Prologue : ทำไมถึงอยากไปวิปัสสนา —

ทุกคนรู้ดีว่าข้าพิเจ้าเป็นคนอารมณ์ร้อนมากๆ หลายๆครั้งที่ภรรยาต้องเสียใจ เสียน้ำตา เหตุการณ์ที่ทำให้ตัดสินใจว่าต้องหาวิธีการช่วยเหลือและเยียวยาจิตใจตัวข้าพิเจ้าเอง มีอยู่สองเหตุการณ์ด้วยกัน —

เหตุการณ์แรก เกิดขึ้นภายในบ้าน ข้าพิเจ้ากลับมาบ้านด้วยความเครียดที่สุมอยู่เต็มหัวจากการทำงาน ภรรยากำลังทำกับข้าวมื้อเย็นรออยู่แล้ว เกิดทะเลาะกันขึ้นมา เรื่องใดไม่แน่ชัด ต่างคนก็ต่างอารมณ์ร้อนจัด ข้าพิเจ้าตกอยู่ในสภาพหน้ามืด ตามัว และอารมณ์เดือดจัด จึงหยิบเอาทัพพีตักน้ำแกง ตีที่กะโหลกตัวเองนับครั้งไม่ถ้วน จนทัพพีในมือบิดไม่เป็นรูป (ดีว่าหัวไม่แตก ทัพพีไม่หัก ดัดกลับมาใช้การต่อได้)

เหตุการณ์ที่สอง เหตุที่เกิดขึ้นในช่วงแข่งไตรกีฬาที่ จ.ระยอง เดือนพฤษภาคม เหตุการณ์คล้ายๆเดิม ทะเลาะกับภรรยาอีกไม่รู้กี่ครั้งต่อกี่ครั้ง จนเข้าสู่ภาวะเครียดและกดดันตัวเองทั้งๆที่ไม่มีเหตุ ทำให้เกิดอาการพูดจาไม่รู้เรื่อง และพูดจาโดยไม่สามารถห้ามคำพูดและอารมณ์ตัวเองได้ กล่าวคือ สามารถด่าใครก็ได้ทันทีแบบไม่ต้องคิด เหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นบ่อยมาก จนภรรยาต้องห้ามปรามและไม่ให้ออกมาพบผู้คนภายนอกเป็นการชั่วคราว และงดการแข่งไตรกีฬารายการนี้ทันที

ภายหลังจากสองเหตุการณ์นี้เกิดขึ้น ก็พยายามหาแนวทางการแก้ปัญหา ทั้งหาจิตแพทย์ ได้ยามาทาน พบว่าไม่ใช่แนวทางการแก้ไขที่ถูกต้องสักเท่าไร สาเหตุหลักเกิดจากตัวข้าพิเจ้าเอง เป็นบุคคลที่มีความเครียดง่าย และคิดมากตลอดเวลา รวมถึงหากเกิดเหตุการณ์ใดไม่ถูกใจ จะตอบโต้ทันทีโดยไม่ทันคิดว่าการตอบโต้นั้นๆจะรุนแรงแค่ไหน ซึ่งความเครียดหลักๆนี้ มาจากการทำงานที่ตนเองไม่ถนัดและทำได้ไม่ดี จึงก่อให้เกิดความเครียดสั่งสมเป็นจำนวนมาก

เมื่อทราบปัญหาที่แท้จริง ภรรยาได้แนะนำให้หางานใหม่ที่คิดว่าตนเองถนัดและทำได้ดี และลองนั่งสมาธิ วิปัสสนา เพื่อให้ใจเย็นลง เป็นการพัฒนาตนเองอย่างหนึ่ง แต่ก็มีข้อจำกัดว่าเราเป็นคนที่นับถือศาสนาคริสต์ โชคดีที่ศูนย์วิปัสสนานี้ เปิดรับทุกศาสนา และไม่ยัดเยียดพุทธศาสนาเข้าสู่ความเชื่อของแต่ละบุคคล จึงมีโอกาสได้ทดลอง

