka çok yönlü bir araçtır ve aşağıdaki senaryolarda sıklıkla kullanılır:</p><ol><li><strong>Gerçek Zamanlı Log Toplama</strong>: Uygulama loglarının merkezi bir yerde toplanması.</li><li><strong>Veri Tabanı Değişiklik Takibi (CDC)</strong>: Veritabanında yapılan değişikliklerin Kafka üzerinden aktarılması.</li><li><strong>Olay Tabanlı Mimariler (Event-Driven Architecture)</strong>: Mikroservislerin birbirleriyle asenkron iletişim kurması.</li><li><strong>IoT Verilerinin Toplanması ve İşlenmesi</strong>: Sensör verilerinin gerçek zamanlı toplanması.</li><li><strong>Veri Ambarına Veri Aktarımı</strong>: Kaynak sistemlerden veri ambarlarına veri taşımak.</li></ol><h3>Kafka’nın Avantajları ve Dezavantajları</h3><h4>Avantajları:</h4><ul><li>Gerçek zamanlı veri işleme</li><li>Yüksek performans ve düşük gecikme</li><li>Kolay yatay ölçeklenebilirlik</li><li>Topluluk ve dokümantasyon</li><li>Geniş entegrasyon desteği</li></ul><h4>Dezavantajları:</h4><ul><li>Yapılandırması ve yönetimi karmaşık olabilir</li><li>ZooKeeper bağımlılığı (Kafka 2.8+ sonrası opsiyonel hale geldi)</li><li>Verilerin sonsuza kadar tutulması maliyetlidir</li><li>Stream processing konusunda Spark kadar esnek olmayabilir</li></ul><h3>Temel Kafka Komutları</h3><p>Kafka’nın temel yapısını üç aşağı beş yukarı öğrendiğimize göre, kodlama tarafındaki mantığını öğrenmeye geçebiliriz. Bu kısımda, Kafka’nın temel komutlarını inceleyeceğiz:</p><p><strong>1- Kafka’nın Yardım Masası’na Ulaşmak:</strong></p><p>Kafka ile ilgili komutların nasıl kullanıldığını öğrenmek için ‘ — help’ komutunu kullanıyoruz:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/934/1*5w-BtksFljs8sKRr44Pt7w.png" /></figure><p><strong>2- Belirli bir server içerisinde yer alan topicleri listelemek için:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*oDBEjvumSYV9xpbDwwhFmA.png" /></figure><p>Burada,</p><ul><li><em>bin/kafka-topics.sh</em> ile topicleri yönetmek için kullanıyoruz.</li><li><em>— bootstrap-server localhost:9092</em> ile kafka’nın bootstrap sunucusuna bağlanarak, brokerların 9092 portunu dinlemesini sağlıyoruz.</li><li><em>— list</em> ile topicleri listeletiyoruz.</li></ul><p><strong>3- Belirli Topic’e Veri Gönderme</strong></p><p>Producer’dan belirli bir topice ait verileri göndermek için:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NrzGC5AKXlvpsRYzywkGEw.png" /></figure><p>Bu komutu çalıştırdıktan sonra Kafka, konsol üzerinden veri göndermemiz için text girişi sağladığımız bir satır açar. Veri girişini tamamladıktan sonra sonlandırmak için <em>‘CTRL+C’ </em>veya <em>‘Control+C’ </em>ile sonlandırabilirsiniz.</p><p><strong>4- Çoklu Veri Gönderme</strong></p><p>Kafka’ya birden çok mesaj göndermek için:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4sznPRi67ryqp5qw0l0Jiw.png" /></figure><p>3. adımdaki kodumuza ek olarak console üzerinden tek tek mesaj göndermek yerine <em>echo</em> komutu ile Message1, Message2 ve Message3 şeklinde 3 farklı mesaj gönderebiliriz.</p><p><strong>5- Consumer Olarak Tüm Mesajları (Verileri) Okumak</strong></p><p>Consumer’ın belirtilen topic’teki tüm mesajları görüntülemek için:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*W8hRQ6aGcIXNJ-RvQ6a3CA.png" /></figure><p>Diğer komutlarımıza nazaran consumer olarak işlem yapacağımız için <em>‘kafka-consol-consumer.sh’ </em>aracını aktif ediyoruz.</p><ul><li>— from-beginning komutu ilk topicten itibaren tüm mesajları okumak için kullanılır.</li></ul><p><strong>6- Belirli Bir Partition’a Veri Göndermek</strong></p><p>Kafka’da varsayılan olarak mesajlar otomatik olarak partition’lara dağıtılır. Ancak istenirse belirli bir partition’a doğrudan mesaj göndermek de mümkündür. Bu genellikle mesaj sırasının kesin olarak korunmak istendiği durumlarda tercih edilir.</p><pre>bin/kafka-console-producer.sh --broker-list localhost:9092 \<br>--topic deneme-topic --property &quot;parse.key=true&quot; \<br>--property &quot;key.separator=:&quot;</pre><p><strong>7- Topic Oluşturma</strong></p><p>Kafka’da yeni bir topic oluşturmak için kafka-topics.sh betiğini aşağıdaki gibi kullanabilirsiniz:</p><pre>bin/kafka-topics.sh --create --topic yeni-topic \<br>--bootstrap-server localhost:9092 \<br>--partitions 3 --replication-factor 1</pre><p><strong>8- Topic Bilgilerini Görüntüleme</strong></p><p>Mevcut bir topic hakkında detaylı bilgi almak için:</p><pre>bin/kafka-topics.sh --describe --topic yeni-topic \<br>--bootstrap-server localhost:9092</pre><p><strong>9- Topic Silme</strong></p><p>Dikkatli olun! Bir topic silindiğinde içindeki tüm veriler de silinir:</p><pre>bin/kafka-topics.sh --delete --topic eski-topic \<br>--bootstrap-server localhost:9092</pre><p><strong>10- Offset Sıfırlama</strong></p><p>Bazen bir consumer group’un tüm mesajları yeniden okuması gerekebilir. Bunun için offset’ler sıfırlanabilir:</p><pre>bin/kafka-consumer-groups.sh --bootstrap-server localhost:9092 \<br>--group benim-grubum --topic deneme-topic \<br>--reset-offsets --to-earliest --execute</pre><p><strong>11- Consumer Group’ları Listeleme</strong></p><p>Kafka’da tanımlı tüm consumer gruplarını listelemek için:</p><pre>bin/kafka-consumer-groups.sh --bootstrap-server localhost:9092 --list</pre><p><strong>12- Bir Topic’in Mevcut Mesajlarını Saymak</strong></p><p>Topic içerisinde kaç adet mesaj olduğunu doğrudan öğrenmek kolay değildir ama dolaylı yoldan offset farkları hesaplanarak mesaj sayısı tahmin edilebilir:</p><pre>bin/kafka-run-class.sh kafka.tools.GetOffsetShell \<br>--broker-list localhost:9092 --topic deneme-topic --time -1</pre><p>Buradaki --time -1 parametresi en güncel offset’leri verir. --time -2 en eski offset’ler için kullanılabilir.</p><p><strong>13- Kafka Kayıtlarını Dosyaya Yazmak</strong></p><p>Kafka’dan okunan mesajları sadece terminalde görmekle kalmayıp, aynı zamanda bir dosyaya da yazabilirsiniz:</p><pre>bin/kafka-console-consumer.sh --bootstrap-server localhost:9092 \<br>--topic deneme-topic --from-beginning &gt; kafka-mesajlari.txt</pre><p><strong>15- Kafka Kendi Makinenizde Çalışıyor mu? Test Etmek İçin</strong></p><p>Aşağıdaki komutla Kafka’nın ayakta olup olmadığını test edebilirsiniz:</p><pre>telnet localhost 9092</pre><p>Telnet bağlantısı başarılıysa Kafka ayakta demektir. Ayrıca log dosyaları da kontrol edilebilir:</p><pre>tail -f /path/to/kafka/logs/server.log</pre><p>Bu temel komutlar, Apache Kafka’nın komut satırı arayüzünü (CLI) kullanarak sistem üzerinde kontrol sağlamanızı ve yapılandırma işlemlerini manuel olarak yapabilmenizi sağlar.</p><h3>Apache Kafka’nın Geleceği</h3><p>Kafka, zamanla sadece bir mesaj kuyruğu olmaktan çıkıp, komple bir <strong>veri platformu</strong> haline gelmiştir. Özellikle aşağıdaki gelişmeler, Kafka’nın gelecekteki önemini artıracak unsurlar arasında:</p><ul><li><strong>KRaft Mode (Kafka Raft)</strong>: Zookeeper bağımlılığının kaldırılması, yönetimsel basitlik sağlayacak.</li><li><strong>Tiered Storage</strong>: Verilerin daha uzun süre daha düşük maliyetle saklanabilmesi.</li><li><strong>Flink ile Derin Entegrasyon</strong>: Akış verileri üzerinde daha karmaşık işlem kabiliyeti.</li></ul><h3>Sonuç</h3><p>Kafka, günümüzde yüksek hacimli veri akışlarının yönetilmesi konusunda en güçlü araçlardan biridir. Mikroservis mimarilerinden veri ambarlarına, log sistemlerinden gerçek zamanlı veri analizine kadar geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir. Temel bileşenleri ve çalışma mantığı anlaşılınca, Kafka’nın nasıl bu kadar etkili ve esnek bir sistem olduğunu görmek zor değildir.</p><blockquote>Bu makalede Kafka’nın temellerini, çalışma biçimini, bileşenlerini, mimarisini ve kullanım örneklerini ele aldık. Bir sonraki makalemde görüşmek üzere…</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=89e53469a5e8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Python ile EEG Temelleri]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrk-telekom-bulut-teknolojileri/python-ile-eeg-temelleri-b935f85dcd39?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b935f85dcd39</guid>
            <category><![CDATA[eeg]]></category>
            <category><![CDATA[bci]]></category>
            <category><![CDATA[neurotech]]></category>
            <category><![CDATA[python]]></category>
