<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Berkin S. on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Berkin S. on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@berkins?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*j4LArp4x6Z2crdynqsgqTQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Berkin S. on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@berkins?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Mon, 16 Nov 2026 14:45:24 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@berkins/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Otoriter Karşıtı İttifak Blokları: Anti-Orban İttifak Bloğu]]></title>
            <link>https://medium.com/6-sokak/otoriter-kar%C5%9F%C4%B1t%C4%B1-i%CC%87ttifak-bloklar%C4%B1-anti-orban-i%CC%87ttifak-blo%C4%9Fu-65c0f458da0f?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/65c0f458da0f</guid>
            <category><![CDATA[politika]]></category>
            <category><![CDATA[authoritarianism]]></category>
            <category><![CDATA[siyaset]]></category>
            <category><![CDATA[populism]]></category>
            <category><![CDATA[politics]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 15 Aug 2020 15:10:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-22T10:40:58.044Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Birkaç gün önce Macaristan’daki muhalefet partileri 2022 genel seçimleri öncesi Fidesz (Orban’ın Radikal Sağ partisi) ve KDNP (Hristiyan Demokrat Parti) hükümet ittifakına karşı 6 partilik büyük bir muhalefet bloğu kurduklarını açıkladı. İttifakın içinde mitinglerinde Nazi Parti dönemlerini anımsatan görüntüler veren Jobbik’ten; gençlerin kurduğu ve azınlık haklarını gözeten Momentum’a ve çevreci Yeşiller’e kadar uzanan ideolojik spektrumun 2 ucundan da partiler var. Bu yazıda ben Macaristan’da neden böyle bir strateji kurulduğunu hem seçim sistemi üstünden hem de ülkenin içinde bulunduğu durum açısından açıklayarak bu tarz rejimlerde böyle ittifaklara neden ihtiyaç duyduğumuzu anlatacağım.</p><p><a href="https://www.reuters.com/article/us-hungary-politics/hungarian-opposition-unites-to-challenge-pm-orban-in-2022-idUSKCN25A0ZY">Hungarian opposition unites to challenge PM Orban in 2022</a></p><p><strong><em>Kısa Bir Arka Plan:</em></strong></p><p>Macaristan 1988&#39;de 32 yıllık lider Kadar’ın istifasından sonra komünist rejimin, çok partili sisteme geçiş diyaloglarını kabul etmesi üstüne kuruluyor. Bu atılım sonrasında çeşitli sivil toplum örgütlerinin, akademinin ve Fidesz’in de (Macar Yurttaşlar Birliği isimli bir öğrenci örgütünün devamı olarak) içinde bulunduğu oluşumlar 1989 yazında bir araya gelerek diyaloglarda bulunuyorlar ve ülkenin demokratik düzene geçişini başlatıyorlar. Orban, şimdilerde Central European University gibi Macaristan’ın diğer önde gelen kurumlarındaki siyasetçi bilimcilere ek olarak o zamanlar “Macar Yurttaşlar Birliği” grubunun bir üyesi olarak yer alıyor ve “Yuvarlak Masa Konuşmaları” adı verilen bu diyaloglarda aktif olarak bulunuyorlar. Orban o zamanlar, şimdilerde düşman bellediği Soros’un bursuyla Oxford’da yüksek lisans yapan bir aktivist aslında.</p><p>Doğu Avrupa’daki komünizm sonrası değişimler ne kadar “devrim” olarak addedilse de aslında birçoğu siyaset bilimi literatüründe “geçiş” rejimi diye tanımlanan; yani yeni düzeni kurmaya talip olanların önceki rejimin elitleriyle belli pazarlıklarda bulunarak, devrim kadar radikal tutumların yer almadığı, geçiş sonrasındaki düzende eski rejim üyelerinin de belli ölçülerde yer alabildiği sistemler. Macaristan da bunlardan biri. Bu hem bir ülkenin geçmişini anlamak için kritik, hem de ileriye dönük yapılacak olan geçiş/değişimleri planlamak için hayati bir önem taşıyor, zira genelde rejimler bir anda kökten değişime gitmiyor. Şimdiden geriye dönüp bakınca Macaristan’ı direkt etkileyen birçok karara sebep oluyor bu geçiş diyalogları ancak ben yazının çerçevesiyle ilgili olan seçim sisteminden bahsedeceğim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/728/0*dp23-ru_wIhOeEJr" /><figcaption>Macaristan eski Demir Perde arkasında kalan birçok ülkeye benzer olarak Karışık Sistem seçim sistemine sahip.</figcaption></figure><p><strong><em>Seçim Sistemi:</em></strong></p><p>Macaristan’da seçim sistemi siyaset bilimi literatüründe dünyadaki en komplike seçim sistemlerinden biri olarak görülüyor. Ancak 2000&#39;lerde bakıldığında aslında oldukça övülen bir sistem çünkü hükümet 1990 seçimlerinden sonra her seçim el değiştiriyor ve 2010&#39;a kadar asla tek bir parti tek başına hükümeti kuramıyor. 1990&#39;da Demokratik Forum kazandıktan sonra 1994&#39;te hükümeti yeniden ağırlıkla eski rejim elitlerinin oluşturduğu Sosyalist Parti kuruyor, 1998&#39;den itibaren de direksiyonunu sağa kıran Fidesz’in eline geçiyor genel olarak hükümet kurma hakkı, 2010&#39;da da iktidar oluyorlar. Macaristan öncesinde komünist rejimden çok çektiği için ülkenin önde gelenlerinin en çok çekindiği şey “tek parti rejimi”. Bu yüzden koalisyonları ekstra seviyorlar ve destekliyorlar.</p><p>Seçim sistemi 2014&#39;e kadar (Orban 2010&#39;da Hristiyan Demokratlarla kurduğu ittifakla tek başına hükümet kurduktan sonra gücünü iyice arttıracak şekilde bir dizi değişikliklerde bulunuyor) şu şekildeydi:<br>386 meclis üyesinin 176&#39;sı (%45) dar bölge sistemden geliyor (bu seçim bölgeleri çok küçük, ölçek olarak ilçe-mahalle gibi düşünebilirsiniz. Oradaki adaylardan gerçekten en çok oy alan direkt olarak meclise gidiyor)</p><p>120–146 (%31- %38) arası 20 geniş seçim bölgelerinden parti listelerine oy verilerek seçiliyor (TR’deki gibi). Ancak Macaristan’da şöyle uygulanıyor; her seçim bölgesinde adayın kazanması için belli bir sayı var, bu sayı Hare-Clark formülü sistemiyle belirleniyor: (Geçerli Oylar / Boş Koltuklar+1) +1. Tabii ki bazı bölgelerde gerekenin çok çok üstünde oylar alınabiliyor, böyle olunca o bölgedeki temsiliyet yoğunluğunun tam olarak meclise aktarılamadığı düşünülüyor. Bu yüzden bu formülün üstünde kalan oylar toparlanarak ulusal düzeydeki listelere aktarılıyor.</p><p>Kalan 64–90 koltuk da, bir önceki paragrafta bahsettiğim geniş bölge seçiminden artan oyların toplanarak partilerin hazırladığı ulusal temsiliyetteki listelere göre bölüştürülüyor. Bu alokasyon da yine belli bir formüle göre yerleştiriliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/640/0*AWB2GW2lV3gCZaU2.jpg" /><figcaption>“It’s Time” sloganıyla 2009 krizi sonrası 2010&#39;da kurduğu ittifakla tek başına iktidar olan Orban.</figcaption></figure><p>Bu sistem akademik olarak bakıldığı zaman temsiliyetin maximize edildiği sistemlerden biri olarak görülüyor, ancak tabii her sistemde olduğu gibi bu sistem de ülkenin demografik dinamiklerine ve liderine göre istismar edilebilecek bir düzen. Nitekim 2012 yılında Orban sistemi öyle bir değiştiriyor ki, koltuktan inmesi Macaristan’ın şu anda bulunduğu sistemde pek mümkün gözükmüyor. Nedir bu değişiklikler?</p><p>1- Öncelikle meclisi küçültüyor. 386&#39;dan 199&#39;a indirirken dar bölgeden gelen koltuk oranını %45&#39;ten %53&#39;e çıkarıyor. Bunun sebebi de, eğer Türkiye üstünden açıklayacak olursak, Macaristan’da kent/kırsal ayrımı TR’den çok daha belirgin. Zaten 10 milyonluk küçük bir ülke ve üçte biri Budapeşte metropolitan bölgesinde yaşıyor. Orban’ın kendi oy tabanı da daha ziyade kırsalda ve Budapeşte’nin alt gelirli mahallelerinde yoğunlaşmış durumda. Bu yüzden dar bölgeden gelen vekilleri, şehirlere kıyasla çok daha rahat topluyor. Tabi tahmin edilebileceği gibi dar bölgelerin oranını arttırırken bu bölgelerin sınırlarını değiştirerek tekrar çiziyor ve en nihayetinde bu birleştirmeler kendi lehine olacak şekilde yapılıyor. Örneğin Budapeşte’de 32 dar bölge varken bu bahsettiğim birleştirmelerle sayıyı 18&#39;e düşürüyor. Bu yolla, önceden kaybettiği bölgelerden bu sefer vekil çıkarmayı başarıyor.</p><p>2- Az önce anlattığım sistemde geniş bölge ve ulusal düzey ayrımı ortadan kaldırılarak direkt birleştiriliyor. Seçmenler geniş bölge diye bahsettiğim parti listelerine değil (bu bizim TR’de yaptığımız gibi listeler olarak düşünebilirsiniz); ulusal düzeydeki listelere oy veriyor. Bu da şu yüzden yapılıyor: Partilerin bölgesel iletişim güçleri düşürülerek, kazanma odaklı bakmasına sebep oluyor (zira dar bölgede kazanmak mümkün değil). Ayrıca dar bölgede bu sefer belli bir sayı belirleniyor ve onun üstünde kalan oylar bu sefer ulusal düzeydeki listelere transfer ediliyor. Yani kısacası pratikte, Orban’ın kendi çizdiği dar bölgelerde, özellikle kendi tabanının yoğunlaştığı yerlerden ulusal seviyedeki seçime gidecek çok fazla “ekstra oy” çıkıyor. Böylece hem dar bölgedeki gücünü sağlamlaştırırken, hem de ulusal düzeydeki etkinliğini arttırıyor.</p><p>3- Yaklaşık 3 milyon Macaristan dışında (Sırbistan, Romanya, Slovakya vb.) azınlık statüsünde yaşayan Macarlara genel temsiliyette oy kullanma hakkı veriliyor (Almanya’da yaşayan Türklere oy kullanma hakkı vermek gibi). Bunda zaten sebep açıktır diye düşünüyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*NspLy94b64OeNZQA.png" /><figcaption>2018 Genel Seçimleri Dar Bölge Sonuçları</figcaption></figure><p><strong><em>Son Durum:</em></strong></p><p>2018&#39;deki genel seçimler sonucunda Fidesz-KDNP ittifakı 199 koltuktan 133&#39;ünü elinde bulunduruyor. 2.sırada Jobbik, 3.sırada da Sosyalist Parti — küçük sol partiler ittifakı var. Jobbik aslında aşırı sağ ideolojide olan bir parti şeklinde kuruluyor. “Macaristan Macarlarındır” söylemiyle yola çıkıp, aşağıdaki gibi gençlik kolları olan (Macar Bekçileri) bir parti. 2014&#39;te neo-nazi gibi adlandırılan, ultra radikal bir partiyken 2018&#39;de genç bir liderin başa gelmesiyle epey merkezci bir pozisyona geliyor. 2010&#39;da Fidesz’le ittifak olma talebinde bulunuyorlarsa da Orban gücü daha fazla dağılmasın diye bunu reddediyor. Seçimde üçüncü parti olan Sosyalist Parti de esasında ağırlıkla önceki rejimin elitlerinden kalan bir parti olsa da şimdilerde Podemos’la sıkı diyalogda olan, gençleşen, dinamikleşen bir parti.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*6-Bw-bT2AwCrgv16.jpg" /><figcaption>Jobbik’in 2010&#39;daki gençlik kollarından bir görüntü</figcaption></figure><p>Bu süreçte Macaristan 2010 sonrasında hızla otoriterleşen, basın özgürlüğünün azaldığı, azınlıkların durumunun kötüleştiği, Avrupa Birliği karşıtı olan, ekonomisinin kötüye gittiği, elinde olan yatırımları da kaybeden bir ülke durumuna gelse de Orban gerek eylem gerek söylemleriyle gücü elinde tutuyor. Sanıyorum hala tam olarak otoriter diyemesek de Avrupa’nın uzun zamandır gördüğü en otoriterleşen devletlerden biri olduğu için demokrasi için önemli bir tehlike teşkil ediyor. Zira post-Komünist ülkeler birbirini yakından takip ediyor (özellikle Visegrad dörtlüsü diye adlandırılan Slovakya, Macaristan, Çekya ve Polonya) ve hem AB içinde hem kendi iç politikalarında benzer duruş sergiliyorlar. Polonya başta olmak üzere Slovakya’nın da son yıllarda sağa kayması da esasında oldukça kritik bir durum. Bir de bunların üstüne batı Avrupa’daki çeşitli radikal sağ partiler de bu tarz politikalardan beslendiği için Orta ve Doğu Avrupa’da olan bu tarz gelişmeler diğer ülkeleri de yakından ilgilendiriyor. 2010&#39;ların Avrupa’daki en büyük problemlerinden biri olan popülizm ve yabancı/göçmen karşıtlığı bunun en önemli örneklerinden biri.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*2G-_2PI70rL79SQY" /><figcaption>Orban ve Wilders’ın yakın zamanda olan görüşmelerinden bir görüntü</figcaption></figure><p>Anlattığım seçim sisteminden de göreceğiniz gibi, böyle bir lideri bu oyun kurallarıyla yenmek için her 1 oy bile inanılmaz değerli. Hem Avrupa hem Dünya için Macaristan’ın yeniden demokratikleşmesi kritik önem taşıyor haliyle. Şu an Jobbik merkezde daha “akil vatansever” bir söylemle sağı karıştırarak sağlam dururken; sol Sosyalist Parti, Momentum ve Yeşiller altında bir blok halinde duruyor. Bu konjonktürde, 2022 genel seçimleri için Sosyalist Parti dahil olmak üzere tüm muhalefet partileri Jobbik’in merkez sağ tutumunun etrafında “Ne olursa olsun Anti-Orbanizm” diye adlandırılan bir tutumda birleşme kararı alıyor. Ki aslında bu ittifakın ilk denemesi de 2019&#39;daki yerel seçimlerde yapılıyor ve başarılı oluyorlar.</p><p>2019&#39;da yerel seçimlerde bu ittifak bloğu Budapeşte Belediye Başkanlığı için ortak aday belirliyor: Gergely Karacsonyi isimli, Sosyalist Parti — “Farklı Bir Siyaset Mümkün” hareketinden çıkan genç ve dinamik bir lider. Bu düzende Budapeşte’nin Belediye Başkanı seçilmesi de inanılmaz bir gelişme oluyor tahmin edeceğiniz gibi. Karacsonyi “Şu konjonktürde Sol gerekiyorsa şeytanla bile koalisyon kurmalı” diyen bir lider. Tabii ki liderler birbirleriyle diyalog halinde ve İmamoğlu’na bu kadar benzer bir durumda seçilmesi, yürüttüğü politikanın benzerliği tesadüf değil:</p><p><a href="https://tr.euronews.com/2019/11/04/budapeste-de-orbani-yenen-belediye-baskani-ekrem-imamoglu-ndan-cok-onemli-tavsiyeler-aldim">Budapeşte&#39;de &#39;Orban&#39;ı yenen başkan&#39;: İmamoğlu&#39;ndan tavsiye aldım</a></p><p>Bu yüzden Karacsonyi’nin zaferinin üstüne 2022 genel seçimlerindeki bu 6 partilik ittifak, hem Jobbik’in genç lideri hem de diğer partilerin dinamik duruşları, Avrupa’nın orta yerinde artık tam olarak “liberal demokrasi” sayılmayan bir ülke olan Macaristan için fazlasıyla heyecan verici. Bu tarz legal düzen içinde / yasadışı metodlarla ülkenin dinamiklerini istismar ederek gücü iyice elinde toplayan liderlere karşı umarım örnek sayılabilecek bir zafer de elde edecekler. Bu tarz konjonktürlerde naçizane düşüncem bazı ayrılıkların bir aşamaya kadar geride bırakılarak başarı kazandıktan sonra ortak zeminde diyaloglarla anlaşılabileceğidir. Nitekim Macaristan da bu yola açıkça girdi artık.</p><p>Türkiye’yle olan benzerliklerin dikkatinizi çektiğini umuyorum.</p><p>Sevgiler,</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/880/0*U6JYE5dVDJpGT39j.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=65c0f458da0f" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/6-sokak/otoriter-kar%C5%9F%C4%B1t%C4%B1-i%CC%87ttifak-bloklar%C4%B1-anti-orban-i%CC%87ttifak-blo%C4%9Fu-65c0f458da0f">Otoriter Karşıtı İttifak Blokları: Anti-Orban İttifak Bloğu</a> was originally published in <a href="https://medium.com/6-sokak">6. Sokak</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dark Dizisinin Analizi: 3 Sezon Toparlaması, Genel Felsefi Resim; Nietzsche, Kant, Schopenhauer]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/dark-dizisinin-analizi-3-sezon-toparlamas%C4%B1-genel-felsefi-resim-nietzsche-kant-schopenhauer-3686aa32dada?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3686aa32dada</guid>
            <category><![CDATA[netflix]]></category>
            <category><![CDATA[analysis]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[dark]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 31 Jul 2020 18:49:20 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-27T21:16:48.039Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Dark Dizisinin Analizi: 3 Sezon Toparlaması, Alman Felsefesi; Nietzsche, Kant, Schopenhauer</h3><p>Arkadaşlar selamlar,</p><p>Uzun zamandır heyecanla beklediğimiz Dark’ın 3.sezonu geçen ay sonu gelmişti. Dizinin sıkı bir takipçisi olarak 2 gün içinde hemen izleyip bitirdim tabii ki. Öncelikle yorumumu söyleyeyim: Beklediğimin çok üstünde bir 3.sezon olmuş. Normalde bu tarz kurguların aslında mantıksal olarak tutarlı olması/bitmesi neredeyse imkansızdır, veya yapımlar böyle uçup kaçtıktan sonra sonunu çok kolaya kaçarak bağlarlar (her şeyin rüya çıkması gibi). Dark’ta hiçbiri olmadığı gibi, zaten olağanüstü bir içerik ve heyecan verdikleri önceki 2 sezonun üstüne bir de çok iyi bir son yazmışlar. Pastanın üstündeki çilek niteliğinde olmuş resmen son sezon.</p><p>Ben önceki 2 sezon için, daha bu sezonu veya sonu bilmeden yazının sonuna linkini bıraktığım 2 yazı yazmıştım; buralarda yazdıklarımdan tutanlar da oldu, hikayenin farklı yerlere saptığı noktalar da oldu. Bu yazıda ise genel olarak 3 sezonu toparlayarak, gözümüzün önünde olan hikaye akışının ardında başka nelerin döndüğünü size anlatmaya çalışacağım. Genel olarak dizinin bize sezon başlarında sunduğu sözleri izleyerek dizinin arkada nasıl bir felsefi tartışma yürüttüğünü ve her sezonu öncelikle o söz etrafında, sonrasında da küçük hikayelerle de birleştirerek büyük resimde bir bütün olarak nasıl şekillendiğini anlatacağım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/564/0*NDcDuRjzrVYWJmV6.jpg" /></figure><p>Dizi Einstein’ın görecelilik teorisinde olan geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki farkın bir ilüzyon olduğunu söyleyen sözüyle başlıyor (S01E01). Burada kendi kast ettiği şey zaman denen şeyin her birey tarafından farklı konumlarda farklı algılandığı için, aslında bireyler için zaman genelgeçer bir evrensel bütün değil, oldukları yere, konumlarına göre değişen bir kavramdır. Kuantum fiziği hakkında bilgim olmadığı için teorinin fiziksel tartışmasına girmek yerine bu konsept sezon 1 ve 2&#39;de nasıl şekilleniyor ve 3&#39;te ne nasıl değişiyor ondan bahsedelim.