อาการบางอย่างถ้าพบไว อย่างเรื่องน้ำดี หรือตับอ่อน จะทำให้ดูแลไม่ยาก แต่ถ้ารู้ตัวช้าจะรักษายาก.. บทความนี้มาจากประสบการณ์ของครูในการสังเกตร่างกายตนเอง กับการฟัง การสอบถามผู้ที่มีอาการแล้วให้เขาค่อยๆ หาสาเหตุด้วยตนเอง พบว่าอาการจะแสดงมาต่างกันไป ทำให้พอจะแยกได้ด้วยตนเองได้บ้าง เพื่อทำการฟื้นฟูเบื้องต้นด้วยตัวเอง.. แต่หากเป็นมาก หรือแก้เบื้องต้นไม่หาย ควรไปพบแพทย์เฉพาะทาง เอตรวจอย่างละเอียด

(1) ลมจากกระเพาะอาหาร

อาการ: มีกรดไหลย้อน เรอเปรี้ยว.. เกิดจากตัวกระเพาะอาหารและหูรูดกันน้ำย่อยทำงานไม่ดี กระเพาะหย่อน มักพบในคนไม่ค่อยได้เคลื่อนไหว ไม่ค่อยได้ใช้แรง core body.. หรือ การทำงานที่ไม่ค่อยได้เคลื่อนไหวร่างกาย

การฟื้นแบบอายุรเวท และโยคะ: ให้ฟื้นที่ฐานของพลังงานส่วนนี้คือ ต้องเติมของธาตุร้อน ธาตุไฟ .. อาหารเช่น น้ำขิง น้ำกระชาย จะช่วยให้กระเพาะทำงานดี ขับลมส่วนนี้ได้ ระบบย่อยหยาบจะดีขึ้น.. ฝึกลมปราณแบบมีกำลัง เน้นที่ท้อง หรือท่าโยคะแนววินยาสะ

(2) ลมจากน้ำดี

อาการ: ท้องอืด จุกเน่น แถวชายโครงขวา โดยเฉพาะกินทอด กินมัน แล้วอึดอัดแต่เรอไม่ออก.. กดใต้ชายโครงขวา อาจเจ็บๆ หรือร้าวขึ้นคอ.. คืออาการน้ำดีไม่พอ หรือท่อน้ำดีตัน..

การฟื้นแบบอายุรเวท และโยคะ: ใช้รสชาด ‘ขม’ เติม bile salt หาน้ำจิ้มขมดีวัว ที่คนเหนือทำลาบขม มาเหยาะปรุงอาหารนิด, ภายในแก้ที่การ ลดความเครียด ลด cortisol, เดินอาบแดดยามเช้าหน่อย ลด cortisol ได้ ความเครียดทำให้เป็นภาระตับ ระบบน้ำดีจะอุดตัน.. นอกจากนี้ สมุนไพร — ใบ หรือ ราก แดนดิไลออน ช่วยล้างของเสียที่ตับ ท่อน้ำดี ได้ดี พร้อมทั้งให้ฝึกลมปราณแบบผ่อนคลาย

(3) ลมจากตับอ่อน

อาการ: น้ำหนักลดอย่างรวดเร็ว รู้สึกไม่อยากอาหาร.. ทานไม่มากก็ท้องอืดมีลม, ลองกดใต้ชายโครงซ้ายเจ็บนิดๆ พะอืดพะอม.. รู้สึกเหนื่อยง่าย ไม่มีพลังงาน น่าจะตับอ่อนมีปัญหา.. บวมท้องด้านกลาง แถวๆ เหนือสะดือซ้าย.. คนที่มีปัญหาน้ำดี หรือเครียดง่าย จะส่งให้ฝั่งตับอ่อนทำงานไม่ดีด้วย.. ไม่อยากอาหาร แต่อยากกินของหวาน เพราะดื้อต่ออินซูลิน ต้องการของหวานเพิ่ม.. กินไปแล้วหลับง่าย คือปัญหาตับอ่อน ไปถึงดื้นต่ออินซูลิน

การฟื้นแบบอายุรเวท และโยคะ: การฟื้นฟู — ร่างกายขาด enzyme .. ให้เติมผลไม้ เติมพวกของหมักสมบูรณ์แล้ว เช่น พวกกิมจิ เติมกรดธรรมชาติ อย่างน้ำแช่เลม่อน จะช่วยปรับสมดุล กรด-ด่าง ให้ตับอ่อนอยู่ในภาวะทำงานดีขึ้น.. และแก้ระยะยาวโดยการลดแป้งน้ำตาล และทำ fasting หรือ IF .. ฝึกลมปราณแบบปรับสมดุล อย่างนาดี โสธนา, ฝึกสติแบบรู้สึกตัว

(4) ลมจากลำไส้เล็ก

อาการ: บวมบริเวณท้องด้านล่าง แถวๆ ใต้สะดือ.. กินไฟเบอร์ กินผักไม่ได้ กิน probiotic ยิ่งท้องบวม.. มักเกิดจากกินของที่ย่อยยากก่อนนอน มีอาหารค้างในลำไส้มาก หรือทานอาหารที่อุดตันลำไส้ อย่างของเหนียวๆ พวกกลูเตน จากขนมปังเหนียวนุ่ม จนไปอุดตันลำไส้.. ให้หยุด แป้งขาว แป้งเหนียว แป้งฟู หยุด fiber ก่อน, ลดการทานมื้อเย็นให้ทานไม่มาก..

การฟื้นแบบอายุรเวท และโยคะ: ใช้สมุนไพรมีกลิ่นพวก thyme, rosemary และฝึกลมปราณแบบหยิน แบบชี่กง เน้นลมอูจายีช้าผ่อนคลาย ฝึกแบบ flow สบายๆ

(5) ลมจากลำไส้ใหญ่

อาการ: ถ่ายยาก ท้องผูก มีลมที่มีกลิ่น..