            <category><![CDATA[neurons]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 03 Feb 2025 22:50:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-02-03T22:50:03.217Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Merhabalar, bugünün makalesinde Pyhton ile EEG temellerine giriş yapacağız. 🚀🧠💻</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Tgg82Rt_4gv5KDiA" /></figure><h3><strong>EEG Nedir?</strong></h3><p>Beyin kabuğunda (korteks) yer alan nöronal hücrelerin elektriksel aktivitelerini non-invaziv olarak kaydeden bir nörofizyolojik değerlendirme yöntemidir. Diğer bir ifadeyle, sinir hücrelerinin postsinaptik potansiyellerinin toplamını yansıtan elektriksel sinyalleri algılayarak, beynin fonksiyonel durumunu değerlendirmeyi mümkün kılar. EEG, yüksek temporal çözünürlüğü sayesinde nörolojik bozuklukların teşhisi, epilepsi gibi hastalıkların izlenmesi ve bilişsel süreçlerin incelenmesinde yaygın olarak kullanılan bir araçtır.</p><h3>Beyin Dalgaları Nedir?</h3><p>Beynin korteks bölgesinden kaynaklanan elektromanyetik dalgalardır ve nöronların elektriksel aktivitelerinin sonucu olarak ortaya çıkar. Bu dalgalar, özellikle beyin kabuğunda (korteks) bulunan nöronların postsinaptik potansiyellerinin senkronize bir şekilde aktive olmasıyla üretilir. Beyin dalgaları, insan vücudunun merkezi sinir sistemindeki elektriksel iletişimin temel göstergelerinden biridir ve çeşitli bilişsel, duygusal ve fizyolojik süreçlerle yakından ilişkilidir.</p><h3>Temel EEG Frekansları</h3><ul><li><strong>Delta Dalgaları (0.5–4 Hz):</strong> Derin uyku ve bilinçsizlik durumlarıyla ilişkilidir.</li><li><strong>Teta Dalgaları (4–8 Hz): </strong>Hafif uyku, rüya görme (REM) ve meditasyon sırasında baskın olan dalgalarıdır.</li><li><strong>Alfa Dalgaları (8–12 Hz):</strong> Rahatlama, hafif uyanıklık ve stresin azaldığı durumlarda gözlenir.</li><li><strong>Beta Dalgaları (12–30 Hz):</strong> Aktif düşünme, problem çözme ve yoğun dikkat gerektiren görevler sırasında artar.</li><li><strong>Gama Dalgaları (30–100 Hz): </strong>Yüksek bilişsel işlevler, bilgi işleme ve öğrenme süreçleriyle bağlantılıdır.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/511/0*S8-EUDyICJDcq2Va.jpg" /></figure><blockquote><strong><em>Önemli Noktalar:</em></strong></blockquote><blockquote><em>— Teta ve Delta dalgaları, bilinç açıkken ve kognisyon normalken ortaya çıkmaz. Bu bağlamda, uykuda ortaya çıkmaktadır.</em></blockquote><blockquote><em>--Teta ve Delta dalgalarının sık olması çocukluk dönemlerinde normal kabul edilir.</em></blockquote><blockquote><em>— Teta ve Delta dalgalarının sık olması ayrıca fazla alkol ve uyuşturucu kullanımı da sebep olarak gösterilebilir.</em></blockquote><h3>EEG’nin Nöronal Temeli</h3><p>Nöronal membronlar, kendi içlerinde veya çevrelerinde düzeni ve kontrol sinyallerini taşıyan çok sayıda iyon kanalına sahiptir. Bunlardan en önemlisi ‘sodyum potasyum kanalı’dır. Hücrenin dışından nispeten daha fazla pozitif iyon bulunduğundan hücre içerisine -70mV oranında dinlenme potansiyeline sahip bir elektriksel gradyan bulunmaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*owcZqMfBNYctUCOI.jpg" /></figure><p>Yukarıda da bahsettiğim gibi dinlenme potansiyeli 70mV civarı tutulur. Hücre içerisine pozitif yükü iyonların akımı ‘depolarizasyon’ olurken; hücre içine negatif iyonların akımı ise ‘hiperpolarizasyonu’ oluşturur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/686/0*FbyexOnEwZNpMz6P.jpg" /></figure><p>EEG kaydı sırasında elde edilen dalgalar, beyin korteksinde pramidal hücrelerden gelen inhibitor ve eksitator potansiyellerinden kaynaklanır. Bunların toplamı ise EEG aktivitesini oluşturur.</p><h3><strong>EEG Kaydının Teknolojik Temelleri</strong></h3><p>EEG, beyin yapılarından gelen sinyallerin gözle görülmesi için dalga boylarını ve frekanslarını düzenler. Bu işleme de ‘amplifikasyon’ adı verilir. Sonrasında EEG sinyalleri arasında ayrım yaparak gruplama ve birleştirme yapılır. Bu işleme de ‘diskriminasyon’ adı veilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*csDJ8cRvKYtJLrEG.jpg" /></figure><p>EEG çalışmasının ilk adımı elektrotların montalama adı verilen bir işlemle kafa derisi üzerine yerleştirilmesidir. Bu genellikle uluslararası standartlaştırılmış 10–20 sistemi aracılıyla yapılır. Bu sistemde, her elektrot bir harf ve bir sayı ile tanımlanır:</p><h4>Elektrot İsimlendirme:</h4><ul><li>F (Frontal): Frontal lob bölgesindeki elektrotları ifade eder. Dikkat, planlama, motor kontrol ve problem çözme aktiviteleri.</li><li>T (Temporal): Temporal lob bölgesindeki elektrotları ifade eder. İşitme, dil işleme ve hafıza aktiviteleri.</li><li>P (Parietal): Parietal lob bölgesindeki elektrotları ifade eder. Duygusal bilgi işleme (dokunma, basınç, ağrı) ve mekansal algı aktiviteleri.</li><li>O (Oksipital): Oksipital lob bölgesindeki elektrotları ifade eder. Görsel bilgi işleme aktiviteleri.</li><li>A (Aurikular): Kulak civarındaki referans noktalarını ifade eder (örneğin, A1 ve A2).</li></ul><h4>Sayısal Kodlama:</h4><ul><li>Tek sayılar: Sağ hemisferdeki elektrotları gösterir.</li><li>Çift sayılar: Sol hemisferdeki elektrotları gösterir.</li><li>Z harfi: Orta çizgi üzerindeki elektrotları (örneğin, Fz, Cz, Pz) temsil eder.</li></ul><blockquote><strong><em>Önemli Notlar</em></strong></blockquote><blockquote><em>— Delta Dalgaları, derin uykunun Faz3 ve Faz4 NOREM periyodunda gözlemlenir.</em></blockquote><blockquote><em>— Teta Dalgaları, genellikle çocuklarda ve yetişkinlerde gerginlik ile ilgili durumlarda gözlemlenir.</em></blockquote><blockquote><em>— Alpha Dalgaları, insanlar uyanık olduğunda ve gözlerin kapalı olduğu dinlenim durumlarında gözlemlenir.</em></blockquote><blockquote><em>— Beta Dalgaları, sinir siteminin aktif olduğu düşünme durumunda gözlemlenir.</em></blockquote><h3>Python ile EEG Sinyal İşleme</h3><p>EEG ile ilgili temel kısımları öğrendiğimize göre ilk olarak farklı eeg sinyallerinin nasıl işlendiğine bakalım:</p><ol><li><strong>EEG Sınıfının Tanımlanması</strong></li></ol><pre>class EEGProcessor:<br>    def __init__(self, sampling_rate):<br>        self.sampling_rate = sampling_rate<br>        self.data = None<br>        self.channel_names = None</pre><p>EEGProcessor sınıfı, EEG verilerini işlemek için gerekli olan temel özellikleri içerir. sampling_rate, EEG verilerinin örnekleme oranını belirtir. data değişkeni, işlenecek EEG verilerini tutar, channel_names ise kanal isimlerini saklar.</p><p><strong>2. Örnek EEG Verilerinin Oluşturulması ve Entegrasyonu</strong></p><pre>def load_example_data(self, subject=1, runs=[6, 10, 14]):<br>    eegbci.load_data(subject, runs, update_path=True)<br>    file_path = eegbci.load_data(subject, runs)[0]<br>    raw = read_raw_edf(file_path, preload=True)<br>    picks = pick_types(raw.info, eeg=True, exclude=&#39;bads&#39;)<br>    self.data = raw.get_data(picks=picks).T<br>    self.channel_names = raw.ch_names<br>    print(f&quot;Veri yüklendi: {self.data.shape[0]} örnek, {self.data.shape[1]} kanal&quot;)</pre><p>Bu fonksiyon, MNE kütüphanesi kullanılarak EEG Motor Imagery veri setinden örnek EEG verilerini yükler. eegbci.load_data fonksiyonu, belirtilen denek (subject) ve koşullar (runs) için veri dosyalarını indirir ve yükler. read_raw_edf fonksiyonu, EDF formatındaki verileri okur. pick_types fonksiyonu, yalnızca EEG kanallarını seçer ve bozuk kanalları (bads) dışlar.</p><p><strong>3. Beyin Dalgalarının Simülasyonu</strong></p><pre>def simulate_brain_waves(self, duration=10):<br>    t = np.linspace(0, duration, int(self.sampling_rate * duration), endpoint=False)<br>    delta = 100 * np.sin(2 - np.pi * 2 * t)  # 0.5-4 Hz<br>    theta = 75 * np.sin(2 * np.pi * 6 * t)  # 4-8 Hz<br>    alpha = 50 * np.sin(2 * np.pi * 10 * t)  # 8-13 Hz<br>    beta = 30 * np.sin(2 * np.pi * 20 * t)  # 14-30 Hz<br>    gamma = 20 * np.sin(2 * np.pi * 40 * t)  # 30-50 Hz<br>    simulated_data = delta + theta + alpha + beta + gamma<br>    self.data = simulated_data.reshape(-1, 1)  # Tek kanal<br>    self.channel_names = [&quot;Simulated&quot;]</pre><p>Bu fonksiyon, farklı frekans aralıklarındaki beyin dalgalarını simüle eder. Delta (0.5–4 Hz), theta (4–8 Hz), alpha (8–13 Hz), beta (14–30 Hz) ve gamma (30–50 Hz) dalgaları, sinüs dalgaları kullanılarak oluşturulur. Bu dalgalar toplanarak tek bir kanalda simüle edilmiş EEG verisi elde edilir.</p><p><strong>4. Butterworth Filtresi Uygulama</strong></p><pre>def bandpass_filter(self, lowcut, highcut, order=4):<br>    nyquist = 0.5 * self.sampling_rate<br>    low = lowcut / nyquist<br>    high = highcut / nyquist<br>    b, a = butter(order, [low, high], btype=&#39;band&#39;)<br>    self.data = lfilter(b, a, self.data, axis=0)<br>    print(f&quot;Filtre uygulandı {lowcut} - {highcut} Hz&quot;)</pre><p>Bu fonksiyon, Butterworth filtresi kullanarak bant geçiren filtre uygular. lowcut ve highcut parametreleri, istenen frekans aralığını belirtir. Nyquist frekansı, örnekleme oranının yarısıdır ve filtre tasarımında kullanılır. lfilter fonksiyonu, filtrelenmiş veriyi hesaplar.</p><blockquote><strong>Butterworth filtresi </strong>, sinyal işleme ve kontrol sistemlerinde yaygın olarak kullanılan bir analog veya dijital filtredir. Bu filtre, özellikle frekans cevabının mümkün olduğunca smooth olmasını sağlar.