</p><p>Sezon 1&#39;de zamanın doğrusal olmamasıyla ilgili olduğundan daha önceki yazılarda da bahsetmiştim. Ben Sezon 1&#39;le ilgili yazıyı Sezon 2&#39;den sonra Sezon 2&#39;nin etkisiyle yazdığım için diziyi Hegel vs. Nietzsche gibi yorumlamıştım. Önceki yazılar Sezon 3&#39;ten bakınca çok dar kapsamlı kalsa da, aslında hatalı değil çünkü dizinin Sezon 3&#39;ten önce bize verdiği narratif bunu doğrulayan cinstendi. Sezon 3&#39;ün Schopenhauer’le başlaması, ve sonra o çizgide devam etmesinden sonra fark ettim ki dizi aslında izleyicilerine oyun oynamış… Dizi, hem dizideki karakterlerin olduğu pozisyonlardan kaynaklı düştükleri hataları (veya yaptıklarını) anlatırken; bir yandan da izleyiciye de aynı oyunu oynuyor. Yani aslında Sezon 1&#39;in başında bahsedilen şimdi, gelecek ve geçmişin arasındaki farkın ilüzyon olması Sezon 2&#39;den bakınca döngüselliğe doğru kurulsa da, Sezon 3&#39;ten bakıldığında aslında farklı realitelerin üst üste binebildiğini, aynı anda varolduğunu gösteriyor. Sezon 2&#39;de sanki her şey tekrar yaşanıyor gibi duruyorsa da, Sezon 3&#39;te aslında ikinci bir dünyanın varlığını, hatta bunun da dışında bir de reel dünyanın varlığını öğreniyoruz. Öncelikle Sezon 2&#39;de bunun nasıl yapıldığını kısaca anlatıp, oradan Sezon 3&#39;e bağlanacağım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/0*T_0yUbwlW0ajmpvf.jpg" /><figcaption>Sezon 2&#39;de bir God Particle olduğu bize tanıtılmıştı. Daha doğrusu Adam, bunun öyle olduğunu sanıyordu…</figcaption></figure><p>Sezon 2 Nietzsche’nin boşlukla ilgili sözüyle açılırken, 2.bölümünde zamanı kontrol eden, Adam’ın God Particle olarak adlandırdığı bu oluşum ortaya çıkıyor. Bölüm 3&#39;te Tannhaus’un dolanan kitabından Bootstrap paradoksu çerçevesinde bahsediliyor, origini olmayan ama varolagelen bu kitap nerede nasıl oluştu? Hatta asıl soru origin neredeye evriliyor sezon 2&#39;de, yani döngüsel zaman, işte nihilist bir realitede savrulan ve sürekli hem zaman olarak hem de hareket olarak tekrar eden, döngüde olan karakterler. Ama bunların kökü nerede? Kök yok, çünkü Nietzschevari tanımlarda “Tanrı öldü”, bu yüzden de o ve onun yarattığı değerler yok olduğu için insanlar acı ve kaos içinde bir döngüye giriyorlar; daha doğrusu girdiklerini düşünüyorlar, düşündürttürüyorlar (Noah özellikle çok etkin). Adam’ın Sezon 3&#39;te originin ne olarak gördüğünü öğrensek de, Sezon 2&#39;de bu sanki God Particle’mışçasına anlatılıyor. Ve buna sahip olan Adam, kendini Tanrı seviyesine ulaştığını düşünüyor, çünkü bölüm 5&#39;te anlattığı gibi zamana sahip. Zamanın tanrılık olduğunu söylerken, bunun dışının karanlık ve boşluk olduğu da aslında yine Nietzsche’nin bahsettiği nihilizmine olan göndermeler. Dizi dünyeviliği zaman üstünden kurduğu için, bu döngüselliğin son bulması gerektiği anlatılarak karakterler hareket ettiriliyor. Hatta Sezon 2&#39;de dizide bu döngüyü devam ettiren ana karakter gibi duran Noah’ın, Tanrı’nın planı yok, varolan tamamen acı ve kaos demesi, üstüne Sezon 3&#39;te görmeye başladığımız cennet arayışı (Sezon 2&#39;de anlattıkları yerlerin arasını doldururken olan kısımlarda) hikayenin esasında tamamen bu çerçevede şekillendiğine bir işaret idi.</p><p>Yani Adam kendini aslında Nietzschevari tanımlarda bir Übermensch olarak görüyor, çünkü kendi sahip olduğu bu zaman makinesiyle kendi değerlerini yeniden ve yeniden yaratabiliyor, insanları manipüle edebiliyor, bu sayede de kendi yarattığı değer ve tanımlar içinde pozisyonunu koruyor. Hatta adının Adam’a evrilmesi de aslında insanlığın başı, dünyeviliğin kaynağı olarak görmesinden kaynaklı. Dünyevi ilerlemeyi zaman üstünden alan dizimizde (sezon 1&#39;deki zaman algısı olayı) sezon 2&#39;de sanki burada çözülmüşçesine duruyordu. Burada izleyiciye oynanan basit bir oyun var aslında, dizideki tüm karmaşık ilişkileri Adam’ın gözünden ve onun bildiği perspektiften dinlemesi. Bölüm 8&#39;de Noah’ın “Arzu ettiklerimizde özgür değiliz” göndermesi de, Noah’ın kendi pozisyonundan baktığı zaman Adam’ın nasıl her şeye hakim olduğunu düşünmesi, ve Adam’ın dediklerini yaptığı zaman hedefine (kızına) ulaşacağını sanması… Ancak Sezon 3&#39;te öğrendiğimiz gibi o da aslında sadece bir “perspektif”.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*00-R0iKhMuiW-qMa" /></figure><p>Sezon 1&#39;den 2&#39;ye geçerken izleyiciye verilen şaşırtma 2019&#39;dan da ileri bir tarihin olduğu söylenmesiydi, Sezon 2&#39;den 3&#39;e geçerken de farklı dünyaların olduğundan bahsetmişlerdi. Peki, ne öğreniyoruz Sezon 3&#39;te? Öncelikle başka bir dünyanın ve Eve’ın varlığını tabii ki. Bu sefer de dizi bize neyi veriyor? İşte origin bu ikisinden geliyor, Adam&amp;Eve, epey dini bir öğretiymişçesine bir yöne ilerliyor gibi ( yani en azından Sezon 3&#39;ü 6.bölümden önceye kadar takip edebilenler için diyelim. Ben de bitirdikten sonra hızlı hızlı bakarken hee diyerek bu farkındalığa varmıştım). İkisi bir bütünlük kuramıyor çünkü düğüm var, o düğüm nasıl çözülecek gibisinden bir yola soksa da, düğüm bildiğimiz gibi ikisinden de çözülmüyor…</p><p>Sezon 1 ve 2&#39;nin açılış sözlerinin Einstein ve Nietzsche’den olduğunu söylemiştik. Sezon 3&#39;ün, hatta aslında dizinin baştan aşağı tamamen anlamını veren filozof ise Schopenhauer, hatta düğümü çözen Claudia da Schopenhauer’in felsefesini doğrulayan bir karakter. Aşama aşama açıklayacağım, sezon 3&#39;ün açılış sekansına gidiyoruz:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/656/1*CjH4LmYD50iwhW6BTXSdFw.png" /></figure><p>Peki bu ne anlama geliyor? Bunu anlamak için öncelikle biraz Schopenhauer’den bahsetmemiz lazım. Öncelikle biraz magazin bilgi: Schopenhauer Nietzsche’nin hocası :) Dizi Nietzsche’yi de ti’ye alırken onu aslında hocasıyla savunuyor yani. Neyse Schopenhauer’e dönecek olursak, öncelikle Sezon 3 Bölüm 7&#39;nin başında anlattığı Schrödinger’in kedisi paradoksuna gidelim. (Bu olayın kuantum mekaniğinde başka dertleri var gibi anladım internetten araştırırken. Ancak dizide verdiliği kadarıyla, ya da Schopenhauer’e bağlandığı kadarıyla ele alacağım ben) Bu paradoksa göre anlatıldığı gibi kutunun içinde kedinin ölmesine yol açan bir reaksiyon var, ancak bu reaksiyona yol açan atom çürümesi, dalga boyları yüzünden aslında çürümüş oladabilir, olmayadabilir. Yani aslında kutunun içindeki kedi ölmüş de olabilir, ölmemiş de. İnsanın kurduğu düzende, daha sonrasında insandan bağımsız gerçekleşen bir deney ve bunun sonucunda kesinliğe ulaşması için kutuyu açıp kontrol etmemiz gerekiyor. Yani esasında aynı olasılıklar uzayında kedi canlı da ölü de olabilirken, paralel realiteler oluşturmuş oluyor. Biz içini açıp baktığımız zaman kedinin en son ne durumda olduğunu söyleyebiliyoruz, ancak açana kadar iki olasılık da aynı uzayın içinde paralel olarak sabit. Ölüm ve yaşam ilk yazıda yazdığım gibi bir bütünlük halinde diyalektik ilişkide değil, bu sefer paralel realiteler durumuna geliyor yani.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/550/1*RdhuLBkLf14VbGVXnpMt6w.gif" /></figure><p>Buna bir de felsefi açıdan bakalım. Schrödinger’in kedisi aslında bir yandan Kant’ın “the thing-in-itself” konseptine, yani şeylerin insan gözlemi/algısı dışında da varolduğunu test eden bir paradoks. Kant’ın Transcendental Idealism’inden gelen bu düşünce, bireyin dış dünya algısının dışarıda varolan her şeyin bireyin zihnindeki görüntüler etrafında, belli zaman mekan ve nedensellik ile anlamlı bir bütün oluşturduğunu söyler. Ancak Kant bir yandan da bu şeylerin insan algısı dışında da varolabileceğini söyler bunu da “the thing-in-itself” yani kendi kendine varolan şey olarak açıklar. Ancak bunun ne olduğunu insan bilemez, insandan bağımsız bir varlık (buna Tanrı vs. diyen de oluyor) insanı bu objelere doğru yönlendiriyor yani. Schrödinger’le bağlarsak da, bu paradoks durumunda iki zıt durum (ölüm-yaşam) paralel olarak mümkün olduğu için, insan algısından bağımsız bir varlıktan bahsedemiyoruz. Kedinin yaşam durumunu öğrenmemiz için insan algısına girmesi gerekiyor.</p><p>Devam edersek, Schopenhauer ise Kant’ın şeyleri kendi kendine varolma vs. algısal varolmayı onaylasa da, Kant’ın geldiği yeri eleştirir. Kant bu görüntülerin insana apriori (yani insan deneyiminden önce, genelgeçer ahlak, ödev ahlakı vs. den çıkarabileceğiniz gibi Kant’ın birey felsefesinde insanların doğumdan bazı şeylere sahip olduğunu söyler) geldiğini anlatır. Schopenhauer ise buna karşı çıkarak insanın dışında, dışarıdaki görüntüleri anlamlandıracak böyle bir obje olmadığını; her olanın insanın kendi zihin ve vücudundan geldiğini söyler. The Will and Representation isimli kitabında dünyanın ikiye ayrıldığını söyleyerek, aslında insanın da 1- Will (Valla bunu Almanca’dan İngilizce’ye zor çevirmişler, ben İngilizce’den Türkçe’ye çevirme riskini almıyorum. İçten gelen en saf halinde istek gibi bir şey -tam olarak arzu değil-) 2-Representation (Görüngü) olarak ayrıldığını söyler. Sonuçta vücut will olarak, bizim içten farkına vardığımız hareket ettirebildiğimiz, düşünebildiğimiz vs. bir oluşumken; bir yandan da hakkaten gözümüzle gördüğümüz elleyebildiğimiz etten kemikten bir görüngü.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*SS3_2t9aOsQK0sfo.jpg" /></figure><p>Schopenhauer Will ve Representation olarak ayırdıktan sonra insanın önce kendisinden başlayarak dünyanın kalanını da böyle algıladığını (Psikanalizde epey vardır bu. Bebeğin kendi vücudunu aynada gördüğü an gibi düşünün. İnsan içindeki şey dışındaki şeyi bütünsel olarak ilk kez aynada görebiliyor) söylerken, aslında herkesin kendi olduğu yerden etrafındaki görüngüleri realize ettiğini söyler. İnsanlar etkileşime girdikçe tarihte ortak belli değerler oluşturup ona yakınsamaya çalışsalar da, özünde insanın bencil olduğunu çünkü olduğu yerde olabildiğince fazla şeyi istediği için diğer bireylerle sürekli kavga edeceğini söyler. Hobbes’a yakın burada anlattığı dünya düzeni, Dark’taki kaosu da fazla fazla açıklıyor zira bol bol “çıkar çatışması”na rastlanıyor…</p><p>Yani toparlamak gerekirse; aslında Schopenhauer’in dediği şey şu, hiçbir şey insan algısından bağımsız değildir, kendi kendine bunun dışında varolamaz. Ancak insanda will dediğimiz şey olduğu için (bizi drive eden en baz istek) objelere doğru yaptığımız hareketler de esasında kendine varolan şeyleri, bizim algımızda bir şekle sokuyor. Aslında the-thing-in-itself konsepti var, ancak bu aynı zamanda mümkün de değil gibi bir şey. Yani bu yüzden Sezon 3&#39;ün açılışında dediği gibi, will ettiği şeyi yapabilir; ama neyi will edeceğini will edemez…</p><p>Öte yandan bu bahsettiği Will’deki motivasyonun da ille rasyonel olmaması gerektiğini söylerken aslında dönemindeki akıl övme ve akıl odaklı düşünme üstüne farklı bir yerde duruyor. Burada sevgiyi öne çıkaran Schopenhauer, esasında dizideki tüm karakterlerin motivasyonunu da açıklamış oluyor. Dizideki tüm karakterlerin “olması gereken her şeyi gerçekleştiren” motivasyonlarının özü, dizide de sevgi olarak işleniyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*B64BBbvUS4n6_5qf" /></figure><p>Bunları söyledikten sonra şimdi dönelim başa :) . Dizideki karakterlerde olduğu yeri aşan, daha fazla mekana, gerçek anlamda daha fazla zamana giden ve en çok perspektife sahip olan karakter: Claudia. Dizinin bahsettiği düğümü çözen karakter? O da Claudia. Dizinin ilk sezonunu hatırlayalım. Mads’ın Houdini olması bir tesadüf müymüş? Sihirbazlık tamamen perspektifle ilgili, oturduğun yerde görebildiğin realitede, o kadrajın dışına el çabukluğuyla çıkarak izleyeni kandıran bir meslek esasında. (Kesin ip var abi, gibi…). Sezon 2&#39;ye tekrar bakınca fark ediyor insan, sezonun başında yeni gelen polis görevlisi Mads’ın kaybolmasından bahsederken sürekli perspektiften bahsediyor. Tannhaus’un da keza olduğu yerden bunları bilemediği için böyle bir şeye girişip distopik bir dünya yaratması; yine perspektif eksikliğinden kaynaklı. Çünkü Tannhaus’u drive eden esas şey çocuk sevgisi; bunu da realize etmek için bir zaman makinesi tasarlıyor. Ama sonucu epey distopik oluyor malum…</p><p>Dizi hem kendi içinde (thing in itself) hem de izleyici algı gelişiminde bu perspektif oyununu bize yapıyor aslında. Karışık anlatım, zamandan ve mekandan koparma; Tanrı bakış açısında gibi aslında karakterlerin perspektifini vererek izleyiciyi kandırıyor. Ve büyük resmi son sezonun son bölümüne kadar kimse asla bilemiyor. Bu yüzden de diziyi izlerken aslında bir sürü paralel olasılık ve realite oluşuyor, ta ki biri gelip kutuyu açana kadar (Claudia açıyor). Bu durumda dizinin kendisiyle izleyici arasında bir Schrödinger’in Kedisi durumu kurulmuş oluyor denebilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*__FA7KS8cTCdTl6J" /></figure><p>Felsefi açıdan da dizi zaman lineerliğinde kaybolan Hegel’le tüm sezonlarda, kendi olduğu yerden yanılgıya düşen Nietzsche’yle sezon 3&#39;te dalga geçerken, bir yandan esasında “Ne yaparsan yap göklerden gelen bir karar vardır” (Tannhaus yani) diyor. Ancak bunun realize edilmesi de yine bizim önümüze verilen dünyanın içindeki bir insanın kendi olduğu yeri aşarak (Claudia) geliştirmesiyle olduğu için; bu açıdan da Kant’ın aprioriliğine ve insandan bağımsız bir şeyleri açıklayan kavramlarına cevap vererek Schopenhauer’e sıkı sıkı sarılıyor. Ayrıca her bağlantı arasında nedensellik kurmaya çalışan düşünceye de sevgiyi katarak karşı durmuş oluyor.</p><p>Umarım açıklayıcı ve ufuk açıcı bir yazı olmuştur. Dizi karışık olduğu için benim de karıştırdığım bir şeyler olmuş olabilir, bana böyle bir şeyi veya sorunuzu çekinmeden yazabilirsiniz, çok mutlu olurum.</p><p>Sevgiler,</p><ul><li><a href="https://medium.com/@berkins/dark-dizisindeki-alman-felsefesi-1-nietzsche-ve-zaman%C4%B1n-i%CC%87lerlemesi-tarih-ab449a85a129">Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 1- Nietzsche ve Zamanın İlerlemesi — Tarih</a></li><li><a href="https://medium.com/@berkins/dark-dizisindeki-alman-felsefesi-2-hegel-i%CC%87nsanlar-zaman-111663ada040">Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 2- Hegel -İnsanlar-Zaman</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3686aa32dada" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Amerika’daki Sokak Protestoları Neden Oluyor?]]></title>
            <link>https://medium.com/6-sokak/amerikadaki-sokak-protestolar%C4%B1-neden-oluyor-11f4e5752cd4?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/11f4e5752cd4</guid>
            <category><![CDATA[amerika]]></category>
            <category><![CDATA[america]]></category>
            <category><![CDATA[protest]]></category>
            <category><![CDATA[trump]]></category>
            <category><![CDATA[sociology]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 02 Jun 2020 18:06:00 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-06-02T18:06:00.580Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Amerika’daki Sokak Protestoları Neden Oluyor? Sivil Toplumun Önemi — Amerika Demokrasisi, Devleti ve Sosyal Hareketlerine Sosyolojik Bir Yaklaşım</h3><p>Geçtiğimiz hafta Amerika’da George Floyd’un Derek Chauvin isimli polis tarafından öldürülmesi sonucunda başta olayın gerçekleştiği Minneapolis olmak üzere Amerika’nın tüm eyaletlerinin çeşitli şehirlerde halk bu olayları protesto etmek için sokaklara döküldü (Kendini Cumhuriyetçi olarak tanıtanların oran olarak en çok olduğu eyalet Wyoming dahil). Bazı yerlerde bu protestolar daha “sakin” düzeyde kalsa da, başta Minneapolis’teki olmak üzere birçok şehrinde bu protestolar epey coşkulu bir seviyeye ulaştı.</p><p>Böyle özet tadında bir giriş oldu ama yazıda esasında bir olay özetindense, genel olarak Amerika’daki sivil toplum yapısından, buna sebep olan sosyolojik yapısında demokrasi, devlet ve sosyal hareketlerin nasıl şekillendiğini konuşacağım. Asıl amacım, hem sosyolojik olarak bu hareketi açıklamak, hem de bu tarz sosyal hareketlerin üstüne etraflıca düşünülmediği zaman ortaya çıkan “e nasıl oldu abi bi anda bu kadar insan dışarı çıktı? Mutlaka bişeyler var, birileri bişeyleri ayarladı” gibisinden komplocu düşüncelere karşı sosyal bilimsel bir açıklama getirmek (özellikle medya da bu tarz bir dili körüklemeyi sever). Halbuki bu tarz sosyal hareketlere etraflıca bakıldığında ve genel bir bağlam çerçevesinde değerlendirildiğinde, aslında oldukça beklenebilecek bir olgu olduğunu görebiliyoruz, Amerika’daki de öyle bir vaka. Yalnızca bu dolan enerjiyi sokağa taşıyacak o bardağın son damlasına ihtiyaç oluyor…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/0*JEcTbW4b5P15pua2" /></figure><p>Öncelikle Amerika’daki durumdan gidelim. Tarihte çok geriye değil, daha önceki 10 seneyi düşündüğümüzde bile gerek siyahların öldürülmesi/ayrımcılığa uğraması, gerek kadınların toplumsal olarak eşit koşullarda yaşamaması, gerekse ekonomik eşitsizlikler üstüne önemli boyuta ulaşan, dünyanın da birçok ülkesine yayılan akımlar zaten vuku bulmuştu. Black Lives Matter, #MeToo Movement özellikle Amerika menşeili olmakla beraber, Arap Baharı’nın Amerika ayağı olan #Occupy da geniş çapta yankı bulan akımlardı. Peki bu sorunlar aslında birçok ülkede görünürken ve yaşanırken, Amerika’da başlaması veya Amerika’da bu kadar sık protesto olması tesadüf mü? Sosyal bilimler açısından bakıldığında hiç değil.