<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Berkay Tartıcı on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Berkay Tartıcı on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@berkaytartici?source=rss-422490b5e547------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/0*CKwaItXWJNrt5cIa.</url>
            <title>Stories by Berkay Tartıcı on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici?source=rss-422490b5e547------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 12:27:54 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@berkaytartici/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 6]]></title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici/isvecinkalkinmaoykusu6-eaaa66ffe1cb?source=rss-422490b5e547------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/eaaa66ffe1cb</guid>
            <category><![CDATA[liberalizm]]></category>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[i̇sveç]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkay Tartıcı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 13 Feb 2017 20:50:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:36:41.521Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Sonuçlar</h4><p>Gripenstedt, hükümetteki mevkisinden istifa ettiğinde, liberal politikaların zararlı sonuçlarını insanların görmeye başlayacağından korktuğundan dolayı istifa etmekle itham edilmişti. Eleştirmenler, yabancı şirketlerin İsveç endüstrisini mahvedeceğini, devlet piyasaya müdahale etmediği sürece büyük kalite ve düzen problemleri yaşanacağı gibi yorumlarda bulunmaktaydı. Kırsal alanlarda dükkan açılmasına izin verildiğinde, artık şehirlere gitmek için bir sebep kalmadığını, bu yüzden de şehirlerin batacağı düşünülüyordu.</p><p>Tabii ki hiçbir öngörü bunun kadar yanılmamıştı. Chydenius’tan iki yüzyıl sonra, İsveç dünyanın en zengin ülkelerinden biri haline gelmişti. İşte bu ekonomik değişim devam ederken Gripenstedt emekliye ayrılmıştı. Erkek işçilerin hakiki kazançları 1860 ve 1910 yılları arasında her on yılda yaklaşık %25 büyümüş, ortalama yaşam süresi 12 yıl artmıştı. 1860 ve 1910 arası dönemde hakiki kazançlar toplamda %170 artmıştı. 1910 ve 1960 arası ise %110 artmıştı. Yeni yüzyılın başlangıcında, merkezi kamu harcamaları milli hasılanın sadece yüzde altısı kadardı.</p><p>Liberalizm İsveç’i bütünüyle değiştirmişti. Katı bir baskıyla yönetilen bir toplum, bir anda yaratıcılığa izin verir hale gelmişti. Yaratıcı fikirler eskisi gibi cezalandırılmıyor, aksine ödüllendiriliyordu. Serbest piyasalar ve minimum regülasyonlar, artık en yaratıcı fikirlere sermaye aktarılabileceği anlamına gelmekteydi. Şirketler artık işe alımda ve işten kovmakta serbestti. Eski zanaat işleri artık makineleşmeye başlamıştı. İsveç, kendisinde bulunmayan tüketim mallarını Britanya ve diğer ülkelerden sağlayabiliyordu.</p><p>Artık toprak edinme hakkına sahip olan çiftçiler, daha etkin tarım tekniklerine yatırım yapmaya başlamıştı. Artık ithalat ve ihracat yetkisi olan kereste endüstrisi, ahşap ürünler ve kağıt üretimine başlamıştı. Cevher işleme tesisleri üzerinde regülasyon kalkmıştı. Cevherlerden o ana kadar hiçbir insanın elde edemediği kadar demir ve çelik elde edebiliyorlardı. Lonca sisteminden kurtulan esnaf sınıfı; yeni yollar, yeni mallar, yeni tasarımlar ve ucuz fiyatlar sunarak rekabet etmeye başlamıştı. Fabrikalarda üretim elektrik ve makine yoluyla gerçekleşmeye başlamıştı. Öyleydi ki, artık fakirler bile bu ürünleri satın alabilecek hale gelmişti. Banka ve şirketler üzerindeki regülasyonlar kalktığında, sermaye de en yaratıcı üreticilere akar olmuştu. Böylelikle İsveçliler daha iyi ve daha fazla üretim yapabilmek için yeni makineler ve yeni metodlar geliştirmeye yatırım yapmaya başlamıştı.</p><p>Laissez-faire politikalarının hüküm sürdüğü bu dönem, üreticiler ve girişimciler için mükemmel bir ortamdı. Hatta İsveççe’deki en hoş kelimelerden biri böylelikle ortaya çıkmıştı. Snilleindustrierna kelimesi, yani “ileri endüstriler”, dahice buluşlar yapan şirketler için ya da devasa oranda ihracat yapan şirketler için kullanılıyordu. Kredi temini, kiralama, üretim ve satış önünde engel kalmadığında, fikri olan fikir temelli şirketler, dahi olan buluş temelli şirketler kurar olmuştu.</p><p>Bazı durumlarda ise yeni endüstriler, hem yeni buluşlara imza atan hem de sanayide muhteşem başarılara sahip olan kişiler tarafından kurulmaktaydı. Hem bir şeyler yaratmakta başarılıydılar, hem de bu yeni şeyleri insanlara ulaştırmakta. Lars Magnus Ericsson, otomatik telefon santralini icat etmiş ve L.M. Ericsson şirketini kurmuştu. Sven Wingquist otomatik rulmanı icat etmiş ve SKF’yi yaratmıştı. Alfred Nobel dinamiti bulmuş ve Nitroglycerin AB(sonralarda ismi Dyno Nobel’e dönüşmüştür) şirketini kurmuştu. Gustaf Dalén deniz fenerleri için yeni bir ışık icat etmiş ve AGA’yı kurmuştu. Bazı girişimciler ise başkalarının icatlarına sponsor oluyordu. Örnek olarak Axel Wenner-Gren, insanları elektrikli süpürgeler ve buzdolaplarıyla tanıştırarak Electrolux’u kurmuştu.</p><p>İsveç’i geleceğe taşıyan tekerlerin dönmeye başladığı an işte buydu. Her yeni başarı bir sonrakinin altında sönük kalmaya başlamıştı. Ülke oldukça büyümüştü ve artık daha da ilerleyebilirdi. Musluk suyu ve kanalizasyon sistemi neredeyse her eve ulaştırılmıştı. Caddeler ve evler elektrikle aydınlanıyordu.</p><p>Gripenstedt, serbest piyasaların, yabancı piyasalara ulaşımın ve modern altyapının İsveç’i dünyanın en zengin ülkelerinden biri yapacağını 1857 yılında söylemişti. Muhalifler tarafından alaylara maruz kalmış, konuşmaları “toz pembe” olmakla suçlanmıştı. Ancak son gülen Gripenstedt olmuştu. Daha önce de söylediğimiz gibi, 1850 ve 1950 yılları arasında nüfus ikiye katlanmasına rağmen kişi başına düşen gelir sekiz katına çıkmıştı. Çocuk ölüm oranı %15&#39;ten %2&#39;ye düşmüş, ortalama yaşam süresi ise inanılmaz bir şekilde 28 yıl artmıştı.