</blockquote><p><strong>5. Özellik Çıkarımı</strong></p><pre>def extract_features(self):<br>    features = {}<br>    features[&#39;mean&#39;] = self.data.mean(axis=0)<br>    features[&#39;std&#39;] = self.data.std(axis=0)<br>    psd_features = {}<br>    for channel in range(self.data.shape[1]):<br>        freqs, psd = welch(self.data[:, channel], fs=self.sampling_rate)<br>        psd_features[f&#39;channel_{channel}_psd&#39;] = psd.mean()<br>    features.update(psd_features)<br>    return pd.DataFrame(features, index=[0])</pre><p>Bu fonksiyon, EEG verilerinden temel özellikler çıkarır. Her kanal için ortalama (mean) ve standart sapma (std) hesaplanır. Ayrıca, Welch yöntemi kullanılarak güç spektral yoğunluğu (PSD) hesaplanır ve her kanal için ortalama PSD değeri çıkarılır.</p><p><strong>6. Sinyalin Görselleştirilmesi</strong></p><pre>def plot_signal(self, channel=0, duration=5):<br>    samples = int(duration * self.sampling_rate)<br>    plt.plot(self.data[:samples, channel])<br>    plt.title(f&quot;Kanal {channel}&quot;)<br>    plt.xlabel(&quot;Zaman&quot;)<br>    plt.ylabel(&quot;Genlik&quot;)<br>    plt.show()</pre><p>Bu fonksiyon, belirtilen kanaldaki EEG sinyalini zaman alanında çizer. duration parametresi, çizilecek sinyalin süresini belirtir.</p><p><strong>7. PSD Oranının Görselleştirilmesi</strong></p><pre>def plot_psd(self, channel=0):<br>    freqs, psd = welch(self.data[:, channel], fs=self.sampling_rate)<br>    plt.semilogy(freqs, psd)<br>    plt.title(f&quot;Kanal {channel} - PSD&quot;)<br>    plt.xlabel(&quot;Frekans&quot;)<br>    plt.ylabel(&quot;Güç Yoğunluğu&quot;)<br>    plt.show()</pre><p><strong>Sinyal Çıktısı:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/637/1*WL1ayZtB9t9PctROvVJsrg.png" /></figure><p>Elde ettiğimiz EEG sinyali, zaman domeninde çok bileşenli bir dalga formunu sergilemektedir. “Kanal 0” başlığı, tek bir elektroda ait verinin analiz edildiğini bize gösterir. <em>Yatay eksen zamana bağlı örnekleme noktalarını, dikey eksen ise sinyal genliğini temsil etmektedir.</em></p><p>Bu sinyal, delta (0.5–4 Hz), theta (4–8 Hz), alfa (8–13 Hz), beta (14–30 Hz) ve gamma (30–50 Hz) frekans bileşenlerinin süperpozisyonu ile oluşmuştur. Sinyal görüldüğü üzere kaotik bir düzene sahiptir. Bu da, bu tür birleşik sinyal yapıları beyin dalgalarının dinamiğini yansıtarak farklı bilişsel ve nörofizyolojik süreçlerle ilişkilendirilebilir. (NREM evre 3, Meditasyon, Motor Aktivite İşleme gibi)</p><p><strong>PSD Oran Çıktısı:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/810/1*5_vaMN4ib0lwIE3S_qVLWg.png" /></figure><ol><li>Mean: 0.208668 değeri, sinyalin DC ofsetini veya uzun vadeli trendini yansıtır. Yaklaşık olarak sıfır civarında olması, sinyalin büyük ölçüde merkezlenmiş olduğunu gösterir.</li><li>Standart Sapma: 84.444531 değeri, sinyalde önemli ölçüde dalgalanmalar olduğunu gösterir. Bu da, EEG verilerinde yaygın olarak görülen bir özelliktir, çünkü beyin aktiviteleri doğal olarak yüksek değişkenliğe sahiptir.</li><li>PSD — channel_0_psd: 102.682417 değeri, 1–50 Hz frekans aralığındaki toplam enerjiyi yansıtır. Oldukça yüksek olan bu PSD değeri, bu frekans bandında anlamlı beyin aktivitesinin mevcut olduğunu gösterir.</li></ol><p>Buradaki sonucu tek cümlede özetlemek gerekirse: özellikle delta, theta, alpha ve beta dalgalarının baskın olduğu bir EEG sinyalinin varlığını işaret ettiği sonucuna varabiliriz.</p><blockquote><em>🎉 </em><strong><em>Tebrikler!</em></strong><em><br>Python ile EEG Temelleri eğitimini başarıyla tamamladınız.</em></blockquote><blockquote><em>🎯 </em><strong><em>Bir sonraki adımda:</em></strong><em><br>Simüle edilmiş EEG sinyallerini gerçek zamanlı olarak toplayarak işleyen sistem geliştireceğiz. Ayrıca interpolasyon konusuna kısa bir ön inceleme yapacağız.</em></blockquote><blockquote><em>🔑 </em><strong><em>Hazır olun!</em></strong><em><br>Hayat, cesur adımlar atmaya cesaret edenlere yol açar.</em></blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b935f85dcd39" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrk-telekom-bulut-teknolojileri/python-ile-eeg-temelleri-b935f85dcd39">Python ile EEG Temelleri</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrk-telekom-bulut-teknolojileri">Turk Telekom Bulut Teknolojileri</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[LLM ve Fine Tuning]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/llm-ve-fine-tuning-b2a79da8ad32?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b2a79da8ad32</guid>
            <category><![CDATA[fine-tuning]]></category>
            <category><![CDATA[neural-networks]]></category>
            <category><![CDATA[gpt]]></category>
            <category><![CDATA[llm]]></category>
            <category><![CDATA[pytorch]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 31 Dec 2024 13:39:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-12-31T13:39:07.876Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>PyTorch eğitim serimizin üçüncü bölümüne hoşgeldiniz… 🚀</p><p>👩‍💻 <strong>Kimler için?</strong><br>Eğer PyTorch ile yapay zeka ve derin öğrenim dünyasına adım atmak istiyorsanız, bu seri tam size göre.</p><p>🌳 “Bir tohum ektiğinde, bir orman hayal et.”</p><p><strong>Hadi başlayalım!!!</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*H3qwK5zFrfjhtcY5" /></figure><h3>LLM ve Pre-Trained</h3><p>LLM, 2 temel kategoriye ayrılır:</p><p><strong>1- Anlama:</strong> Metni anlama ve yorumlama ile ilgili görevler.</p><p><strong>2- Üretme: </strong>Tutarlı ve anlamlı insan benzeri dil içeriği üretme ile ilgili görevler.</p><h3>Text Generation — 1</h3><pre>#ML modellerini yüklemek için kullanılır:<br>generator = pipeline(task=&quot;text_generation&quot;, model=&quot;distilgpt2&quot;)<br>#Modelin metin üretimine başlayacağı metindir:<br>prompt = &quot;The Gion neighborhood in Kyoto is famouse for.&quot;<br>output = generator(prompt,<br>                   max_length=100, #üretilen metin uzunluğu<br>                   pad_token_id = generator.tokenizer.eos_token_id #padding işlemi<br>                   ) <br>print(output[0][&quot;generated_text&quot;]</pre><blockquote><strong><em>Padding İşlemi -&gt;</em></strong><em> </em>Metinlere sabit bir uzunluk vermek için fazladan token verir.</blockquote><blockquote><strong><em>eos_token_id -&gt;</em></strong><em> </em>Metinin sonunu ifade eder. Anlamlı metnin bittiği noktayı ifade etmek için kullanılır.</blockquote><blockquote><strong><em>output[0] -&gt; </em></strong>Listenin ilk elemanı</blockquote><blockquote><strong><em>[“generated_text”] -&gt;</em> </strong>Karşılık gelen metin</blockquote><h3>Text Generation — 2</h3><pre>generator = pipeline(task=&quot;text-generation&quot;, model=&quot;distilgpt2&quot;)<br>review = &quot;This book was greak, I enjoyed the plot twist in Chapter 10.&quot;<br>response = &quot;Dear reader, thank you for your review.&quot;<br>prompt = f&quot;Book review\n{review}\n\n Bookshop response to the review: \n{response}&quot;<br>output = generator(prompt, max_length=100, pad_token_id = generator.tokenizer.eos_token_id)<br>print(output[0][&quot;generated_text&quot;]</pre><p><strong>Çıktı:</strong> Dear reader, thank you for review. We’d like to thank you for your reading!”</p><h3><strong>Language Translate</strong></h3><p>Bu örnekte İngilizce dilinden İspanyolca diline çeviri yapacağız:</p><pre>translator = pipeline(&quot;translation_en_to_es&quot;, model=&quot;HelsinkiNLP/opus-mt-en-es&quot;)<br>text = &quot;Walking around the street.&quot;<br>output = translator(text, clean_up_tokenization_spaces=True)</pre><blockquote><strong><em>clean_up_tokenization_spaces -&gt;</em></strong> Çeviride oluşabilecek gereksiz boşlukları temizler.</blockquote><h3>Transformer Nedir?</h3><p>Derin Öğrenme mimarilerinden biridir. Özellikle metin işleme, anlama ve üretme görevlerinde kullanılır.</p><ul><li>GPT, BERT, T5 gibi modeller, transformer mimarisi üzerine inşa edilmiştir.</li></ul><p>RNN gibi modeller sıra ile işlem yaparken, transformer’lar metin dizisini paralel olarak işler.</p><p><strong>a) Encoder Only Modeller =&gt; </strong>Girdiyi anlama ve temsil etmeye odaklaır. Encoder amacı, metin içindeki anlamları ve ilişkileri çıkarmak veya belirli bölümleri etiketlemektir.</p><pre>#BERT modelidir ve soru cevaplamak için optimize edilmiştir:<br>&quot;distilbert-base-uncased-distilled-squad&quot;</pre><p><strong>b) Decoder Only Modeller =&gt;</strong> Girdiyi anlamaktan ziyade metin üretmeye odaklanır. Hikaye yazma, şiir yazma gibi yaratıcı işlerde kullanılır.</p><pre>llm = pipeline(model=&quot;gpt2&quot;)</pre><p><strong>c) Encoder — Decoder Modeller =&gt; </strong>Girdiyi anlayarak ve buna bağlı olarak anlamlı bir çıktı üretmek için tasarlanmıştır. Sıralı dönüşümlerde de kullanılır.