การฟื้นแบบอายุรเวท และโยคะ: การฟื้นฟูจะตรงข้ามลำไส้เล็ก คือต้องเพิ่ม probiotic เพิ่มของช่วยย่อย เข่นโยเกิต คีเฟอร์ กิมจิ.. เพิ่มผักที่มีเมือกๆ ลื่นๆ อย่างผักปลัง ผักกูด มะละกอ.. กาแฟคั่วอ่อน ช่วยให้ลำไส้ขยับตัว ขับของเสียเร็ว พร้อมทั้งฝึกลมปราณส่วนท้อง อย่างหายใจท้องพอง แฟ่บสบายๆ หรือ ใครทำเนาลี กรียาได้ หรือ detox เปิดปลายลำไส้ก็ช่วยได้

ครูโบ๊ต BoBoat YogiLife
13 Sep 22

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

ลมในท้องทั้งห้าส่วน was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

หัวข้อในวันนี้เขียนออกมาในทำนองแบบที่พวก Clickbait เค้าชอบเขียนกัน.. บางคนก็ไม่ชอบ บางคนอ่านแล้วก็ตื่นเต้นดี โดนดักเข้ามาไม่รู้ตัว 55

รู้จักพวก Clickbait มั๊ย? พวกที่เขียนหัวข้อให้น่าค้นหา ให้อยากรู้ ให้คนสนใจ เพื่อดักเพื่อตก ให้คนเข้ามาดู..

แต่จริงๆ แล้ว เราไม่มีเจตนาที่จะตกใครเข้ามาอ่านเรื่องเคล็ดลับสุขภาพดีแบบง่ายๆ อย่างนั้น.. ที่เอามาพูดถึงนี่ เพราะในวันนี้เรื่องการดูแลสุขภาพให้ดีดูเป็นเรื่องยุ่งยาก เยอะแยะ ไปหมด และต้องพึ่งพาสินค้า บริการต่างๆ มากมาย.. ที่ครูเขียนมานี่ มันออกมาจากความตั้งใจว่า ‘อยากให้คนจำหลักการดูแลสุขภาพตัวเองตัวเองได้ง่ายๆ’ ถามเข้าไปในใจว่าต้องให้เขาจำเรื่องไหนได้ คำตอบที่ออกมามันเลยเป็นเรื่องที่จะพูดนี้

วันนี้เลยจะมาพูดเรื่อง.. การที่จะทำให้สุขภาพดีได้ไม่อยากให้มองว่าเป็นเรื่องยาก ถ้าจำเรื่องนี้ได้และรักษาตัวนี้ไว้ได้ส่วนมาก.. เราจะไม่ต้องไปพึ่งพาอาหารเสริม ไม่ต้องไปพึ่งพายา ไปพึ่งพา Superfood หรือไปอ่านหนังสือเยอะๆ ไปเชื่องานวิจัยที่ใช้ภาษา ศัพท์เฉพาะทางยากๆ แต่ก็ยังไม่เห็นจะสุขภาพดีกันสักที :)

ไหนมีใครชอบอ่านงานวิจัยด้านสุขภาพมั้ย? บริโภคงานวิจัยไปแล้วสุขภาพดีมั้ย? อันนี้แซวเล็กน้อยนะ คือไม่ใช่งานวิจัยต่างๆ ไม่มีประโยชน์.. ถึงจะต้องลงทุนใช้เงินกันทดสอบหลายๆ หมื่นล้านต่อปี.. แค่เรื่องสุขภาพนี่แหละนะ.. แต่มันเยอะไปหมด มีศาสตร์นั้น ศาสตร์นี้ กินตัวนั้นตัวนี้ ใช้แสง ใช้ความร้อน ใช้ความเย็น ปรับฮอร์โมน ฯลฯ สุดท้ายมีหลักการไหน ที่เราไม่ต้องไปพึ่งพาเขา เรารู้แล้ว เราเอามาพัฒนาสุขภาพให้ดีด้วยตัวเราเองมั๊ย? พอมันเยอะไปหมดแล้วเราก็จำไม่ได้ ก็ต้องไปพึ่งความรู้ที่คนอื่นยืนยันมาให้ ที่เรียกว่างานวิจัย.. แต่ละเลยการตรวจการฟังร่างกายด้วยตัวของเราเอง

ดังนั้น ในวันนี้เราอยากจะมาพูดถึงเรื่องนี้
เรื่องของสุขภาพ แบบง่ายๆ ไม่ซับซ้อน จำได้ ที่เราจะดูแลได้เองทั้งชีวิต..
พอเข้าใจหลักการแล้ว เอาไปฝึกเอาไปต่อยอดเองได้ทั้งชีวิต
ไม่ได้ Clickbait บทความวันนี้ราคาแพงนะ แต่ให้ฟรีๆ 55
เอ้า มาลองฟังกัน..

สุขภาพไม่ใช่แค่เรื่องร่างกายและอาหาร.. ยังมีมิติอื่นๆ ที่สำคัญกว่า

สุขภาพที่คนส่วนมากเข้าใจ มุ่งเน้นไปที่การหาอาหารดีๆ มาทาน
แต่ในศาสตร์ของโยคะ ชั้นของอาหารเป็นเพียงร่างกายชั้นหนึ่งที่สังเคราะห์ธาตุต่างๆ จากสารอาหารมาเก็บเอาไว้

แต่การที่จะเปลี่ยนอาหารภายนอก เป็นการซ่อมแซม หรือบำรุงรักษาอวัยวะ ระบบต่างๆ ภายในได้นั้น.. จะเห็นว่ายังมีส่วนของพลังงาน หรือตัวปราณ ซึ่งเป็นธาตุลม ธาตุไฟภายนอก ที่ได้มาจากการหายใจ เช่นออกซิเจนที่ไปทำปฎิกิริยาในกระบวนการเคมีในเกือบๆ ทุกกระบวนการแลกเปลี่ยนภายใน..