</p><h4>Orijinal Metin:</h4><p>Johan Norberg, How Laissez-Faire Made Sweden Rich, 25 Ekim 2013</p><h4>Diğer kısımlar için:</h4><p><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-1-ba%C5%9Fl%C4%B1yoruz-43a517c811ed#.7gfhdb4pk">Birinci Bölüm / Başlıyoruz<br></a><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-2-parlamento-dramas%C4%B1-918aa549c51c#.8o8oytoh2">İkinci Bölüm / Parlamento Draması</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-3-yeni-muhalefet-2acc46514625#.wtemvyz4x">Üçüncü Bölüm / Yeni Muhalefet</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-4-9759fdc02b8c#.pl68hbo9y">Dördüncü Bölüm /Değişimin Mimarı</a><br><a href="https://liberbird.com/isvecinkalkinmaoykusu-5-cb8fb052076b#.5iyplkxl3">Beşinci Bölüm /Değişimin Alametleri</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=eaaa66ffe1cb" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 5]]></title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici/isvecinkalkinmaoykusu-5-cb8fb052076b?source=rss-422490b5e547------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cb8fb052076b</guid>
            <category><![CDATA[liberalizm]]></category>
            <category><![CDATA[i̇sveç]]></category>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkay Tartıcı]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 05 Feb 2017 22:59:23 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:36:57.763Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 5</h3><h4>Değişimin Alametleri</h4><p>Muhalefetin gücü gittikçe artıyordu. Aftonbladet için coşkulu liberal makaleler kaleme alan C.J.L Almqvist; bireysel hakları desteklediğinden dolayı İsa’nın ilk liberal olduğunu iddia eden Fredrika Bremer; ve 1838 yılında muhafazakar arkadaşlarının fikirlerini geride bırakıp modern dünyadaki ticaretin, sanayileşmenin ve ifade özgürlüğünün, demokrasi ve serbest piyasa yoluyla herkesin faydalanabileceği mucizeler olduğunu insanlara anlatan E.G Geijer gibi ünlü yazarlar ve şairler de muhalefete destek olmuştu. Bremer ve Geijer gibi yazarlar İsveç liberalizmiyle dini değerleri buluşturmuştu. Bunun aksine Hierta gibileri ise inanç özgürlüğü üzerine çok fazla konuşmamaktaydı, çünkü aralarından çoğu dini batıl inanç olarak görüyordu. Bir sonraki liberal nesil, inanç özgürlüğünü dünyadaki en önemli reformlardan biri olarak değerlendirmişti.</p><p>Özgürlükçü fikirlerin parlamentodaki çiftçiler arasında her zaman büyük bir önemi olmuştu.. Mülkiyet ve ticaret özgürlüğünü elde etmek, daha demokratik bir sistemi kurmak için doğal olarak liberal görüşe doğru kaymışlardı. Bir süre sonra, kendilerine karşı çıkanlar, onları “politik iktisatçılar” olarak isimlendirmeye başlamış, pratik siyasetten çok teorik bir ekonomik liberalizmi savunmakla onları suçlamıştı.</p><p>Esnaf cenahında ise durum karışıktı. Rekabet etmek ve yeni fikirler yaratmak için ekonomik özgürlüğü savunan yeni bir girişimci grubu, rekabetten korunmak için korumacılık politikalarını savunan eski düzene adeta meydan okumaktaydı. Zaman geçtikçe bu yeni grup baskın hale geldi.</p><p>Soylu ve ruhban sınıfı özgürlükçü önergeleri çoğu zaman reddediyor, bu yüzden de oylar eşit olduğundan herhangi bir reform yapılamıyordu. Ancak soyluların fikirleri de değişmeye başlamıştı. Ülkedeki fikirler değiştikçe ve İsveçliler sanayileşmenin diğer ülkelerde yarattığı olumlu etkileri gördükçe, bu “ılımlı liberaller” grubunun da gücü artmıştı. Ticaret kısıtlamalarını kaldırmak ve yeni sanayi kolları kurmak için her gün yeni bir liberal topluluk kuruluyordu.</p><p>Ilımlı liberaller -griler- 1848&#39;den sonra iyice güçlendi. Fransa’daki devrim, kralı ve soyluları korkutmuştu. Kalkınma problemlerinin yol açtığı sıkıntıları ve böyle bir devrimin gerçekleşmesine engel olmak için bir şeyler yapılması gerektiğini bu sayede anlamışlardı. Ancak “radikal” diye tabir ettikleri laissez-faire politikalarını ve yeni yeni zuhur etmeye başlayan sosyalist politikaları uygulamamak için ellerinden her şeyi yapacaklardı. Devalarını ılımlı liberallerde buldular. Çünkü ülkenin modernleşmesi için liberalizmi desteklemekteydiler, ancak devrimden ziyade bir reformu savunmaktaydılar. Ayrıca krala çok da düşman değillerdi. 1848 yılında, aralarından en parlak milletvekili Johan August Gripenstedt, bakan olarak kabul edildi.</p><p>Her zaman siyah bir mont ve beyaz bir atkıyla dolaşan aristokrat vekil Gripenstedt, amaçları konusunda ilkelerine bağlıydı, ancak konu araçlara geldiğinde tam bir oportünistti. Daha önceden Fransa’ya gitmiş ve burada Bastiat’nın fikirleriyle tanışmıştı. Bastiat’nın fikirleri, serbest ticaret ve serbest piyasa mücadelesi için büyük bir esin kaynağı olmuştu. Liberalizm geleneğinin fikirleriyle demlenmişti. Kadın erkek eşitliği, inanç özgürlüğü ve daha demokratik bir parlamento gibi o sıralar uzak görünen liberal fikirlere inanmaktaydı. Ancak tam bir taktikçiydi. Dönemin fikirleri daha muhafazakar bir hal aldığında, fikirleri konusunda çok ısrarcı davranmadı. Liberal dostları hükümetten ayrılmak durumunda bırakıldığında açık açık buna itiraz etmemişti.</p><p>Gripenstedt atılım yapmak için tam zamanını bekliyordu. Müttefik edinmeyi ve zor durumlarla başa çıkmayı iyi bilen usta bir politikacıydı. Hükümet ve kral için adeta vazgeçilmez biri haline gelmişti. Liberal hareket güçlendikçe, hükümette liberal bir politikacının var olması da büyük bir önem arz eder hale gelmişti. Buna ek olarak, Gripenstedt’in devlet demir yollarıyla ilgili projesi kral tarafından kabul görmüştü. Birçok liberal bu projeye karşı çıkmıştı. 1856&#39;da ise bir sonraki kral olan XV. Karl, Gripenstedt’i maliye bakanı pozisyonuna getirmişti.