หลังจากนั้นจึงหาเวลา พักหนึ่งเดือนเต็มๆ โดยเวลานี้ จะใช้ในการพัฒนาตนเอง และเตรียมพร้อมในการเตรียมตัวสำหรับงานใหม่ พัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง และตั้งเป้าหมายให้กับชีวิตตนเองด้วย

Chapter 1 : ก้าวแรกของการอบรมวิปัสสนา —

รถทัวร์จอดเทียบหน้าศูนย์ปฏิบัติธรรมกมลา จ.ปราจีนบุรี ที่ที่ข้าพิเจ้าจะต้องนั่งวิปัสสนาไป 10 วัน !!
ที่นี่มีความเคร่งครัดต่อการปฏิบัติวิปัสสนาและมีกฎหลายข้อมากๆ เพื่อให้การวิปัสสนานี้เป็นไปอย่างถูกต้องตามวิธีปฏิบัติจริง โดยกฎหลักๆ ก็อย่างเช่น
*ห้ามพูด ห้ามสื่อสารกัน
*ห้ามสัมผัสตัวระหว่างผู้ปฏิบัติ ให้เสมือนว่าตนเองมาคนเดียวจริงๆ
*จะแยกพื้นที่ชายหญิงอย่างชัดเจน
*ของทุกอย่าง ทั้งกระเป๋าเงิน และโทรศัพท์มือถือ จะถูกเก็บไว้โดยจะคืนให้หลังจากจบหลักสูตรอบรมนี้แล้ว
*ไม่มีอาหารมื้อเย็น จะให้ทานได้เฉพาะน้ำปานะเท่านั้น (กฎข้อนี้ ศิษย์ใหม่ได้รับการอลุ้มอล่วย โดยการให้อนุญาต ทานขนมปัง คุกกี้ นมได้บ้าง)
*การแต่งกาย ตามสบาย แต่กางเกง ต้องเลยเข่า เสื้อต้องมีแขน ไม่เปลือยบางส่วนและต้องไม่บางเกินไป

โดยกฎทั้งหมดนี้ จะตั้งไว้เพื่อให้ผู้ปฏิบัติ อยู่ในศีล 5 หรือศีล 8 สำหรับศิษย์เก่าที่มาปฏิบัติอีกครั้ง

Chapter 2 : หลักการของการวิปัสสนาเชิงปฏิบัติ —

การวิปัสสนาในแนวทางปฎิบัตินี้ จะเป็นวิธีการสังเกตดูตนเอง เรียนรู้ประสบการณ์ทั้งหมดจากตนเองเท่านั้น โดยผู้ปฏิบัติจะอยู่บนพื้นฐานของเก้าอี้สามขา ที่เรียกว่า “ไตรสิกขา”

ขาที่หนึ่งของเก้าอี้ตัวนี้ คือ “ศีล” โดย ผู้ปฏิบัติจะต้องอยู่ในศีลอย่างเคร่งครัด อย่างน้อยที่สุด คือศีล 5 กฎที่ทางหลักสูตรตั้งไว้ ก็เพื่อให้การวิปัสสนานี้มีขาเก้าอี้ขาแรกที่แข็งแรง ซึ่งศีลนี้ จะส่งผลให้ผู้ปฏิบัติละเว้นความชั่วและกระทำดี ทั้งทางกาย ทางคำพูด และทางความคิด