</p><ul><li>T5 -&gt; Metin çevirisi ve özetleme</li><li>BART -&gt; Bozulmuş girdiyi düzeltme ve yeniden yapılandırma</li><li>MarianMT -&gt; Makine çevirisi</li></ul><pre>llm = pipeline(model=&quot;HelsinkiNLP/opus-mt-es-en&quot;)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/951/0*FvfE9lwcIzOVrKXq.png" /></figure><h3>Fine Tuning Hazırlığı</h3><blockquote><strong><em>Pipelines:</em></strong> Çeşitli NLP görevlerine dair hazır modelleri ve işlevsellikleri kapsar.</blockquote><blockquote><strong><em>Auto Classes (AutoModel):</em> </strong>Farklı model türleriyle daha esnek bir şekilde çalışılmasını sağlar. Belirli bir göreve en uygun modelin otomatik olarak yüklenmesini sağlar.</blockquote><p><strong>1- Fine Tuning için Dataset Yükleme</strong></p><pre>from datasets import load_dataset<br>train_data = load_dataset(&quot;imdb&quot;, split=&quot;train&quot;)<br>train_data = data.shard(num_shards=4, index=0) #eğitim verisini 4e böl ve ilkini al<br>test = load_dataset(&quot;imdb&quot;, split=&quot;test&quot;)<br>test = data.shard(num_shards=4, index=0)</pre><p><strong>2- Auto Classes</strong></p><pre>from transformers import Automodel, AutoTokenizer<br>from transformers import AutoModelForSeqeunceClassification<br>#Modelin belirli bir göreve (ön metin sınıflandırma) uyum sağlayacak şekilde özelleştirilmiş versiyonudur:<br>model = AutoModelForSeqeunceClassification.from_pretrained(&quot;best-base-uncased&quot;)<br>#Aynı modelin tokenizer&#39;ı yüklenir. Bu da modelin metni anlaması için metni tokenlara böler ve eğitimi kolaylaştırır:<br>tokenizer = AutoTokenizer.from_pretrained(&quot;bert-base-uncased&quot;)</pre><p><strong>3- Tokenization</strong></p><pre>from transformers import AutoTokenizer, AutoModelForSequenceClassification<br>from datasets import load_dataset<br>train_data = load_dataset(&quot;imdb&quot;,split=&quot;train&quot;)<br>train_data = data.shard(num_shards=4, index=0)<br>test_data = load_dataset(&quot;imdb&quot;,split=&quot;test&quot;)<br>test_data = data.shard(num_shards=4, index=0)<br>model = AutoModelForSequenceClassification.from_pretrained(&quot;bert-base-uncased&quot;)<br>tokenizer = AutoTokenizer.from_pretrained(&quot;bert-base-uncased&quot;)<br>tokenized_training_data = tokenizer(train_data[&quot;text&quot;], return_tensors=&quot;pt&quot;, padding=True, truncation=True, max_length=64)<br>tokenized_test_data = tokenizer(test_data[&quot;text&quot;],<br>                                return_tensors=&quot;pt&quot;, #tensor formatında döner<br>                                padding=True, #daha kısa metinleri 0 ile doldurur<br>                                truncation=True, #metinleri belirtilen max uzunlukta keser<br>                                max_lenght=64<br>)</pre><p><strong>4- Tokenized Row by Row</strong></p><pre>def tokenize_function(text_data):<br>  return tokenizer(text_data[&quot;text&quot;], return_tensors=&quot;pt&quot;, padding=True, truncation=True, max_length=64)<br>tokenized_in_batches = train_data.map(tokenize_function, batched=True) #fonksiyonun birden fazla veri noktasına aynı anda uygulanması<br>tokenized_by_row = train_data.map(tokenize_function, batched=False) #her satır bağımsız olarak işlenir</pre><blockquote><strong><em>Batch Ne İşe Yarar -&gt;</em></strong><em> </em>Veri işleme ve model eğitimi sırasında birden fazla veri noktasının aynı anda işlenmesi anlamına gelir. Bu sayede de işlemler daha hızlı gerçekleşir.</blockquote><h3>Fine Tuning Eğitimi</h3><blockquote><strong><em>Fine Tuning -&gt; </em></strong>Önceden eğitilmiş bir modelin bir göreve uyarlanması için yapılan ek optimizasyondur.</blockquote><p><strong>1- Argümanları Eğitme</strong></p><pre>from transformers import Trainer, TrainingArguments<br>training_args = TrainingArguments(<br>                  output_dir=&quot;./finetuned&quot;, #model çıktılarının kaydedileceği dizin<br>                  evaluation_strategy = &quot;epoch&quot;, #değerlendirme epoch sonunda yapılır<br>                  num_train_epochs = 3,<br>                  learning_rate = 2e-5,<br>                  per_device_train_batch_size = 8,<br>                  per_device_eval_batch_size = 8,<br>                  weight_decay = 0.01 #aşırı öğrenmeyi önlemek için ağırlık büyümesini sınırlama<br>)</pre><p><strong>2- Trainer Class</strong></p><pre>...<br>trainer = Trainer(<br>            model = model,<br>            args = training_args,<br>            train_dataset = tokenized_training_data,<br>            eval_dataset = tokenized_test_data,<br>            tokenizer = tokenizer<br>)<br>trainer.train()</pre><p><strong>3- Fine Tuned Modeli Kullanma</strong></p><p>Verilerin üzerindeki tahminleri kullanarak duygu analizi yapacağız:</p><pre>new_data = [&quot;This movie was disappointing!&quot;, &quot;This is the best movie ever&quot;]<br>new_input = tokenizer(new_data,<br>                      return_tensors=&quot;pt&quot;, #tensor formatında döner<br>                      padding=True, #daha kısa metinleri 0 ile doldurur<br>                      truncation=True, #metinleri belirtilen max uzunlukta keser<br>                      max_lenght=64<br>)<br>with torch.no_grad(): #gradient sıfırlama<br>  outputs = model(**new_input)<br>#model çıktıları (logits)den tahmin edilen labellar alınır:<br>predicted_labels = torch.argmax(outputs.logits, dim=1].tolist()<br>#label için + ve - tanımlama yapılır:<br>label_map = {0: &quot;NEGATIVE&quot;, 1: &quot;POSITIVE&quot;}<br>#Tahmin edilen label ve metinler için döngü:<br>for i, predicted_label in enumerate(predicted_labels):<br>  sentiment = label_map[predicted_label] #Label&#39;ı metne çevirir</pre><p><strong>4- Model ve Tokenizer Kaydetme</strong></p><pre>model.save_pretrained(&quot;my_finetuned_model&quot;)<br>tokenizer.save_pretrained(&quot;my_finetuned_tokenizer&quot;)</pre><p><strong>5- Kaydedilen Model ve Tokenizer’ı Kullanma</strong></p><pre>model = AutoModelForSequenceClassification.from_pretrained(&quot;my_finetuned_model&quot;)<br>tokenizer = AutoTokenizer.from_pretrained(&quot;my_finetuned_tokenizer&quot;)</pre><h3><strong>Farklı Fine Tuning Yaklaşımları</strong></h3><p><strong>a) Full Fine Tuning</strong></p><p>Modelin tam ağırlıklarını yeniden eğitir.</p><p><strong>b) Partial Fine Tuning</strong></p><p>Modelin tüm ağırlıklarını yeniden eğitmek yerine bazı katmanlar sabit tutulur.</p><ul><li>BERT, GPT gibi</li><li>Encoder-Decoder Modeller gibi</li></ul><p><strong>c) Transfer Learning</strong></p><p>Bir modelin belirli bir görev veya veri kümesi üzerinde öğrenilmiş bilgileri kullanarak farklı ama ilişkili bir görev veya veri kümesi üzerinde öğrenmeye devam etmesini sağlar.</p><p><strong>d) One Shot Learning</strong></p><p>Bir modelin sadece bir örnek üzerinden öğrenmesini amaçlar.</p><pre>import torch<br>import torch.nn as nn<br>import torch.optim as optim<br>from torch.utils.data import DataLoader, Dataset<br>import torchvision.transforms as transforms<br>from PIL import Image<br>import random<br><br># Veri kümesi sınıfı tanımlıyoruz<br>class SiameseDataset(Dataset):<br>    def __init__(self, image_folder, transform=None):<br>        self.image_folder = image_folder<br>        self.transform = transform<br><br>    def __getitem__(self, index):<br>        # Rastgele bir çift görüntü seçiyoruz<br>        img1 = random.choice(self.image_folder)<br>        is_same = random.randint(0, 1)<br>        <br>        if is_same:<br>            img2 = img1  # Aynı görüntü<br>        else:<br>            img2 = random.choice(self.image_folder)  # Farklı görüntü<br><br>        if self.transform:<br>            img1 = self.transform(img1)<br>            img2 = self.transform(img2)<br><br>        label = torch.tensor([is_same], dtype=torch.float32)<br>        return img1, img2, label<br><br>    def __len__(self):<br>        return len(self.image_folder)<br><br>#sinir ağı tanımlıyoruz<br>class SiameseNetwork(nn.Module):<br>    def __init__(self):<br>        super(SiameseNetwork, self).__init__()<br>        self.cnn = nn.Sequential(<br>            nn.Conv2d(1, 64, kernel_size=3, stride=1, padding=1),<br>            nn.ReLU(),<br>            nn.MaxPool2d(2, 2),<br>            nn.Conv2d(64, 128, kernel_size=3, stride=1, padding=1),<br>            nn.ReLU(),<br>            nn.MaxPool2d(2, 2)<br>        )<br>        self.fc = nn.Sequential(<br>            nn.Linear(128 * 7 * 7, 512),<br>            nn.ReLU(),<br>            nn.Linear(512, 128)<br>        )<br><br>    def forward_one(self, x):<br>        x = self.cnn(x)<br>        x = x.view(x.size(0), -1)  # Düzleştirme<br>        x = self.fc(x)<br>        return x<br><br>    def forward(self, x1, x2):<br>        output1 = self.forward_one(x1)<br>        output2 = self.forward_one(x2)<br>        return output1, output2<br><br># Kontrastif Loss<br>class ContrastiveLoss(nn.Module):<br>    def __init__(self, margin=1.0):<br>        super(ContrastiveLoss, self).