</p><p>Liberaller iki ayrı cepheden mücadele vermekteydi. Hükümet içinde, Gripenstedt elinden gelen bütün çabasını kullanarak reform önergeleri veriyordu. Aynı zamanda krala muhalefet ediyor, fikirlerini sunuyordu. Böylelikle kraliyetin yurtdışındaki askeri etkinliklerine ayak bağı olmuştu. Yetkisi arttıkça, daha da fazla risk alabilir hale gelmişti. S.A Hedlund’un editörlüğünü yaptığı Gothenburg Handelstidningen dergisinden de büyük bir destek almıştı. Bu sırada, Hierta ve daha radikal liberaller ise sürekli daha fazlasını istemekte, Gripenstedt ve hükümetin bu hareketlere izin vermediğinden yakınmaktaydı. Gripenstedt, dışarıdaki bu muhalefet tehdidini krala ve hükümetteki muhafazakarlara karşı bir koz olarak kullanarak daha fazla güç elde etmişti. Ilımlı reformlar, ekonominin güçlenmesine ve yeni istihdam kaynaklarına yol açmıştı. Böylelikle yeni reformlara da müsamaha gösterilir hale geldi. Çok uzun zaman geçmeden, hükümet bir ılımlı liberal olan Louise de Geer’i başvekil olarak atadı. De Geer ve Gripenstedt, ustalıkları ve muhalefet tehdidi sayesinde İsveç politikasında büyük değişimlere imza attılar.</p><p>İsveç’in 1840 ve 1865 yılları arasında şiddetsiz bir liberal devrim yaşadığını söylemek çok da abartı kaçmaz. Lonca sistemi bütünüyle tasfiye edilmişti. Artık herkes istediği işi kurabiliyor, istediği gibi rekabet edebiliyordu. Kereste ve çelik endüstrilerinin gelişimine engel olan regülasyonlar kaldırılmıştı. 1848 kadar erken bir yılda bile anonim şirket kurma özgürlüğü verilmişti. Bankaların açılmasına izin verilmiş, faiz oranlarına da müdahalede bulunulmamıştı. Göçmenlik yasallaşmıştı. (Bunun ardından bir milyon İsveçli Amerika’ya göç etti.) Rahip ve memur yetiştiren ve sadece elitlerin çocuklarının gidebildiği eski okulların yerini herkes için pratik eğitim almıştı. Basın ve din özgürlüğü çarpıcı biçimde artmıştı. Kadınlar miras ve mülkiyet hakkını, eğitim ve kariyer yapma hakkını kazanmıştı.</p><p>Gripenstedt, sağlık problemlerinden(büyük ihtimalle sıtmadan) dolayı hükümetteki mevkisini bırakmadan önce reformların uzun süreli olmasını sağlamıştı. Serbest ticaret savunucuları, ticaret kısıtlamalarını kaldırmayı ve gümrük vergilerini kayda değer biçimde azaltmayı başardıktan sonra, Gripenstedt 1865 yılında İsveç’in İngiliz — Fransız serbest ticaret birliğine katılmasını sağlamıştı.En çok kayrılan ülke koşulunun olduğu bu birlik, her bir ülkenin pazarına maksimum erişim sağlamaktaydı. Bütün Avrupa’daki ticaret engelleri lağvedilmişti. Gripenstedt aynı zamanda dört gruptan oluşan eski parlamentonun feshedilmesine ve daha demokratik yeni bir parlamentonun kurulmasına da katkıda bulunmuştu.</p><h4>Orijinal Metin:</h4><p>Johan Norberg, How Laissez-Faire Made Sweden Rich, 25 Ekim 2013</p><h4>Diğer kısımlar için:</h4><p><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-1-ba%C5%9Fl%C4%B1yoruz-43a517c811ed#.7gfhdb4pk">Birinci Bölüm / Başlıyoruz<br></a><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-2-parlamento-dramas%C4%B1-918aa549c51c#.8o8oytoh2">İkinci Bölüm / Parlamento Draması</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-3-yeni-muhalefet-2acc46514625#.wtemvyz4x">Üçüncü Bölüm / Yeni Muhalefet</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-4-9759fdc02b8c#.pl68hbo9y">Dördüncü Bölüm /Değişimin Mimarı</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cb8fb052076b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 4]]></title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-4-9759fdc02b8c?source=rss-422490b5e547------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9759fdc02b8c</guid>
            <category><![CDATA[ekonomi]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[libertarianism]]></category>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkay Tartıcı]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 01 Jun 2016 10:20:21 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:40:54.323Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Değişimin Mimarı</h4><p>19. Yüzyılın başlarında, bu gruplar birbirleriyle iletişime geçmeyi başardılar. Ve bütün bu fırsatı yaratan uzun boylu, genç, kızıl saçlı radikal bir gazeteci olan Lars Johan Hierta’ydı. Hierta her zaman son teknolojilerden etkilenmiş, başarılı bir iş adamıydı. Ve nihayet ticari teşebbüsleri sayesinde İsveç’in en zengin insanları arasında kendini buldu. Aynı zamanda parlamentoda muhalefet koalisyonu kurmaya çalışan bir politikacıydı. Ancak en önemlisi, 1830&#39;da ilk modern İsveç gazetesi Aftonbladet’i (Akşam Gazetesi) kurdu. Aftonbladet, İsveç laissez-faire kapitalizminin kalesi haline geldi. Eleştiriler sadece emniyeti suistimale dokunmakla kalmıyor, aynı zamanda siyasi iktidara da uzanıyordu.</p><p>Aftonbladet, Hierta’nın son parasıyla kurulmuştu. Gazetenin batması durumunda harap olurdu. Ancak, başarı nefes kesiciydi. İhtilalci Adlersparre, Aftonbladet’in ilk sponsoru ve destekçisiydi. Haberleri ve reklamları birleştiren ilk İsveç gazetesiydi. Ayrıca bir akşam gazetesi olduğundan, sabah çıkan haberler üzerine raporlar hazırlanabiliyordu. Hierta’nın mizahı sayesinde, gazete oldukça hicivli bir hale bürünmüştü. Onca ciddi eleştirinin ortasında bile okumak oldukça eğlenceliydi. Aftonbladet ile beraber büyüyen orta sınıf ilk defa ülkenin durumu üzerine “sosyal raporları” okuyabiliyordu:</p><p>Kırsal alanlardaki fakr u zaruret, kalabalık şehir merkezlerindeki berbat yaşam koşulları…</p><p>Bunun yanı sıra liberalleşme ve sanayileşme gibi çözümler de gazetede okunabiliyordu. Aftonbladet olumlu örnek olarak Norveç, İngiltere, Fransa ve ABD gibi daha liberal ülkeleri gösteriyordu. Hatta ve hatta Hierta’nın duvarında Trumbull’un Bağımsızlık Bildirgesi* resminin bir kopyası asılıydı. Hierta’ya göre bu bildirge bir toplum için en güzel hakikat ve en güzel kuruluştu.</p><p>Kentsel aydınlanmacı liberalizmi ile Hierta tarih sahnesine çıkmaya başlayan orta sınıfın sesi haline geldi. Parlamentoya sunduğu ilk yasa tasarısı da tek başına dünya görüşü hakkında oldukça fazla şey anlatıyor. O zamanlar kamusal alanlarda sarhoş olmak yasaktı. Hierta ise bunun sınıf mevzuatıyla alakalı olduğunu düşünüyordu. Sonuçta sadece fakirler polisler tarafından yakalanıyordu. Kimsenin canına ya da malına tecavüz edilmediği sürece sarhoş olmanın yasadışı olmaması gerektiğini savunuyordu. Hierta’nın siyasi kariyeri liberter prensipleri yeni alanlara taşımaya adanmıştı. Medeni haklardan yararlanma ehliyetini, ifade özgürlüğünü ve kadınlar için eşit hakları güçlü bir inançla savunuyordu. Ona göre hiçbir grubun “bir başkasının cebinden yemesine” imkanı olmamalıydı. Her zaman hükümet harcamalarının kısılmasına yönelik ısrarını sürdürdü. Herkesin banka kurmak da dahil olmak üzere iş kurmakta özgür olmasını ve engellemeler olmadan ticaretin sürmesini savunuyordu.