ขาที่สอง คือ “สมาธิ” โดยสมาธิที่กล่าวถึงนี้ คือสัมมาสมาธิ เพื่อให้เห็นจิตของผู้ปฏิบัติ อยู่กับตัวเองและสามารถสังเกตตนเองได้อย่างทะลุปรุโปร่ง ซึ่งการที่จะได้มาซึ่งสมาธินั่น จะต้องทำ “อานาปานสติ” โดยเริ่มแรกจะให้เ้ฝ้าสังเกตลมหายใจของตนเอง ผ่านช่องจมูก ทั้งนี้ บางคนอาจใช้ตัวช่วยอย่างเช่นการท่อง “พุท” “โธ” หรือนึกภาพบางอย่างเพื่อให้เกิดสมาธิได้ง่ายขึ้น
…แต่ไม่ใช่สำหรับแนวทางนี้!!!…
แนวทางนี้ ให้เฝ้าสังเกตลมหายใจ และให้สังเกตความรู้สึกที่เกิดขึ้นทั้งหมดภายในพื้นที่ตั้งแต่สันจมูกด้านบนจนถึงฐานริมฝีปากบน โดยความรู้สึกที่ว่า จะเป็นการคัน จักจี้ ร้อง แฉะ เหงื่อไหล น้ำมูกหยด ความแห้ง อะไรก็ได้ แต่ถ้าเป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้น นอกเหนือพื้นที่นี้ ไม่ต้องสนใจเลย ทำอย่างนี้จนสมาธิคงที่ระดับหนึ่ง แล้วให้ลดพื้นที่เฝ้าสังเกต เหลือเพียงใต้รูจมูกจนถึงฐานริมฝีปากบน
…ใช่ครับ…แค่สังเกต…สังเกตอย่างเดียว ห้ามแตะต้อง ห้ามขยับตัวให้ได้มากที่สุด…
สาเหตุเนื่องจาก การที่เรามาคอยล้วงแคะแกะเกา จะทำให้สมาธิไม่นิ่ง ซึ่งการทำอานาปานสตินั้น เพื่อเป็นลับสติให้แหลมคมดุจลูกศรธนู และสาเหตุที่สำคัญที่สุด คือ อานาปานสติเป็นพื้นฐานของการวิปัสสนา อันเป็นบ่อเกิดของเก้าอี้ขาที่สาม

ขาที่สามของเก้าอี้คือ “ปัญญา” ซึ่งปัญญานี่ ไม่ใช่การเรียนหนังสือ หรือฟังใครมา แต่คือ “การประสบพบเจอด้วยตนเอง” ซึ่งวิชาที่เราจะเรียนรู้คือวิชา “การรู้จักตนเอง” ซึ่งวิธีในการเรียนรู้คือ การวิปัสสนานั่นเอง
การวิปัสสนาจะต่อยอดมาจากการทำอานาปานสติ แต่ว่าทั้งนี้ พื้นที่การเฝ้าสังเกต จะพิจารณา”ร่างกายของเราทีละส่วน” อย่างครบถ้วนทุกส่วน ด้วย “จิต” ที่ถูกลับให้แหลมคมจากการทำอานาปานสติ โดยให้สังเกตความรู้สึกแล้วทำจิตให้เป็นกลาง (วางจิตเป็นอุเบกขา)แล้วให้รับรู้ในใจความรู้สึกเหล่านี้ เกิดขึ้น แล้วก็จะดับไป(ล้วนเป็นอนิจจัง โดยการนั่งวิปัสสนา จะได้รับการย้ำเตือนทุกครั้งในเรื่องท่าทีของการนั่งวิปัสสนา

— “…with a calm and quiet mind
alert and attending mind
balance and equanimous mind
…everything is anicca anicca anicca” — part of instuction from S.N. Goenka