อีกส่วนหนึ่งของสุขภาพอยู่ภายในเซล ในแต่ละอวัยวะ ไม่ว่าจะสมองก็ดี ตับ ปอด หัวใจ ระบบต่างๆ ก็ดี มีเซลที่มีซอฟ์แวร์ทำหน้าที่ต่างกันไป.. เรากินข้าวไปเซลต่างๆ เหล่านี้เขาก็เรียกหาและปรุงสารอาหารที่ไม่เหมือนกัน ระบบส่วนหนึ่งเป็นการบันทึกที่มีมาอยู่แล้วในพันธุกรรม อีกส่วนหนึ่งของข้อมูลสามารถเปลี่ยนไปได้ตามการตอบสนองต่อภาวะภายนอกและสิ่งเร้าต่างๆ

เช่น เราได้รับความกดดันจากสภาพแวดล้อมการทำงาน ความเครียดที่มาจากการจับจ้องทางความคิดและกระแสประสาท ทำให้ฮอร์โมนต่างๆ หลั่งออกมา เช่นคอร์ติซอล อดินาลีน เป็นต้น จะเห็นว่าส่วนหนึ่งของกระบวนการทางเคมีเกิดจากการตอบสนองของความฉลาดในตัวเราต่อเรื่องต่างๆ.. สมมุติว่าเกิดวิกฤติเศรษฐกิจ คนไม่มีเงิน ของราคาแพง.. คนกลุ่มหนึ่งเครียดมากจนป่วย แต่คนอีกกลุ่มหนึ่งมองเห็นความเครียดของตัวเอง และประคองรักษาความสบายของอารมณ์ไว้ได้.. ถามว่าสองกลุ่มนี้สุขภาพจะต่างกันไหม? ย่อมต้องต่างกันแน่นอน เพราะอันนี้เป็นเรื่องของ Intellect หรือสติปัญญาภายใน ที่ส่งผลต่อระบบเคมีของสุขภาพเรา.. จากตัวอย่างง่ายๆ นี้แสดงว่า ใครเป็นคนผลิตสุขภาพที่ดีหรือแย่? การตอบสนองของตัวเราใช่ไหม? ดังนั้นโรงงานสุขภาพอีกส่วนหนึ่งอยู่ที่ศักยภาพในการตอบสนองของตัวเราต่อพลังงานภายนอกนั่นเอง ที่จะส่งผลต่อเซลและระบบต่างๆ

~อยากให้พวกเราเข้าใจกันว่า.. ร่างกายของเรานี่ สุขภาพของเรานี่ ถูกผลิตมาจากภายในไม่ใช่ภายนอก..~ แต่ละคนกินอาหารแบบเดียวกัน หายใจได้เหมือนกัน อยู่ในสภาพแวดล้อมคล้ายๆ กัน.. แต่สุขภาพดีไม่เท่ากัน อารมณ์ดีต่างกันไป ใครเป็นคนผลิต? ภายในตัวเราใช่ไหม?

ดังนั้นการที่เราเอาระบบสุขภาพทั้งหมดไปอยู่ที่อาหารการกิน อาหารเสริม ยา เคมี หรือการรักษาด้วยสินค้าและบริการต่างๆ จึงเป็นการมองข้าม ความสามารถในการผลิตภายใน อันประกอบไปด้วย การจัดการระบบพลังงานและลมหายใจ อย่างที่เรามาฝึกลมหายใจกันนี่.. และความฉลาดทางอารมณ์และการตอบสนองต่อความรู้สึก ที่จะส่งผลต่อสุขภาพในระบบอวัยวะ, ระบบภูมิ, และการฟื้นฟูระดับเซลอีกจำนวนมาก ที่อาหารการกินก็ช่วยรักษาได้ไม่ทั่วถึง

การตรวจสุขภาพร่างกายด้วยตนเอง

ทุกวันนี้เราพึ่งพามืออาชีพมาก เพราะเราคิดว่าเขามีความรู้มากกว่า มีคำศัพท์ มีเครื่องมือตรวจวัด มีห้องแลปและเทคโนโลยีที่ทันสมัยกว่า.. อย่างเร็วๆ นี้ เรื่องคุณแม่ที่ไปตรวจสุขภาพ และทำ MRI ต่างๆ กระดูกคอมันก็เสื่อมเห็นภาพชัดเจนว่าข้อไหนๆ ไปทับเส้นประสาท แล้วมันปวดลามไปตรงจุดไหนบ้าง.. ซึ่งมันก็มีประโยชน์เราก็ไม่ได้ต่อต้านอะไร แนะนำเสียอีกอย่างคุณแม่เราก็พาไปตรวจจะได้เห็นภาพและฟังความเห็นของคุณหมอต่างๆ.. แต่ในฐานะของครูสอนโยคะ สอนลมหายใจ พอเราพาคุณแม่ลองตรวจร่างกายด้วยตนเอง.. อย่างลองพับตัวลงช้าๆ หายใจออกคุณแม่จะเห็นแล้วว่ามันตึงตรงไหนบ้าง เพราะเส้นเอ็น เส้นประสาท เส้นลม ตั้งแต่ส้นเท้ามันร้อยกันไปมาไปจนถึงศรีษะ.. พอเริ่มขยับสรีระต่างๆ ช้าๆ ประกอบกับลมหายใจ ตัวผู้ฝึกเองจะเริ่มได้ฟัง.. สี่งที่ร่างกายเข้ามีความทุกข์อยู่แต่ปกติเราละเลยที่จะใส่ใจทันที