</p><p>Spor dünyasından müzik dünyasına birçok ünlü kişinin de destek verdiği, hatta bazen başlattığı (#MeToo veya Taking a Knee’de olduğu gibi) bu akımlar aslında yalnızca geniş çapta duyulan, basın yoluyla bizim kulağımıza ulaşan kısmı. Amerika’da çok daha küçük çapta bakıldığında bu Town Hall önünde yapılan elde döviz-ağza takılan bir marş usulü protesto pratik olarak çok yaygın (Sims’te bile mesela vardır Sim’lerin Town Hall’a gidip protesto etmesi; çocukken izlediğimiz çizgi filmlerden Andy’nin Nesi Var’dan Louie’ye; şimdilerde izlenilen Community, Parks and Rec gibi dizilerde de görülür bu. Avrupa menşeili dizi, film veya oyunlarda bu çok yoktur mesela). Amerika’da sonraki paragraflarda anlatacağım tarihinden de kaynaklı, çok güçlü bir sivil toplum yapısı var. Yanlış anlaşılmasın, bunların Amerika’da Avrupa’dan çok olması Amerika’nın çok çok daha demokratik bir ülke olduğunu göstermez. Neticede Avrupa’daki devletlere göre çok daha geç kurulan bir devlet Amerika, ve demokratikleşmesi Avrupa’dakilerden farklı dinamiklere dayanıyor. Siyahların en azından kağıt üstünde de olsa birçok hakkı elde etmesi yalnızca 50–60 yıl öncesine dayanıyor. Ama yine de Amerika’daki halkın bu kadar hareketle ve protesto pratikleriyle iç içe olması da belli sosyolojik ve tarihi olgulara işaret eder.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*Zzb8Uv16V4kkVSJC.jpg" /><figcaption>Sims 4&#39;ten bir kare. Hatta sanırım siyasetçi kariyerini tamamlamak için Town Hall önünde başarılı bir protesto düzenlemek gerekiyor :)</figcaption></figure><p>Amerika devrimle kurulan bir ülke aslında. Daha sonrasında devrim kelimesi sosyalizm ve sol hareketle çok eşleştiği için ilk bakışta Amerika için akla gelmese/getirilmese de; Amerika sonraki aşamalarında Fransa’dan da aldığı yardımlarla, bayağı bayağı sivil hareketler ile başlayan 18 yıllık bir sürecin sonunda kurulan bir devlet. Sonrasında devletin federatif yapıda şekillenmesi, anayasanın eyaletlerin özerkliğini ve bireylerin özgürlüklerini koruyacak şekilde yazılması (ki buna first amendment: ifade ve ibadet özgürlüğü, bunları yerine getirmek için bir araya gelmenin garanti altına alınması ; öte yandan second amendment olarak geçen, silahlanma özgürlüğü de esasında buna dahil) Amerika’nın demokrasisinin tabanını oluşturan öğeler. 1800&#39;lere geldiğimiz zaman ortaya çıkan devletten o zamanın çok önemli 2 düşünürünün de etkilendiğini görüyoruz: Alexis de Tocqueville ve <a href="https://www.jacobinmag.com/2018/05/marx-america-lincoln-slavery-civil-war">Karl Marx</a>. Tocqueville sivil toplum yapısını överken, Marx’ın da yine aslında bunla bağlantılı olarak 1848&#39;de Avrupa’daki devrim hareketleri başarısız olunca Amerika’ya gözünü çevirdiği ve oradan bir <a href="https://www.marxists.org/history/usa/pubs/lrlibrary/06-LHL-marx.pdf">devrim beklediğini (ilk 6 sayfadaki broşürde görülebilir)</a> biliyoruz. Sonuçta devrim Amerika’da değil Rusya’da olsa da, Marx’ın bu beklentisi de esasında Amerika’da demokrasinin işleyişiyle ve işçi hareketleriyle ilgiliydi. Orada endüstriyelleşmeyle beraber bu demokratik ortam bir araya geldiğinde devrim olacağını düşünmüştü.</p><p>Tabii ki devrimlerin veya sosyal hareketlerin belirli bir formülü veya tarifi yok, birçok bakış açısından bakıldığında farklı şekilde sebeplendirilen bir sosyal olgu. Kimi devrimde lidere önem verirken kimi halka bakar, kimi yapısal bazı değişimleri kovalarken kimi bireylerin yaptığına çok önem verir, kimi ekonomik değişimlere işaret eder kimi hukuki bazı açıklara bakar. Günümüze geldiğimizde internetin bu tarz hareketlere yararlarını da yazan birçok kişi var, zararlarını da. Sosyal bilimlerde sosyal hareketleri açıklamak için malzeme çok. Bu tartışmalar akademik mecralarda zaten fazlasıyla yürütülüyor, ben bir sonraki paragrafta hepsinin nasıl etki ettiğini ve bugünlerde gördüğümüz protestolara sebep olabileceğine değineceğim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*DUiJ-nARIrzkwmlL" /></figure><p>Amerika, yukarıda da çok kabaca bir şekilde anlattığım gibi bireysel özgürlükler ve bunları koruma üstüne kurulmuş, o yönde kurumsallaşmış bir devlet oldu. Peki bunun temeli neydi? Aslında bireylerin bir araya gelerek bireysel çıkarları korumak için belli gruplar kurabilmesiydi, Madison’ın Federalist No:10 olarak da bilinen beyannamesi üstünden, Amerika’da “faction” kurma hakkının ne olursa olsun korunması gerektiğinden bahsediliyordu. Bu mantık çerçevesinde anayasal düzende de gerek Bill of Rights üstünden ifade özgürlüğünün ve bunu hükümete bildirme özgürlüğünün korunmasıyla, gerek de sonra görülen davalarda emsal kararlar üstünden modifiye edilerek korumaya altına alınmış durumda. Kağıt üstünde olan bir şey uygulamada da ille o şekilde yürütülecek diye bir kaide yok tabii, hepimiz bunun farkındayız artık :) Ancak Amerika’da bunu daha kesinleştirmek için devlet yapısında birbirini sürekli kontrol eden üçlü bir yasama yürütme yargılama şeması kurularak devletin anayasal düzenini ve demokratik şeklini koruyor. Ki Trump’a kadar esasında bu kendini gayet başarılı şekilde sürdüren bir mekanizma olarak görülüyor.</p><p>Ancak bu bahsettiğim factionlar kurma, bireysel çıkarların gruplaşarak korunması aslında bir yandan birçok demokratik normu korusa da hatta geliştirse de; bir yandan da yine bu grupların (mesela iş grupları) siyasete de çok fazla müdahil olmasıyla çıkarlarının genel kamu çıkarlarının aksine düştüğü çok dönem ve durum da oluyor. Bugün lobicilik olarak adlandırdığımız hadise, siyasetin de bu grupların etkisine çok fazla açık olmasından kaynaklı. Bu yüzden de hem eyalet düzeyinde, hem de federal düzeyde oldukça yüksek düzeyde demagojiye ve lobi etkisine açık bir düzen. Buna çok örnek verilebilir tabii, ama ben Türkiye’de de seçim üstünden demokrasi anlatmak ve anlamak çok yaygın olduğu için Amerika’daki seçimlerde çok kullanılan bir sistemden örnek vereyim. Mesela en basitinden, Gerrymandering denen sistem ile, seçimlerde kritik yerlerde seçim bölgeleri yeniden çizilebiliyor, ve oyların siyasal düzende anlamı tamamen değişebiliyor. Bu da tahmin edeceğiniz üzere, çeşitli lobi, ekonomik/politik çıkarla vs. bağlantılı olarak yürütülüyor. Gücü eline alanın gücünü sürdürmek, gücü eline almak isteyenin kullanabileceği birçok yoldan yalnızca biri Gerrymandering. Buna ek olarak sağlık sisteminden, silahlanma sistemine Avrupa mantığında Amerika’daki birçok “sorunlu hadise” lobicilik ve bu grupların etrafında şekilleniyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*t71NMuiJd5kXCu-v" /><figcaption>Gerrymandering. Kitaplarda da gösterilen örnek. Toplamda %60 mavi %40 kırmızı oy veren bir bütünün, farklı 2 tür bölünmeyle, oyların nasıl farklı anlamlandırıldığını gösteriyor.</figcaption></figure><p>Bugünkü olayların daha geniş bir yerden temeline baktığımızda ise aslında yalnızca siyahi birinin öldürülmesi yatmıyor. 1980&#39;den sonra tüm dünyada, Amerika ve İngiltere’deki başkan değişimleriyle başladı diyebileceğimiz bir dönemde, devletin ve regülasyonun da iyice azaldığı bir periyoda giriliyor ve aslında 1800&#39;lerde oldukça demokratik gelişimlere sebep olan, hatta belki de sosyal olarak devrimi sağlayabileceği düşünülen düzenin tam tersi yönde ilerlediğini görüyoruz. Bugüne geldiğimizde ise sosyal yardımların azalması, sağlık sisteminin çok pahalılaşması, işsizliğin artması, öğrencilerin kredilerini ödeyememesi gibi çok yaygın, kritik ve bireylerin hayatlarını direkt olarak ciddi seviyede etkileyen problemler var Amerika’da. Düzen, çok fazla iş gruplarını ve lobileri koruyacak şekilde ve onların lehine çalışmaya başlıyor, sınıflar arası ekonomik eşitsizlik artıyor. Bu gibi durumlarda herkes kötü etkilenir, ancak hali hazırda dezavantajlı olan kimlikler ve gruplar (kadınlar, lgbti, siyahiler vs. gibi) daha fazla kötü etkilenir. Bunun üstüne bir de ucuz yoldan siyaset yapan, hem ekonomik hem de politik olarak kuvvetli bir demagogun gücü eline geçirmesiyle beraber, yazının ilk kısımlarında oldukça övdüğümüz kontrol mekanizmalarının ve demokratik düzenin aslında suistimal edilmek istendiğinde neredeyse işlemeyecek hale geldiğini görüyoruz. Ayrıca bu bahsettiğim, zaten çok da iyi bir durumda olmayan ekonomik düzen son zamanlarda Corona ile birleştiği zaman iyice sıkıntıya girmiş, <a href="https://www.amerikaninsesi.com/a/amerikada-bir-haftada-uc-milyon-yeni-issizlik-basvurusu-corona-korona/5409869.html">Amerika’da işsizlik yardımına başvuranların sayısı inanılmaz bir artış göstermişti mesela.</a></p><p>Sonuç olarak esasında baktığımız zaman, Amerika’yı aslında demokratik yapan sosyolojik yapılar farklı bir durumda şekillendiğinde otoriterleşmesine yol açıyor. Çünkü her düzen farklı bağlamlarda, farklı konjonktürlerde, farklı nedensellemelerde bakıldığında farklı sonuçlar verir. Sadece bugünlere bakarak demokrasinin kötü bir düzen olduğunu söylemek bu yüzden yanlış olur. Amerika özelinde baktığımızda, sistemin bu kadar birey etkisine açık olması hem bir yandan protesto ve demokrasi pratikleriyle iç içe olmalarını sağlarken bir yandan da tam zıttına da sonuç verebiliyor. Mesela din konusunda hiçbir engel yok, isteyen her türlü dini ifa edebilirken; bir yandan da silahlanma 18.yüzyılda yazılmış bir anayasadaki bambaşka koşulları düşünülerek yazılan bir madde yüzünden serbest ve şu an lobilerin gücü ve siyasal ayakları + partilerin oy kaygıları dolayısıyla değiştirilmesi çok olası durmuyor. Başka bir yandan da oy verme oranı çok düşük mesela Amerika’da, o yüzden Avrupa tarzında genel olarak düşündüğümüz tarzda bir politizasyon durumu da yok gibi gözüküyor; ama sivil toplum açısından da çok güçlü bir ülke. Bir şeyler yanlış gittiği zaman mutlaka birileri kalkıp bir yerlerde sesini çıkarıyor, çıkarabiliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/880/0*d4cnvjGzKBqBYOxL" /><figcaption>Bu açıdan baktığımızda Simpsons’da yaşanan bu durum da aslında şaşırtıcı da olsa çok çok büyük bir kehanet değil… Amerika’da işadamlarının siyasete etkisi özellikle 1980&#39;den sonra zaten iyice artmış durumda</figcaption></figure><p>Tüm bu çerçevede baktığımızda, son yıllarda şekillenen ekonomik ve politik faktörler göz önüne bulundurulduğunda, sivil toplumun da gerek internetten gerek offline olarak sürekli iletişimde olması sonucu halkın hem mobilizasyonu hem de bu mobilizasyonun patlaması için ortam hazırdı. Zizek 2016 yılında<a href="http://www.diken.com.tr/dunyaca-unlu-sloven-dusunur-zizek-trumpa-destegini-acikladi-esas-tehlike-clinton/"> Trump yarışırken Trump’ı destekliyorum çünkü iyice apolitikleşen Amerikan halkının ancak bu yolla uyanacağını düşünüyorum demişti</a>. Çünkü ne kadar apolitize de kalınsa, aslında çok güçlü bir sivil toplumu olduğunu biliyordu, yani çok zıttan birinin bu yapıya geldiği zaman büyük olayları tetikleyeceğini düşünmüştü. En azından şimdilik haklı çıktığını ve işe yaradığını görüyoruz :). Bu George Floyd’un öldürülmesi olmasa, bir ağaç olabilirdi, bir insanın kendini yakması, otobüste bir Neonaziye yer vermeyen bir göçmen veya bir park da olabilirdi…</p><p>Tabi ki Amerika’da olanların nereye varacağını öngörmek şimdiden zor, o yüzden büyük konuşmak yerine biraz daha sosyal hareketleri, demokrasisini ve devletini çok genel hatlarıyla sosyolojik olarak değerlendirmek istedim. Umarım biraz da olsa faydalı olmuştur,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=11f4e5752cd4" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/6-sokak/amerikadaki-sokak-protestolar%C4%B1-neden-oluyor-11f4e5752cd4">Amerika’daki Sokak Protestoları Neden Oluyor?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/6-sokak">6. Sokak</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sosyoloji Film Önerileri — 8 Adımda Farklı Akım ve Ülkelerden Güç İlişkilerini İrdeleyen Filmler…]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/sosyoloji-film-%C3%B6nerileri-8-ad%C4%B1mda-farkl%C4%B1-ak%C4%B1m-ve-%C3%BClkelerden-g%C3%BC%C3%A7-i%CC%87li%C5%9Fkilerini-i%CC%87rdeleyen-filmler-9173f6095ec0?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9173f6095ec0</guid>
            <category><![CDATA[sociology]]></category>
            <category><![CDATA[politics]]></category>
            <category><![CDATA[sinema]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkce]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 01 May 2020 12:10:41 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-05-01T12:53:46.027Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Sosyoloji Film Önerileri — 8 Adımda Farklı Akım ve Ülkelerden Güç İlişkilerini İrdeleyen Filmler (1920–1980)</h3><p>Yaşasın 1 Mayıs! Bu yazıda sinemanın ve sosyal bilimin birleştiği zaman ne kadar güçlü bir anlatım aracı olduğunu anlatıp, bu bağlamda farklı akım ve ülkelere değinerek; hem sinemanın tarihsel gelişimini, hem de sosyal bilimlerin kronolojik gelişimini filmlerle inceleyeceğim. Farklı akım ve ülkelerden 1920–1980 arasını 8 adımda minik tanıtımlarla, neden/ne için izlenmesi gerektiğini hem sinema tarihi hem de sosyal bilimsel unsurlar etrafında kronolojik olarak değerlendirdim. Bu yazıyı okurken veya filmleri izlerken başka bir dünyanın mümkün olduğunu, bu kadar sanat eserinin yalnızca hayal olmadığını düşünmenizi umarak, iyi eğlenceler diliyorum.</p><p>1- Dr. Caligari’nin Muayenehanesi, Almanya — Weimar Cumhuriyeti (1920).</p><p>Benim şahsen sinema tarihinde en sevdiğim akım olan Alman Ekspresyonizmi’nin heralde en kült 3–5 filminden biri olan bu film nakış nakış işlenmiş el emeği göz nuru bir şaheser. Setin elleriyle yaptığı ikonik dekorları, muhteşem ışık kullanımı, abartı çizilmiş karakterleri, insan ruhunun savaş sonrası bunalımı, o zamanlarda yaşanan modernleşme ve değişim baskısının insan gözünde nasıl vuku bulduğunu çok iyi yansıtan bu film aslında bugün Tim Burton gibi yaratıcı insanların temelinin nereden geldiğini de gösteriyor. Filmde anlatılan hikaye şu: Bir doktor (Dr. Caligari) hipnoz tekniğiyle bir adama birilerini öldürtür. Filmdeki anlatım da hikaye takibi de bugünkünden çok farklı, düz ilerleyen bir plot beklemeyin, sinematik keyif için izleyin.</p><p>Peki filmin arka planı ne? Bildiğiniz gibi Avrupa o yıllarda düşünsel olarak zirveye ulaşmış durumda, gerek edebi gerek felsefi açıdan müthiş işler çıkarken bir yandan da Sigmund Freud’un deneyleri, bilinçaltına inişi oldukça ses getiriyor. Doktorun hipnozu kullanması toplumsal olarak yaşanan travmaların belli otoritelerce nasıl yedirildiğinin bir sembolizmi aslında. Aynı zamanda toplum bilinçaltının karizmatik güçlü figürlere nasıl eğilimli olduğunun ve belki de ihtiyacı olduğunun (Sosyolojinin 3 “babasından” biri olarak kabul edilen Max Weber’in de çok büyük etkileri var bunda) tartışıldığı o yıllarda böyle bir filmin Almanya’dan çıkması tabi ki tesadüf değil. Hem sosyalizmin hem faşizmin gürül gürül aktığı bu kaynayan yıllarda otorite, toplum psikanaliz ilişkisinin ilk sanat örneklerinden biri olan bu film de bence kesin izlenmeli. Ayrıca bol bol linç, witchhunting ve bu modernleşmede varolmaya çalışan Kafkaesk bir yapı da mevcut :). 1927 yapımı Metropolis de bu bağlamda izlenebilir (ilk bilimkurgu girişimi o da), onu da çok severim ancak Caligari’nin yeri bende ayrı olduğu için bunu yazdım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/560/0*hcrsgAG9WF_MOd9q.jpg" /><figcaption>Filmden müthiş bir ışık, gölge, dekor ve makyaj sahnesi. Hepsi el yapımı…</figcaption></figure><p>2- Potemkin Zırhlısı, S.S.C.B (1925).</p><p>Sovyet sinemasının klasiği olan, sinemaya montajı kazandıran Sergei Eisenstein’ın bu filminde 1905 yılı Çarlık Rusya-Japonya savaşı sırasında gemi içinde otoriteye karşı ayaklanan bir mürettebatın hikayesini anlatıyor. Gerçekten yaşanmış bir olaydan esinlenilen bu filmin tarihi arka planı şu: 1905&#39;te Çarlık Rusyası’nda 2 yıl süren çok büyük çapta halk hareketleri çıkıyor, 1917 devriminin ilk ayak sesleri olan bu hareketler, anayasal düzene geçiş, çok partili düzen gibi çarlık altında reformlara yol açar. Bunun sebebi de 1904–1905 sırasında koca çarlığın o zamanlarda Meiji altında güçlenen küçük Japonya karşısında hezimete uğraması. Bu hezimetin en büyük sebeplerinden biri de Rusya’nın doğuda Japonya’ya karşı körfezleri hızlıca kaybetmesi sonucu, batı ve karadeniz limanlarından taa Japonya’ya gemi yollaması ve birçok denizcinin o gemilerde telef olması.</p><p>Bu filmde de o gemilerden birinde yaşanan hareketler sonucu Karadeniz filosundan bir gemide yaşananlar anlatılır. En büyük özelliği de sinemanın daha önce tiyatro gibi kullanılmasından sonra kurgunun ve montajın kullanılması olur. Örneğin; bir olayın vahametini anlatmak için araya sıkıştırılmış close-up yüz görselleri; duygu manipülasyonu için kullanılan minik sembolizmler (aşağıdaki görseldeki gibi). Hatta o kadar etkili olur ki, aslında kurgu olan aşağıdaki sahne uzun yıllar boyunca gerçek savaş sahnesi sanılır. Başrolün olmadığı, her oyuncunun bir “tip”i temsil ettiği, sinemanın bugün geldiği yerin ilk temsilcisi bu film bence mutlaka izlenmeli. Tabii 1925 yılı olduğu için, propaganda için ısmarlama bir film olduğunu da hatırlamakta fayda var :)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/644/0*wn5Mgw2GLijvuEOt.jpg" /><figcaption>Meşhur Odessa Merdivenleri Sahnesi. Uzun yıllar gerçek savaş sahnesi sanılmış, montajın nasıl duygu manipülasyonu yaptığına dair ders niteliğinde bir sahne.</figcaption></figure><p>3- Modern Zamanlar (1936) Amerika Birleşik Devletleri</p><p>Charlie Chaplin’in bu şaheseri komedinin siyasallaşmasındaki ilk önayak, aynı zamanda “slapstick komedi” olarak bilinen, komedinin vücutla yapılan türünün de önemli örneklerinden. Birçok kültüre etki ederken bizde de Kemal Sunal’ın başını çektiği bu tarzın ilk öncüsü yani. Film modernleşmenin etkisiyle bir fabrikada çalışan Chaplin’in yaşadığı zorlukları anlatıyor. Bu kadar yılda o kadar ikonik bir film oldu ki aslında üstüne çok konuşmaya da gerek yok.