แนวทางหลักๆประมาณนี้ หากต้องการรายละเอียดเพิ่มเติม สามารถถามได้โดยตรง

Chapter 3 : เผชิญอะไรใน 10 วันแห่งความโดดเดี่ยว —

ความรู้สึกที่เกิดขึ้นในวันแรกๆ ย่อมเป็นเรื่องธรรมดาที่เราจะคิดถึงพฤติกรรมเก่าๆ ที่เคยทำ แต่ทำไม่ได้ เช่น อยากเล่นมือถือ อยากคุยกับแฟน คิดถึงแฟน อยากพูดกับใครต่อใครเรื่องอะไรก็ได้ แต่อีกด้านหนึ่ง กลับรู้สึกผ่อนคลาย ที่ได้ออกมาจากโลกแห่งความวุ่นวาย ได้พัฒนาความสงบในตนเองตลอดสิบวัน เป็นโอกาสที่หาไม่ได้ง่ายๆเลย

สิ่งที่คอยป่วนการวิปัสสนาครั้งนี้ กลับไม่ใช่สิ่งภายนอก แต่เป็น “จิต”ภายในตัวเรานี้เอง ที่วุ่นวายเหมือนลิงซน พาเราให้วอกแวกไปถึงไหนต่อไหน จิตนี้แหละ ที่เคยพาข้าพิเจ้าทัวร์อดีตทั้งดีและไม่ดี ปรุงแต่งอนาคตให้ดูวุ่นวาย คอยหลอกล่อให้ข้าพิเจ้าเองหลงวุ่นวายกับทุกข์ทั้งสองด้าน ทั้งโลภะ และ โทสะ และทำงานไม่หยุด ทั้งกลางวันกลางคืน ทั้งตอนที่นั่งวิปัสสนาและก่อนนอน

ซึ่งเชื่อหรือไม่ นับวันหลังๆ แม้ว่าจะปฏิบัติวิปัสสนาจนสมาธินิ่งขึ้นเรื่อยๆ จิตของเรายิ่งป่วนให้เราฟุ้งซ่านวนไปอีก เรื่องแฟนไม่ต้องพูดถึง พร่ำเพ้อทุกวัน หนักขึ้นทุกวัน คิดถึงทุกวัน จนสมาธิไม่มีทางนิ่งได้เลยเมื่ออยู่คนเดียว บางทีต้องหาอะไรทำระหว่างนั้น เช่น ออกไปดูปลาในน้ำ แมงมุมชักใย ไก่หาอาหาร หรือแม้กระทั่ง กลาดลานบ้าน เป็นต้น

อีกอย่างที่สำคัญ ส่วนใหญ่ผู้ที่มาเข้าอบรมมักจะมีปัญหาอะไรบางอย่าง เช่น เครียดจัดอย่างข้าพิเจ้า หรือเคสอกหักก็มีอยู่มาก จึงตัดสินใจเข้ามาอบรมวิปัสสนานี้ เพราะฉะนั้น คนส่วนใหญ่มักประสบปัญหา “นอนไม่หลับ” เพราะจิตทำงานอย่างแข็งขันตอนที่เราจะนอนหลับ อย่างข้าพิเจ้า ตั้งใจนอนตั้งแต่ 3 ทุ่ม ยังได้หลับจริงๆ 5 ทุ่มหรือเที่ยงคืน บางคนก็ไม่ได้หลับทั้งคืนก็มี ดังนั้น มารที่คอยรบกวนการวิปัสสนาย่อมมีอยู่แน่นอน แม้นว่าจะตัดขาดจากโลกภายนอกไปแล้วตลอด 10 วันก็ตาม

Chapter 4 : ได้รับอะไรกลับมาบ้างจากการวิปัสสนา —

หลายๆคนอาจคิดว่าการนั่งวิปัสสนา 10 วันเป็นสิ่งที่ยากแก่การกระทำจริงๆ แล้วยิ่งเป็นการอบรมแบบที่นั่งวิปัสสนาทั้งวันตั้งแต่ตี 4 จนถึง 3ทุ่ม (อย่าถามว่าตื่นมั้ย ตี 4 ผมไม่ตื่นเลยซักคืน) เป็นจำนวน 10 วันแล้วนั้น ยิ่งยาก ขนาดภรรยาก็ได้บอกว่าเธอเองก็คิดว่าอาจจะทำไม่ได้