อย่างสัปดาห์ก่อน คุณแม่แอบไปทำงานมามาก ตอนแรกที่ถามว่าวันนี้เป็นยังไงบ้าง.. ก็ตอบว่าปกติดี แต่จริงๆ ครูแอบเห็นหมดตั้งแต่น้ำหนักและความสบายของลมหายใจแล้วว่าไม่ค่อยดี.. พอมองไปที่บ่า ที่สะบัก เราเอาสามนิ้วคลำไปทีเดียวเราก็รู้แล้วว่าแอบไปทำอะไรมาบ้าง.. คือร่างกายมันไม่โกหกนะ บางทีเจ้าตัวไม่รู้ อยู่กับความเคยชินมานาน คิดว่าไม่เป็นไรแต่มันฟ้องออกมาที่กล้ามเนื้อมันเริ่มหดตัว แข็งๆ ปูดๆ รัดไว้ตามจุดต่างๆ แล้ว.. อย่างหมอนวดเขาก็จะมองตรงนี้ออก.. ทีนี้พอให้ค่อยๆ ทำท่าโยคะ เอียง บิด สรีระ ข้อต่อต่างๆ ช้าๆ ดู.. คุณแม่ก็จะรู้ทันทีว่า อ้อนี่ตรงนี้ร้าวขึ้นคอ.. ตรงนี้ปวดลงสะบัก ลงแขน ลงปลายนิ้วมือ.. มันตรวจได้ละเอียดมาก และหลังการฝึกก็จะรู้ว่าความโล่งเบาเมื่อเทียบกับก่อนการฝึกโยคะ ฝึกหายใจมันต่างกันแค่ไหนบ้าง.. และจากประสบการณ์ที่ครูบำบัดดูแลเคสเหล่านี้มา เราก็ใช้แค่ท่าง่ายๆ คู่กับลมหายใจสบายๆ แค่นี้แหละ แค่ไม่กี่สิบนาที Contraction หรือจุดที่มันหดรัดตัว จุดที่พังพืดมันเริ่มทำงานเกิน จนไปดันเส้นประสาท มันก็จะอ่อนนุ่มลงทันที อันนี้มันไม่ต้องคิด หมอกายภาพ หมอนวดไทย หรือหมอฝังเข็ม หรือครูโยคะที่ได้ทำงานกับคนป่วยแบบนี้จะเข้าใจทันที แค่เราช่วยเขาคลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าได้คลายไปถึงระบบลมหายใจด้วยแล้ว หรือคลายไปถึงระบบเส้นประสาท.. การฟื้นฟูมันจะเร็วมาก.. มีเคสหมออาสาท่านหนึ่ง ที่ไปรักษาน้องที่ป่วยเป็นกล้ามเนื้ออ่อนแรง จนนอนติดเตียงน้ำลายไหลแล้ว ด้วยใจที่เมตตาและคุณหมอใช้การคลายด้วยวิชาตอกเส้นเอาเสียงเบาๆ ไปคลายเส้นประสาท.. ผ่านไปไม่กี่เดือน เคสแบบที่เขาว่ากันว่ารักษาไม่ได้แล้ว ทุกวันนี้น้องกระโดดโลดเต้นได้ อันนี้ครูเคยเห็นวีดีโอ กับเคยสัมภาษณ์มากับตัว เอาไว้โอกาสหน้าจะเล่าให้ฟังมากขึ้น

อันนี้เป็นเรื่องของ ระบบกล้ามเนื้อ และระบบกระดูก ที่สัมพันธ์กับระบบประสาท ที่เป็นชั้นร่างกายที่พื้นๆ มาก ระบบพวกนี้การฝึกโยคะอาสนะง่ายๆ คู่กับลมหายใจ ฟื้นฟูได้แน่นอน และที่สำคัญคือเราอยากให้มองว่าทุกคนมีเครื่องมือในการตรวจเช็คและบำบัดรักษาตัวเองได้ ทำได้ทุกวัน โดยที่ไม่ต้องรออาการหนักแล้วเอาร่างแหลกๆ ไปให้โรงพยาบาลหรือคุณหมอเข้ารักษา.. แค่ปรับสรีระให้สบาย ปรับลมหายใจให้สบาย เท่านี้เองง่ายไหม?

สบายๆ ไม่เหมือนกับ ความผ่อนคลาย

ในเวลาสอนโยคะ เวลาที่ครูสังเกตเห็นหน้าเครียดๆ หน้าอึดอัดๆ แบบมีความพยายามเต็มที่ในการฝึก.. แบบความตั้งใจมันล้นเกินออกมาทางสีหน้าน่ะ 55 ครูก็จะบอกให้หายใจออกยาวๆ บอกให้ผ่อนคลาย.. อันนี้คือความผ่อนคลาย คือให้คลายพลังงานลง ลดความตั้งใจหน่อย เป็นการช่วยเขาหาจุดสมดุล

ส่วนความสบายๆ คือภาวะที่
‘ไม่ได้มีความต้องการ’
‘ไม่ได้รู้สึกทุกข์ร้อนอะไร’
‘ไม่ได้รีบเร่งอะไร’

แต่มันมีพลังงานของมันนะ มีสติอยู่ไม่ใช่ว่าเคลิ้มๆ ไปขาดสติ.. ถ้าหยิบภาษามาใส่ ความสบายๆ เทียบเป็นอังกฤษ ก็ประมาณ I feel ‘at ease’. I feel comfortable. มันไม่ได้ต้องปรับจูนอะไรมากแล้ว การตอบสนองมันพอดีอยู่พอประมาณ.. คำว่าพอดีนี่คือปัจจุบัน มันไม่หยุด มันเคลื่อนตัวไปเรื่อยๆ.. เวลาเราทำงานในความสบายๆ คือเราตอบสนองต่อความกดดันต่างๆ ด้วยความไม่ทุกข์ร้อนอะไร.. ตรงนี้เป็นความสามารถที่ต้องฝึกนะ เพราะแต่ละคนจะมีศักยภาพในการรักษาความสบายได้ไม่เท่ากัน บางคนนี่ปรี๊ดง่ายมาแต่เกิดเลย บางคนก็ทนมากกกแต่หาความสบายไม่เจอเลย.. เมื่อพบอารมณ์ที่สบายๆ แล้วตัวรูปที่ปรากฎมันจะปราณีตขึ้น มีความเบา มีความคล่องตัว มีความสดชื่น มีความแจ่มใส.. อันนี้สังเกตไหมว่าคำศัพท์มันเป็นเชิงพลังงาน พลังงานมันสร้างรูปออกมาอีกที สร้างบุคคลิกออกมาทีหลัง.. ตอนเด็กๆ ครูไปเชียงใหม่ เขาจะชอบเปิดเพลง ต่อนยอน ต๊ะ ต่อนย๊อนน ฯลฯ นี่เคยฟังไหม แล้วเขาจะมีจังหวะเต้นรำไปด้วย.. อารมณ์ที่แสดงออก ประเพณีที่แสดงออกมา มันเป็นการพัฒนาของสังคมที่มีสุขภาวะที่ดี มันแสดงออกมาในรูป ในการเคลื่อนไหว ในจังหวะดนตรีต่างๆ อันนี้คือสังคมที่มีความสบายๆ.. หลังๆ เห็นน้องลงก็แอบน่าเสียดาย เราทิ้งพลังงานที่ดี ไปเอาพลังงานที่รีบเร่ง ที่ดิ้นรน มาแทน การเอาตัวรอดมันเป็นพลังงานที่คับแคบกว่า แต่ห้ามไม่ได้ มันเป็นไปตามยุคสมัย ตามกระแสสมมุติของเงิน