</p><p>Arka planında yatan şey: Zaten bilinen bir komünist olan Chaplin aslında bu filmde Marx’ın ve Marxizm’in en temel öğretilerini sergiliyor: işine yabancılaşan, Fordist düzende benliğini kaybeden “düzenin çarkı olan”, fabrikatör tarafından sürekli darlanan, verimli çalışma için tuvalette dahi zamanı tutulan bu filmde hem zaman yönetimi / teknoloji gelişimi ve otomasyon üstünden bir modernizm eleştirisi hem de işçi-sermaye sahibi çatışması çok güzel şekilde anlatılıyor. Ayrıca günümüzde de böyle karikatürize durumlara işçisinden orta sınıfına hala düşüyoruz, bugün bile bu tuhaf durumlarda hala işimizi yapmaya çalışıyoruz mesela :). Zamanının ötesinde bir klasik tam olarak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*RVXdvw4QkjqDN1Am.jpg" /><figcaption>En ikonik sahnelerinden biri. Aynı işi yapmaktan robota dönen kişinin en tuhaf durumlarında bile işini yapmaya devam etmeye çalışırken nasıl absürd gözüktüğünün güzel bir karikatürizasyonu. Günümüze çok paralel…</figcaption></figure><p>4- Roma Açık Şehir (1945), Bisiklet Hırsızları (1948), Roma 11:00 (1952). İtalyan Neorealizmi</p><p>İtalyan Neorealizmi de benim en sevdiğim akımlardan olduğu için bu 3 filmi de paylaşmak istedim. Hepsi farklı trajik olayları konu alsa da bu akımın sinemayı getirdiği çizgi şu: filmlerin tamamen olduğu yerlerde, olan lokasyonda çekilmesi. Daha önce de gerçek hikayelerin filmi çekiliyordu ancak lokasyon olarak setler veya boş alanlar tercih ediliyordu. Mussolini’nin faşizmi sırasında propaganda amacıyla yaptığı sinema yatırımının meyveleri olan bu akım, 2 savaş sonrası harap olan İtalya’nın ve İtalyan insanlarının yaşadığı zorluğu, fakirliği ve trajediyi bu olayların olduğu yerlerde; sokaklarda, caddelerde, iş bulma sıralarında gösteriyor. Mutluluk o yıllarda ne kadar uzaksa bu filmlerde de bir o kadar uzak. Hayatta kalmanın, tutunmanın, romantizmin arkasının boşluğunun realist yansıtmalarının en kült örnekleri.</p><p>Roma Açık Şehir’de (Rosellini, bu akımın öncüsü) 1944&#39;te Almanların tutuklamaya çalıştığı bir komünist liderin aşk hayatı, komünizm-din karşıtlığının İtalya’yı ne kadar yıprattığı ve artık bunların birleşilerek aşılması gerektiği anlatılırken; Bisiklet Hırsızları’nda (De Sica) zar zor iş bulan bir babanın bisikletinin çalınması sonucu yaşadığı ahlaki çatışmalar ve oğluyla olan ilişkisi; Roma 11:00&#39;da da (De Santis) iş bekleyen insanların olduğu merdivenin çökmesi sonucu yaralanan ve ölen insanların hikayesi anlatılıyor. Arka planında yatan şey: Olabildiğine realizm, yollarda iş için koşan insanlar, kameranın romantik değil realist karakter takibi (mesela Bisiklet Hırsızları’nda meşhur bir sahne: yolda karşıdan karşıya geçerken oğul arkada kalsa da kamera babayı takip eder, sonra oğlu aklına gelir), alabildiğine yokluğun dümdüz yansıtılması. Toplumsal gerçekçilik olarak da bakılabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/450/0*xX2Nx2mUa7nVrHgw.jpg" /><figcaption>Bisiklet Hırsızları’nda Bisiklet pazarında dolaşan baba ve oğul</figcaption></figure><p>5- 400 Darbe (1959), Jules et Jim (1962), Bande a Part (1964) Fransız Yeni Dalga</p><p>Geldik meşhur Fransız Yeni Dalga’ya. Benim favorilerimden olmasa da sinema tarihinin sanıyorum ki en etkili akımı aslında bu. Çünkü bu akımın sırtını dayadığı alanın kültürel görünürlüğü çok geniş; akademiden edebiyata kadar gidiyor. Kökünü 1930&#39;ların Fransız Poetik Realizm’inden alan bu akım İtalyan sinemasıyla benzer ilerlese de Fransız sineması çok daha romantik ve üstü kapalı ilerliyor; hem daha günlük hayatın içinden, hem de daha soyut güç ve baskılar sorgulanıyor aslında. 1960&#39;lardaki özgürlük dalgaları, sinemayla beraber Fransız Akademisi’nde de yaşanan bu dönüş (Foucault gibi mesela) daha da karakter katıyor bu akıma. Bu filmlerin karakteristik özelliği izleyicinin beklediğini veya toplumsal normlarca “olması gerekeni” yıkması; aynı zamanda sinemanın da o güne kadar geldiği ve kurduğu bazı ahlaki ve teknik kuralların Godard, Truffaut, Resnais gibi yönetmenlerce dalga geçilmesi hatta sorgulanması. Bir yandan da arkadan izleyen bir realizm var tabii.</p><p>400 Darbe bu 3 filmden en realist ve açık olanı sanırım, okulda baskı ve şiddet gören bir çocuğun ailesiyle yaşadığı sorunlar sonucu kendi hayallerinin peşinden gitmesini anlatıyor. Jules ve Jim’de de o 1960&#39;lara kadar pek yansıtılmamış özgür, istediğini yapan kadın figürü ve 2 erkek arasında yaşanan aşk hikayesi var. Üçlü takıldıkları için cinsel normlara karşı bir direniş tabii aynı zamanda. Bu filmde karakterlerin yolda seke seke koşması, Yeni Dalga’nın o ikonik sıçramaları gülen yüzleri de esasında Fransız Akademisi’nde de o senelerde tartışılan, Merleaus-Ponty’nin Descartes’tan esinlenerek kurduğu “güç düzeninin vücut disipline edilmesinden başlar” kabullerini yıkma çabalarından başka bir şey değil. Sonrasında Foucault’ya da gelen cinsel tabu sorgulamaları da bu akımla paralel düşünülebilir. Ek olarak Derrida’nın, Deleuze’ün yaptığı sorgulamalar da bunlardan bağımsız değildir asla. Son film Bande a Part da cinayet işleyen bir grubun, polisten kaçarak eğlenceli yaşayışını anlatır. Bu da o güne kadar gelmiş genel sinema ahlakına (hep ahlaki doğrunun kazanması gibi) karşı olup, sonrasında Amerikan sinemasında da Bonnie and Clyde’la (1967) başlayan, genel ahlakı sorgulayan kadın-erkek cinayetçilerine ön ayak olur. Bu akımın her filminde gördüğünüz bu tarz “enteresanlıkların” arka planı da budur aslında :)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*ABr3Frs7q-9a3sa7.jpg" /><figcaption>Jules et Jim’den çok ikonik bir görüntü. Kadının sütyensiz olması (o yıllar için inanılmaz büyük bir şey), erkeklerin uyumsuz giyimi, vücutlarının özgürleşmesi gibi detaylar Yeni Dalga’nın en klasiklerindendir.</figcaption></figure><p>6- Yugoslav Kara Sineması, Çekoslovak Yeni Dalgası (1960&#39;lar)</p><p>Biraz da Avrupa’nın sosyalist dönemine inelim. Burada yine 1960&#39;lardaki özgürlük dalgasıyla beraber, Sovyet etkisinden uzak en progresif-sosyalist 2 ülke olan Çekoslovakya ve Yugoslavya’da üretilen 2 filmi, yalnızca meraklılarına önereceğim. Buradaki olay bu akımların devlet fonunu arkalarına almaları, Çekoslovakya’da edebiyatta Milan Kundera’dan takip edilebilecek olan bu hareket; Yugoslavya’da biraz daha üstü kapalı bir “sempatik otoriter” rejim olarak ilerlediği için aslında dönemine göre epey sağlam kaynaklar kullanılarak yapılmış filmler. Çekoslovak Yeni Dalgası’ndan önereceğim film Papatyalar (1966). 2 tane garip şakalar yapan kadının hayatını anlatan bu film, 60&#39;ların özgürleşmesinde kadın hareketinin güzel bir yansıması. Tarz olarak Fransız Yeni Dalga’ya çok benzese de, ona kıyasla daha görünür bi şekilde politik (ABD karşıtlığı gibi).</p><p>Yugoslav Kara Sineması’ndan da Three (1965) filmi burada önemli. Yugoslav Kara Sineması’nın adının Kara olmasının sebebini de burada görebilirsiniz, ana tema ölüm ve varoluş etrafında bir güç sorgulaması etrafında gerçekleşiyor. Tarkovski’yi andırıyor tarz olarak ancak Tarkovski’nin muhafazakar tutumunun karşısında Petrovic bayağı daha sağlam kalıyor. Sosyalizmin kurduğu mekanizmaların karşısında duran karakterlerin ele aldığı bu akım, öyle çok bilinmese de bu bölgeden çıkan sağlam birkaç akımdan biri (Çekoslovak ve 2000&#39;lerdeki Rumen Yeni Dalgası’na ek olarak).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*S4cnGl9y_qxxDOcs.jpg" /><figcaption>Hafif Tarkovski’yi de anımsatan, ancak açık ara çok daha politik ve cesur sorgulamalara giren Petrovic’in Three’sinde, savaş karşıtlığı etrafında ahlak, toplum ve dini değer sorgulamaları göreceksiniz bol bol.</figcaption></figure><p>7- O Lucky Man!, İngiltere (1972)</p><p>Favori yönetmenlerimden Lindsay Anderson’ın harika filmlerinden biri, aslında yönetmenin diğer filmleri de (If…. , This Sporting Life da) inanılmaz iyidir ancak O Lucky Man! benim uzak ara favorim. İngiliz Özgür Sineması olarak adlandırılan 1960larda ortaya çıkan bu akımın özelliği harika olması. Belgesel kökünden gelen Anderson, aslında realizmin ögelerini kullanıyor ancak anlatımı alegorik ve şairane. Bundan önceki tüm akımların birleşimi olarak görülebilir. O Lucky Man! kabaca hem bugün zengin olan ülkelerin zenginlik yolunda yaptıklarını anlatırken; bir yandan da sıradan bir şirkette işe girerek sonrasında sermayeye ulaşan bir gencin yaşam çizgisinin bir alegorisini anlatıyor.</p><p>Arka planda yatan şey ne? Öncelikle bugün zengin olarak bildiğimiz birçok ülkenin emperyal ve kolonyel geçmişi… Filmin başındaki emperyal dönemden plantasyon sahnesi ve yalnızca birkaç kahve çekirdeği çalan insanların elinin kesilmesi sonucu sonraki sahnede günümüzde bir kahve firmasına geçmesi gibi çok realist ve tarihsel olarak tutarlı bağlantılar var. Bu tarz kötülüklerden kurtulmaya çalışan bir gencin devlet baskısı, kanunlar ve kapitalizm gibi çeşitli baskı sürdüren mekanizmalar tarafından disipline edilmesini anlatan filmde, Anderson hem Britanya’nın bu geçmişini sorguluyor hem de sınıfsal kontrastları eğlenceli bir şekilde inanılmaz başarılı yansıtıyor. Akademik olarak Althusser’in başını çektiği devletin gücünü devam ettirmek için kullandığı aygıtlarının sanatsal bir yansıması aslında Lindsay Anderson sineması. Britanya’da bu alanda özellikle Ken Loach öne çıksa da bence Lindsay Anderson’a bir şans verin derim :)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/0*bCT83sZ94KuyO2qP.jpg" /><figcaption>Filmden bir sahne, zamansal kontrasta dikkat çekmek gerekiyor. Kapitalizm sembolü olan bina inşaatlarının arasında gözlük takan klasik dönem heykeli, terasta içki içilmesi. Her alandan bu geçmiş göndermeleri geliyor.</figcaption></figure><p>8- Yol, Türkiye (1982)</p><p>Bu kadar filmden bahsetmişken Türkiye sinemasının politikliğine girmemek çok büyük hata olurdu, ve bence böyle bir listeye ancak Yılmaz Güney filmi yakışırdı. Umut, Sürü ve Duvar da çok güzel filmler ancak Yol bence en kapsamlı, en şairane, en resmi anlatım karşısında duran film olduğu için bunu seçtim. Filmin yılından da dikkat ettiğiniz üzere 1980&#39;in 2 sene sonrası olduğu için montajı ve birleştirme işlemleri yurtdışına kaçırılarak Fransa’da yapılıyor Yol’un. Hapishane işkenceleri, sağ-sol kavgaları anlatılırken o meşhur doğuya giden tren yolculuğundaki tuvaletteki tecavüz, her kompartmanda duran ailelerin, yaşlıların gençlerin kadının erkeğin durumlarının olduğu gibi yansıtılması realizm akımının Türkiye açısından en önemli filmi yapıyor bence. Ayrıca doğudaki aşiret kavgaları, töre altında ezilmiş hayatlar etrafında şekillenen oldukça dramatik bir aşk hikayesi de var.</p><p>Arkasında yatan şey ne? Sinematik açıdan bir sembolizm veya teorisel bir şeyden ziyade bu filmin en büyük değeri o yıllarda bunu yapabilmek esasında. 70&#39;lerde artan baskı ve karmaşa ile Kürt siyasetinin 60&#39;larda bulduğu demokratik fırsatların dışarıda bırakılmasının üstüne milliyetçi belli ocakların kurulmasıyla yaşanan kaos; bunun etrafında yaşanan hayatları Yeşilçam gibi büyük çoğunlukta ucuz film yapılan bir dönemde böyle filmler yapmak inanılmaz bir hareket. Çok büyük saygı duyduğum bir yapımdır bu yüzden. Yılmaz Güney 1982&#39;de bu filmle Cannes ödülü alsa da Türkiye’de gösterime giriş tarihi 1999 bu arada :)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/750/0*usugZc4WWuYgHF7y.jpg" /><figcaption>Tarık Akan’ın ve Şerif Sezer’in olduğu, filmin de afişine konulan o muhteşem sahne.</figcaption></figure><p>1980&#39;den sonra dünyada neoliberalleşmeyle beraber sinema ağırlıklı olarak sermayeye ve satma odağına, vizyon kaygısına doğru kaymaya başladı maalesef. Tabii ki yine çok iyi filmler çıktı ancak bu bahsettiğim akımlar gibi, yönetmenlerin birbirlerini tutarak “school of thought” gibi birleşmelerle yarattığı akımlarda gözle görülür şekilde azalma oldu. Ancak gerek Amerikan sinemasında, gerek Avrupa sinemasında, gerek Latin Amerika ve Uzakdoğu sinemasında bu tarz güç ilişkilerini sorgulayan müthiş filmler üretildi. Ayrıca Federico Fellini, Michelangelo Antonioni ve Monty Python ekibi gibi bu akımların birleşiminde/üstünde seyreden ve güç ilişkilerini değerlendiren birkaç yönetmen de bu yazının dışında kaldı, onlara da bir sonraki yazıda değineceğim. Umarım sevmişsinizdir,</p><p>Sevgiler,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9173f6095ec0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[The Platform Filminin Analizi — Psikanaliz, Sol Perspektif ve Hristiyanlık Anlatısı Kavşağında Bir…]]></title>
            <link>https://medium.com/6-sokak/the-platform-filminin-analizi-psikanaliz-sol-perspektif-ve-hristiyanl%C4%B1k-anlat%C4%B1s%C4%B1-kav%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1nda-bir-c94f6b247271?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c94f6b247271</guid>
            <category><![CDATA[medium-turkce]]></category>
            <category><![CDATA[cinema]]></category>
            <category><![CDATA[psychology]]></category>
            <category><![CDATA[netflix]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 04 Apr 2020 16:28:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-04-04T17:22:33.064Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>The Platform Filminin Analizi — Psikanaliz, Sol Perspektif ve Hristiyanlık Anlatısı Kavşağında Bir Don Kişot</h3><p>Arkadaşlar selamlar, yine gündemde oldukça yer kaplayan, yer kaplamayı da bence hak eden bir filmin analiziyle karşınızdayım. Bu yazıda film hakkında kendi bildiklerimi aktarıp, görünenin ardında ne olabilir, yönetmen nerede neyi kastetmek istemiş, neye gönderme yapmak istemiş olabiliri anlatacağım. Sonlara doğru da eleştirilerimi de vereceğim tabii ki. Film aslında fikir olarak bence orijinal, ancak bir yandan da sinemanın biraz içine girmiş insanların muhtemelen izlemiş olduğu 2 filmin karışımıymış gibi : Delicatessen (1991) ve the Cube’un (1997). İzlemeyenlere de tavsiye olsun özellikle Delicatessen çok başarılı bir film.</p><p>Film tema olarak varoluşçuluk/sınıfsallık ekseniyle, psikanalitik — daha doğrusu oral dürtülerin- kesiştiği bir düzlemde seyrediyor. Bir yandan sol perspektif soslu Kafkaesk bir yapı varken, bir yandan da bunun içine kendi isteğiyle giren birtakım insanların bu yapının içindeki farklı farklı hikayeleri anlatılıyor. Ben filmi incelemek için başlıkta da gördüğümüz 3 ana tema üzerinden gideceğim, bu ana başlıkların filmin analizini kapsayacağını düşünüyorum, bunları birbirine bağlayarak açıklayınca güzel bir bütünün ortaya çıkacağını düşünüyorum. Ana karakterden, yani temaların sonuncusundan başlayalım:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/740/0*68Q1zIT4AQh23GMB" /></figure><h3><strong>1- Don Kişot ve Teoloji:</strong></h3><p>Filmin açılış sekansında önce restoranı görüyoruz; keman çalanlar, gayet özenle hazırlanmış ve hazırlanmaya devam edilen yemekler, müthiş bir ciddiyet ve işini oldukça disipline yapıyor gibi duran bir beyefendi. Bu çalışmaları gösterdikten sonra ekran kararıyor ve “Üç tür insan vardır: Yukarıdakiler, aşağıdakiler ve düşenler” sözünden sonra zoom-in yapılmış ve açılan bir göz görüyoruz. Bu sinemada “izleyici olayları bu gözün sahibinden görecek/onun hikayesini dinleyecek” demenin çok şık tekniklerinden biridir. Yani film bu sahneyle başladığına göre, film ana karakter Goreng’in perspektifinden anlatılacak bir hikaye.</p><p>Hemen başlarda öğrendiğimiz üzere herkesin içeri bir şey alma hakkı varken Goreng bir Don Kişot kitabı alıyor. Don Kişot genel kültürde de bilindiği üzere Bal Porsuğu gibi bir roman karakteri: Cesur, korkusuz ve insan/tüketici gözüne eğlenceli gelen biri. Mal sahiplerine değirmenlere karşı arkadaşı Sancho ile savaşmasına ek olarak bu filmin aslında bel kemiğini oluşturan bir detay Don Kişot’un bu olayları okuduğu kitaplardaki şövalyelerden esinlenerek kafasında kurması; yani Don Kişot kitaplarda okuduğu hikayeleri yine kitaplardaki şövalyeler gibi yaşayan bir karakter. Ayrıca, roman da filmde olduğu gibi ana karakterin tanıştığı yeni karakterler ışığında farklı yollara giden bir roman. Bunu filmle bağdaştırdığımızda resim gayet net bir şekilde ortaya çıkıyor: Goreng yaşamak istediği hikayenin peşinden gitmek üzere Delik’e giriyor.</p><p>Don Kişot’a ek olarak filmde bir de teolojik bir yandan Hristiyanlık anlatısı dahil olmaya başlıyor. Goreng de tip olarak zaten İsa’ya benziyor, film ilerledikçe saç baş dağıldıkça daha da benzemeye başlıyor hatta. Don Kişot ve İsa düşününce alakasız 2 karakter gibi dursa da aslında ikisi de dünyadaki sorunlar için, insanlık için kendini feda eden karakterler. Buradaki olay bence şu: Bu filmde Goreng’in Don Kişotvari hikayesini dinliyoruz ancak Goreng’in yaptığı şey Don Kişot’un yaptığından da ötede (kitap ortaçağ civarı güç ilişkilerinin ötesine geçmiyor haliyle), daha insanlığın varoluşuyla ve daha da uzun yıllardır var olagelmiş bazı problemlerle savaşıyor (7 Ölümcül Günah, sonraki paragrafta anlatacağım). Ancak Hristiyanlık veya genel din öğretilerinin aksine, bu savaş kişisel bazda insanın kendi iradesiyle değil; Don Kişot’un yaptığı gibi üretim araçlarının elinde tutanlara karşı gerçekleşiyor. Bu da filmin sahip olduğu ve analizin de ikinci temasını oluşturan sol perspektif kısmına eklemleniyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*rvmIchxuCzuVJXaw.jpg" /><figcaption>Yani bu filmi konuşurken sınıfların varlığından bahseden asıl adamı anmadan geçmeyelim…</figcaption></figure><h3><strong>2- Sol Perspektif:</strong></h3><p>Önceki paragrafta bahsettiğim Hristiyanlık anlatısındaki 7 Ölümcül Günah’ı tekrar hatırlayalım: Şehvet, Gurur, Öfke, Tembellik, Kıskançlık, Oburluk ve Açgözlülük. Ne kadar dinler bunu bence aşırı mıymıy bir şekilde böyle kişinin varoluşuyla ilişkilendirip, “nefsine hakim olmak” gibisinden aşırı bireyci anlatsa da (Zaten günümüz ekonomik sistemine ne kadar entegre olabildiğini Mindfulness gibi yeni new-age tırıvırılarına bakarak görebilirsiniz), filmin bence bize anlattığı bu kadar temel problemlerin de çözümünün politik olduğu. Filmin açılış sekansından devam edersek, Goreng uyandıktan sonra karşısında Trimagasi’yi görüyor ve ana soruyu alıyor: “Ne yiyeceğiz?”