แต่อยากให้ทุกๆคนได้มาลองวิปัสสนาจริงๆ ทิ้งโลกไว้ข้างหลัง 10 วันแล้วมาทำความรู้จักตัวเอง เข้าใจชีวิต จิตใจ และร่างกายของตนเอง ไม่จำเป็นว่าต้องเป็นพุทธศาสนิกชนก็สามารถทำได้ (ตัวข้าพิเจ้าเองก็เป็นผู้ที่นับถือพระเยซู)

— เพราะว่าอันที่จริงแล้ว ความทุกข์ ทั้งกิเลส ตัณหา โทสะ “เป็นสิ่งสากลที่ทุกๆคนเผชิญอยู่ทุกวัน” ไม่จำเพาะที่ศาสนาใดๆเลย จะพุทธ คริสต์ อิสลาม หรือไม่มีศาสนา คุณก็มีความอยากได้ โกรธเป็น หิว เหงา เหนื่อย ท้อแท้กันทุกผู้ทุกคน — inspired from S.N.Goenka’s discourse

ข้าพิเจ้าเองเดิมที่เป็นคนโกรธง่ายมาก (ใครรู้จักข้าพิเจ้าจะรู้ดี) เครียดง่ายเช่นกัน และไม่มีความอดทนเท่าไหร่ หลังจากวิปัสสนาแล้ว อารมณ์เย็นลงพอสมควร (อาจจะไม่เย็นขนาดนั้น ถึงมีคนมาจี้ใจดำก็อาจมีขุ่นเคืองบ้าง แต่อย่างไรก็เย็นลงมาก) มีความอดทนต่อสภาวะรอบข้างมากขึ้น รวมถึงมีสติในทุกๆการกระทำมากขึ้น ผลพลอยได้คือ เป็นคนทำอะไรรอบคอบขึ้นและเร็วขึ้น เหตุการณ์ในอดีตที่สร้างความไม่พอใจก็ได้รับการชำระล้างออกไปบ้าง ไม่หมกมุ่นกับเหตุการณ์เก่าๆอีก หรืออย่างน้อยก็ได้ทบทวนเหตุการณ์เหล่านั้นแล้ววางลงไปได้มากมาย

ที่สำคัญคือ เปลี่ยนบุคลิกของข้าพิเจ้า จากคนที่อยู่นิ่งเกิน 5 นาทีไม่ได้ ให้นั่งนิ่งๆโดยไม่ขยับตัวเป็นเวลา 1 ชั่วโมงได้

Chapter 5 : สิ่งที่อยากฝากถึงผู้ที่อ่านใกล้จะจบแล้ว —

อยากให้กำลังใจสำหรับผู้ที่คิดว่าปัญหาในโลกนี้มากมายเหลือเกิน จนไม่สามารถรับมือได้ ลองให้โอกาสวิธีนี้เหมือนที่ข้าพิเจ้าเองได้ลองปฏิบัติ และได้รับผลจากการปฏิบัติด้วยความตั้งใจอย่างดีเยี่ยม คำสอนของเจ้าชายสิทธัตถะ โคตมะ (aka พระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ที่ 4) ได้ชี้แจงให้เห็นถึงความสากลของทุกข์และแนวทางในการดับทุกข์ไว้อย่างชัดเจนแล้ว จะดับทุกข์ได้ ใครก็ทำแทนให้ไม่ได้ นอกจากตนเองเท่านั้น (อตฺตาหิ อตฺตโน นาโถ)

ขอให้ทุกท่านมีสันติสุขและความสงบในจิตใจกันถ้วนหน้า

— ข้าพิเจ้า

ปล. เขียน Blog ครั้งแรก หากเจอคำสะกดผิดหรือเนื้อหาส่วนใดไม่ถูกต้อง ขอให้แจ้งกลับมาเพื่อแก้ไขหรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันได้ครับ