เมื่อพวกเราเริ่มต้นอะไรด้วยความสบาย และรักษาอารมณ์สบายๆ ไว้ได้เป็นส่วนมากของเวลา สิ่งที่จะเกิดขึ้นคือเราจะไปเปิดช่องว่างในระดับพลังงาน เคยได้ยินคำว่า Space ไหม.. Spacious คือความกว้างขวาง เมื่อเราเป็นคนมีพลังงานที่เปิดกว้าง เราก็จะรับของใหม่ได้มากขึ้น ของเสียในระบบก็จะเจือจางลง วิธีนี้มันเลยเป็นวิธีที่ฉลาดคือแทนที่จะไปยุ่งกับแก้วใบเดิม เราอัพไซส์แก้วซะเลย เมื่อสบายๆ แล้วอะไรมันก็จะคล่องตัวไปหมด.. เอ เจอความทุกข์ความเครียดเท่าๆ เดิม แต่การตอบสนองเราเปลี่ยนไป.. พอมาฝึกโยคะ เอ๊ะ ท่านี้มันยาก แต่พอความสบายมันมาอยู่ในลมหายใจได้ ร่างกายมันขยับไปเพิ่มได้แฮะ เข้าท่ายากได้ลึกขึ้น.. พอมาที่สุขภาพเมื่อเราสบายๆ แล้ว พวกเส้นประสาทที่มันตึงๆ มันก็คลาย กล้ามเนื้อที่มันปูดมันบล็อกตามจุดต่างๆ มันก็คลายตัวลง.. เอาแค่ระดับแค่นี้นะ เราจะรู้สึกขอบคุณตัวเองแล้ว เราจะรู้สึกมีความสุขแล้ว.. บางคนฝึกโยคะอยู่หาจุดนี้ได้ ร้องไห้เลย.. คือมันไม่รู้ว่าที่ผ่านมาเขาแบกรับความทุกข์ แล้วมันสะสมเข้ามาอยู่ในร่างกายแค่ไหน.. เขาไม่เคยสำรวจมัน.. พอคลายให้ร่างกายเขาได้ น้ำตามันก็ไหลออกมา.. สมัยฝึกโยคะแรกๆ ครูฝึกไปๆ ก็จะเจอแบบนี้บ่อย จุดที่ร่างกายเรารู้สึกขอบคุณตัวเอง ที่เอาตัวเองมาฝึก มาฟัง ร่างกายเค้าสื่อสารได้นะ ทางความรู้สึกไง แต่พวกเรามัวแต่อยู่ในโลกของสมองของความคิด ละเลยตรงนี้ไปมาก.. ฟังดูเหมือนเว่อร์ ของแบบนี้ต้องเอาตัวเองมาเป็นพยาน อย่าพึ่งเชื่อครูมาก

Factory Reset กับ การเข้าอู่ซ่อม

ครูขอกลับมาที่ทฤษฎีโยคะศาสตร์เล็กน้อย จำได้ไหมในบทความที่แล้วเรื่อง ชั้นต่างๆ ของกาย.. เราจะมีชั้นของข้อมูล หรือ Manomaya Kosha ในกายชั้นนี้เขาจำแนกรวมไว้หมดตั้งแต่พวกรหัสพันธุกรรมต่างๆ และฟังก์ชั่นของระบบของอวัยวะต่างๆ ว่าเซลแบบนี้ทำงานหน้าที่นี้ มีการตอบสนองแบบนี้.. เหมือนคอมพิวเตอร์ที่มีระบบต่างๆ เยอะแยะเลย แต่มันทำงานประสานกัน เพื่อให้ชีวิตขับเคลื่อนไปได้ โดยอาศัยพลังงานจากภายนอกคืออาหารและลมหายใจ.. เวลาคนป่วยสุขภาพไม่ดี ส่วนมากมักคิดกันแต่เรื่องอาหารเทพๆ ซึ่งนั่นก็ช่วย, ส่วนเรื่องยา เรื่องสมุนไพร นี่ไปทำหน้าที่บางอย่าง เพื่อให้ร่างกายหาสมดุลและฟื้นตัวเองได้ นี่ก็ช่วยแต่ก็ต้องอาศัยหมอหรือคนที่เขามีความรู้เรื่องระบบและสารนั้นๆ ว่าทำงานกับเซลอย่างไร,.. หรืออย่างเรื่องลมปราณ ลมหายใจที่พวกเรามาฝึกกันนี่อยู่ มันก็ช่วยปรับระบบให้อยู่ในสมดุลได้ดีมาก เพราะลมหายใจมันเป็นอาหารที่เรากินเยอะที่สุดนะ เคยรู้กันบ้างไหม? และมันฟรีด้วย ถ้ารู้จักใข้มันก็สามารถปรุงเป็นยาขึ้นมาได้.. แต่อันนี้ต้องมาเรียน มาฝึกกัน

การรักษาสุขภาพแบบนี้เหมือนกับการเข้าอู่ซ่อมรถ ถ้าเราพังแล้วไปหาหมอคืออันนี้ไปซ่อมไปเปลี่ยนอะไร ไปปะผุ อะไรก็ว่าไป.. แต่ถ้าเราฝึกโยคะ ฝึกลมหายใจ อันนี้เหมือนกับเราหมั่นล้างรถ หมั่นตรวจเช็คสภาพรถ ได้ด้วยตัวเอง เราทำงานกับตัวเองนี่มันจะละเอียดมาก ใช้ความรู้สึกจากระบบประสาทนี่แหละนะ ไล่ไปๆ มันไม่ได้แพ้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์หลอก

แต่อยากพูดเพิ่มอีกเรื่องของวันนี้คือเรื่องของการบำบัดความเจ็บป่วยด้วยการ Factory Reset.. คือเรื่องนี้ฟังเอาไว้สนุกๆ ละกัน แต่ก่อนเราไม่เคยเห็นกับตาก็ยังไม่เชื่อเหมือนกัน.. แต่พอได้มาอยู่ในศาสตร์แบบนี้ทำให้ครูเริ่มได้เจอคนมาก หมอไทย หมอจีน หมออาสา ทิเบต อินเดีย หมอเทวดาต่างๆ.. มีครั้งนึงเจอคนต่างชาติฝึกทางทิเบตมา เขาบอกเขาอ่านคลื่นได้ เขาแม่นนะคือใครป่วยอะไรเขาทักได้เลย ถูกเป๊ะๆ แล้วเขาก็เล่าเปิดภาพเปิดวีดีโอที่เขาไปรักษาคนเป็นมะเร็ง เขาบอกเขาใช้วิธีจูนคลื่นความถี่ให้ตรงกัน แล้วขอให้มะเร็งหายไป.. อะไรแบบนี้ ครั้งสองครั้งมะเร็งก็หายไป มีภาพมีเสียงยืนยัน ก็ไม่รู้ว่าหลอกรึเปล่า แต่ได้ดูมาแบบนี้ 55