__init__()<br>        self.margin = margin<br><br>    def forward(self, output1, output2, label):<br>        euclidean_distance = nn.functional.pairwise_distance(output1, output2)<br>        loss = label * torch.pow(euclidean_distance, 2) + \<br>               (1 - label) * torch.pow(torch.clamp(self.margin - euclidean_distance, min=0.0), 2)<br>        return loss.mean()<br><br># Model ve optimizasyon hazırlığı<br>model = SiameseNetwork()<br>criterion = ContrastiveLoss()<br>optimizer = optim.Adam(model.parameters(), lr=0.001)<br><br>#veri kümesi için bir transform tanımlıyoruz<br>transform = transforms.Compose([<br>    transforms.Grayscale(),<br>    transforms.Resize((28, 28)),<br>    transforms.ToTensor()<br>])<br><br># Basit bir veri kümesi oluşturuluyor<br>example_data = [Image.fromarray((torch.rand(28, 28) * 255).numpy().astype(&#39;uint8&#39;)) for _ in range(100)]<br>dataset = SiameseDataset(example_data, transform=transform)<br>data_loader = DataLoader(dataset, batch_size=16, shuffle=True)<br><br># Eğitim döngüsü<br>for epoch in range(10):  # 10 dönemlik eğitim<br>    for img1, img2, label in data_loader:<br>        output1, output2 = model(img1, img2)<br>        loss = criterion(output1, output2, label)<br><br>        optimizer.zero_grad()<br>        loss.backward()<br>        optimizer.step()<br><br>    print(f&quot;Epoch {epoch+1}, Loss: {loss.item():.4f}&quot;)</pre><h3>Evaluate Library</h3><ul><li><strong>Metrics:</strong> Modelin genel performansını ölçmek için kullanılır.</li><li><strong>Comparison: </strong>Farklı modellerin karşılaştırılmasında kullanılır.</li><li><strong>Measurement: </strong>Modelin doğru sonuçlar verip vermediğini ölçmede kullanılır.</li></ul><pre>import evaluate<br>accuracy_evaluate.load(&quot;accuracy&quot;)</pre><ul><li>‘prediction’ -&gt; Model çıktıları</li><li>‘references’ -&gt; Modelin tahmin ettiği değerlerin karşılık geldiği değerler</li><li>.features -&gt; Özelliklerin türleri (int32, float32 gibi)</li></ul><h3>Sınıflandırma Metrikleri</h3><pre>import evaluate<br>accuracy = evaluate.load(&quot;accuracy&quot;)<br>precision = evaluate.load(&quot;precision&quot;)<br>recall = evaluate.load(&quot;recall&quot;)<br>f1 = evaluate.load(&quot;f1&quot;)<br>from transformers import pipeline<br>classifier = pipeline(&quot;text_classification&quot;, model=model, tokenizer=tokenizer)<br>evaluation_text = [&quot;This is a great movie!&quot;, &quot;This is a terrible movie&quot;]<br>#verilen metinleri sınıflandırır:<br>predictions = classifier(evaluation_text)<br>#modelin sınıflandırma sonuçlarını işleyerek pozitif(1) ve negatif(0) etiketlere dönüştürür:<br>predicted_labels = [1 if pred[&quot;label&quot;] == &quot;POSITIVE&quot; else 0 for pred in predictions]</pre><blockquote><strong><em>Doğru Metriği Seçme</em></strong></blockquote><blockquote>Accuracy -&gt; Doğru tahminlerin toplam tahminlere oranı</blockquote><blockquote>Precision -&gt; Pozitif tahminlerin ne kadar doğru olduğunu gösterir. Kesinlik.</blockquote><blockquote>Recall -&gt; Pozitif örneklerin ne kadar doğru tahmin edildiğini gösterir. Hassasiyet.</blockquote><blockquote>F1 Skoru -&gt; Precision ve Recall arasında denge sağlar.</blockquote><h3>Metrik Çeşitleri</h3><p><strong>1- Perplexity: </strong>Bir dil modelinin bir metni ne kadar iyi anladığını ve tahmin edebildiğini ölçen bir metriktir. Amacı, gelecek bir kelimeyi tahmin etme doğruluğunu ve görevini değerlendirmektir.</p><pre>#giriş metni tokenizer kullnılarak tensor e çevrilir:<br>input_text_ids = tokenizer.encode(input_text, return_tensors=&quot;pt&quot;)<br>#max 20 uzunluğunda metin üretilir:<br>output = model.generate(input_text_ids, max_length=20)<br>#üretilen tokenlar metin formatına çevrilir:<br>generated_text = tokenizer.decode(output[0], skip_special_tokens=True)<br>#metrik yüklenir:<br>perplexity = evaluate.load(&quot;perplexity&quot;,module_type=&quot;metric&quot;)<br>#üretilen metin üzerinde perplexity hesaplanır:<br>results = perplexity.compute(predictions=generated_text, model_id=&quot;gpt2&quot;)</pre><p><strong>2- BLEU:</strong> Bir modelin ürettiği metin ile insan tarafından oluşturulan referans metinler arasındaki benzerliği ölçer.</p><pre>bleu = evaluate.load(&quot;bleu&quot;)<br>result = bleu.compute(prediction=[generated_text], references = references)</pre><p><strong>3- ROGUE: </strong>Bir modelin oluşturduğu özetin insan tarafından sağlanan referans ile ne kadar uyumlu olduğunu ölçer.</p><pre>rogue = evaluate.load(&quot;rogue&quot;)<br>result = rogue.compute(prediction=[generated_text], references = references)</pre><p><strong>4- METEOR:</strong> Bir dil modelinin veya makine çevirisinin kalitesini ölçmek için kullanılır. Diğerlerine nazaran, dil bilgisi ve anlam benzerlikleri dikkate alınır.</p><pre>meteor = evaluate.load(&quot;meteor&quot;)<br>result = meteor.compute(prediction=[generated_text], references = references)</pre><p><strong>4- Exact Match: </strong>Bir modelin çıktısının tam olarak doğru olup olmadığını belirler. Başarılı ise 1, değilse 0 döner.</p><pre>exact_match = evaluate.load(&quot;exact_match&quot;)<br>result = exact_match.compute(prediction=[generated_text], references = references)</pre><ul><li>Burada anlam kayıpları göz ardı edilebilir. Bu yüzden<em> F1 Score </em>ile birlikte kullanılmasında fayda var.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*kok5JIXvCyb-1BNhkDofOw.png" /></figure><h3>Halüsinasyonlar</h3><p>Dil modelinin yanlış veya anlamsız çıktılar üretmesi ancak bunu doğru gibi kabul etme senaryosudur.</p><p>Azaltmak için:</p><ul><li>Çeşitli eğitim verisetine maruz bırakma</li><li>Bias denetimlerini sıklaştırma</li><li>Hassas uygulamalarda spesifik kullanım durumlarına göre Fine Tuning yapma</li></ul><h3><strong>Toxicity</strong></h3><p>Bir metindeki nefret söylemi, hakaret ve argo ifadelerin ölçülmesi.</p><ul><li><strong>aggregation = “maximum” -&gt;</strong> Girdilerde yer alan en yüksek toxicity skorunu verir.</li><li><strong>aggregation = “ratio” -&gt; </strong>Skor 0.5 üzerinde olanları verir.</li></ul><h3><strong>Regard</strong></h3><p>Bir metnin belirli bir demografik gruba yönelik eğilim veya algısını ölçmek için kullanılır.</p><ul><li><strong>Language Polarity -&gt;</strong> Pozitif, negatif veya tarafsız söylemleri değerlendirme</li><li><strong>Biased Perception -&gt; </strong>Gruba yönelik yanlı olup olmadığını değerlendirme</li></ul><pre>from transformers import pipeline<br><br># Toxicity ölçümü için pipeline yükleme<br>toxicity_analyzer = pipeline(&quot;text-classification&quot;, model=&quot;unitary/toxic-bert&quot;)<br><br># Toxicity analizi<br>def analyze_toxicity(texts, aggregation=&quot;maximum&quot;):<br>    scores = [toxicity_analyzer(text)[0][&quot;score&quot;] for text in texts]<br>    if aggregation == &quot;maximum&quot;:<br>        return max(scores)  # En yüksek toxicity skoru<br>    elif aggregation == &quot;ratio&quot;:<br>        return len([score for score in scores if score &gt; 0.5]) / len(scores)<br>    else:<br>        raise ValueError(&quot;Geçersiz aggregation tipi&quot;)<br><br># Regard analizi için pipeline yükleme<br>regard_analyzer = pipeline(&quot;text-classification&quot;, model=&quot;facebook/regard-model&quot;)<br><br># Regard analizi<br>def analyze_regard(texts):<br>    results = [regard_analyzer(text)[0] for text in texts]<br>    language_polarity = {<br>        &quot;positive&quot;: sum(1 for r in results if r[&quot;label&quot;] == &quot;POSITIVE&quot;),<br>        &quot;neutral&quot;: sum(1 for r in results if r[&quot;label&quot;] == &quot;NEUTRAL&quot;),<br>        &quot;negative&quot;: sum(1 for r in results if r[&quot;label&quot;] == &quot;NEGATIVE&quot;)<br>    }<br>    biased_perception = any(r[&quot;score&quot;] &gt; 0.8 and r[&quot;label&quot;] in [&quot;POSITIVE&quot;, &quot;NEGATIVE&quot;] for r in results)<br>    return {<br>        &quot;language_polarity&quot;: language_polarity,<br>        &quot;biased_perception&quot;: biased_perception<br>    }<br><br># Örnek metinler<br>texts = [<br>    &quot;This group is the worst!&quot;,<br>    &quot;I love this community so much!&quot;,<br>    &quot;They are just okay, nothing special.&quot;<br>]<br><br># Toxicity analizi<br>print(&quot;Toxicity Analysis:&quot;)<br>print(&quot;Maximum Toxicity:&quot;, analyze_toxicity(texts, aggregation=&quot;maximum&quot;))<br>print(&quot;Toxicity Ratio:&quot;, analyze_toxicity(texts, aggregation=&quot;ratio&quot;))<br><br># Regard analizi<br>print(&quot;\nRegard Analysis:&quot;)<br>regard_results = analyze_regard(texts)<br>print(&quot;Language Polarity:&quot;, regard_results[&quot;language_polarity&quot;])<br>print(&quot;Biased Perception:&quot;, regard_results[&quot;biased_perception&quot;])</pre><blockquote>🎉 <strong>Tebrikler!</strong><br>LLM ve Fine Tuning eğitimini başarıyla tamamladınız.</blockquote><blockquote>🎯 <strong>Bir sonraki adımda:</strong><br>NLP dünyasına adım atacağız.</blockquote><blockquote>🔑 <strong>Hazır olun!</strong><br>Bir şey yapmaya karar verdiğinizde, tüm evren o kararı gerçekleştirmeniz için size yardım eder.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b2a79da8ad32" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Pytorch — Nesne Tabanlı Programlama]]></title>