. Bu soru da yine bence film için çok temel, ve incelemesi de 7 Ölümcül Günah etrafında bu film analizi içinde benim gördüğüm 2 ana dala ayrılıyor: 1-Sol söylemin yürüttüğü, insanın hayatta kalması açısından olan yemek ve bunun olmasına engel olan politika düzlemi de oluşturan günahlar. 2-Psikanalize kayan, dürtü olarak ele alınabilecek ve 7 Ölümcül Günah’ın aslında hepsini kapsayan bir konsept olarak yemek. Bunlara girmeden önce Delik’i biraz açıklayacağım.</p><p>Delik, ilk paragrafta da bahsettiğim gibi sol perspektif soslu Kafkaesk bir yapı, tam Kafkaesk olsa labirent olurdu insan kendini bulmak için onun içinde kaybolurdu; ancak bu dikey olan ve tek yönlü işleyebilen bir yapı olduğu için buram buram sol kokuyor, labirent kadar çok fazla kaybolma şansın yok çünkü sınırların ve yapabileceklerin belli. Ek olarak varoluşçuluktaki bireysel kaybolma yerine Delik’te deterministik ve rijit bir yapı içinde insanlar varolmaya çalışıyor, yani içinde bulunduğumuz düzeni daha realist bir şekilde aktarıyor. Hepsinin ayrı bir hikayesi var ve hepsinin bu yapı içinde varolmak için kendince çözümleri var (yanlarına aldıkları şeyler bunun bir göstergesi). Kimi öldürebileceği bir araç alırken (Trimagasi), kimi sevdiğini (yönetici kadın), kimi ip alarak bu 7 Ölümcül Günah’ın olduğu yapıda (yani dünyada) varolmaya çalışıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/512/0*MgELfb8DexdG4oAq" /></figure><p>Delik’te insanlar her ay başka katta uyanıyor (ki 333 kat, 666 insan olması vs. de dini öğretiyi, şeytanın numarası, kötülük öğretilerini destekliyor), bu başka katta uyanma işi sınıfsallığın doğuştan ve tesadüfen geldiğini, herkesin her yerde olabileceğini anlatan, yine din soslu sınıfsallık tarafından gelen bir detay. Yemek her gün tek yönde ilerlediği için, ve sol perspektifin dünyasında da yemek yukarıda üretilip eş olarak paylaştırılmak yerine artıklar şeklinde aşağıya indiği için, o kattaki insanların da yukarıya çıkma şansı olmadığı için, yukarıdan gelene kanaat etmek zorundalar. Bu çok derinlemesine anlatılır tabii ancak girmeyeceğim; yemek sonuç olarak bu perspektifte hem bir hayatta kalma (zaten Türkçe’de de fiziksel olarak hayatta kalmak için kazanılması gereken minimum para ekmek parası; bunun emek kısmına da ekmeğini kazanmak denir) hem de eşit olmayan dünya düzenini göstermek için kullanılan bir öge. Yemek yoksa yaşam yok, dünya düzeni böyle işliyor.</p><p>Bunu düzeltmek isteyen Don Kişotumuz Goreng, Sancho’sunu bulduktan sonra en aşağı kadar inerek olan yemeği eşit (Adil değil eşit, bu ayrım çok önemli. Zira adalet de politik bir kavramdır, adilin ne olduğu bağlamdan bağlama değişir, eğilip bükülebildiği için liberal bir kavramdır. Eşit ise ölçülebilen bir şey olduğu için eşittir, sol bir kavramdır) dağıtır. En altta da aktris olan Miharu’nun kızını buluyor. Ne yalan söyleyeyim ben yemek yollama, kız asıl mesajımız kısmını biraz tırt buldum, o kadar gümbür gümbür anlatmışken, en yukarı çıkıp başka bir kahramanlık yapılmasını da beklerdim. Biraz yumuşak kalmış “masumiyet simgesi olarak günahlara bulaşmamış kızı yönetime yollamak”. Ama bu da daha dini tarafa ve “değerlere” hitap edilmek istendiği için olduğunu düşünüyorum. Daha sol bi yönetmen tarafından daha çatır çatır çekilebilirdi bence bu film.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/710/0*JmJ1d_MOhHi4I1HZ.jpg" /></figure><h3><strong>3- Psikanaliz-7 Ölümcül Günah</strong></h3><p>İlk 2 kısım filmde daha öne çıkan kısımlardı, ancak filmi izledikten sonra havada kalan bir kısım var: Yönetici sınıf neden restoran üstünden anlatılıyor? Yani yemekle anlatılmasının başka bir sebebi de olabilir mi? Ben olabileceğini düşünüyorum. Burada devreye Psikanalizi ve Marx’ı birleştiren Frankfurt Okulu devreye giriyor. Frankfurt Okulu’nun genel mantığı yönetici sınıf kontrolünün ekonomik düzenin içinde psikanalitik bir kontrol de sağladığı. Yani ekonomik düzenin, ve bunu ayakta tutan/geliştiren araçların insanın psikolojisinden başlayarak yeni bir insan yapısı anlattığını savunur. Öncelikle psikanalizle nasıl ilişkilendirdiğimi anlatıp, daha sonra Frankfurt Okulu’na geçeceğim.</p><p>Sinemada yemek konsepti, özellikle psikanaliz ve onunla ilişkili dürtü/driveları anlatmak için çok sık kullanılır: Bunun sebebi yemeğin bir oral zevk olması. Ve oral zevkin Freud açısından psychosexual gelişimin bir aşaması olması, insanın dünyayı ilk yerlerden biri(bebeğin her şeyi ağzına götürmesi, meme emmesi gibi). Bu yüzden insanın ilk varoluşunda ve gelişiminde temel bir dürtü oral dürtü. Sinemada da yemek yemek, özellikle close-up sahnelerdeyse, haz almayı, kendini tatmin etmeyi/veya kara mizah olarak, eleştiri olarak insanın kendine hakim olamaması, dürtülerine yenik düşmesi gibi konseptlerde kullanılır. Filmlerde çikolat reklamlarında falan özellikle bu yemekle sevişme şeylerini çok görürsünüz, yemek de “haz” yaratır çünkü. Bu yüzden de yemek ve oral zevk, cinsel dürtüyle cinsel hazla çok geçişken kullanılır (yani close-up edilmiş bir dudağın veya ağızın neden erotik geldiği bu metodun artık oturmuş olduğunu gösterir aslında) Bu tarz çok film var, hem onlar için hem de psikanalitik anlamı şuradan izleyebilirsiniz: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=K29yRvzaz7I&amp;t=10s">https://www.youtube.com/watch?v=K29yRvzaz7I&amp;t=10s</a> .</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/720/0*kbjAyXpiQ7yPn38M.jpg" /><figcaption>Bu neden erotik bir görüntüdür mesela? Düşünelim…</figcaption></figure><p>Yemek dürtüsü, psikanalizde cinsel dürtüyle geçişken olarak kullanılır derken çok güzel bir yemekle çok iyi bir cinsel tatmin, eğer yanılmıyorsam, benzer seviyede bir yükselme etkisi yaratıyor (Ayrıca dediğim gibi Freudian bir açıda ikisi de oral drive). Bizim filmimizdeki temalar etrafında bakıldığında yemek Şehvet, Gurur, Öfke, Tembellik, Kıskançlık, Oburluk ve Açgözlülük günahlarının hepsiyle direkt olarak ilişkilendirilebilecek hepsinin orta noktasında bulunan bir sembol, yemek üstünden bunların hepsi anlatılabilir. Hristiyanlık öğretisinde de insanı “kötüye” sürükleyecek, “yoldan çıkaracak” dürtüler. Bireyin nefsine hakim olarak bunlara bulaşmayacak bir hayat sürmesi gerekir. Ancak bir yandan da, psikanalizin de kabul ettiği üzere bireyin varoluşu ve hareketi bu dürtüler üzerinden yürüdüğü için; filmde Delik’in içinde verilen deterministik yapısal rijiditeye ek olarak burada da fıtratsal bir çelişki öne çıkıyor. İnsanlar kendi varoluş ve drivelarına hakim olmalılar ki bu günahlar işlenmesin; ama yemek gibi bir şey söz konusu olduğu zaman inanılmaz bir haz da alıyorlar. Yani bununla beraber yemek hem toplumsal olarak politik problemler yaratırken, bir yandan da bireysel olarak işlenen bu günah dilemmasının vücut bulmuş haline geliyor.</p><p>Frankfurt Okulu açısından, Marx’ın ve solun gördüğü dünya düzeninin devamı insanların psikanalitik drivelarının kontrolüyle gerçekleştiği için bu düzen kendini devam ettiriyor. Yani içinde bulunduğumuz ekonomik ve politik düzen yalnızca bireyi ekonomik olarak engellemiyor, aynı zamanda psikolojisiyle de oynuyor. İnsan, mental olarak da şekilleniyor bu düzenin içinde, ve bu şekillenme de filmde olduğu gibi üstten alta doğru gerçekleşiyor. Örneğin yönetici sınıfın yaptıklarına baktığımız zaman: Reklamların kuruluş mantığı bir şeyi istettirmek (7 günahtan açgözlülük) —<strong><em> bunun için de the Century of Self’i izleyebilirsiniz derin derin anlatıyor-; </em></strong>dominant politik söylem öfke kontrolü yaratıp, Faşizm’de gördüğümüz gibi bu öfke bir yere yönlendirilebilir mesela; bununla ortaya çıkan<strong><em> </em></strong>şehvet (lidere tapma) açgözlülük/oburluk (dominant sınıfın asla durmaması), ülkenle bayrağınla gurur duyma gibi gibi çoğaltılabilir örnekler; hepsi yönetici sınıfla, ekonomik düzeniyle (yani kapitalizme) entegre aslında. Yönetim sınıfı, altlardaki sınıfların bu isteğine kadar kontrol edebiliyor ve yönlendirebiliyor. Dolayısıyla ekonomik düzenle psikanaliz hem birbirine entegre, hem de birbirini yeniden şekillendiren, daha da güçlendiren bir diyalektik ilişki içine giriyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/285/0*-lstKEPDDjh4bTUX.jpg" /></figure><p>Yemek de bahsettiğim gibi bu tüm şeylerin ortasına oturan, ve yemek üstünden bunların hepsi anlatılabileceği için; filmdeki yönetim sınıfının bir restoran olması, yemekler yoluyla alt sınıflardaki insanların bu dürtülerini kontrol ettiğini söyleyebiliriz. Bu çizilen sınırlar ve kurulan düen içinde işleniyor 7 günahın hepsi. İnsanlar yemek için birbirini öldürüyor, insan yiyor, birinin üstüne tuvaletini yapmaya gidene kadar insan dışı konumlara düşebiliyor. Bunun da sebebi özünde yemek (çünkü yemek sol perspektifte açıkladığım için hayatta kalmanın yolu, bir yandan da dürtü kontrolü). Yönetimin kurduğu yapı sınırları belirliyor, ve bu yemek metoduyla da onları kontrol ettiğini söyleyebiliriz. Yani, bu 7 ölümcül günah aslında varoluşsal bir problem, ancak bunun sebebi de yeniden üretimini sağlayan da yine içinde bulunduğumuz düzen. Bence filmin ana okuması bu, bireysel, psikolojik hatta fıtratsal (hem toplumsal hem bireysel varoluşta) sorunların çözümü politik olarak aktif olmaktan geçiyor.</p><p>Film bence çok fazla şeyi kısa sürede incelemeye çalıştığı için bazı şeyler havada kalsa da, yine de bir şeyler anlatmak, bir şeyler düşünmek için malzeme açısından oldukça zengin, benim de ana niyetim bu olduğu için değerlendireyim dedim. Biraz uzun oldu ama düşündüğümden ama güzel oldu bence. Umarım siz de keyifle okumuşsunuzdur.</p><p>Sevgiler,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c94f6b247271" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/6-sokak/the-platform-filminin-analizi-psikanaliz-sol-perspektif-ve-hristiyanl%C4%B1k-anlat%C4%B1s%C4%B1-kav%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1nda-bir-c94f6b247271">The Platform Filminin Analizi — Psikanaliz, Sol Perspektif ve Hristiyanlık Anlatısı Kavşağında Bir…</a> was originally published in <a href="https://medium.com/6-sokak">6. Sokak</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Corona Virüsü ve Olası Bazı Sosyolojik Değişimler — Benlik, Kamusallık, Temas, Samimiyet]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/corona-vir%C3%BCs%C3%BC-ve-olas%C4%B1-baz%C4%B1-sosyolojik-de%C4%9Fi%C5%9Fimler-benlik-kamusall%C4%B1k-temas-samimiyet-b1339dc360cb?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b1339dc360cb</guid>
            <category><![CDATA[corona]]></category>
            <category><![CDATA[society]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[philosophy]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 17 Mar 2020 20:36:38 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-03-17T20:36:38.171Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Corona Virüsü ve Olası Bazı Sosyolojik Değişimler — Benlik, Kamusallık, Temas, Samimiyet</h3><p>Arkadaşlar selamlar,</p><p>Malum hepimiz karantinadayız (umuyorum ki öylesinizdir ve bu süreç içinde ekonomik/politik olarak çok zorda kalmıyorsunuzdur) gerçekten de hapse girip çıkanların söylediği gibi pek çok şey hakkında uzuun uzun düşünmeye vakti oluyormuş insanın, 5 günde bile epey vakit bulabildim ben. Şimdi tabii ki hastalığın/virüsün birçok ülkede akıbeti tam olarak kestirilememekle beraber bence karantina süresi ne olursa olsun insanın kendi sınırlarından kendini tanımlamasına; diğer insanlarla ilişkilerinden çevresini algılamasında köklü değişimlere yol açacak bir olayla karşı karşıyayız. Bu yazının kalanında insanın self kavramından başlayarak nasıl bir değişim izleyebileceğimizi ve bunların nelere yol açabileceğinden biraz bahsedeceğim. Daha çok eyyorlama tadında olacak diye düşünüyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/900/0*FNM1w5U7TQ4fr4OE" /><figcaption>Reha Erdem’in Korkuyorum Anne filminden. İzleyenler bilecektir, izlemeyenlere de bugünlerde izleme motivasyonu olsun, film muhteşem bir “insan dediğin nedir?” sekansıyla başlar. Verilen türlü tanımların üstüne, ve filmin kalanında da görürüz ki, insan bireyleşebildiği sürece kendi sınırları tanımlayabilen bir yaratıdır.</figcaption></figure><p>Yukarıdaki minik yazıda da bahsettiğim gibi insanın günümüz tabiriyle “bireyleşebilmesi” bir muntazam bir çabadır. Bu arada burada bahsettiğim genel bir insan figürü olduğu için kadın-erkek, din, millet etnik grup vs. detaylarına girmeden, daha total ekonomik-politik düzen içindeki insandan bahsedeceğim, yoksa tabii ki bazı gruplar diğerlerinden daha dezavantajlıdır toplumda. Onların bireyleşme/özgürleşme süreci apayrı maceralardır.</p><p>Daha önce bir yazımda toplumlaşmanın tarihinden bahsetmiştim (<a href="https://medium.com/@UberKinaye/g%C3%BCzellik-alg%C4%B1s%C4%B1-toplumun-mudur-de%C4%9Filse-kimindir-1-b%C3%B6l%C3%BCm-toplumla%C5%9Fman%C4%B1n-hikayesi-59ce5ce1ecc">https://medium.com/@UberKinaye/g%C3%BCzellik-alg%C4%B1s%C4%B1-toplumun-mudur-de%C4%9Filse-kimindir-1-b%C3%B6l%C3%BCm-toplumla%C5%9Fman%C4%B1n-hikayesi-59ce5ce1ecc</a>), bu tarihle simültane olarak gelişen ve devamında da seyreden özellikle yine Sanayi Devrimi’nin vs. etkisiyle gelen bir bireyleşme savaşı da oluyor. Yani insan toplumlaşırken, kendi sınırlarını giderek kaybettiği için aslında daha az bireyleşiyor (Kafka sevenlere selam) → Ama bir yandan da bu aradaki sürtüşme bugün sahip olduğumuz politik sistemleri vs. de belirlediği için, in turn yine bireyin sınırlarını çiziyor, ve bu da in turn sistemlerin penetrasyon sınırlarını belirliyor vs. vs. diye giden bir sonsuz git-gele yol açıyor (önceki yazılardan takip edenlerin bileceği gibi burada da yine bir diyalektik ilişki çıkıyor…).</p><p>Bu çizgide gittiğimiz zaman birey aslında politik düzenin içinde bayağı bir görünür/görünmeyen gücün etkisinde kalıyor, ve bunlarla ilişki içinde şekilleniyor. Özellikle bunu modernitenin getirdiği hızlılığın içinde değerlendirdiğimizde birey gerçekten de hızla değişik pratiklere içinde değişen, adapte olmaya çalışan, ama bu süreçte giderek sınırlarından taviz veren, ya da tavize zorlanan ve “piyasa dinamikleri”ne adapte olan bir yaratıya dönüşüyor. (Zorlanan derken kimse bizi silah zoruyla bir işe sokmuyor ancak çalışılıyor yani etraftaki düzen, her bir bileşeninin kendini maksimize edeceği şekilde, bu yönde ilerliyor çünkü). Bunlara da neoliberalizmin sosyolojisinde bol bol ulaşabilirsiniz, başta Judith Butler olmak üzere sonrasında Zizek ve Wendy Brown’da bu açıdan malzeme çok.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*BZCANwb1LptpINOg.jpg" /><figcaption>RHCP’nin Otherside klibinden. Harika bir Alman Ekspresyonist sinema örneğidir. Bahsettiğim bu dertlerin erken örnekleri hem bu sinema ekolünde hem de bu klipte bol bol mevcuttur, izleyiniz…</figcaption></figure><p>Peki bu geniş girişten sonra biraz daha konumuza dönelim: birey neydi de ne oldu? 1800&#39;lerin başında köyünde çiftçilik yapan adamın oğlu/torunu 1800&#39;lerin sonunda Londra’da bir sürü insanla aynı anda aynı yerlerden geçti, hiç görmediği hacimde ve yoğunlukta etkileşime maruz kaldı. Teknoloji gelişti, geliştikçe okyanus ötesine telefon açabildi, sonra internetle bağlandı, önce yazıyla iletişim sağlarken sonra görselleşti bunlar. Ve en sonunda canlı olarak video haline geldi, hatta hologram olarak neredeyse bayağı kanlı canlı gözünün önünde görmüş kadar bile oldu. Ve bunların hepsi toplam 200 senede oldu…</p><p>Zaten 1800&#39;lerin başında köyde yaşayan adamın oğlunun/torununun şehirde yaşadığı sürtünmeleri düşünebiliyorsunuzdur. Bu adam bu düzene adapte olabildiği kadar bu sistemin bir parçası oldu, bir parçası olmadığı zaman başka bir dünya yoktu çünkü. Fabrikalarda sokaklarda kendi kendine yaşadığı sınırlar giderek kırıldı, giderek ekonomik düzenin içine entegre olarak, onun kuralları ve programı etrafınca yaşamaya başladı (mesela haftasonu konsepti bana hep çok tuhaf gelir. 5 gün çalış 2 gün şunu yap, akşam şöyle sabah böyle, haftasonu şuralar var vs. vs. Dediğim gibi bunlar zorla yapılmıyor, ancak bunlara karşı direnme konusunda free will’den ne kadar bahsedeibiliriz?).</p><p>Bunlara ek olarak politik düzeyde de 2.dünya savaşı sonrasında kutuplaşmalar halinde birleşmeler oldu, AB denen “liberal ütopya” kuruldu, yani gerçekten de 20.yüzyılın başındaki o sancılı sınırlaşma sürecinden bir “globalleşemeye, sınırları yok etmeye” kayıldı. 