</p><p>“Bir başkasının cebinden yemek” deyimi liberal çevrelerde sık sık yineleniyordu. Chydenius’un da buna benzer bir deyişi bulunmaktaydı: “Hiç kimsenin bir başkasının sırtından geçinmesine izin verilmemelidir.” Bu deyişler liberal ideolojinin ana noktasını güzel bir biçimde özetliyordu:</p><p>Yasalar önünde eşitlik ve hükümetin tarafsızlığı… Belirli kesime pozisyon veya iş sağlayan ya da diğerlerini bunlardan mahrum bırakan her türlü ayrıcalık yok edilmeliydi. Herkes eşit haklara sahip olmalı ve herkese eşit davranılmalıydı. Bu düşünceleri aynı zamanda kabul edebilecekleri hükümet müdahelesinin doğal sınırlarını da belirledi. Başka kesimlerin kaybetmesi pahasına bir kesime menfaat sağlayan her türlü imkan kesin sınırlarla bertaraf edilmişti. Hükümet taraf tutmak yerine tüm topluma fayda sağlayan kamu mallarıyla alakadar olmalıydı. Hukuk ve düzen konusu, herkesin buluştuğu ortak noktaydı. Ayrıca çoğu liberal, tüm topluma faydalı olacak temel eğitimi, hükümetin sağlaması gerektiğini düşünüyordu. Bazı altyapı hizmetlerinin de hükümet tarafından yapılması savunuluyordu. Hatta bazı liberaller (Hierta’nın radikal liberalleri hariç) hükümet destekli ulusal demiryolu projesini destekledi. Ancak destekleyenlere göre bu proje sadece tüm ülkeye fayda sağladığından dolayı savunulmuştu; bazı şehirlere ve bölgelere fayda sağlayacak yerel demiryolları şirketler tarafından finanse edilmeli ve yapılmalıydı.</p><p>Hierta’nın liberalizmi John Locke’un fikirleri, Fransız ve Amerikan devrimleri tarafından felsefe edinilmiş doğal haklar üzerine kuruluydu. Ancak kendisi de sık sık bu yaklaşımı Jeremy Bentham ve diğer klasik iktisatçıların utiliteryen argümanlarıyla kaynaştırdı. Bu iki geleneği birleştiren Fransız iktisatçı Frédéric Bastiat, Richard Cobden ve Manchester ekolünden John Bright gibi yazarlar Hierta tarafından özellikle daha çok benimsenmiş ve Aftonbladet gazetesinde yayınlanmıştı. İsveç liberalizmi, tek bir düşünce akımını benimseyip takip etmektense, farklı geleneklerin ve fikirlerin birleşimiyle kendine özgü bir hal almıştı. (Bazıları bunun İsveç mentalitesinden kaynaklandığını söyleyebilir tabii.)</p><p>İsveç liberalizmi, kesimler arası kavganın gerçekte bir yanılgıdan ibaret olduğunu iddia eden bir “uyum liberalizmi” idi. Tüm insanlar serbest piyasa bünyesinde birbirlerine hizmet ederek karını ve yaşamını sürdürdüğü ve imtiyazlar ortadan kalktığı sürece tüm kesim ve sınıflar beraber hareket edebilir. Bu fikir Aydınlanmacı-ilerlemeci anlayışın politika ve klasik iktisat ile harmanlanmış versiyonuydu. Adam Smith “İyi ve ucuz eti kasabın yardımseverliğinden dolayı değil, ancak kendi çıkarını gözetmesinden dolayı elde ederiz.” diye ifade ettiğinde, söyledikleri ekonomik bir beyandan ötesiydi. “Kasap benim düşmanım değildir.” demenin bir yolu, bir dünya görüşüydü. Eğer tüm piyasa gönüllülük esasına dayalı olsaydı, iki tarafın da karlı çıkmadığı işlere girmezdik. Birlikte ilerlemeyi sağlayabilir ve dünyayı geliştirebiliriz.</p><p>İsveç liberalleri toplumsal problemleri aşmak için her zaman bu iyimser fikre sahip olmuşlardır. Esnaf loncalarının yürüttüğü eski sosyal güvenlik programları yalnızca toplumun küçük bir kesimine “sosyal güvenlik” sağlamıştı. Bu programların lağvedilmesinin ardından liberaller, çalışanlar ve aileler tarafından gönüllülük esasıyla örgütlenmiş yardımlaşma gruplarını desteklediler. Bu gruplar hastalık, işsizlik ve emeklilik fonu için eğitim ve birikim düzenlemesi gerçekleştiriyorlardı. Bu hareketler insanlara sadece maddi yönden yardım etmekle kalmıyor, aynı zamanda sorumluluk duygusunu ve iş yönetim yeteneğini geliştiriyordu.</p><p>Diğer muhalif gazeteler kolaylıkla tehdit edilebilir ve satın alınarak susturulabilirlerdi. Ancak hükümet anladı ki, Aftonbladet farklıydı, daha önceden dağıtılmış muhalif güçlerin lideri olabilecek potansiyeldeydi. Çiftçiler ve tüccarlar parlamentoda reform baskısı yapmak için Aftonbladet’deki argümanları kullandılar. Bunun bir sonucu olarak, 1835de hükümet savaş öncesi eski bir kanunu kullanarak Aftonbladet gazetesini kapattı. Ancak diğer bireylerin de yardımıyla Hierta birden fazla gazete basım iznine sahip olmuştu. Böylelikle Aftonbladet kapandığında kolay bir şekilde Yeni Aftonbladet gazetesini yayınlayabildi. O da kapatıldığında “Daha Yeni Aftonbladet” gazetesini yarattı. Gazeteler 4. Aftonbladet, 5.Aftonbladet, 6.Aftonbladet olarak birbiri ardına devam etti.</p><p>Bu olaylar dizisi Aftonbladet’i oldukça yükseltmiş ve Hierta’yı birçok insan için bir ünlü ve kahraman haline getirmişti. Ağır muhafazakarlara göre Hierta’yı alt etmenin tek yolu onu devirmek ve yeni gazetelerin basımını yasadışı hale getirmekti. Ancak hükümet, Hierta’nın popülerliğinden dolayı buna cesaret edemedi. Üç yıldan fazla süren kovalamacadan sonra Hierta, hükümeti, eğer o anki gazete kapanırsa, bir gazete daha basacağı konusunda tehdit etti. Toplumun şiddetli tepkisinden korkan hükümet, parlamentoda karar bile almadan sessizce eski yasayı yürürlükten kaldırdı. Basın özgürlüğü hakları iade edilmişti. Üstelik herkes hükümetin mağlup edilebileceğini görmüştü.</p><h4>Orijinal Metin:</h4><p>Johan Norberg, How Laissez-Faire Made Sweden Rich, 25 Ekim 2013</p><h4>Diğer kısımlar için:</h4><p><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-1-ba%C5%9Fl%C4%B1yoruz-43a517c811ed#.7gfhdb4pk">Birinci Bölüm / Başlıyoruz<br></a><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-2-parlamento-dramas%C4%B1-918aa549c51c#.8o8oytoh2">İkinci Bölüm / Parlamento Draması</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-3-yeni-muhalefet-2acc46514625#.wtemvyz4x">Üçüncü Bölüm / Yeni Muhalefet</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9759fdc02b8c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 3]]></title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-3-yeni-muhalefet-2acc46514625?source=rss-422490b5e547------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2acc46514625</guid>