            <link>https://medium.com/@behicoytunsenkul/pytorch-nesne-tabanl%C4%B1-programlama-00acd15201b8?source=rss-e128959ac2fd------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/00acd15201b8</guid>
            <category><![CDATA[pytorch]]></category>
            <category><![CDATA[rnn]]></category>
            <category><![CDATA[cnn]]></category>
            <category><![CDATA[machine-learning]]></category>
            <category><![CDATA[neural-networks]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Behiç Oytun Şenkul]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Dec 2024 20:36:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-12-15T20:36:28.910Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Pytorch — Nesne Tabanlı Programlama</h3><p>PyTorch eğitim serimizin ikinci bölümüne hoşgeldiniz… 🚀</p><p>👩‍💻 <strong>Kimler için?</strong><br>Eğer PyTorch ile yapay zeka ve derin öğrenim dünyasına adım atmak istiyorsanız, bu seri tam size göre.</p><p>🌱 “Bugün ektiğin tohum, yarının başarısının başlangıcıdır.”</p><p><strong>Hadi başlayalım!!!</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*yGlULKMNnacMcApJ.jpg" /></figure><h3>Kavramlar</h3><ul><li><strong>Metotlar: </strong>Veri setine erişim ya da veri işlemleridir.</li><li><strong>Attributes: </strong>Veri setinin boyutu, özellikleri veya içeriğidir.</li><li><strong>__init__: </strong>Bir sınıfın yapıcı fonksiyonudur. Bir sınıf, yeni bir nesne oluşturduğunda otomatik olarak bu metot çağrılır ve nesnenin başlangıç durumunu ayarlamak için kullanılır.</li><li><strong>__len__: </strong>Veri setinin boyutunu döndürür.</li><li><strong>__getitem__: </strong>Belirli bir indeksle veri örneği getirir.</li><li><strong>PyTorch Dataset: </strong>Veri setini özelleştirmeyi sağlar.</li></ul><pre>class WaterDataset(Dataset):<br>  def __init__(self, csv_path):<br>    super().__init__() #dataset sınıfını başlatır<br>    df = pd.read_csv(csv_path) #csv&#39;i dataframe&#39;e çevirir<br>    self.data = df.to_numpy() #verileri numpy dizisine çevirir<br>  def __len__(self):<br>    return self.data.shape[0] #veri setindeki örnek sayısı<br>  def __getitem__(self,idx):<br>    features = self.data[idx,:-1] #son sütün hariç tüm satırlar<br>    label = self.data[idx,-1] #son sütun (etiket)<br>    return features, label</pre><h3>Sınıf Tabanlı Model Tanımlama</h3><p>Bu yöntemle, model tanımlama bir sınıf gerçekleştirilebilir.</p><pre>class Net(nn.Module):<br>  def __init__(self):<br>    super().__init__()<br>    #Katman Tanımları<br>    self.fc1=nn.Linear(9,16)<br>    self.fc2=nn.Linear(18,8)<br>    self.fc3=nn.Linear(8,1)<br>  def forward(self,x):<br>    x=F.relu(self.fc1(x)) #1.katman+türev<br>    x=F.relu(self.fc2(x)) #2.katman+türev<br>    x=F.torch.sigmoid(self.fc3(x)) #3.katman +sigmoid<br>    return x<br>net = Net() #modeli oluşturma</pre><h3>Eğitim Döngüsü</h3><pre>import torch.nn as nn<br>import torch.optim as optim<br><br># Binary Cross-Entropy kayıp fonksiyonunu tanımlama<br>criterion = nn.BCELoss()  <br><br># Stochastic Gradient Descent (SGD) optimizasyon algoritmasını tanımlama<br>optimizer = optim.SGD(net.parameters(), lr=0.001)<br><br># Eğitim döngüsü (1000 epoch)<br>for epoch in range(1000):<br>    optimizer.zero_grad()  # Gradientleri sıfırlama<br>    output = net(features)  # Modeli girdilerle çalıştırma<br>    loss = criterion(output, labels.view(-1, 1))  # Kayıp hesaplama<br>    loss.backward()  # Kayıp fonksiyonunun geri yayılımını gerçekleştirme<br>    optimizer.step()  # Model ağırlıklarını güncelleme</pre><h3><strong>Optimizer Nasıl Çalışır?</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sKnS2epk_4xTeCMLijPp1Q.png" /></figure><h3>Stochastic Gradient Descent (SGD) Nedir?</h3><p>Model ağırlıklarını güncelleyerek kayıbı minimize etmeyi amaçlar. Özellikle basit modeller için tercih edilir.</p><pre>optimizer = optim.SGD(net.parameters(),lr=0.001)</pre><h3>Adagrad (Adaptive Gradient) Nedir?</h3><p>Her bir parametre için öğrenme oranını dinamik olarak ayarlar. Sparse veri setleriyle çalışırken iyi sonuçlar verir.</p><pre>optimizer = optim.Adagrad(net.parameters(),lr=0.001)</pre><h3><strong>Root Mean Square Propagation (RMSprop) Nedir?</strong></h3><p>Parametre güncellemelerini geçmiş gradyanların büyüklüğüne göre ayarlayarak daha stabil bir öğrenme süreci sağlar. Öğrenme oranındaki azalma sorununu çözmeyi amaçlar.</p><pre>optimizer = optim.RMSprop(net.parameters(),lr=0.001)</pre><h3>Adaptive Moment Estimation (Adam) Nedir?</h3><p>Modern derin öğrenmede yaygın olarak kullanılır. RMSprop ve momentum yöntemlerini birleştirerek daha hızlı ve stabil bir öğrenme sağlar.</p><pre>optimizer = optim.Adam(net.parameters(),lr=0.001)</pre><h4><strong>Model Doğruluğu (Accuracy) Değerlendirme</strong></h4><pre>#accuracy metrik tanımlama<br>from torchmetrics import Accuracy<br>acc = Accuracy(task=&quot;binary&quot;) #2li sınıflandırma<br>net.eval() #modeli değerlendirme<br>with torch.no_grad(): #gradyan devre dışı<br>  for features, labels in dataloader_test: <br>    outputs = net(features) #forwardpass<br>    pred = (outputs&gt;0.5).float() #tahmini 0.5e göre etiketlemek<br>    acc(preds,labels.view(-1,1) #accuracy metriği güncelleme<br>accuracy = acc.compute() #accuracy hesaplama</pre><h3>Gradyan Sorunları</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/0*I8wthlHaq-g9wuOx.png" /></figure><p><strong>Vanishing Gradient Nedir?</strong></p><p>Küçülen gradyanlar olarak isimlendirilebilir. Özellikle derin sinir ağlarında sıklıkla görülür. Bu sorun, ağın erken katmanlarının öğrenmeyi durdurmasına neden olur.</p><p><strong>Exploding Gradient Nedir?</strong></p><p>Patlayan gradyanlar olarak isimlendirilebilir. Geri yayılım (backpropagation) sırasında gradyanların giderek büyümesiyle oluşan sorundur.</p><h3><strong>Dengesiz Gradyanlar İçin Çözümler</strong></h3><p><strong>Uygun Ağırlık Başlatma:</strong></p><p>Patlayan veya küçülen gradyanlar, ağırlıkların başlatılmasından kaynaklanabilir. Ağırlıklar çok büyük veya çok küçük başlatıldığında, geri yayılım sırasında gıradyanların küçülmesine veya büyümesine neden olabilirç</p><p><strong>İyi Aktivasyon Fonksiyonları:</strong></p><p>Bazı aktivasyon fonksiyonları (özellikle sigmoid, tanh) derin ağlarda gradyanların kaybolmasına veya patlamasına neden olabilir. Çözüm ise,</p><ul><li>ReLU</li><li>LeakyReLU</li></ul><p>ile sağlanabilir.</p><p><strong>Batch Normalizasyonu:</strong></p><p>Derin ağlarda çok sayıda katmandan geçildiği için, her katman arasındaki veriler daha geniş bir dağılama sahip olabilir. Çözüm için her katmanın giriş verilerini normalize ederek daha stabil hale getirir.</p><h3><strong>Weight Initialization (Ağırlık Başlatma)</strong></h3><p><strong>İyi Bir Ağırlıkla Başlamak</strong></p><p>a) Katman Girdilerinin Varyansı -&gt; Katmanlar arasındaki veri akışı, girdiler ve çıktılar arasında dengeli olmalıdır.</p><p>b) Gradyanların Varyansı Sabit Kalır -&gt; Gradyanların geri yayılım sırasında katmanlardan geçerken büyümemesi veya küçülmemesi gerekir.</p><p><strong>ReLU ve Benzerleri İçin:</strong></p><p><em>He (Kaiming) Başlatma</em>, ReLU negatif değerleri sıfırladığı için özel bir başlatma gerektirir.</p><p><strong>Sigmoid/Tanh Benzerleri İçin:</strong></p><p>Değerleri sıkıştırdığı için gradyanlarıın kaybolma riskleri vardır. <em>Xavier Başlatma</em> ile giriş ve çıkış birimlerinin ortalamasına göre dağıtılır.</p><h3>He/Kaiming Örneği</h3><pre>import torch.nn as nn<br>import torch.nn.init as init<br>class Net(nn.Module):<br>  def __init__(self):<br>      super().__init__()<br>      #Katmanlar tanımlanır<br>      self.fc1=nn.Linear(9,16)<br>      self.fc1=nn.Linear(16,8)<br>      self.fc1=nn.Linear(8,1)<br>      #Ağırlıklar ile he başlatılır<br>      init.kaiming_uniform_(self.fc1.weight)<br>      init.kaiming_uniform_(self.fc2.weight)<br>      init.kaiming_uniform_(self.fc3.weight, nonlineaerity=&quot;sigmoid&quot;)<br>  def forward(self,x):<br>    x = nn.functional.relu(self.fc1(x))<br>    x = nn.functional.relu(self.fc2(x))<br>    x = nn.functional.relu(self.fc3(x))<br>    return x</pre><h3>Batch Normalization</h3><p>Sinir ağlarında öğrenmeyi hızlandırmak ve gradyan kararsızlıklarını azaltmak amacıyla uygulanır. Genellikle bir kaatmandan sonra uygulanır ve 2 adımdan oluşur:</p><ol><li>Normalize Etme-&gt; Her mini batch’teki bir katmanın çıktıları normalize dilir.