90&#39;ların başında Sovyet dağıldı, Fukuyamagiller Liberalizmin zaferidir dedi, derken internet hayata iyice entegre oldu, yine liberaller ooh iyice bireyleştik sonsuz diyalog imkanımız var insanlar birbirini yadırgamayacak, sınırlar iyice azalacak dedi. Hem ekonomik, hem siyasi, hem insani birçok yönden gerçekten de sınırlar salındı, 2008&#39;de Facebook’ta Rakı Masası uygulamasından sınıf öğretmenlerine haydari ısmarlandı, en komik hallerdeki en acayip fotoğraflar oraya buraya yüklendi…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*rYwaYOAHxgtJYHX6.jpg" /><figcaption>Dijital reisi unutmayalım (Her filiminden)</figcaption></figure><p>Hatta daha ilginç bir şekilde, bu süreç içinde mesafeler o kadar yok oldu ki internetten birileriyle tanışıldı ve insanların fiziksel presence’ı belli süreç içinde dijital bir kodla görünür oldu. Onları sağa-sola atmalık app’ler çıktı. Hani çıkan bazı applerden kaybolan fotoğraflar sayesinde (nereye kayboluyosa?) bir sürü sınır aşıldı gitti, kimi buna cinsel devrimdir dedi (ki doğrudur, etkisi olmuştur), kimi muhafazakar kaldı (bunları da suçlayamam, çünkü inanılmaz hızlı değişiyor artık her şey). Neticede bunların hepsinin sonucunda öyle kaotik bir yere geldik ki, hani insan içinde bulunduğumuz neoliberal ekonomik mindsetin yan çarlarıyla kendini tanımlar, ona göre hayatını kendini şekillendirir, kamusallığa sunar; dolayısıyla sınırlarını çizer / çizmez; birbirine davranır, cinselliğini ayarlar oldu. Bu dijitalize de olunca harikalar bekliyorduk müthiş devrimler liberalleşmeler gelecekti ancak Cambridge Analytica vari olaylarla da beraber gelen farkındalıklarla ufak tefek çıkmazlara sürüklendik. Derken taaak, Corona virüs çıktı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/480/0*Sl8FELZHIpf0eYOE.jpg" /><figcaption>Bu da çok güzel mizahtı :(</figcaption></figure><p>Corona virüsün sebep olduğu karantinada nasıl bir sınava girdik? Sevdiklerimizle arkadaşlarımızla ailemizin fertleriyle yüzyüze konuşmak yerine, dijital ortamlardan (en azından bir süre) iletişim kurma. Son 150 yıldır alışık olduğumuz açık sınırlarımızdan sonra tekrar kendi içimize dönme, fiziksel olarak hakkaten de 4 duvar arasında kalarak yalnızca teknoloji vasıtasıyla birileriyle iletişime geçebileceğimiz bir süre. Tesadüf olmamakla beraber, yine bu süreçte neoliberal düzenin de epeyce sorgulanacağını düşünüyorum.</p><p>Uzun yıllar çok medet umulan bu teknoloji insanı kesebilecek mi, eğer evetse nereye kadar kesecek? Her’deki gibi gerçekten teknolojik olarak varolan (yani karşındaki robot olmasa bile onun presence’ını fiziksel olarak hissedememek) yaratılara karşı nasıl bir tutum sergilenecek? Samimiyet/temas, dijital olarak ne kadar sürdürülebilecek? Hastalık yüzünden öyle bir yere gelinecek ki belki, TV’de gördüğümüz zaman ta ne zaman önceden kalan filmlerdeki sarılmalar, temaslar bile itici gelecek… Kamusal alanda eskisi kadar liberal ve özgür olunabilecek mi? Festivaller konserler gibi, aslında insanın bu bahsettiğim tüm gelişimler sonucunda olduğu zaman kendini mutlu hissettiği alanlar (ya da kamusallaşılan herhangi bir mecra) hastalık öncesindeki gibi olabilecek mi? Veya şu açıdan da bakalım, sırtını bu tarz kamusallaşmalara (ortak/simültane tüketim pratikleri) dayamış ekonomik sistemler nasıl şekillenecek? İnsan, bir süredir kamusal alanda sınırlarının flulaştırmasıyla varoluyordu, bunun aksi veya farklı bir versiyonuna geçmek, muhtemelen epey sancılı olacaktır. Bu süreç uzarsa insan neydi, ne oldu, ne olacak? 200 yıl içinde köyünden çıkıp metropolde kamusallaşan başka metropollerde de kamusallaşan bu kadar insan nereye doğru varolacak?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/0*1dnscPB_tUKYFu8T.jpg" /><figcaption>Çok da üzülmeyelim bazı pozitif şeyler de olacaktır:</figcaption></figure><p>İyi yönünden bakacak olursak bol bol edebiyat, sinema, müzik vs. çıkacaktır. Bir de eğer çok uzun sürmezse bu karantinalar sonunda dehşet partiler olur, uzun sürerse de zaten yukarıda bahsettiğim soruları değerlendiriyor oluruz muhtemelen… Önceki yazılarda yaptığım gibi burada da amacım BU OLUR BU OLMAZdan çok, aklımdakileri yazmak, ve böyle güncel bir konuyu sosyolojik bir çizgide inceleyerek olası sonuçları hakkında eyyorlamaktı. Hiç değilse ekonomik düzenle bireyin nasıl paralel gittiği hakkında birkaç cümle olmuş oldu, onlar da güzel. Etrafımızda olan şeylere Cihangir komutanım gibi soruya soruyla cevap vererek, ancak Perinçekçilikten, new-age pratiklerden, burçlardan ve komploculuktan kesinlikle uzak durarak sorgulayarak bakmanız dileklerimle,</p><p>Sevgiler,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b1339dc360cb" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Atiye Dizisinin Analizi / Bazı Görüşler: Zaman — Lacan/Psikanaliz]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/atiye-dizisinin-analizi-baz%C4%B1-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fler-zaman-lacan-psikanaliz-7e0f5373479b?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7e0f5373479b</guid>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[psychoanalysis]]></category>
            <category><![CDATA[sinema]]></category>
            <category><![CDATA[dizi]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 28 Jan 2020 18:55:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-01-28T18:55:26.076Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Atiye Dizisinin Analizi / Bazı Görüşler: Zaman — Lacan/Psikanaliz</h3><p>Arkadaşlar selamlar, bu yazıda Atiye dizisindeki sembolizmi, sosyal bilimler açısından değinilen temaları ve bütün sanat literatüründeki diğer bazı eserlere olan benzerliklere değinmeye çalışacağım. Öncelikle kendi görüşümü belirteyim: ben diziyi oldukça beğendim. He daha iyi olabilir miydi? Tabi ki olabilirdi, ancak bu tarz yapımların arka planlarında dönen şeyleri de hesaba kattığımızda bence 8 bölüm içinde oldukça doyurucu ve sürükleyici bir hikaye ortaya çıkmış. Belki de 12 bölüm olsa ilk 4-5 bölümün girişe ayrılmasına ve dolayısıyla çözümlemelere 3 bölüm kalmasına gerek kalmazdı ancak dediğim gibi fonlama olsun, organizasyon olsun bazen bazı problemler çıkabiliyor.</p><p>Bu arada bahsetmeden geçmeyelim, dizinin çekimleri sırasında bir set işçisi iş kazası (hoş kaza demek de pek yerinde değil ama başka tanım bulamadım) sonucunda hayatını kaybetmiş, onun anılmasını ya da medyada daha çok lanse edilmesini beklerdim. (<a href="http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/1337775/netflixin-yeni-dizisi-atiyenin-setinde-is-cinayeti.html">http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/1337775/netflixin-yeni-dizisi-atiyenin-setinde-is-cinayeti.html</a>)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/773/0*w9Ot03Bj-8WiPbIh.jpg" /></figure><p>Önceki yazılarımdan da takip edenler Dark dizisini ne kadar beğendiğimi, ve içerik açısından ne kadar zengin bulduğumu biliyorlardır. Ben Atiye’yi de Dark’a inanılmaz benzettim. Özellikle 2 dizinin de çekirdeğinde yer alan felsefi tartışma: Zamanın lineer mi yoksa dairesel mi olduğu; ve dolayısıyla geçmiş ve geleceğin birbirinden doğması ve birbirini sürekli etkilemesi etrafında dönen “gizem yaratımı” ve bu çerçevede yapılan çözümlemeler. Dark’ta kendini tanımaya çalışan karakterler vs. burada başlı başına kendini tanımaya çalışan, olduğu yerden memnun olmayan, hatta etraftaki karakterlerin de sürekli “sen kimsin” tetiklemeleriyle de bu sorgulamaya ittiği bir Atiye karakteri var.</p><p>Dark’taki tünel vs. buradaki Nemrut dağı, her şeyin yine onun içinde olması, Dark’ta “iyi”lerin tarafının başını çeken Claudia vs. buradaki Zühre teyze karakteri (hatta tiplerinin benzemesi de artık tesadüf ötesi tabi ki); “olması farz olmuş” bir kadın-erkek aşkı; erkek karakterin babasından yolla bir şeylere meraklanması, kullanılan yılan imgelemesi (ben Şahmeran’a değinmelerine bayıldım); muhtemelen sezon 2&#39;de ortaya çıkacak “kötü taraf” (Serdar beyin bir şekilde içinde olduğu ekip); dar bir mekanda geçmesi (Dark’taki gibi evler — ki bu da Freudian literatürde tekinlik, güvenlik anlamında kullanılır *unheimlich/heimlich homely unhomely demek olup tanıdıklığın ev ile ilişkilendirildiğini gösterir*— ve ev dışında da Nemrut’ta geçmesi) gibi birçok benzerlik mevcut. Farkları da yok mu? Onlar da var tabii ki. Dark biraz daha direkt olarak Alman felsefesine entegre bir yol izlerken Atiye’de biraz daha Türkiye kültür tanıtımına çalışılmış, bu yüzden arada ufak kaçaklar verilmiş ancak ben yine de bir bütün olarak beğendiğimi tekrar ederek, temalara geçiyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/460/0*Hb6MdrkeJ9B7ehnM.jpg" /></figure><p>1- Zaman</p><p>Dizideki gizemin etrafında şekillendiği birincil tema “zaman”. Dark’taki gibi hakikaten zamanda bir geçmişe bir geleceğe gitmiyorlar tabi ki, ya da bunun böyle bilimsel bir 33 yıllık döngü açıklamasını da vermiyorlar. Ancak kendini gerçekleştirme ve zamanın ilişkisi açısından baktığımız zaman Dark’la yine bir paralellik yatıyor: Kendini gerçekleştirmek için geçmişine dönen Atiye ve annesi, kendini asla gerçekleştiremeyen Ozan ve yine geçmişe dönerek kendini gerçekleştiren Mustafa Bey. İki yapımda da geçmişteki bazı olgularla iletişim kurarak geleceği, ve dolayısıyla “şimdi”lerini yaratan özneler görüyoruz. (Dizide bu felsefe üstüne kurulan alakasız new age cacığı mindfulness zıttırılarına girecekler diye ödüm koptu. Aslında bi yerde Zühre şimdiye odaklan falan dedi kanım çekildi ancak devam ettirmediler neyse ki….)</p><p>Zühre Hanım’ın ya 4/5.bölümde Nemrut’un üstünde ölmeden önce kullandığı “Bize yalan söylediler Atiye, zaman dairesel akıyormuş” sözünün arkasında aslında epey bir şey yatıyor. Devamında getirdiği geçmiş gelecekte; gelecek de geçmişte gibisinden sözler + Zühre’nin Yılanların Kraliçesi olarak anılması (Şahmeran göndermeleri yani) + Yaşamların ölümle sürdüğü ve bu ikisinin iç içe olması birleştiği zaman akıllara gelmesi gereken ilk şey tabi ki şu:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/0*vYpamtVxayB_qtyg.jpg" /><figcaption>Ouroboros, Dark’tan sonra yine karşımıza çıkıyor. Kendi kuyruğunu ısıran yılanın temsil ettiği şey ölümle doğumun birbirinin zıt değil devamı olduğunu simgelemesidir.</figcaption></figure><p>Neden Ouroboros? (Bu kısım Dark yazılarını okuyanlar için tekrar olacak ama Psikanaliz kısmında Dark’ta olmayan şeyler var). Antik Yunan mitolojisinden gelen bu figür pek çok döngüsel ilişki biçimine yorulabilir, altında yatan ana mantık ise zamanın lineer olarak bir yerden bir yere doğru düz gitmesinden çok (yani geçmişin geride, geleceğin ileride olduğunu söyler) zamanın bir döngüden ibaret olduğudur. Nietzsche özellikle modern Alman felsefesinde bu düşüncenin başını çeker: Bu yüzden de der ki “tarihin tekerrür etmesi” bir tesadüf değildir. Self diye bir şey ise asla olamaz çünkü bir geçmiş ya da gelecek belli olmadığı için, ya da var olmadığı için, zamandan yoksun bir benlik de düşünülemez çünkü benliği kendini gerçekleştirmesi için iten şey zamanın ta kendisidir.</p><p>Öteki uçta ise yine modern Alman felsefesinde Hegel yatıyor, o da diyalektik olarak zamanın ilerlediğinden bahseder. Diyalektik kısaca tez-antitez=sentez olup, bir olgunun zıttıyla beraber var olduğunu ve bu iki zıt ucun sentezler yarattığını söyler. Zaman konusunda baktığımız zaman yaşamak aslında bi yandan da ölmektir = 5dk bir şey yaptığınız zaman hem 5 dk daha yaşamış, hem de ölüme 5 dk daha yaklaşmış olursunuz. Zaman da asla duran bir şey olmadığı için, geçmiş ve gelecek yine bu bağlamda birbirlerini sürekli etkiler. Şimdi dediğiniz veya sandığınız bi an aslında şimdi demeye karar vermeye başladığınız anla ve bu sürecin gerçekleştiği zaman (yani ilk an’a göre gelecek) şekillendiği için; bir şimdiden bahsedemeyiz. Bu yüzden yine aynı bağlamda baktığımız zaman geçmiş ya da gelecek diye bir şey asla olamaz, zaman da sürekli bu sentezlerle ilerler. Dizi aslında bu iki ucu karıştırarak diyalektik bir zaman yaratmış plot’ta ancak sanırım havalı olsun diye bunu döngüsel zaman olarak açıklamış, oradan bir eksi puan verelim…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/598/0*QccKTNEukUKUmZ5W.Jpeg" /></figure><p>Gelelim dizide bunların nasıl vuku bulduğuna. Öncelikle dediğimiz gibi bu dizi aslında Atiye’nin kendini bulması / gerçekleştirmesi üstüne. Bunun olması için de “kendilerini tanımaları” gerekiyor; bu da Atiye için en azından, geçmişe giderek yaşanıyor. Geçmişe gittiği zaman gerçekten de kendini gerçekleştirmesine engel olan şeyleri görüyor (ki bunlar da yazıdaki 2.kısma, psikanalitik yere eklemli aslında), ve gelecekte alacağı büyük bir kararı (evliliğini) değiştirerek şimdiye (yeni ilişkiler, bakış açıları vs.) etkiliyor. Yine aynı şekilde, Erhan geçmişini araştırarak hem babasını, hem de kardeşini yakından tanıyarak hayatını değiştiriyor. Ozan geçmişe giderek gelecekte alacağı kararı ve yapacağı birçok hareketi (baba figürünü yıkma, ki bu da oldukça büyük bir konsept) değiştiriyor; Atiye’nin annesi, Mustafa da keza böyle. Yani aslında Zühre’nin bahsettiği gibi bir döngüsellik yok, geçmiş-gelecek gerçekten bağlantılı ama bu bağlantı diyalektik sentez şeklinde ilerleyen bir sistemde gidiyor…</p><p>Bütün bunların hepsinin insanlığın en azından şimdiye kadar bilinen ilk yerleşiminde, Göbeklitepe’de olması da epey havalı yapıyor tabi. Bir yerde baktığımız zaman en azından bugünkü tarihin öne atabildiği ilk “origin”, ve biraz da dini göndermelerle yoğrulduğunda burası insanın ilk “olduğu” yer (aynı zamanda yok olduğu yer de oluyor çünkü olmak dediğimiz şeyin üstünden zaman geçtiği an olmuşluk kaybediliyor-işte ilk günah vs vs çok yönlü şeyleri var). Nemrut’un içindeki mağaradaki o pembe yere bir “origin” muamelesi yapılması da benim fikrimce insanın o ilk “olduğu” yere, yani kendini gerçekleştirerek tanrısal boyuta ulaştığı yeri gösteriyor. Hegel’in düşüncelerine biraz Hristiyan teolojisinden gelen bir mix katmışlar yani: Bilincin zaman içindeki yolculuğu (sentezler içinde yürüyen kendi içinde bir sentez oluyor bilinç de) kendini gerçekleştirmek içindir. Ancak bu, önceden de bahsettiğim gibi epey belirgin bir psikanalitik çerçeve içinde ele alınmış.</p><p>2- Psikanaliz — Lacan</p><p>Bir diğer açıdan baktığımızda Nemrut Dağı ve içindeki mağara Stanislaw Lem’in Solaris romanındaki Okyanus’a epey bir benzettim ben. Daha sonra Tarkovski tarafından filme de çekilen bu romanda (ki biraz değiştiriliyor aslında) uzayın üstündeki bir okyanusu araştırmaya giden bilim adamı Kris Kelvin, bu okyanusun kendi beyninde bastırdığı bazı anıları gerçekleştirdiği ve onu bu anıları (sorun yaşadığı eski sevgilisiyle hikayeleri, onun intiharındaki payı vs.) tekrar yaşadığını fark ediyor. Sonrasındaki araştırmalar sonucunda oradaki diğer bilim adamlarının da benzer süreçlerden geçtiğini öğreniyor. (Tavsiyem olsun çok da güzel bir romandır bu arada bir dipnot olsun).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/267/0*DH218zJXTfHnATfD.jpg" /></figure><p>Yazı iyice uzamasın diye kitaba çok paralel gitmeden kısaca Atiye üstünden gideceğim. Önceki kısımda bahsettiğim kendini gerçekleştirme yolculuğu bu bahsettiğimiz anı jeneratörü görevi gören mağarada oluyor. Peki burada ne fark ediyor Atiye? Kendi karakterini etkileyen 3 ana olayı görüyoruz: 1- İlk cinsel ilişkisinin tecavüz olması (rızası yoktu) 2- Annesinin onu hiç sevmemesi 3- Kardeşinin eve gelişi. Bunları yıllarca bastırarak/görmezden gelerek bugün olduğu kişi oluyor ancak bir şeyler hep “eksik” kalmış ki kendini gerçekleştirememiş: ilk olarak anne sevgisi. Bunu psikolojinin çeşitli dallarında da söylerler bir çocuğun sahip olması gereken ilk sevgi anne sevgisidir diye.</p><p>Bu pek tabii doğrudur, psikanalitik açıdan baktığımız zaman da, özellikle Lacan’ın çerçevesinden, bu tarz eksiklikler, özellikle bebeklik döneminden çıkanlar, insanın bütünleştiremediği bir “lack” oluşturur. Bunu öncekiyle bağlarsak esasında bu eksiklik yüzünden kendini bütünleyemez Atiye. Ve bu “lack”, yine tam olarak, ve yine diyalektik bir şekilde, kendini bulmaya iter, ve hayatında bir şeyleri değiştirmeye yeltenir (lack olmasa desire olmaz, lack ve desire bu iki uçta birbirlerini sürekli sentezler. Çünkü desire edilen her yeni şey, yeni bir lack oluşturur. İnsanın main drive’ı budur).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/820/0*kI2K0BKXRcrWS1f6.jpg" /></figure><p>İkincil unsur nedir? Kardeş. Kardeş aslında “heimlich” (homely, evle bağlantılı, güvenli, tekin) bir olgu olmasına rağmen Atiye’nin örneğinde dışarıdan geldiği için kendi safe space’ini işgal eden, zaten sallantılı gibi duran aile içi ilişkilere bir de “unheimlich” (unhomely, tekinsiz, ev dışı, yabancı olan) karakterin gelmesiyle bu lack daha da derinleşir. Ayrıca bu olayın tahmini olarak Atiye’nin 4–5 yaşlarındayken olması da Lacan’ın çocuk gelişimi teorisindeki Real’la tanışma evresine denk düşer. Çocuk bu aşamada (Lacan dil yoluyla bahseder tabi ki ama dizide böyle bir şey pek yok gibi) real dünyayla tanışır, daha önce duyduğu içi boş tanımlar anlam kazanmaya başlar. (Çocuğun daha önce baba olarak duyduğu şey fiziksel bir görüntü ifade etse de o şekillenir, anlam derinleşir, çocuk dünyayla tanışır yani). Bu da bir yerde aile tanımının içsellikten çok dışsal, güvensiz bir konsepte dönüşmesine sebep olur.</p><p>Üçüncü unsur da cinsellik. Cinselliğin birçok yönden açıklaması olabilir tabi ki özellikle ilk deneyimin tecavüze dayanması travmatik boyuttan açıklanabilir. Ancak biz tema gereği Lacan açısından değerlendirelim: insanın birincil desire’ı recognition’dır: daha doğrusu Hegelci bir gözden de gidersek insanın birincil desire’ı başkasının desire’ı tarafından da recognise edilmektir (Bu da diyalektik bir ilişki oluyor haliyle çünkü x ve y kişileri sürekli bu döngüde gittiği sürece sentez — yani ilişki de denebilir-oluşur). Cinsel ilişki bu yönden de değerlendirilebilir bence. Ancak ne yazık ki Atiye açısından bu recognition consensus etrafında değil zorla oluyor. Bu yüzden de desire’lar bahsettiğimiz şekilde buluşmuyor maalesef. Bu da belki de kafasında oluşturduğu objet petit A’nın (lack’i tamamlayan herhangi bir şey bu obje olabilir) zedelenmesine, dağılmasına sebep olur. Yine bu lack, kendini arayış desire’ına iter.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/810/0*Yjob-i4Xy6MgDgvA.jpg" /></figure><p>Sonuç olarak ikinci kısımda anlattığım 3 ana unsur, dizide de gösterildiği gibi, Atiye’nin kim olduğunu tanıyamamasına, kendini tamamlayamamasına yol açsa da Atiye kendini bulma desire’ıyla bu yolculuğunu en azından bu sezonluk tamamlar.</p><p>Yazının burasına kadar gelmiş olanlar (sanırım uzun oldu biraz belki sonra ikiye bölerim) “ya bunlar dizide olmadı ki” demiş olabilir. Özellikle 2.kısım için evet karakter gelişimlerini görmediğimiz için tam kanıt sunamam, ama bence kendi içinde tutarlı bir hikaye oluyor; ayrıca sanatın bir güzelliği de bence budur çok fazla okumaya açıktır. Ben elimden geldiğince kendi okumamı size aktarmaya çalıştım, ille de bu doğrudur veya yanlıştır demek değildi niyetim. Ana amacım her zaman olduğu gibi entelektüel dünyayla öyle veya böyle içli dışlı olan birinin fırsat buldukça bu tarz şeylerden bahsederek insanlara başka şeyler düşündürtmek, ya da başka perspektifler sunmaktır. Öteki küçük amacım da bu tarz şeyleri bildiğim kadarıyla anlatarak arka anlamlarını anlatmak, ve bu sayede new age saçmalıklarına (özellikle mindfulness: şimdiye odaklan muhabbeti) bir yerden engel olmaktır.</p><p>Umarım keyif almışsınızdır ve bir şeyler keşfetmiş/merak etmişsinizdir.</p><p>Sevgiler,</p><p>Not: Dark Dark dedin o yazılar nedir diyenlere de şuraya 2&#39;sinin de linkini bırakıyorum.</p><ul><li><a href="https://medium.com/@UberKinaye/dark-dizisindeki-alman-felsefesi-1-nietzsche-ve-zaman%C4%B1n-i%CC%87lerlemesi-tarih-ab449a85a129">Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 1- Nietzsche ve Zamanın İlerlemesi — Tarih</a></li><li><a href="https://medium.com/@UberKinaye/dark-dizisindeki-alman-felsefesi-2-hegel-i%CC%87nsanlar-zaman-111663ada040">Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 2- Hegel -İnsanlar-Zaman</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7e0f5373479b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 2- Hegel -İnsanlar-Zaman]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/dark-dizisindeki-alman-felsefesi-2-hegel-i%CC%87nsanlar-zaman-111663ada040?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/111663ada040</guid>