คือในระบบร่างกายของเรา ระบบต่างๆ มันมีข้อมูลชุดเดิมอยู่ แต่ด้วยการใข้ชีวิตของเรา เราสะสมร่างกายใหม่ขึ้นมา จากอาหารบ้าง จากความเครียดบ้าง จากความคิดบ้าง.. เวลาที่พลังงานใหม่ที่ใส่เข้ามามันไม่ค่อยดี สิ่งที่สะสมเข้ามาในร่างกายมันก็จะเริ่มเอามาสร้างเป็นของที่ไม่ดี โปรแกรมที่เราเขียนใหม่ขึ้นมามันไปทับกับชุดเดิมแล้วทำร้ายระบบเดิม อย่างโดนไวรัสก็ทำงานอยู่ในชั้นข้อมูลพวกนี้นะ เกิดเป็นความเจ็บป่วยต่างๆ อันนี้เขากำลังบอกความจริงเราอยู่.. ทีนี้ถ้าเราเราเคยฝึกโยคะมา หรือบางท่านปฎิบัติสมาธิแบบนี้มา จะทราบว่า ณ. จุดหนึ่งที่เราสงบ ว่าง จากความคิด และกระแสประสาท คือมันมีอยู่แต่น้อยมาก เหมือนเรานอนหลับลึกแต่ยังมีสติอยู่ ตรงนี้มันเป็นภาวะ ‘ว่าง’ คือไม่ใข่ละกิเลส บรรลุธรรมอะไรหลอก แต่ว่าเราไปแตะมิติของความว่าง ความกว้างขวางได้.. จุดนี้ถ้าอาศัยสติ เอามาอยู่ที่ร่างกาย ข้อมูลต่างๆ มันจะถูก Factory Reset เข้าสู่ภาวะปกติได้อีกครั้ง อย่างกับปาฎิหารย์.. คือในภาวะความว่างเนี่ย พวกการทำงานของกระแสประสาทต่างๆ มันจะสงบลง พวกของเสียต่างๆ มันคือการสะสมนะ เราสะสมเข้ามาในเซล เราสร้างขึ้นผิดรูป เราโดนไวรัสโดนข้อมูลที่มันผิดพลาดมา.. พออยู่ในภาวะแบบนี้ได้มันจะทิ้งออกไปหมด.. เหลือไว้แค่ของเดิมๆ ข้อมูลเดิมเค้ามีมา มันเลยเหมือนกลับไปเป็นเด็กอีกครั้ง.. อันนี้สำหรับพวกคนฝึกมามาก พวกฤาษี โยคี พระหลายๆ ท่านก็ทำแบบนี้ได้ เป็นวิธีฟื้นสุขภาพของตัวเอง เวลาอยู่ป่า อยู่คนเดียว.. แต่อยากนำมากล่าวถึง เพราะแบบนี้ก็มีอยู่

แต่อย่างพวกเราอยู่กับความวุ่นวายใช่ไหม มีโซเชียลมีเดียทำสงครามกับสติอยู่ตลอดเวลา.. จะให้ทำแบบนั้นก็คงจะสอนกันยาก.. ครูมานั่งพิจารณา ก็เห็นว่ามีวิธีสำหรับคนธรรมดาๆ อย่างพวกเราอยู่ นั่นก็คือเรื่องนี้ เรื่อง ‘ความสบายๆ’

ความสบาย กับการบำบัดฟื้นฟูสุขภาพ..

Muscular Comfort, Skeleton Comfort, Organ Comfort, Prana Comfort, Neuron Comfort, Emotional Comfort

พวกเราคิดว่าเราต้องสุขภาพดีก่อนเราถึงสบาย หรือว่า เราต้องสบายๆ ก่อนเราถึงจะสุขภาพดี?

จริงๆ อะไรเกิดก่อนเกิดหลังก็ได้ มันสัมพันธ์กัน.. อย่างที่พูดไปด้านบน ความสบายๆ นี่มันเป็นภาวะทางอารมณ์นะ เป็นความสามารถที่ฝึกได้ และเมื่อรักษาไว้ได้แล้ว หรือมีสติคอยรักษามันไว้แล้ว ภาวะนี้เป็นพลังงานที่จะไปเหนี่ยวนำระบบต่างๆ ให้มีสุขภาพดีได้ด้วย..

วันนี้ครูจำแนกเรื่องความสบายๆ นี่ออกมาเป็นหมวดต่างๆ เพื่อให้พวกเราได้สังเกต ระบบต่างๆ ได้ถูกเวลาที่เราฝึกโยคะ ฝึกลมหายใจที่จะดูแลสุขภาพของตนเอง..

สบายๆ ทั้ง 4

1. สบายท้อง

ชั้นที่พื้นฐานที่สุดของกายคืออาหาร เราต้องกินเพื่อที่จะมีพลังงานใช่ไหม แต่หลังๆ วิทยาศาสตร์ก็ออกมายืนยันมากมายแล้วว่า การอดอาหารบ้าง อย่างการทำ Fasting การทำ IF แบบที่พระหรือฤาษีทำกันมานานแล้ว เป็นการสร้างช่วงเวลาที่ระบบท้องไส้ของเราให้มีเวลาพัก เวลาที่เขาสบายๆ สิ่งที่เกิดขึ้นมีเยอะแยะไปหมด อย่างหนึ่งคือร่างกายจะเริ่มใช้ของสะสมพวกของที่พอกตามตับ ตามอวัยวะนี่แหละจะค่อยๆ ถูกดึงออกมา เขาจะกำจัดส่วนเกินก่อน.. การอดอาหารบางช่วงเวลานี่จึงเหมาะมากกับคนยุคนี้ เพราะเป็นยุคที่เรามีกินกันจนล้น หากินง่ายเกิน กดแอพมันก็มา ก็กดกันอยู่ทั้งวัน 55