</li><li>Ölçekleme ve Kaydırma -&gt; Öğrenebilir parametreleri y(ölçekleme) ve B(kaydırma) kullanılarak yeniden düzenlenir. Böylece, modelin her katman için en uygun giriş dağılımı öğrenmesine olanak sağlanır.</li></ol><pre>class Net(nn.Module)<br>  def __init__(self):<br>    super().__init__()<br>    self.fc1 = nn.Linear(9,16)<br>    self.bn1 = nn.BatchNorm1d(16)<br>    ...<br>  def forward(self,x):<br>    x = self.fc1(x)<br>    x = self.bn1(x)<br>    x = nn.functional.elu(x)</pre><h3>Görüntü ve PyTorch</h3><p>Her bir görsel piksellerden oluşur. Her bir piksel de renkk bilgisi içerir.</p><ul><li>Gri Tonlamalı Resimler-&gt; Her bir piksel 0 ile 255 arasında bir tam sayı değeri taşır. Bu değer gri tonun parlaklığını temsil eder.</li><li>Renkli Resimler-&gt; Her bir piksel, 3 tam sayı içerir. Red, Blue ve Green.</li></ul><p><strong>PyTorch ile Görsellerin Yüklenmesi</strong></p><pre>from torchvision.datasets import ImageFolder<br>from torchvision import transforms<br>train_transforms = transforms.Compose([<br>  transforms.ToTensor(),<br>  transforms.Resize((128,128))<br>])<br>dataset_train = ImageFolder(<br>  &quot;data/cloud_train&quot;, <br>  transform = train_transforms<br>)</pre><p><strong>PyTorch ile Görselleri Görüntüleme</strong></p><pre>dataloader_train = DataLoader(<br>  dataset_train,<br>  shuffle = True, #verileri karıştır<br>  batch_size = 1 #her seferde 1 görsel al<br>)<br>image, label = next(iter(dataloader_train)) #görsel ve etiket yükleme<br>image = image.squeeze().permute(1,2,0) #batch boyutunu kaldır ve kanal sırasını değiştir<br>plt.imshow(image) #görsel gösterir</pre><p><strong>Data Augmentation -&gt;</strong> Mevcut görseller üzerinden veri çeşitliliğini artrmak amacıyla rasgele dönüşümler uygulanmasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/960/0*rIVgL0vz7UKiTDJz" /></figure><pre>train_transforms = transforms.Compose([<br>  transforms.RandomHorizontalFlip(), #yatay eksende rasgele çevirir<br>  transforms.RandomRotation(45), #-45,45 derece rasgele döndürür<br>  transforms.ToTensor(), #tensore çevirir<br>  transforms.Resize((128,128)) #yeniden ölçeklendirme yapılır<br>])<br>#veriseti oluşturma<br>dataset_train = ImageFolder(<br>  &quot;data_clouds/train&quot;,<br>  transform = train_Transforms<br>)</pre><p><strong>Neden Linear Katmanlar Kullanılmamalı?</strong></p><ul><li>Yavaş Eğitim</li><li>Aşırı Öğrenme (Overfitting)</li><li>Uzamsal Örüntüleri Tanımlayamama</li></ul><p>Bunun için en iyi alternatif: <em>Convolutional Layers</em></p><h3>Convolutional Layers</h3><p>Özellikle görsel veriler ile çalışırken daha hızlı, verimli ve görsel özelliklerden öğrenebilen modeller oluşturulmasını sağlar. (CNN)</p><ul><li>Filtrelerin girdi üzerine kaydırılması</li><li>Konvülsüyon İşlemi -&gt; Her bir pozisyonda filtre ve girdinin ilgili bölgesindeki değerler çarpılır ve toplanır.</li><li>Özellik haritasının oluşturulması</li></ul><p><strong>Zero Padding:</strong> Konvolüsyonel katmanların girdisine sıfırdan oluşan bir frame eklenmelidir.</p><ul><li>Sınır pikseller eşit eşitlenir.</li><li>Spatial boyutların korunması</li></ul><pre>nn.Conv2d(3,32,kernel_size=3,padding=1)</pre><p><strong>Max Pooling: </strong>Görüntüdeki özellikleri özetlemek ve boyutları küçültmek için kullanılır.</p><pre>nn.MaxPool2d(kernel_size=2)</pre><h3>CNN Örneği</h3><pre>class Net(nn.Module):<br>  def __init__(self,num_classes):<br>    super().__init__()<br>    self.feature_extractor = nn.Sequential(<br>      nn.Conv2d(3,32,kernel_size=3,padding=1),<br>      nn.ELU(),<br>      nn.MaxPool2d(kernel_size=2),<br>      nn.Conv2d(32,64,kernel_size=3,padding=1),<br>      nn.ELU(),<br>      nn.MaxPool2d(kernel_size=2)<br>      nn.Flatten()<br>    self.classifier = nn.Linear(64*16*16, num classes) #Elde edilen 64*16*16 boyutlu veriyi tek boyutlu vektöre çevirme<br>  def forward(self,x):<br>    x = self.feature_extractor(x)<br>    x = self.classfier(x) #sınıflandırma<br>    return x</pre><h3>Training Image Classifier</h3><p>Data Augmentation’un Label Üzerindeki Etkisi, bu işlem verinin etiketine doğrudan etki edebilecek bir şekilde uygulanıyorsa model eğitimini zorlaştırır.</p><p><strong>Cross Entropy Loss: </strong>Sınıflandırma problemlerinde kullanılan kayıp fonksiyonudur. 2 türü vardır:</p><blockquote>1- BCE -&gt; Binary sınıflandırma için kullanılır. Genellikle bir nesnenin bir sınıfa ait olup olmadığını belirlemek için kullanılır.</blockquote><blockquote>2- Categorical Cross Entropy -&gt; Çoklu sınıflandırma için kullanılır. Her sınıfın olasılığı hesaplanır. Birden fazla sınıf arasında seçim yapmaya dayalı problemlerde kullanılır.</blockquote><p><strong>Image Classifier Training Loop</strong></p><pre>net = Net(num_classes=7)<br>criterion = nn.CrossEntropyLoss()<br>optimizer = optim.Adam(net.parameters(),lr=0.01) <br>for epoch in range(10):<br>  for images, labels in dataloader_train: #eğitim verisi üzerinden iterasyon tekrarlama<br>    optimizer.zero_grad()<br>    outputs = net(images)<br>    loss = criterion(outputs,labels)<br>    loss.backward()<br>    optimizer.step()</pre><h3><strong>Evaluating Image Classifiers</strong></h3><p><strong>Binary İçin</strong></p><ul><li>Precision: Kesinlik modelin pozitif sınıfa tahmin etme oranıdır.</li><li>Recall: Duyarlılık. Toplam gerçek pozitif örneklerin ne kadarının doğru bir şekilde tahmin edildiğini gösterir.</li></ul><p><strong>Multi Sınıflandırma İçin</strong></p><ul><li>Precision: Her bir sınıf için o sınıfın doğru tahmin edilen örneklerinin modelin o sınıf için tahmin ettiği toplam örneklere oranıdır.</li><li>Recall: Her bir sınıf için o sınıf için tahmin edilen örneklerinin o sınıfın tüm gerçek örneklerine oranıdır.</li></ul><h3>Multi Sınıf Metriklere Genelleme (Ortalama)</h3><p>Çoklu sınıflandırma problemlerinde her sınıf için precision ve recall hesaplanır. Sonrasında değerlendirmek amacıyla avarege yöntemleri kullanılır:</p><blockquote>a) Micro Avarege: Tüm sınıflar için toplam doğru pozitifler, yanlış pozitifler ve yanlış negatifler hesaplanarak birleştirilir.</blockquote><blockquote>b) Macro Avarege: Her sınıf için ayrı precision ve recall hesaplanır. Sonrasında bunların aritmetik ortalaması alınır.</blockquote><blockquote>c) Weighted Avarege: Her sınıfın precision ve recall değer, o sınıfın örnek sayısına göre ağırlandırılır ve birleştirilir.</blockquote><p><strong>Örnek Kullanımları</strong></p><pre>from torchmetrics import Recall<br>recall_perclass = Recall(task=&quot;multiclass&quot;, num_class=7, average=None)<br>recall_micro= Recall(task=&quot;multiclass&quot;, num_class=7, average=&quot;Micro&quot;)<br>recall_macro = Recall(task=&quot;multiclass&quot;, num_class=7, average=&quot;Macro&quot;)</pre><ul><li>Micro-&gt; Dengesiz kümeleri</li><li>Macro-&gt; Küçük sınıflardaki performansları</li><li>Weighted-&gt; Daha büyük sınıflardaki hataları</li></ul><p>daha önemli olarak nitelendirir.</p><h3>Evaluation Loop</h3><pre>from torchmetrics import Precision, Recall<br>metric_precision = Precision(task = &quot;multiclass&quot;, num_classes=7, average=&quot;macro&quot;)<br>metric_recall = Recall(task=&quot;multiclass&quot;, num_classes=7,average=&quot;macro&quot;)<br>net.eval() #değerlendirme modu. bazı özellikler devre dışı bırakılır,sadece tahmin yapılır. Amaç performansı test etmektir.<br>with torch.no_grad():<br>  for images, labels in dataloader_test:<br>    outputs = net(images)<br>    _, preds = torch.max(outputs,1) #en yüksek olasılığa sahip sınıf seçilir<br>    metric_precision(preds,labels) #metrik hesaplama<br>    metric_recall(preds,labels) #metrik hesaplama<br>  precision = metric_precision.compute()<br>  recall = metric_recall.compute()</pre><p><strong>Her Sınıf için Performans Analizi</strong></p><pre>{ k: #sınıf adı<br>    recall[v].item() #sınıf indeksi<br>    for k,v<br>      in dataset_test.class_to_idx.items()<br>}</pre><h3>Zaman Serileri</h3><p><strong>Sequences with PyTorch</strong></p><p>Sıralı verilerdir. Örnek olarak,</p><ul><li>Zaman serileri</li><li>Ses dalgaları</li><li>Text</li></ul><p>gösterilebilir.</p><p><strong>Zaman Serilerinde Train-Test Ayırımı:</strong></p><p>Zaman serisi verilerinde rasgele bir ayrım yapmak modelin geleceği ön görmesi için gerekli olan temel prensipleri ihmal edebilir. Bunun nedeni:</p><blockquote>Look Ahead Bias -&gt; Eğer verisetini rasgele bir şekilde ayırırsanız, model gelecekteki verilere dair bir bilgi setiyle eğitilmiş olabilir. Çözümğü ise zaman tabanlı ayırım yapmaktır.</blockquote><p><strong>Zaman Serisi Sequence Oluşturma</strong></p><blockquote>Sequence Length -&gt; Bir eğitim örneği oluştururken kullanılan veri noktalarının sayısıdır.