            <category><![CDATA[liberalizm]]></category>
            <category><![CDATA[libertarianism]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkay Tartıcı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 02 May 2016 18:55:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:42:59.677Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Yeni Muhalefet</h4><p>Kralın politikaları ülkeyi ekonomik duraklamaya ve Rusya, Danimarka, Fransa gibi ülkelerle anlaşmazlığa götürdüğünde, İsveç halkı iktidarına karşı düşmanlık beslemeye başladı. Vergilendirme ve enflasyon halkın sırtına daha da ağır yükler yüklemişti.</p><p>1808’in sonlarına doğru, İsveç ordusu, ülkenin doğusundaki toprakların yarısını -Finlandiya’yı- taarruzda bulunan Rus birliklerine teslim etmek durumunda kaldı. Savaşı finanse edemeyen, buna rağmen barışı sağlamayı reddeden krala karşı duyulan nefret, askeri çevrelerde bile artmıştı. İşte o zaman, İsveç’in batı ordularının kumandanlığını yapmış olan Adlersparre, askeri çatışmaların ve politik baskıların İsveç’i yok etmek üzere olduğu konusunda bir bildiri yayınladı.</p><p>Tam anlamıyla ihtilalci bir manifestoydu, Adlersparre’e göre ülkeyi kurtarmak için, ordu krala karşı harekete geçmeliydi. Adlersparre ve birlikleri, Stockholm’e karşı bir halk hareketi başlattılar. Bu hareket sonucu, kral güneye kaçmaya karar verdi. Ancak Stockholm bürokrasisindeki bazı kişiler tarafından yakalandı. Bunun gerçekten politik değişikliklere yol açacağından emin olmak için, Adlersparre hareketi sürdürdü. Birlikleri, yeni bir meclis toplanana ve reformlar yürürlüğe koyulana kadar Stockholm şehrini işgal altında tuttu.</p><p>Bu hareket, 1809 İhtilali, İsveç’in modern tarihindeki tek “kanlı” ihtilal olarak tarihe geçti. Mesele şudur ki, bu ihtilal Adam Smith’ten etkilenen bir yayıncı, liberal bir subay tarafından hayata geçirilmişti.</p><p>Özgürlüğün yolu, daha önceden liberallerin umduğu kadar düz, yani kolay olmamıştı. Parlamento, basın özgürlüğünü yeniden yürürlüğe koydu, birkaç ekonomik reform gerçekleştirdi ve aristokrasinin ayrıcalıklarını azalttı. Ancak Liberal Parti bünyesinde birleşmiş liberaller oldukça hayal kırıklığına uğramışlardı, özellikle de gerçekleşen bu ihtilal üzerine yeni bir kral geldiğinde. Coğrafyadaki yakın güçlerle her zaman dostluk ilişkileri kurmak isteyen İsveç Parlamentosu, Napolyon’un generallerinden biri olan Jean-Baptiste Bernadotte’u(yakında ismi Carl XIV John olacak olan) yeni kral olarak seçti. Kral, Rusya ile barış antlaşması imzalayarak*, ayrıca aydınlanma fikirlerine ve gerçekleşecek reformlara karşı çıkarak herkesi şaşırttı.</p><p>Liberaller bir kez daha muhalefette kalmıştı. Gelgelelim, ihtilal Chydenius’un ifade özgürlüğü yasasını yeniden yürürlüğe geçirdi. Bu da, fikri ifade hürriyetinin göreceli de olsa serbest olduğuna, böylelikle özgün bir liberal hareketin oluşturulabileceği anlamına geliyordu.</p><p>Fransa ve İngiltere nüfuzu, 19.yüzyıl başlarına kadar liberter fikirlerin yaratılmasına destek olmaya devam etti. Toprak reformları, çiftçilere topraklarının mülkiyet hakkını vermişti. Birçok insan topraklarını terketmiş olmasına rağmen, zirai üretim oldukça etkili hale gelmişti. İşsizler ve fakirler şehirlere göçtüklerinde gördüler ki, büyüme ve iş verme potansiyeli olan endüstriler köhneleştirilmiş politikalar tarafından durdurulmuştu. Yerel cemiyetler şehirdeki tüm meslekleri kontrol ediyor, kimin çalışmaya hakkı olup olmadığını, ne üretileceğini, malzemenin kalitesini, kaça satılacağı hakkında tüm kararları veriyordu. Kurallar ve düzenlemeler demir ve orman endüstrisinin ilerlemesine engel oldu. Birçok ihracat ve ithalat tek kelimeyle yasaktı. Bunun bir sonucu olarak, ekonomik denetlemelere karşı muhalefet sesleri günbegün yükseliyordu.</p><p>Aynı zamanda soyluların arasında büyümekte olan bir grup, asıl sorunun imtiyazlar ve hiyerarşi üzerine kurulmuş toplumda olduğunu görmeye başlamıştı. Bununla birlikte, orta sınıf su yüzüne çıkmaya başladı. Üretimi büyümüş çiftçiler, kalkınmaya başlamış şehirli tüccarlar, bir de ne soylu ne de tüccar olan kamu personelleri; eski düzende ya da dört tabakadan** ibaret olan tekelci parlamentonun içinde bir türlü rahata kavuşamıyorlardı.</p><p>Bu gruptaki bireylerin elinde sermaye mevcuttu, ancak serbest girişim yapmalarına izin yoktu. Fikirleri vardı, ancak bunları hayata geçirmek için yeterince özgür değillerdi.</p><p><strong><em>(*Bu anlaşma ile Finlandiya’yı Rusya’ya teslim etti, ancak Danimarka Krallığından Norveç’i aldı.)</em></strong></p><p><strong><em>(** soylular, rahipler, esnaflar ve çiftçiler)</em></strong></p><h4><strong>Orijinal Metin:</strong></h4><p>Johan Norberg, How Laissez-Faire Made Sweden Rich, 25 Ekim 2013</p><h4>Diğer kısımlar için:</h4><p><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-1-ba%C5%9Fl%C4%B1yoruz-43a517c811ed#.7gfhdb4pk">Birinci Bölüm / Başlıyoruz<br></a><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-2-parlamento-dramas%C4%B1-918aa549c51c#.8o8oytoh2">İkinci Bölüm / Parlamento Draması</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-4-9759fdc02b8c#.pl68hbo9y">Dördüncü Bölüm /Değişimin Mimarı</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2acc46514625" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 2]]></title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-2-parlamento-dramas%C4%B1-918aa549c51c?source=rss-422490b5e547------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/918aa549c51c</guid>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <category><![CDATA[libertarianism]]></category>