สำหรับคนที่ไม่ชอบอด ครูอยากให้หลักจำ หลักสังเกต ในการรับประทานอาหารก็คือ อาหารแบบไหน, อาหารปริมาณสักเท่าไหร่ ที่เรากินไปแล้วเรายังรู้สึก “สบายๆ ท้อง” ได้อยู่ แบบที่ญี่ปุ่นเค้าบอกกินแล้วยังไม่ถึงกับอิ่มมากนั่นแหละคือปริมาณที่เหมาะสม และสัดส่วนอาหารที่ทานไปแล้วไม่หนักไม่ง่วงซึมเกิน ทานไปแล้วไม่สร้างก๊าซในท้องให้อึดอัด ไม่ทานไปแล้วร่างกายร้อนกระสับกระส่ายเกิน ให้คอยสังเกตหลังทางไปอีกสัก 1–4 ชั่วโมง ตัวความรู้สึก ตัวสติเรานี่แหละคุณหมอ.. คอยสังเกตว่า อันนี้กินแล้วง่วง.. ทำงานไม่ไหวเลย แปลว่าไม่ดีแล้วนะ อาหารมากินความสบายๆ ของเราซะแล้ว.. อันนี้กินไปแล้วตดเยอะเลย อันนี้ก็ไม่ดี อย่ามาอยู่ใกล้ๆ กัน.. แบบนี้ง่ายไหม? จริงๆ มีเรื่องอาหารที่ดีต่อลมปราณด้วยนะ กินไปแล้วเป็น Positive Pranic Food, Negative Pranic Food แต่เดี๋ยวยกไว้บทความอื่นๆ บ้าง เดี๋ยวจะยาวจนเกินไป

แค่สบายตัวแรก คือสบายท้อง เรารักษาไว้ได้ เชื่อไหมว่า โรคกว่า 80% พวกโรคเรื้อรังไม่ติดต่อเนี่ย มันจะหายไปเอง พวกเราทุกข์กันมากจากสังคมนิยมบริโภคในวันนี้ ใครฝึกโยคะถึงจุดนึงมันจะกินน้อย ไม่ได้อยากกินเยอะ เพราะแค่กินลมหายใจมันก็อิ่มแล้ว มันได้พลังงานส่วนมากแล้ว ระบบประสาทนี่ตื่นตัวแล้ว กินเพิ่มเอานิดหน่อยให้มีกำลัง สุขภาพก็จะดี ใข้ทรัพยากรโลกเท่าที่จำเป็น เห็นไหมว่ามันลดค่าอาหารลงได้ด้วยในยุคเศรษฐกิจไม่ดี

2. สบายกาย

ครูแบ่งเป็น สบายกล้ามเนื้อ สบายกระดูก และ สบายอวัยวะ
เรื่องนี้สัมพันธ์กับการฝึกโยคะแบบอาสนะโดยตรง ไม่ว่าจะ Hatha Yoga ก็ดี Vinyasa Yoga ก็ดี หรือศาสตร์ในการบำบัดรักษาอย่างการนวดแผนไทย การจัดกระดูก การตอกเส้น ต่างๆ นี่เรากำลังทำงานเพื่อสร้างความสบายในชั้นร่างกายชั้นนี้..

อย่างออฟฟิตซินโดรมนี่เจ็บป่วยกันทั้งเมือง เป็นยุคของการทำงานโดยใช้สรีระไม่เหมาะนะ นั่งไม่เป็น จนไหล่มันยึด.. ทุกคนที่พบเจอมาคือกล้ามเนื้อตรงบ่า ตรงสะบักมันจะมีจุดที่ปูดเป็นก้อนๆ อย่างถนัดขวาก็เป็นฝั่งขวา.. พอตรงนั้นมันเป็นก้อนๆ มันไปดึงเส้นเอ็นตรงคอนะ คอมันจะค่อยๆ ยื่นออกมาข้างหน้า ยิ่งคนสายตาสั้นชอบยื่นหน้ามองจอแล้วมันจะยิ่งหนัก.. พอคอยื่นออกมาด้วยแล้ว ศรีษะเรามันมีน้ำหนักนะ เคยเรียนฟิสิกส์ไหมเหมือนเราวางกระโหลกศรีษะบนคานยื่น มันเกิดแรงหมุนลงไปในกระดูกคอข้อต่างๆ ไอตัวแรงกดนี่แหละที่มันทำให้พวกกล้ามเนื้อรอบคอ พวกพังพืดมันเริ่มมาทำงานช่วยในการรับน้ำหนัก.. จนมันไปบี้ทับเส้นประสาทด้านหลังก้านคอ.. พอถึงจุดนี้ มันก็เกิดอาการปวดลาม เขาเรียกว่า Referred Pain ไปสามจุดหลัก ไปที่กระบอกตาไปขมับเป็นไมเกรน, ไปที่สะบักก็จะปวดบ่าไหล่รอบสะบักเลย.. และข้อล่างๆ ถ้าเสียรูปมันจะไปลงปลายนิ้วมือ เป็นโรคนิ้วชา.. เวลาเราไปนวดก็ช่วยได้นะ แต่มันอยู่ได้ไม่นาน สมัยก่อนที่ครูจะฝึกโยคะก็เป็นโรคนี้ทุกวันเราเข้าใจดีเพราะเราทำงานคอมพ์หนักวันละ 10–16 ชั่วโมง.. อาการแบบนี้หลังๆ เราเจอมากก็ให้ฝึกโยคะมันจะมีชุดท่าที่เหมาะในการคลายคอ บ่า ไหล่ พอทำประกอบลมหายใจแล้ว.. ความสบายมันเกิดขึ้น ตัวกระแสประสาทที่มันเคยทำงานบริเวณนั้นๆ ได้ยากเพราะมันมีกล้ามเนื้อ มีพังพืดปูดๆ บล็อคอยู่ มันก็เริ่มทำงาน.. แค่นี้แหละใช้แค่ท่าโยคะคู่กับลมหายใจสบายๆ ทำเรื่อยๆ ก็จะดีขึ้น อยากจะสอนให้ไปทำเองได้ที่บ้าน อย่ามาหาเราแบบเอาร่างมาให้ซ่อมเลยมันไม่จบไม่สิ้น.. อย่างที่เคยเล่าในครั้งก่อน ของคุณแม่ก็บำบัดอยู่แค่นี้ จากอาการที่หมอจะให้ใส่เหล็กก็ยังฟื้นตัวได้อยู่