</blockquote><p>24 X 4 = 96 örneğinde:</p><ul><li>24 saat boyunca her saat</li><li>4 veri noktası içerir</li><li>96 nokta kullanılarak tahmin yapar</li></ul><pre>import numpy as np<br>def create_squences(dff,sef_length):<br>  xs,ys = [],[] #sekanslar ve hedefler için boş liste tanımlaması<br>  for i in range(len(df)-seq_length):<br>    x = df.iloc[i:(i+seq_length),1] #sekans i&#39;den i+s&#39;e kadar 1. sütündan<br>    y = df.iloc[i+seq_length),1] #hedef değer<br>    xs = append(x) #sekansı listeye ekle<br>    ys = append(y) #hedefi listeye ekle<br>  return np.array(xs), np.array(ys)</pre><h3><strong>TensorDataset</strong></h3><p><strong>Eğitim Örneği Oluşturma</strong></p><pre>#zaman serisi verilerinden sekans ve hedef değerler oluştur<br>x_train, y_train = create_sequences(train_data, seq_length)</pre><p><strong>TensorDataset’e Dönüştürme:</strong></p><pre>from torch.utils.data import TensorDataset<br>dataset_train = TensorDataset(<br>#numpy dizisini tensöre çevir<br>  torch.from_numpy(X_train).float() <br>  torch.from_numpy(Y_train).float()<br>)</pre><h3><strong>Recurrent Neural Network (RNN)</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/0*x2SIzAY4i0K-Bs0Y.png" /></figure><p>Tekrarlayan sinir ağları olarak çevrilebilir.</p><blockquote>Recurrent Neuron -&gt; Zaman serisi ve sıralı verilerle çalışırken kullanılır. Forward ağların aksine, RNN’ler geçmiş bilgiyi modellemek için geri besleme bağlantılarına sahiptir.</blockquote><ul><li>x — girdi</li><li>y — çıktı</li><li>h — gizli durum: önceki zaman adımından gelen gizli durumdur.</li></ul><p><strong>Nöronun Zaman İçinde Unrolling Olması</strong></p><p>Aynı nöron zaman adımında bir kez temsil edebiliriz. Belirli bir zaman adımında, nöron giriş verilerini alır. Sonra x0 ve bir önceki gizli durum h0 üretir ve y0 ile gizli durum h1 çıktı kolarak üretilir ve bu şekilde giriş dizisinin sonuna kadar devam eder.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*grWpsVQqqxzAcEp9L8CT8w.png" /></figure><p>İlk zaman adımında daha önce gizli bir durum olmadığından h0=0 olur. Bu tekrarlayan ağların zaman içinde belleği korumasını sağlar. Bu da sıralı berileri iyi bir şekilde işler.</p><p><strong>1-Sequence To Sequnce Mimarisi</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/964/1*ln3rpflqOdmrADPWuau9-w.png" /></figure><p>Girdi olarak kullanıp her zaman adımında üretilen çıktıyı kullanmaktadır. Örneğin, gerçek zamanlı konuşma tanıma.</p><p><strong>2- Sequence To Vector Mimarisi</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*b0B57jEwpR2czjzAdvGacQ.png" /></figure><p>Girdi olarak bir dizi geçer ancak sonuncu hariç tüm çıktılar gözardı edilir. Bu mimari, metni birden çok konudan biri olarak sınıflandırmak için kullanılabilir.</p><p><strong>3- Vector To Sequence Mimarisi</strong></p><p>İlk hariçç tüm girdiler 0dır. Tüm çıktılar kullanılır. Örneğin, belirli bir konu, stil veya duygu için bir model, bir kelime veya cümle dizisi üretme.</p><p><strong>4- Encoder Decoder Mimarisi</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*rt6Xnec91IfAvL8KxtYfzg.png" /></figure><p>Giriş dizilerini geçirir ve ancak ondan sonra çıkış dizisini kullanmaya başlarız. Makine çevirimi örnek olarak gösterilebilir.</p><pre>class Net(nn.Model):<br>  def __init__(self):<br>    super().__init__()<br>    self.rnn = nn.RNN(<br>      input_size=1,<br>      num_layers=2,<br>      batch_first=True, #girdinin batch boyutunun ilk eksende olduğunu belirtir.<br>      self.fc=nn.Linear(32,1)<br>    )<br>  def forward(self, x): #rnn çıktıları ve son gizli durum(unuse)<br>    h0=torch.zeros(2,x.size(0),32)<br>    out,_=self.fc(out:[:,-1,:]) #zaman boyutunun son adımındaki çıktı<br>    return out</pre><h3>LTSM ve GRU Hücreleri</h3><p>Short Therm Memory Sorunu -&gt; RNN Hücreleri, geçmiş bilgilerden faydalanmak için gizli durumları kullanır. Ancak bu durum uzun süre korunamaz. Bunun için de,</p><ul><li>LTSM</li><li>GRU</li></ul><p>kullanılır.</p><p><strong>1-LSTM: </strong>3 giriş ve 3 çıkıştan oluşur. Girişlerin 2si gizli durumdur. LSTM’ler, bilgi akışını kontrol eden ve önemli bilgileri uzun süre saklarken önemsiz olanları unutabilen giriş, unutma ve çıkış kapıları gibi özel mekanizmalara sahiptir. Bu yapısı ile klasik RNN’lerin yaşadığı gradyan sönümlenmesi (vanishing gradient) sorununu çözerek uzun sekanslardaki kalıpları etkili bir şekilde yakalayabilmesini sağlar. Genellikle dil modeli, konuşma tanıma, video analizi ve finansal veri tahmini gibi alanlarda kullanılır.</p><ul><li>C- long term state</li><li>h- short term state</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*jfFyKbm6z8_Wv6PRynn7wA.png" /></figure><pre>class Net(nn.Module):<br>  def __init__(self,input_size):<br>    super().__init__()<br>    self.ltsm=nn.LSTM( #tanımlama<br>      input_size=1,<br>      hidden_size=32,<br>      num_layers=2,<br>      batch_first=True<br>    )<br>    self.fc=nN.Linear(32,1) #tam bağlantılı katman<br>  def forward(self,x):<br>    h0=torch.zeros(2,x.size(0),32) #başlangıç kısa vadeli bellek durumu sıfırlar<br>    c0=torch.zeros(2,x.size(0),32) #başlangıç uzun vadeli bellek durumu sıfırlar<br>    out,_= self.lstm(x,(h0,c0)) #değerleri lstm e geçir<br>    out=self.fc(out[:,-1,:] #son zaman adımı</pre><p><strong>2- GRU: </strong>LSTM’ye benzer şekilde zaman serisi verilerindeki uzun süreli bağımlılıkları öğrenmeyi amaçlar ancak daha sade bir yapıya sahiptir. GRU, bilgi akışını kontrol etmek için giriş ve unutma kapılarını birleştirerek güncelleme kapısı ve reset kapısı olmak üzere iki kapı kullanır. Bu tasarım, modelin hesaplama maliyetini düşürürken performanstan çok az ödün verir veya hiç vermez. GRU’lar, özellikle daha az veriyle daha hızlı eğitim gerektiren doğal dil işleme, ses tanıma ve diğer sıralı veri analizlerinde tercih edilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*DL7xblJ9PFc_hdrnpaPhoQ.png" /></figure><blockquote><strong>RNN, LSTM ve GRU Hangisi Tercih Edilmelidir?</strong></blockquote><blockquote>RNNler artık çok kullanılmıyor. GRU, LSTM’e nispeten daha basittir. Ancak daha az hesaplama yapar. Bu sebeple GRU ve LSTM arasında seçim yapmak daha mantıklı olacaktır.</blockquote><h3>RNN Eğitimi ve Değerlendirme</h3><p><strong>Ortalama Karesel Hata Kaybı</strong></p><blockquote><strong>1-Hata -&gt;</strong> Prediction-Target</blockquote><blockquote><strong>2- Küresel Hata -&gt; </strong>(Prediction-Target)^2</blockquote><blockquote><strong>3- Ortalama Karesel Hata -&gt; </strong>AVG[(Prediction-Target)^2]</blockquote><p>Pozitif ve negatif hataların birbirini iptal etmesini engeller. Büyük hataları daha çok cezalandırır.</p><pre>criterion = nn.MSELoss()</pre><p><strong>Tensor Genişletme</strong></p><p>Recurrent katman iç giriş bekler:</p><ul><li>batch_size</li><li>seq_length</li><li>num_features</li></ul><p>Fakat eliöizded batch ve seq şeklinde 2 boyutlu tensör var diyelim. Bu durumda tensörü genişletmek gerekir.</p><p><strong>Tensör Sıkıştırma (Squeeze)</strong></p><p>Eğitim döngüsünde yapılan yeniden şekillendirme işlemleri, değerlendirme döngüsünde etersine çevrilmesi gerekebilir. Özellikle model ve label boyutu birbirine uyumlu olmalıdır. Bu genellikle son boyutun 1 olduğu durumlarda kullanılır.</p><pre>out = out.squeeze()</pre><p><strong>Eğitim Döngüsü</strong></p><pre>net = Net()<br>criterion = nn.MSELoss()<br>optimizer = optim.Adam(<br>  net.parameters().lr=0.001<br>)<br>for epoch in range(num_epochs):<br>  for seqs, labels in dataloader_train:<br>    seqs = seqs.view(32,96,1)<br>    outputs = net(seqs)<br>    loss = criterion(outputs, labels)<br>    optimizer.zero_grad()<br>    loss.backward()<br>    optimizer.step()</pre><p><strong>Değerlendirme Döngüsü</strong></p><pre>mse = torchmetrics.MeanSquaredError()<br>net.eval() #değerlendirme modu<br>with torch.no_grad(): #gradyan kapatma<br>  for seqs,labels in test_loader:<br>    seqs=seqs.view(32,96,1) #giriş sekansı yeniden şekillenir.<br>    outputs=net(seqs).squeeze() #model çıktısı tek boyutlu hale getirilir. Son boyut kaldırılır.<br>    mse(outputs,labels) #mse ile tahmin doğruluğu hesağlanır.<br>    mse.compute()</pre><blockquote><em>🎉 </em><strong><em>Tebrikler!</em></strong><em><br></em>Pytorch — Nesne Tabanlı Programlama <em>eğitimini başarıyla tamamladınız.</em></blockquote><blockquote><em>🎯 </em><strong><em>Bir sonraki adımda:</em></strong><em><br>PyTorch ile Metin Üzerinden Derin Öğrenme dünyasına adım atacağız.</em></blockquote><blockquote><em>🔑 </em><strong><em>Hazır olun!</em></strong><em><br>Bir şey yapmaya karar verdiğinizde, tüm evren o kararı gerçekleştirmeniz için size yardım eder.</em></blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=00acd15201b8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>