            <category><![CDATA[liberalizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkay Tartıcı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 02 May 2016 18:53:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:46:44.061Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Parlamento Draması</h4><p>Cyhdenius’u İsveç siyaset tarihinin ana karakteri yapan şey, sadece teorisyen olması değil, aynı zamanda bir aktivist olmasıydı. Yerel çiftçilerin ticaret yapma hakkını savunması onu tanınır bir kişilik haline getirdi ve böylelikle bölgesindeki rahipler parlamento için onu seçtiler. 1765–66 arası ülkesinde en büyük izi bıraktığı yere, Stockholm’e seyahat etti. O dönem, monarşinin zayıf ve parlamentonun güçlü olduğu kısacık bir zaman dilimine denk geldi. 1765 yılında, Rus Karşıtı “Hattarna” partisi, barış ve hükümet harcamalarının kısıtlanması konusunda kendilerinden daha ısrarcı olan, ancak tutarlı bir ideolojisi olmayan “Mössorna” partisine karşı güç kaybetti. Chydenius ise onlara gerekli ideolojiyi aşılamak üzereydi.</p><p>Chydenius, politik yeteneği ve parlamentodayken yayınladığı keskin dilli bildiriler sayesinde, Mössörna partisindeki aristokrasi karşıtı kanadın lideri haline geldi. Bu da, devlet yardımlarının düşürülmesi, vergilerin azaltılması ve ticaret serbestisi konularında, oyların artmasına sebep oldu. Daha da önemlisi, Chydenius böylelikle basın özgürlüğü yasası için destek kazanarak, İsveç’te sansürü yok etti. Bunun bir sonucu olarak, resmi mercilerin kararları ve belgeleri şeffaflaştırma politikası ile halka açıldı. 1766 yılında emsalsiz olan bu kararla, fikir hürriyetinin yaşandığı tek ülke haline gelen İsveç, tüm dünyada hatırı sayılır bir saygınlık kazandı.</p><p>Ancak, Chydenius’un bir bildirisi, diğerlerinden çok daha önemliydi. “Milli Çıkar” kısa, ancak ekonomik özgürlük için şiddetli bir fikirdi. Chydenius, serbest piyasanın, kar isteğinin ve fiyatlar mekanizmasının bizleri kontrol altında tuttuğunu; piyasadaki diğerlerine istenilen ürünlerin üretilmesinde yardımcı olma isteğimizi kamçıladığını; böylelikle kendi kendini düzenlediğini açıkladı.</p><blockquote><em>Eğer kanunlar onu engellemiyorsa, her birey, kendiliğinden, milli çıkara en çok fayda sağlayacak işi ve yeri bulmaya çalışır.</em></blockquote><blockquote><em>Her birey kendi çıkarını gözetir. Bu rağbet o kadar doğal ve gereklidir ki, dünyadaki tüm topluluklar bu fikir üzerine kurulmuştur. Başka türlü yasalar, cezalar ve ödüller var olmazdı ve insanoğlu kısa bir süre içinde helak olurdu. En değerli emek, en çok ödenendir. En çok ödenen ise, en çok aranandır.</em></blockquote><blockquote><em>Bu milli çıkar görüşü, yeni şirketlerimizde görmemiz ne kadar zor olsa da, aslında oldukça basit bir kavramdır.</em></blockquote><blockquote><em>Diğerlerini yok etmeden, tüm meşru ticarete özgürlük kazandır. En fakir işletmeleri bile korurken, dilijansı ve serbest ticareti destekler.</em></blockquote><blockquote><em>Herkes aynı tartıda tartılır. Kazanç ise bir işletmenin imtiyazlı olmasında gerçek ölçüttür.</em></blockquote><blockquote><em>Kişisel ve milli çıkarlar bir bütün haline geldiğinde, piyasayı rahatlatmasının dışında, hükümeti de yönetmelikler ve teftişler gibi hiç kolay olmayan dertlerden kurtarır. Kendini hep yasaların arkasında saklamaya çalışan ziyankâr bencillik de, böylelikle karşılıklı rekabet ile kontrol altına alınabilir.</em></blockquote><blockquote><em>Bu birleşim bir İsveçliye, Tanrının insana verdiği evrendeki en önemli ve en büyük hakkı kullanma fırsatını verir. Mesela alnının teriyle kendini en iyi şekilde gerçekleştirme fırsatı.</em></blockquote><blockquote><em>Böylelikle çalışmadan yaşamak isteyen çıkarcılar piyasadan silinecekler ve sadece gayretliler zengin olabilecekler.</em></blockquote><blockquote><em>Bu da, hukuk davalarında arzu edilir bir düşüşe sebep olacak. Piyasaya o ya da bu şekilde pranga vuran sayısız yasa ve bu yasaların açıklamaları, istisnaları, uygulamalar bundan sonra gereksiz ve sessiz hale gelip, ardından hukuk sistemi de feshedildiğinde bir hiçe dönüşecekler.</em></blockquote><p>Fiyat mekanizması ve serbest piyasanın kendi kendini düzenlemesi konusunda bu basit gözlemler ile Chydenius kendi liberalizm görüşünü inşa etti. Zaman, Ulusların Zenginliği kitabının doğuşundan on bir yıl önce olmasına rağmen, Chydenius şimdiden “İskandinav Adam Smith” olarak nam salıyordu. 20. yüzyıl İsveç’inin en ünlü ekonomistlerinden biri olan Eli Heckscher’e göre, o zamanlar Chydenius’un bu bildirisi zamanın büyük dillerinden birine çevrilseydi, bildiri uluslararası çapta çarpıcı bir saygınlık kazanabilirdi.</p><p>Chydenius’un radikal düşünceleri, kendi partisinin bünyesindeki soylu sınıfı uzaklaştırdı ve para politikalarını açıkça eleştirdiği için kendi partisi tarafından fiilen meclisten atıldı. Ancak tesiri artmaya devam etti. Bu tesirin artmasında, daha önceden uyarmış olduğu gibi, para politikalarının krize sebep olmasının da kısmen etkisi vardı. Elit tabakanın, aynı zamanda Kral Gustaf III’e de yakın olan, en önemli figürlerinden birkaçı Chydenius’un düşüncelerinden ağır bir biçimde etkilenmişti. Aynı şey, İsveç Akademisini yönetmiş bir aydınlanma fanatiği olan Nils von Rosenstein; tiyatrolarında ve şiirlerinde dini mistisizm ve muhafazakârlığa saldırmış olan ünlü şair Johan Henrik Kellgren için de geçerliydi. Johan Henrik Kellgren aynı zaman da ekonomik denemelerinde piyasanın neden serbestleşmesi gerektiğini de açıklamıştı. Hatta ve hatta Von Rosenstein ve Kellgren; 18. yüzyıl İsveç’inin okült ve doğaüstü dernekleri ile alay etmek için sadece kendilerinden oluşan bir dernek bile kurmuşlardı. Bu dernek, “Pro sensu communi” olarak adlandırılıyor ve kuruluşunun yıl dönümünü 29 Ağustosta, yani John Locke’un doğum gününde kutluyordu. (çn: Akıl fikir için) Görüşlerine göre, insanlar, dünyayı anlamak ve nasıl yaşayacağına karar vermek için düşünmesi gereken varlıklardı, bu yüzden, kendi rasyonel vargılarımıza karşı çıkmamız için bizi zorlayan, “cebir kavramı” yok edilmeliydi.