            <category><![CDATA[dark]]></category>
            <category><![CDATA[analysis]]></category>
            <category><![CDATA[philosophy]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 02 Dec 2019 16:35:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-07-05T06:34:56.842Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 2 - Hegel -İnsanlar-Zaman</h3><p>Uzun bir aradan sonra bu serinin ikinci yazısını yazma motivasyonunu ve enerjisini kendimde buluyorum, ziyadesiyle heyecanlıyım bu yüzden. Zira ele alacağım konu felsefedeki en zor insan, Hegel’le ilgili. Ben de dizi odaklı açıklayacağım için o kadar derinlemesine girmeyeceğim; ancak Dark ile ilgili çok önemli bazı şeylere ulaşacağınızı düşünüyorum. Bu sefer de takip etmesi ve anlaması kolay olduğu için yine tematik ilerleyeceğim. Başlamadan önce ilk yazıdan habersiz olarak gelenlere konuyu açmak için şuraya yönlendiriyorum:</p><p><a href="https://medium.com/@UberKinaye/dark-dizisindeki-alman-felsefesi-1-nietzsche-ve-zaman%C4%B1n-i%CC%87lerlemesi-tarih-ab449a85a129">Dark Dizisindeki Alman Felsefesi 1- Nietzsche ve Zamanın İlerlemesi — Tarih</a></p><p><strong>1- Hegel ve İnsanların Tarih’teki Yolculuğu<br></strong>Önceki yazıdan da hatırlayacağınız gibi, Nietzsche’nin zaman ve tarih ilerleyişi anlayışının döngülerin tekrarından oluştuğunu, dizinin de bunu konu edindiğini söylemiştik. Ancak dizi bunu yaparken çetin bir rekabetten, sürekli değişken halde olan iyi-kötü karakter gruplarının bir tarafını da oldukça Hegelian bir yönden ele alıyor; hatta benim kanaatimce biraz da “ti”ye alıyor. Evet, Claudia Tildemann ve (late) Helge Doppler’ın tarafı…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/225/0*dclpvyAusoG0zJm_" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/310/0*MvM2rKDXowHPYJAV" /><figcaption>Aralarındaki benzerlik de tesadüf değil zaten… Hele Helge’nin soyadı hiç değil :)</figcaption></figure><p>Şimdi nedir bu Helge Doppler’in ekibinin (Claudia Tildemann’ın liderliğini çektiği) derdi? Zaman akışındaki bu tuhaflıkları durdurarak zamanın lineer akışını devam ettirmek. Ya da dizide tiye alındığı gibi, böyle bir şeyin olduğunu sanmak. Bunun ne olduğunu anlatmak için Hegel için zamanın ne olduğunu bir anlayalım önce, hatta onu da anlamak için önce diyalektik metodun ne olduğunu anlamamız gerekiyor.</p><p>Hegel’in tüm düşün dünyasının temelini oluşturan, hatta kendinden sonra gelecek Marx gibi düşünürlerin de tüm düşün dünyasının bazını oluşturacak konsept: Diyalektik. Nedir bu diyalektik? Hepimizin hayatında mutlaka bir kere duyduğu tez- anti tez — sentez aşamalarıyla belli konseptleri açıklama metodudur. Nasıl olur bu tez — anti tez — sentez ilişkisi? Bir örnekle açıklamak gerekirse: Yaşamak dediğimiz şey aynı zamanda ölmektir de; bir şey yaparken yaşıyoruz desek de bir yandan da ölüyoruzdur da, işte bu iki zıtlığın bütünleşmesi hayatı oluşturur. Bir örnekle diyalektik metod budur; hayatı, yaşamak ve ölmek kutbunda görüp bunların birleşimiyle anlamak. Meraklısına aşağıda açıklıyorum (direkt atlayadabilirsiniz):</p><p>Aslında tez, anti tez ve sentez herhangi bir mantıksal konseptin anlarıdır, Hegel der ki, herhangi bir mantıksal konseptin anlama zamanı (tez) bir fixlik, stabillik, kesinlik içerir. Ancak bu kesinlik aynı zamanda kendi içinden kaynaklanan bir negation (anti-tez) da içerir, bunun olma aşamasını da self-sublation olarak alır; yani bir şeyin olma anında olan kesinlik, kendi içinde negatifliğini de oluşturur. Bu zıtlık, ilk an’ın içinden çıktığı için aslında ilkinin olduğu gibi korunmasını da sağlasa da, bir destabilizasyon da yaratır (Gördüğünüz gibi diyalektiğin kendisinin içindeki konseptler de çift taraflı ve diyalektik). Üçüncü an’da ise (sentez) bu ilk ikisinin birleşerek bir bütün oluşturmasıdır. 1.an (Tez) asla kaybolmaz, ancak hiçbir zaman tam olarak da anlaşılamayacağı için ve zıtlıklar oluşacağı sürekli farklı ve yeni sentezlere yol açar (düşün dünyası böyle açıklanabilir).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FzLmx7PmKaXKE6ZR-muecA.jpeg" /><figcaption>Özünde baktığınız zaman, benim zannımca Ying Yang’a benzeyen bir konsepttir. Her iyinin içinde kötü; her kötünün içinde iyi vardır. Ve bunlar bir bütünü oluşturur gibi de açıklanabilir. Hangi 2 konsepti ya da zıtlığı aldığınıza göre senteziniz değişecektir.</figcaption></figure><p>Hegel’e göre zaman da böyle diyalektik ilerleyen bir konsepttir. Geçmiş, gelecek’ten bağımsız değildir, ikisi de şimdi’nin etrafında şekillenir. Şimdi dediğimiz şey de diyalektik metodda düşündüğümüzde haliyle sabit değildir, o da sürekli geçmiş ve gelecek’e bağlıdır; bu üç “an” sürekli birbirini takip eder. Bu yüzden de bir stabil şimdi’den bahsetmek Hegel için imkansızdır, çünkü sizin şimdi dediğiniz ya da sandığınız zaman çoktan ilerlemiş bir geçmiş ve gelecek’in içinde şekillendiği için; sonsuz bir sentez olma ilişkisi izleriz. Zaman da, tarih dediğimiz şey de haliyle, bu şekilde ilerler. Peki bu nereye doğru ilerler, bireylere burada ne olur? Yani Nietzsche’de bir döngülerden bahsediyoruz bu okey de, Hegel’de neler oluyor?</p><p>Efendim Hegel’e göre özne de bu diyalektiğin içinde şekillenen, ve bu ilerleyişle kendini gerçekleştiren bir oluşumdur. Hatta şöyle denebilir, özne de zaman da birbirlerine mecburdurlar ve ikisi belli bir zıtlık yaratır; özne sabit (tarihsel) zaman diyalektik olma zıtlığından gelir (ama aslında kendileri de başka diyalektikler sonucu oluşan başka diyalektiklerdir ve başka diyalektik ilişkilere sebep olurlar), zaman öznenin gerçekleştiği ölçüde var olurken özne de (bilinç) zamanla beraber kendini gerçekleştirir. Kendini gerçekleştirme dediğimiz şey de Hegel’e göre belleğin kendini Tanrı olarak gerçekleştirebilme aşamasıdır. İnsan, kendini zamanla oluşturabilir.</p><p><strong>2- Helge Doppler ve diğer Hegelian Ögeler</strong></p><p>Hegel’den şöyle bir, dizinin temaları için fena bahsetmedik gibi düşünüyorum. Şimdi gelelim bunların dizide nasıl vuku bulduğuna ve Helge Doppler karakterine. Öncelikle bir Doppler etkisi tanımı verelim: kısaca dalga özelliği gösteren herhangi bir fiziksel varlığın frekans ve dalga boyu’nun hareketli bir gözlemci tarafından farklı zaman veya konumlarda farklı algılanması olayıdır (Vikipedi’den aldım, ben dizideki düşündüğüm anlamına uygun gördüm. Yanlışsa düzeltirseniz veya bana anlayabileceğim basit bir kaynak önerirseniz sevinirim).</p><p>Aslında bu Doppler soyadı dizideki tüm karakterlere bir enteresanlık katıyor (hareketli gözlemciler, zaman yolculuğu yapanlar, fiziksel varlıkları farklı zamanlarda veya konumlarda farklı algılıyor gerçekten de) ve biraz ilk yazıyı desteklerken, burada bahsettiğim Hegelian anlayışı tiye almaya da destek oluyor. Helge Doppler, ta çocukluğundan beri kendini gerçekleştirmeye çalışan, ancak bir türlü beceremeyen biri. Zaten dizide birilerine bir şekilde bağlı olmayan, nereden geldiği belli olsa da bir şekilde başka bir zamanda başka bir karaktere evrilmemiş bir karakter. Tam olarak Hegelian özne yani…Bütün zaman dilimlerinde Helge Doppler olarak geçiyor, ve kendinin gerçekten de 3 zaman diliminde de farklı kişiler için farklı bir anlamı var: 1953&#39;te utangaç, gerçekleşmemiş bir çocuk; 1986&#39;da Noah’ın ayak işlerini yapan biri; 2019&#39;da da alzaymır olmuş şekilde oradan oraya tik tok tik tok diye dolanan biri. Çocukken yaşadığı o kazanın izinin ömür boyu kendinde kalması da o Helge’nin o ezik halinin onda hep kalacağına dair bir foreshadowing ögesi olarak alınabilir bence.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/900/0*Pnvy8mJKzLknRTJU.jpg" /></figure><p>Peki 1953&#39;te böyle olan Helge ne yapıyor? 2.’de “şeytanın aklına kanıyor” ve Adam’ın işlerini yapmaya başlıyor. Peki bu dizinin Hegelian tanrıya ulaşma (zamanla) dalga geçmesi değilse nedir? Zaman geçtikçe bilincin lineer bir şekilde oraya erişeceğine inanılmasına rağmen, hem zaman lineer bir şekilde ilerlemiyor, hem de adı Helge olan karakter “kötü” oyunlar yapmaya başlıyor. Gerçi yine Hegelian açıdan baktığımız zaman “kötü” diye adlandırdığımız karakter de aslında kendi içinde hem iyiliği hem kötülüğü barındıran; biraz da teolojik açıdan “hem seven hem döven” yaratıcı değil midir? Tanrı’nın varlığının gerçekleşmesi için yine diyalektik bir metodla insanların onu “tanıması” gerektiğini söyler Hegel; Tanrı da böylece kendinin ne kadar mükemmel olduğunu görür. Eğer insanlar bunu yapmazsa, bir yaratıcının da anlamı kalmaz haliyle. Dolayısıyla, Adam’ın yaptığı şey de esasında kendini sürekli yeniden yaratmak için zamanla oynamak.</p><p>Dizinin bu diyalektiği açık açık vermesi de bence çok çok başarılı, zira 2 zamandaki Jonas da bir yerden sonra nereye doğru varolacaklarını biliyolar ve üç karakterin de tüm nedensellemesini takip edebiliyoruz. Bu farklı zamanların olması, başka bir açıdan da büyük bir diyalektik imkan sunuyor aslında izleyiciye. Ayrıca dizide şimdiyi şimdi olarak asla kabul edemediğimiz de bir gerçek, çünkü şimdi diye aldığımız her zaman dilimindeki olay bir şekilde ya geleceğe ya da geçmişe bağlı. Bu üçü de sürekli birbirini etkiliyor haliyle. Neden-sonuç-neden-sonuç-neden-sonuç zincirinde…</p><p>Helge kendi içinde zıtlıklar barındırdığı için 1987&#39;de kendi kendiyle kaza yapıyor, kendi kendini gerçekleştirememe sebebi de kendinin içinde bulunduğu diyalektik ilişkiler. Aynı karakter, 2 “zıt” olduğunu düşündüğümüz kutup için çalışıyor gibi gelirken aslında aynı şeyin iki tarafı olduğunu görüyoruz. Başka bir açıdan da Helge’nin kendini gerçekleştiremiyor, çünkü zaman onun düşündüğü gibi ilerlemiyor. Zaman bilincin tanrısal boyuta ulaşması doğrultusunda lineer ilerlemiyor; zaman bir döngü halinde ilerliyor diyor dizi. Bu yüzden 2019 Helge Doppler’ı ortada tik-tok diye dolanıyor; tarihsel bir karakter, olanları tam hatırlayamıyor. Resmen bilinç, zaman içinde kendini yok ediyor yani. Alzaymır bir adamın farklı zamanlar içinde tik-tok diye dolanması benim fikrimce çok ayan beyan şekilde bu hikayeyi tamamlar nitelikte…</p><p>Kendi bildiklerimi, düşündüklerimi aktarmaya çalıştım, umarım heyecanlandığınız ya da şaşırdığınız bir yerler olmuştur. Devam yazılarında görüşmek dileğiyle, sevgiler,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=111663ada040" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Güzellik Algısı Toplumun mudur? Değilse Kimindir? 1.Bölüm: Toplumlaşmanın Hikayesi]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/g%C3%BCzellik-alg%C4%B1s%C4%B1-toplumun-mudur-de%C4%9Filse-kimindir-1-b%C3%B6l%C3%BCm-toplumla%C5%9Fman%C4%B1n-hikayesi-59ce5ce1ecc?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/59ce5ce1ecc</guid>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[psikoloji]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkce]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 24 Nov 2019 20:43:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-11-25T16:30:04.671Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Malum Black Friday’in haftası başlamadan bazı markalar kendilerine ayrı ayrı indirim günleri yarattı. Hal böyle olunca da sosyal medyada önümüze moda güzellik algısı vs. bir sürü şey düştü. Özellikle son senelerde Victoria’s Secret gibi büyük markaların da body positivity adı altında “toplumun güzellik algıları dışında kalan kadınları” kullanması oldukça takdir topladı, işte “toplumun algısı değişiyor sonunda” gibisinden büyük yerlere de çekildi hatta. Ben de tabii ki Marxian (Marxist değil; Marxian Marx’ı Marx olarak almaktır. Marxizm Marx’ın üstüne kurulan ama haliyle çok değişen, hatta birçok elementinin artık Marx’la bir ilgisinin olmadığı gibi, Leninizm’le de sıklıkla karıştırılan bir ideoloji — beleşe okuyup Marx’ı eleştiren Sazak bey buraya baksa keşke…) tutuma sahip olduğum için bunları okurken ziyadesiyle üzüldüm, derin bir ah çektim…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/652/0*7cqAK6F1WqtHmExZ.jpg" /><figcaption>Teşekkürler Uzmanlar</figcaption></figure><p>Detaylara girmeden önce başlıkta sorduğum soruyu cevaplayayım: Hayır bu algı toplumun değildir; toplum organik bir bütün müdür nasıl kendiliğinden böyle bir algısı olsun toplumun? Ve kaldı ki bu algılar habire değişen bir şey, toplumlar diyelim ki organik bir bütün 80 milyon insan bu kadar hızlı benzer şekilde hareket edebilir mi? Peki diyeceksiniz ki eee o zaman suçlu kim? Tabii ki karbon salınımında zirveyi görürken insanlara plastik kamış kullanmama darlaması yapan şirketler efenim başka kim olabilir ki??</p><p>Yani 2019 yılındayız abi kapitalizm (veya neoliberalizm) mi eleştiricen diye düşünenler oluyor olabilir :( ama yakındığınız birçok şeyin sorumlusu böyle global şirketler arkadaşlar ben ne yapayım? Peki ben bu yazıyı neden yazıyorum? En azından hedef tahtasına doğru oluşumları oturtalım “toplumun güzellik algısı”nı metrobüsteki Ahmet ya da köydeki Ayşe Teyze yapmıyor sonuçta… (Okey muhafazakarlık bu algıyı yürüten bir anlayıştır o da ayrıca eleştirilir ama bu işin ana kaynağı orada değil, demek istediğim bu)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/480/0*wuEVjecqDcw_sSAC.jpg" /><figcaption>Çok çok çok iyi bir belgesel, bu yazıyı okuduktan sonra ilgilenen olursa bunu izlemesini tavsiye ederim.</figcaption></figure><p>Algıya veya bunun nasıl olduğunu anlatmadan önce sosyolojide önceliklendirilen problemlerden biri olan “toplumlaşma” mevzusuna girelim. Zira toplumun ne olduğunu ya da toplumların nasıl oluştuğunu anlamadan herhangi bir şeyin neyden kaynaklı olduğunu anlayamayız. Bunun için de öncelikle moderniteyle beraber toplumların “mass” olma işinden bahsedelim (Yani topluma bir bütünlük atfetmek aslında mass olması. Fransız Devrimi’yle başlayan ve 1800&#39;lerin sonundan falan önce böyle bir masifikasyondan bahsedemeyiz.) Toplumlaşma çok kritik bir olgu, içinde bulunduğumuz dünyanın da ana zincirlerinden biri haliyle. Çünkü bir grup insana bir bütünlük atfettiğiniz zaman insanlar artık bu neyle yapılırsa onun üstünden bir birlik ve güçlenme hissederler. Düşündüğünüz zaman Artvin ve Muğla’da oturan ve birbirlerini hayatları boyunca asla görmeyecek birçok insan Türkiye adı altında birleşebiliyor, epey tuhaf bence. Öte yandan devlet yönetimi açısından bakıldığında yönetimi inanılmaz kolaylaştıran bir durum. Bir yandan köy köy alt kademelere inerken sürekli birilerinin oralara uzun uzun mesafeleri gittiğini düşünün, çok da efektif bir şekilde işleyen bir devlet yapısı olmazdı; öte yandan bugünkü durumda belli araçlar altında birleştirilmiş bir sürü insanı mobilize etmenin ve yönetmenin ne kadar kolay olduğunu düşünün.</p><p>Hangi araçlarla yaratılıyor bu toplumlaşma peki? Öncesinde sosyolojik olarak çok da önemli olmayan, hatta var olmayan araçlar bu dönemde bu grupları bir arada tutmak için ve toplumlaştırmak için kullanılmaya başlanıyor. İlk olarak Dil: Fransa’da bugün konuşulan Fransızca’nın yayılması Napoleon Bonaparte’ın bir politikasıdır, önceden bir sürü farklı Fransızca türü var mesela. Bayrak: Bayrakların da ortaya çıkışı sömürgecilikle bağlantılı çok fazla gemi geçtiği için bayraklaşmaya gidiliyor (Coat of Arms’tan farklı, ordu sembolü değil. Roma İmparatorluğu’nda falan öyle. Bayrakların düz insanlara inmesinin tarihi bu). Milliyetçilik, marşlar, coat of arms’lar vs. ‘den de fark edilebileceği üzere bu araçlar ordu ve savaş temellidir. Bunun önemini 1.Dünya Savaşı’nda da göreceğiz, çünkü tamamen mass olma hali ve sayısal önem dünya çapında ilk kez orada önem kazanıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/637/0*bAuliyouiM8aCZg7.jpg" /></figure><p>Bunlar bir koldan giderken, insanların hayatlarında ne gibi değişiklikler oluyor nasıl vuku buluyor bu değişimler? Sanayi devrimi olduktan sonra, bildiğiniz gibi Avrupa’nın büyük ülkelerinde çok geniş çapta bir şehirleşme yaşandı. Köyde kırda olanlar iş bulma umuduyla şehirlere fabrikalara akın etti. Bu tabi ki kendiliğinden olmadı yani insanlar öyle kolay kolay doğduğu yaşadığı yeri bırakmaz (hele o zaman teknoloji de olmadığı için seyahatin ve uzaklık algısının çok farklı olduğunu tahmin edersiniz). Bunlar devlet politikalarıyla epey bir desteklendi; İngiltere örneğinde mesela 1850 civarında çıkarılan bir kanunla insanlar bildiğiniz zorla köyden kente göç ettirildi. Peki İngiltere’de devlet nasıldı da bunların şirketlerle falan ilgisi ne?</p><p>Şöyle ki, İngiltere’de çok güçlü bir aristokrasi sınıfı var ve devlet kurumları aslında çok büyük ölçüde bu insanların kontrolünde. Fransız Devrimi sonrası ortaya çıkan şişmiş orta sınıfın engellenemez yükselişine karşı (sanayi devrimi altında bulunan birçok şey ya burjuva fonlamasıyla, ya da direkt burjuva eliyle çıkan şeyler zaten) bir şeyler yapmak istiyorlar. Epey politik bir durumdan bahsediyoruz haliyle. Uzun lafın kısası diyebiliriz ki, yerini korumak isteyen bir aristokrasi ve inanılmaz hızla büyüyen, iş yapan, zenginleşen bir burjuva ortaklığı var. Buna ek olarak devlet kademelerinde yükselmeye başlayan bir burjuva sınıfı da var haliyle. Bunları cebe atalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*96LHOJI5MPSJMTDH.jpg" /></figure><p>Hal böyle olunca inanılmaz hızlı büyüyen şehirler bir sürü insanla doluyor. Gettolar ortaya çıktı, korkunç yaşam koşulları altında çalıştırıldı insanlar. İnsanlar çalışıyordu çalışmasına, işler büyüyordu burjuva zenginleşiyordu ancak bu büyümenin karlılığının devam etmesi için bir şekilde tüketici nüfusun artması gerekiyordu. Hızlı nüfus artışına teşviklerin yanında üretim modelleri de geliştirildi tabii ki. Nüfus sayımları da mesela bunlarla bağlantılı bir konsepttir. Hatta daha ilginç bir şey söyleyeyim: Hafta içi — hafta sonu ayrımı da 19.Yüzyılda İngiltere’de ortaya çıkan bir konsept: Bütün gün telef olup tüketime dahil olamayan işçiler de tüketim zincirine dahil ediliyor böylece. Yani zaman bölünümü ve zaman yönetimi burjuva büyümesi doğrultusunda organize ediliyor aslında. Böylece bir sınıf, diğer sınıfın nasıl ve ne zaman ne yaşayacağı konusunda ciddi bir güç elde ediyor.</p><p>Sonuç olarak şunu diyebiliriz ki; önceden birbirinden ayrı ayrı yaşayan ve birbirinden haberi dahi olmayan insanlar çok hızlı bir şekilde bir araya getirildi ve daha önce eşi benzeri görülmemiş büyüklükte şehirler ortaya çıktı. İnsanlar bu şehirlerde benzer durumlarda, benzer zamanlarda benzer şekilde bulundular. Benzer pratiklere sahip oldular, hem zaman olarak hem yaşam tarzı olarak aynı düzenin içinde bulundular. Hiç görmedikleri kadar insan görmeye başladılar ve bu kadar insanla mecburi olarak etkileşime geçmeye başladılar. Büyük bir üretim ve tüketim bütününün içine toplu halde dahil edildiler yani. Bir yandan da teknoloji gelişti ve uzak diyarlar bu insanların ayağına gelmeye başladı.</p><p>Gazetelerin şu etkisinin düşünün: Bir kağıt parçasını elinize alıyorsunuz ve belki haberinizin bile olmadığı yerlerle ilgili bir şeyler okuyorsunuz. Bu eskiden aristokrasilere özgü bir şeyken şimdi burjuvaların eliyle herkese yayılıyor. Bunu belki bugün fark edemiyoruz ancak düşündüğünüz zaman inanılmaz ilginç bir şey, gerçekten de “hayali cemiyet”ler oluyor yani. Dünya küçülüyor, zaman kavramı değişiyor; eskiden uzak olan yerlere artık trenle gidilebiliyor. Bayağı bildiğimiz düz birey için dünya eline alınabilir bir şey oluyor resmen. Lafı geçmişken şöyle bir ek bilgi vereyim: Saatlerin önem kazanması tren yollarıyla ilgili, ticaretin düzenli gitmesi yoluyla insan “zamanın kölesi” olmaya başlıyor. Bir düzen oturuyor çünkü.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*PlDK_aWkvtBBtfj_" /><figcaption>1. Dünya Savaşı, tarih kitaplarında hep ezberletirlerdi ilk kitlesel savaş falan diye ama asla içi açılmazdı biz de anlayamazdık havada kalırdı anlamı. Aslında her şeyin temeliymiş…</figcaption></figure><p>Bu sosyolojik değişimlerin üstüne, tabi ki koca dünya devletlere yetmediği için Franz Ferdinand’ın “bir Sırp milliyetçisi” tarafından Saraybosna’da öldürülmesi vukuatının üstüne yaşanan olayların ardından çıkan 1.Dünya Savaşı, bu massifikasyonun bence en vücut bulmuş halidir. (Liderler savaşın 4–5 günde falan biteceğini düşünüyormuş bu arada ama 4 sene sürdü). Kitlesel savaş diye ezberletilen şey nedir, insanların iyice sayısal şey üzerinden değerlendirilmesidir aslında. Bir istatistiğe dönüşmek, ve zaten güç bela yaşanan bir hayatın üstüne bir de zorunlu olarak “toplumsal değerler” uğruna savaşmak için dünyada adını sanını duymadığın cephelere gönderilmektir. İnsanın insanlığının kalmamaya yüz tutması, total gücün bir bileşeni olarak görülmesinin sanıyorum ki büyük boyuttaki ilk örneği 1.Dünya Savaşıdır.</p><p>Neyse savaş oluyor bitiyor yeni dünya düzeni zaten başlı başına başka bir konu olduğu için o kısmı ikinci kısıma bırakıyorum. Bu yazıdan ne çıkarılır? İnsanın algı olarak genişlemesi ve toplumsal tahayyüle erişmesinin nasıl gerçekleştiği çıkarılır. Ayrıca insanlar “toplumlaşma” halinde benzer pratiklere zaman yönetimi açısından da nasıl oturtuldu, nasıl belli yerlerde belli zamanlarda oldu, belli şekilde yaşadı? Bunların gelişim aşamalarından bahsetmeye çalıştım. Toplum diye ezbere konuştuğumuz şey bu süreçlerden evrilerek ortaya çıkan bir bütün; bir güzellik algısından bahsetmeden önce de şirketlerle/devletlerle insanların bu ilişkiye nasıl girdiğinin tarihini anlatmanın kritik olduğunu düşünüyorum. Neticede bu ilişkiler sonucunda ortaya çıkan bir olgu “toplum”, güzellik algısı da tahmin edeceğiniz gibi bu ilişkilere direkt olarak eklemli.</p><p>(İkinci kısımdan bir spoiler vereyim: hafta içi — hafta sonu gibi bir yaygın konseptleştirme aslında Fordist bir düzen; öncesinde zamanın türlü türlü bölünümleri var ancak bugün kullandığımız hafta içi 5 gün hafta sonu 2 gün konseptinin tamamen yayılması 1920&#39;lerde oluyor. Şirketler halkla ilişkileri ve reklamı keşfedince bunlar nelere yol açıyor? Bu da devam yazısında olacak…)</p><p>Sevgiler,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=59ce5ce1ecc" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Parazit Filminin Analizi — Sol Okuması]]></title>
            <link>https://berkins.medium.com/parazit-filminin-analizi-sol-okumas%C4%B1-3b99cbad12d1?source=rss-39834d94ffb1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3b99cbad12d1</guid>
            <category><![CDATA[cinema]]></category>
            <category><![CDATA[analysis]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkce]]></category>
            <category><![CDATA[parasite-2019]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Berkin S.]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 18 Nov 2019 20:31:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-11-18T21:31:24.186Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Parazit Filminin Analizi — Sol Okuması</h3><p>Parazit son zamanlarda çıkan, oldukça popüler olan ve epey de beğenilen bir film. Hakkında pek olumsuz yoruma rastlamadığım için, hatta 2010&#39;ların en iyi filmleri listesine bile dahil edildiğini gördükten sonra ben de bir izleyeyim dedim. Filmi beğendim. Hatta çok beğendim (tabii ki eleştirilerim var, altta bahsedeceğim) ancak çekilme niyeti ve hedef kitlesi düşünüldüğünde bence gayet güzel bir yapım olmuş. Sosyal bilimsel bir gözde bakıldığında da malzemesi çok; bu yüzden ben de kendi gördüklerimi ve düşündüklerimi aktararak belki okuyanda yeni bir merak oluştururum niyetiyle bu yazıyı yazma kararı aldım. Bence entelektüel dünyayla bi şekilde ilişkisi olan entelektüellerin yapabileceği en iyi şeylerden biri bu tarz fırsatları söylemek istediklerini söyleyecek şekilde değerlendirmektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*0DT7-zq241LhLMh8.jpg" /></figure><p>***Yazıda spoiler içeren yerler olacak bu yüzden izledikten sonra okuyunuz**</p><p>Film 2 birbirine zıt yarıdan oluşuyor. İlk yarısında daha komikli, işçi sınıfına mensup bir ailenin burjuva “umursamazlığından” faydalanarak kendilerine nasıl yer edindiğini görürken, ikinci yarısında tarihten süregelen bazı proletarya-burjuva zıtlığı detaylarından (koku gibi) tırmandırılan bir gerilim ve şiddetlenme işleniyor. İlk kısımdan sosyal bilim açısından çok bir şey yakalayamadım ben, ama varsa öğrenmek de isterim.</p><p>Genel olarak baktığımızda ilk göze çarpan şey işçi sınıfıyla ilgili olan konseptlerin hep aşağıda bulunması. Yani bodrumda yaşamalarından öte, mesela gece evde kaldıktan sonra kaçarken de görülebileceği üzere (selin olduğu gece) epey bir merdiven iniyorlar kendi mahallelerine gitmek için. Bu tabii ki bir tesadüf, ya da “E Seoul öyleymiş ondandır” değil, kasıtlı olarak o zıtlığı ve eşitsizliğin boyutlarını göstermek için konmuş olan bir detay. Hatta o kadar yukarıdan aşağıya doğru indikleri gece tüm mahalleyi sel basıp evlerini kaybetmeleri de “manidar” oluyor. Peki neden manidar?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*nL5959Bf0xd_gk2b" /></figure><p>Yağmur genel olarak sinema analizi literatüründe “temizlenmek, arınmak” sembolünde kullanılır. Sinema bir anlatım biçimi olduğu için, nasıl ki bir kitapta bir detay yok yere verilmiyorsa film çekerken de (yani en azından analize değer filmlerde diyelim) öylesine bir detay konmaz. O yüzden genel olarak bir filmde yağmur falan yağıyorsa, ya melankolik/kasvet bir atmosfer içindir (ki genelde ABD filmlerinde böyledir); ama eğer yağmur filmin içinde bir şeylere sebep oluyorsa olay akışı olarak, arkasında bir sebep aranmalıdır. Hava durumları kuvvetli bir anlatım aracıdır.</p><p>Filmde dikkat ederseniz yağmurun yukarıdan aşağıya doğru yağdığına çok vurgu yapıyor yönetmen, hatta bir yerde çocuk bekliyor, yakın çekim ayakkabılara girerek yağmurun nasıl sel olup da hızla yukarıdan aşağıya doğru aktığını gösteriyor. Burada aslında çok güzel bir “arınma akışı” vs. “pislik akışı” zıtlığı var. Nasıl ki anne öbür gün arabada “iyi oldu temizlendik” derken adam evini kaybettiğini anımsıyorsa; o yağmurun da yukarıdan aşağıya akması, toplum içinde de üst sınıfların bokunun püsürünün alt sınıfların hayatları nasıl etkilediğini gösterir nitelikte. Klozetten lağımın taşması, kızın onun üstünde oturup sigara keyfi yapmaya çalışması da bunun nasıl olağanlaştığının ve günlük hayatlarına sirayet ettiğini gösteriyor.</p><p>Hatta bunun işçi sınıfındaki ana karakterlerimizin burjuva hayatına 1 geceliğine bile olsa dokunabildiği bir gecenin ardından olması da filmde “planların zıt gitmesiyle, gitmemesiyle” açıklansa da aslında daha sol literatürden bu “o sınıftaki insanların planlarının sürekli burjuvaya bağlı olması ve sonsuz bir tek yönlü sömürü girildiği yönüyle de açıklanabilir. Açıklanmalıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*0sNWTusI-tCk6fow" /></figure><p>Peki bu yağmur nelere sebep oluyor? Ailenin bir gecelik keyifleri sırasında evin eski çalışanının/dadının gelmesine ve bu yolla bodrum katında yaşanan olayları öğrenmelerine yol açıyor. Ayrıca evin asıl sahiplerinin kamptan erken dönmesine, ve sınıflar arası ilk toplu sıcak temasa sebep oluyor. Önce ilkinden başlayalım.</p><p>Şimdi mantıksal olarak düşündüğümüz zaman ailenin ev hayatı boyunca oradan gelen gideni fark etmemiş olmaları saçma zaten, belki yazıyı okuyup da filmi beğenmeyenler varsa düz storyline’da böyle bir anlamsızlık gerçekten de var. Ancak, yine tesadüfen ya da aile aşşırı salak oldukları için olmuyor bu. Evin eski sahibinin ünlü bir mimar olmasının özellikle vurgulanması evin şekilli şukullu olduğu için bir açıklama olduğunu düşünenler olmuş olabilir, ancak bu birkaç kez gerçekleşiyor. Öyle labirentsel bir yapıdan inilmesi (oldukça Kafkaesk bir labirent gibi ilk inişleri hatta) ve evin orasına öyle bir yer yapılması da yine sığınak olarak söylense de; bence Engels’in “Urban Life of the Poor” kitabına oldukça kuvvetli bir ithaf var. Hemen açıyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/584/0*ARZv15OK_cYlvazV.jpg" /></figure><p>Engels’in Urban Life of the Poor essayinde, sanayi devrimi sonrasındaki İngiltere şehirlerinde (özellikle Manchester ve Londra haliyle) yaşanan değişimler, gettolaşma, şehir hayatında yaşanan derin eşitsizlik anlatılıyor. Anlatan kişi Engels olduğu için de, tabi ki bu oldukça Marxist bir perspektiften ele alınıyor. Haussmann’ın Paris’i yeniden inşasına da yapılan atıflarla, kısacası şehirler kurulurken bu mimarların nasıl şehirleri burjuva odaklı inşa ettiğini ve nasıl alt sınıf insanları devlet gücüyle (Napoleon III fonlar Paris’in Yeni İnşasını) yeniden belli yerlere yerleştirerek gettolaşmalara yol açtığından bahseder. Engels’in haritalarla da yaptığı sağlamalarda (bugün x bir Avrupa şehrine gittiğinizde de görebileceğiniz gibi) şehir hayatında alt sınıflar, burjuva eliyle öyle yerlere yerleştiriliyor ki burjuva günlük hayatında bu sınıfla asla etkileşime geçmiyor. Görmüyorlar, haberleri bile olmuyor. Sanki işler öyle kendiliğinden hallediliyor da, burjuva bu işlerin nasıl olduğuyla o kadar ilgilenmiyor ki; bu şehirlerin dizaynına bile sirayet ediyor. Böyle bir izole etme çabası, ve kendini koruma çabası ta o zamanlardan beri var. Bugün de zaten burjuva sitelerinin etrafının öyle çevreli güvenlikli vs. olması ta o zamandan beri süregelen bir pratik aslında. Hatta filmdeki o koku detayı, annenin “metroya binen insanlar çok kötü kokuyor” vs. demesi, aslında ne kadar herkeste olabilecek bir şeyin burjuvanın günlük hayatından izole edildiğinin başka bir göstergesi. Yani aynı şehir içinde farklı hayatlar sürülürken, o ev de apayrı hayatların sürdüğü bir şehre evriliyor bir nevi.</p><p>Sonuç olarak, yukarda bir hayat sürerken, alt katta bambaşka hayatların olduğunu görmüş oluyoruz. İki ailenin Park ailesiyle çalışmak için, onlardan para almak için birbiriyle kapışması da, aslında o sömürü düzenine girmek için yapılan pis yarışma, birbirini öldürme seviyesine kadar gelmesi kapitalizmin, kapitalist ilişkilerin insanları nasıl kendi özlerinden uzaklaştırarak; emeğinden başka satacak bir şeyi olmayan proletaryanın bu zor koşullarda ölümle, şiddetle nasıl hayatlarının günlük akışlarında düzenli olarak angaje olduklarını gösteriyor (Altta yaşayan adamın mors alfabesiyle bişeyler anlatmaya çalışırken hala Bay Park’a tapar halde olması, sonra aynısının aile babasının da yapması da bunu gösteriyor).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/477/0*97OWgCx_Q-8xuwT7.jpg" /></figure><p>Doğum günü sırasında yaşanan proleter ayaklanma zaten yeterince sol perspektif bir olay; haber kanallarında “yer yarıldı da adeta içine girdi” demesi de önceki paragrafta bahsettiğim şeye bir delalet. Bu adamlar kayboluyor yani ve kimse farkında olmuyor (adamın içeri kaçış görüntüleri gösterilirken güvenlik kamerasının özellikle gösterilmesi detayı, aslında bunu anlama araçları var, ancak görmüyorlar demeyi sembolize ediyor).</p><p>Aslında demek isteyeceklerim bu kadar, buna ek olarak bir de eleştirimi yazayım. Filmde her şey güzel giderken, bağlanmayan 1–2 detay haricinde, bir anlama gelme ihtimali olan sembollerden ilk olarak göze çarpan o koca anlamsız taş (Min’in öğretmen erkek çocuğa verdiği) var. O taş filmin ana storyline’ından paralel olarak bir yol izliyor. Taş önce geliyor, anlayamıyorlar; evi sel basınca çocuk taşı selden kurtarıyor; sonra o taş kendi “ölüm” aracı oluyor. Daha sonrasında ise sonlara doğru suda bir yere konuyor, tam o çocuğun “çalışıp zengin olup evi geri alma” hayalleri kurduğu sırada. O ne anlama geliyor? Her şeyin yerli yerinde olduğu bir dünya hayali; bir fonksiyonalite atfetme. Böyle sınıf bilinci falan gayet güzel giderken bunun kabullenilmesini de filmin Güney Kore’den çıkmasına bağlıyorum; neticede kapitalizmi oldukça içselleştirmiş bir yer. Eleştirisini de bir yere kadar yapabiliyor maalesef :( .</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/567/0*fnbvneb6dtQDxEEB.jpg" /></figure><p>Yazıyı bir öneriyle bitireyim bu sefer. Bu kadar anlattık, eğer birinde bir ilgi oluşmuşsa ne mutlu bana. Daha iyi, daha yalın, daha realist bir benzer film için 2002 yapımı Güneşli Pazartesiler’i öneririm. Çok vurucu bir filmdir. Bu konseptten bağımsız olarak, ev içinde yaşanan paralel hayatlar gibi enteresan bir konsepti seven, ya da ya acaba bu ayar başka ne vardır diye merak edenler için de 2004 yapımı İspanya filmi olan the Uninvited Guest var, onu da eklemiş olayım.</p><p>Sevgiler,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3b99cbad12d1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>