</p><p>Kralın bizzat kendisi, Chydenius tarafından hazırlanan ve Yahudilere İsveç’te oturma hakkını sağlayan inanç özgürlüğü beyannamesini imzaladı. Diğer bir yandan, çiftçilere toprakları üzerinde daha fazla hakimiyet kazandırdı ve tarımı erkin kıldı. Gel gör ki, muazzam parlamento dönemini bitiren ve iktidarı kendinde merkezileştiren yine kendisiydi. 1792 yılında, Fransız Devriminden etkilenen ve ayrıcalıkları için mücadele eden soyluların düzenlediği esrarengiz suikaste kurban gittikten sonra, oğlu Gustaf IV. Adolf babasından kalan bu iktidarı, siyasal çekişmeleri sansürlemek ve parlamentoyu susturmak için kullandı. Ancak liberal fikirler ölmüş değildi. 1804 kadar erken bir yılda bireysel özgürlük ve mülkiyet hakları konusundaki kanaatini “liberal” olarak tanımlayan bir subay, Georg Adlersparre, “Karma Hususlar Üzerine Okumalar” adında aydınlanmacı-tartışmacı bir yayın çıkarttı. Adı üstünde, gerçekten de “Karma” idi. Bir tarafta Adam Smith- Ulusların Zenginliği kitabının ilk İsveççe çevirisi, alkol endüstrisinin özgürleşmesi gerektiği hakkında makaleler bulunuyor, diğer tarafta ise çeşitli şiirler ve felsefi çalışmalar yer alıyordu. Adlersparre, Smith’in fikirlerinin İsveç’te nasıl uygulamaya konulabileceğini açıklamak için çeşitli notlar da yazdı.</p><h4><strong>Orijinal Metin:</strong></h4><p>Johan Norberg, How Laissez-Faire Made Sweden Rich, 25 Ekim 2013</p><h4><strong>Referanslar ve İleri Okuma:</strong></h4><ul><li>Anders Chydenius: <em>The National Gain</em>, London: Ernest Benn Limited 1931.</li></ul><h4>Diğer bölümlere ulaşmak için:</h4><p><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-1-ba%C5%9Fl%C4%B1yoruz-43a517c811ed#.jo66q24nx">Birinci Bölüm / Başlıyoruz<br></a> <a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-3-yeni-muhalefet-2acc46514625#.mnwhma2n0">Üçüncü Bölüm / Yeni Muhalefet</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-4-9759fdc02b8c#.pl68hbo9y">Dördüncü Bölüm /Değişimin Mimarı</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=918aa549c51c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İsveç’in Kalkınma Öyküsü — 1]]></title>
            <link>https://medium.com/@berkaytartici/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-1-ba%C5%9Fl%C4%B1yoruz-43a517c811ed?source=rss-422490b5e547------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/43a517c811ed</guid>
            <category><![CDATA[regulasyon]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[libertarianism]]></category>
            <category><![CDATA[kapitalizm]]></category>
            <category><![CDATA[liberalizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkay Tartıcı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 02 May 2016 18:23:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:43:42.157Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Başlıyoruz</h4><p><strong>İsveç sık sık sosyalizmin, serbest piyasa ekonomisinden çok daha başarılı işleyebileceği konusunda emsal olarak gösterilir. Ancak Johan Norberg’in de anlattığı gibi, aslında İsveç’in tarihi bu savı yalanlıyor. Yaklaşık sekiz bölüm sürecek bu yazı dizisinde İsveç’in kalkınma hikayesini Johan Norberg’den sizlere ulaştıracağım.</strong></p><p>Ortalama yaşam süresi gelişmekte olan ülkelerin yarısı kadar az, bebek ölümü ise bu ülkelerin üç katı kadar fazla olan, Kongo’dan bile daha fakir, düşük gelirli bir ülke üzerine çalıştığımdan, bir zamanlar ekonomik kalkınma teorileri ile ilgilenmiştim.</p><p>Evet, bahsettiğim ülke benim ülkem. İsveç, 150 yıldan kısa bir zaman öncesi.</p><p>O zamanlar İsveç inanılmaz derecede fakir ve kıtlıktaymış. Hasatlarda bir sorun çıktığında, Angermanland, Kuzey İsveç’teki atalarım, un kıtlığından dolayı ağaç kabukları ile ekmeği karıştırmak zorunda kalırmış. Şehirlerde de durum çok farklı değilmiş. Aşırı nüfus artışı, sağlık hizmetlerinin eksikliği ve çöplerin imha edilmemesi her gün onlarca can alıyormuş. 20. Yüzyıla doğru, sıradan, 5 çocuklu bir işçi ailesi sadece bir odadan ve mutfaktan oluşan ortamda kalmak zorunda kalabiliyormuş. Çoğu aile ise başka ailelerle beraber konaklıyormuş. Stockholm konut istatistikleri gösteriyor ki, 1900lü yıllarda, 1400’e yakın insan 200 odadan oluşan bir apartmanda yaşayabiliyormuş. Bu koşullarda hastalıkların kaçınılmaz olduğuna dair herhangi bir şüphe yok. Aileler, sadece doğum kontrolünden bihaber olduklarından değil, fakat aynı zamanda doğan çocukların erken ölmesi riskinden dolayı fazla çocuk yapıyormuş.</p><p><strong>Durum tam da ünlü yazarımız Vilhelm Moberg’in İsveç halkı tarihi hakkında yazarken gözlemlediği gibiymiş: <em>“İsveç halkının yaşadığı onca harikulade maceraya rağmen, hiçbiri bu maceraların, İsveç halkından daha uzun yaşadığı gerçeği kadar şaşırtıcı ve çarpıcı değil.”</em></strong></p><p>Ancak sadece bir asırda, her şey değişmişti. İsveç, halkının deneyimlediği ve dünyanın gördüğü en hızlı ekonomik ve sosyal kalkınmayı gerçekleştirmişti. 1850 ve 1950 arasında İsveç’in nüfusu ikiye katlanırken, aynı zamanda ortalama gelir 8 katına çıkmıştı. Bebek ölüm oranı yüzde on beşten yüzde ikiye gerilemiş ve ortalama yaşam süresi inanılmaz bir şekilde 28 yıl artmıştı. Fakir köylülerden oluşan ülke, dünyanın en zengin ülkelerinden birine dönüşmüştü.</p><p>Yurtdışında ise birçok insan bunun İsveç Sosyal Demokrat Partisinin getirdiği bir mucize olduğunu düşünüyordu. Parti her nasılsa (!) üretim kapasitesini etkilemeden; vergilendirmenin, harcamanın ve gelir dağıtımının çok daha adaletli olmasını sağlayacak mükemmel “orta yolu” bulmuştu. Ve böylelikle Kuzey Avrupa’daki 9 milyon nüfuslu küçük ülke İsveç, bütün dünyada devlet destekli kalkınmaya inananların ilham kaynağı haline gelmişti.</p><p>Ancak bu görüşte dikkatinizi çekmek istediğim bir sıkıntı var. 1950’de, dünya çapında bir başarı hikayesi olarak bilindiği zamanlar, İsveç’te vergiler diğer Avrupa ülkelerinden ve ABD’den daha az, kamu sektörü ise daha küçüktü. O zamanlara kadar İsveçli politikacılar, ağır vergiler uygulamaya ve destek dağıtmaya başlamamışlardı. Ki bu da, işletmelerin ve işçilerin daha önceden yarattığı zenginlikleri <strong>sarf etmek</strong> anlamına geliyor. İsveç’in en büyük sosyal ve ekonomik başarıları, ülkenin <strong><em>laissez-faire</em></strong> (bırakınız yapsınlar)ekonomi politikasını kullandığı dönemde gerçekleşti. Toplumun tüm tabakalarına yayılmış zenginlik ise refah devletini beraberinde getirdi.</p><p>İşte tüm bunların nasıl gerçekleştiğinin hikayesi.</p><p><strong>Bu hikaye şu an İsveç’in durumunda olmak isteyen tüm ülkeler tarafından öğrenilmeli. Çünkü eğer bu amaca ulaşmak istiyorlarsa, şu an halihazırda zengin olan İsveç’in yaptıklarını değil, eski, fakir İsveç’in neler yaptığını görmeli ve uygulamalı.</strong></p><p><strong>İsveç Liberalizminin Babası</strong></p><p>1763 yılında, Finlandiya Österbotten’den (Finlandiya o zamanlar İsveç’in bir parçasıydı) Anders Chydenius adındaki genç bir rahip, bir deneme yarışmasına katılmak için hazırlanmaya başladı. Kaleme alacağı makale, o dönemler İsveç’teki en önemli soruna cevap veriyordu : <em>“Neden herkes İsveç’ten göç ediyor?”</em></p><p>Dışa göç artmıştı ve büyük bir sorun olarak görülüyordu. Bu konuya dair genel görüş, göç eden insanların tembel, açgözlü oldukları ve sorumluluğu üstlenip çalışmaktansa, yurtdışında daha rahat bir yaşamdan etkilenmeleri ve bunu yeğlemeleriydi.</p><p>Chydenius’un cevabı ise bunun tam karşıtıydı. Göç bir sorun teşkil etmiyor, diye yazdı: <em>İnsanların İsveç’te kalıp güzel bir hayat kurmasını imkansız hale getiren asıl sorun, baskıcı ve bozulmuş sistemdir.</em> Chydenius, suistimallerin, yönetmeliklerin ve vergilerin, fırsatları yok ettiğini etraflıca belirterek, İsveç hükümetine radikal bir “laissez-faire” eleştirisinde bulundu. Ayrıcalıkların, yetki belgelerinin ve ticaret yasaklarının, sadece küçük ölçekli tembel bir aristokrasiyi koruduğunu ve çalışkan insanların bir şans elde etmesine engel olduğunu gösterdi. Çünkü yüksek vergiler, ne yaratılmak isteniyorsa yok ediyor, alıkoyuyordu. Yolsuz adalet sistemi ise iktidar sahiplerine karşı kazanmayı imkansız hale getirmişti. Daha da ötesi, basın üzerindeki baskılar ve kısıtlamalar olaylar hakkında şikayet etmeyi de yasadışı kılmıştı.</p><blockquote><em>“Özgürlük ve erdem olmadan ‘Vatan’, anlamlı görünen ancak içi boş bir sözdür.”</em></blockquote><p>Chydenius, Aydınlanma düşünceleri ile demlenmiş, modern bir rahipti. Bulunduğu bölgeye bilimi ve tıbbı yayarak, çiftçilere yeni tarım tekniklerini kullanarak tarımsal etkinliği arttırmayı öğretti. Aynı zamanda Fransız Fizyokratların ekonomik düşünceleriyle de haşır neşirdi. Fakat bilhassa, halkın acıları üzerine bizzat tanıklığı, politik ve ekonomik dünya görüşünü oluşturdu. Diğerleri, fakirlerin tembel ve umutsuz olduklarını, en iyi ihtimalle de amaçlarının kendilerini acındırmak olduğunu düşünüyordu. Chydenius ise bu bakış açısını tersine çevirmişti: “<em>Fakirler zeki ve çalışkandır, çünkü bu sert coğrafi ve ekonomik iklimde hayatta kalmak için öyle olmak zorundalar”</em>. Sorun şuydu ki, fakirler enerjilerinin büyük bir kısmını yönetmeliklerden, vergilerden ve yolsuzluklardan kaçmak için harcamak zorundaydılar. Bu nedenle, Chydenius’un hiçbir zaman bıkmak bilmeden mücadele ettiği şey, fakirleri aristokratlar ve büyük toprak sahipleri için çalışmaya zorlayan ve iş değiştirmelerine, maaşlarını belirlemelerine engel olan sınıf mevzuatıydı.</p><p>Chydenius liberter ve kesintisiz bir fikir sistemi yaratmak için, insan özgürlüğü üzerine inancını farklı bölgelere yaydı ve bunu evrenselleştirerek boyundurluğun belirli noktalarını inceledi. Tek amacı <em>“Dış güçlerin müdahalesini ve iç şiddeti”</em> engellemek olan, <em>“yaşamların ve mülkiyetin”</em> garantörlüğünü üstlenecek minimal bir devlet istiyordu. Bunun dışında devletin herhangi bir müdahale hakkı olmamalıydı.</p><blockquote>“Devletin gücü ve vergiler, bariz ve sert bir biçimde silikleşmelidir. Piyasa ve ticaret tamamen özgürleşmelidir.”</blockquote><p>Chydenius’un ilgilendiği çiftçilik ve balıkçılık sektörleri bile söz konusu olduğunda, devlet tarafından yapılacak yardımlara kesinlikle karşı çıkıyordu. Ona göre devletin kendisi bile yedinci emre, yani “Çalmayın” emrine sadık kalmalıydı. Çiftçilere topraklarının mülkiyet hakları tamamıyla verilmeli, en fakir köylüye bile emeğini yönetme hakkı tanınmalıydı.</p><blockquote><em>“Devlet sınırlarını açmalı ve gelen/giden göçmenlere izin vermelidir. Halk, düşüncelerini konuşmakta ve kararlarını vermekte özgür olmalıdır.”</em></blockquote><p>Din hususunda bile, hükümetin tarafsız olmasını ve her inanca eşit hakların verilmesi gerektiğini savunuyordu. Düşüncelerini sayfalara ve aklımıza kazınan bir söz ile noktalandırdı:</p><blockquote><strong><em>“Özellikle çok küçük, ancak kutsal bir kelimeden bahsediyorum. Özgürlük. . .”</em></strong></blockquote><h4><strong>Orijinal Metin:</strong></h4><p>Johan Norberg, How Laissez-Faire Made Sweden Rich, 25 Ekim 2013</p><h4><strong>Referanslar ve İleri Okuma:</strong></h4><ul><li>Vilhelm Moberg, Min svenska historia, 1971, p. 72.</li><li>For the whole background, see my history of Swedish liberalism, Den svenska liberalismens historia, Timbro, 1998.</li><li>A collection of his most important essays have recently been published as Anders Chydenius, Anticipating the Wealth of Nations (ed. Maren Jonasson &amp; Pertti Hyttinen. Routledge, 2011).</li></ul><h4>Diğer kısımlar için:</h4><p><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-2-parlamento-dramas%C4%B1-918aa549c51c#.4djq1vrtp">İkinci Bölüm / Parlamento Draması<br></a><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-3-yeni-muhalefet-2acc46514625#.mnwhma2n0">Üçüncü Bölüm / Yeni Muhalefet</a><br><a href="https://liberbird.com/i%CC%87sve%C3%A7in-kalk%C4%B1nma-%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC-4-9759fdc02b8c#.pl68hbo9y">Dördüncü Bölüm /Değişimin Mimarı</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=43a517c811ed" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>