สรุปว่าความสบายกาย เกิดจากการรู้จักจัดสรีระ จัดกระดูตนเอง และฟังเสียงร่างกายตัวเองในสรีระต่างๆ คือพอเราจะมาทำเพื่อสุขภาพนะ อยากให้ทุกท่าน หรือแม้กระทั่งครูสอนโยคะก็ตาม ฝึกโยคะไม่ใช่เพื่อเอาท่า.. “แต่ให้เอาลมหายใจที่สบายๆ ไว้ก่อน” หัวใจอยู่ตรงนี้เลยนะ เราให้หัวใจก่อน ท่าเอาเท่าที่ตัวเองทำได้ ให้มองว่าการฝึกคือการตรวจร่างกายตัวเองนั่นแหละ ได้เท่าไหร่เอาเท่านั้น ฟังความรู้สึกร่างกาย แต่อย่าทิ้งลม.. ฝึกแบบนี้จะไม่บาดเจ็บเลย

สำหรับครูโยคะ ก็อยากให้มีความรู้เรื่อง Anatomy เพิ่มสักหน่อย อย่างพวกออฟฟิตซินโดรมนี่เราจะให้เขาเหงนคอไม่ได้มันจะยิ่งไปบี้เส้นประสาท.. หรืออย่างคนปวดหลังล่างนี่ก็ต้องดูพวกท่าพับตัวอย่าไปฝืนให้นักเรียนพับไปดันมากๆ.. มีครูมากที่สอนแต่ไม่ฟังเสียงนักเรียน เป็นภาระให้หมอ ให้นักกายภาพ ต้องมาตำหนิในศาสตร์โยคะ ดังนั้นครูก็ต้องมีความเข้าใจด้วย ถ้าไม่ค่อยรู้ แค่ใช้สติ ใช้ความรู้สึกดู ทุกอย่างจะพอเหมาะ

เรื่องการนั่ง..
เดี๋ยวนี้เรามีเก้าอี้เยอะ คนชอบนั่งโซฟา แล้วก็จมลงไปเล่นมือถือ ส่วนต่างๆ ในร่างกายก็จมลงไป อวัยวะมันอึดอัดนะ การทำงานเค้าไม่สมบูรณ์ สุขภาพมันก็จะค่อยๆ แย่ลง.. แม้กระทั่งคนทำงานออฟฟิต มีช่วงหนึ่งครูก็บ้าเก้าอี้ ไปซื้อไอเก้าอี้ Ergonomic มาหลายรุ่นมาก ที่บ้านมีอยู่ 5–6 รุ่น เก้าอี้เทพต่างๆ.. ปรับได้หมด ตรงนี้ซัพพอร์ตแขน ตรงนี้รองคอ ตรงนี้รับหลังร่าง ตรงนี้เอนองศาต่างๆ ช่วยไหม ก็ต้องบอกว่ามันช่วยนะ แต่เอ๊ะ ครูมาสังเกตดู มันก็ไม่หายแฮะ มันยังปวดอยู่ดีไอสะบักเนี่ย นี่ขนาดเราบ้าจัดความสูงโต๊ะ จัดเก้าอี้ทุกอย่างแล้วนะ ใครซื้อเก้าอี้มาเยอะๆ แบบครูแล้วไม่หายบ้างไหม? จะบอกส่วนสุดท้ายที่ยังขาดไปให้ :)

เวลาเราเรียนโยคะเนี่ย เราฝึกการนั่งกันทั้งชีวิตเลยนะ เคยได้ยินไหมที่เค้าบอกให้นั่งแบบ.. ตั้งกายให้ตรง ก็คือยืดกระดูกสันหลังให้ยาวออก สูงขึ้นไปด้านบน.. หัวใจคือตรงนี้นะครับ Spine Erect คือเมื่อเราค่อยๆ ยืดกระดูกสันหลังเราให้สูงขึ้นด้วยตัวเอง ตรงนี้เราเอาศัยสติ และอาศัยการทำงานของกล้ามเนื้อรอบกระดูกสันหลัง.. แรกๆ มันจะไม่ใช่ท่านั่งที่สบายเลย เพราะพวกเราไม่เคยฝึกออกกำลังกายกล้ามเนื้อต่างๆ ที่ซัพพอร์ตเรื่องนี้.. ในโยคะ ท่านั่งนี้เรียกว่า ‘สุขอาสนะ’ .. และเมื่อเราอยู่ในท่านั่งแบบนี้ได้นานแล้ว ระบบประสาทต่างๆ เราจะทำงานได้เต็มที่ ลองนึกภาพสายไฟที่เป็นสายเมนของร่างกายมันอยู่รอบกระดูกสันหลังนะ.. เมื่อเรายืดออกมันสบายภายในขึ้น กระแสไฟก็ไหลได้มากขึ้น.. ความสามารถในการรับรู้ การหายใจต่างๆ มันจะพัฒนาขึ้นไปหมด.. แล้วทำไมนั่งยืดหลังเองดีกว่าใช้เก้าอี้ช่วย? เพราะว่าเก้าอี้มันออกแบบมาเหมือนเป็นไม้ค้ำยัน มันไม่ได้ยืดให้เรานะ มันแค่ล้อกเราไว้ มันเป็น Passive Ergonomic ที่นี้พอล้อกไว้นานๆ พลังงานมันไม่เดิน พวกอาการปวดมันก็ยังมีอยู่ดี แค่มันยืดเวลาในการปวดออกไปหน่อยแค่นั้น อันนี้เราพูดจากประสบการณ์ของเราเลยนะ ไม่ได้คิดจะโจมตีใคร.. แต่พอเราหัดนั่งหลังตรงเอง มันเป็น Active Ergonomic อะไรที่เราพัฒนาเองได้ มันจะดีกว่ามาก.. ดังนั้นเรื่องการนั่งนี้สำคัญมาก และเป็นเรื่องที่เราจะมาค่อยๆ ฝึกด้วยกัน อันนี้คือสรุปโดยย่อของเรื่อง “สบายกาย คือ สบายกล้ามเนื้อ มาจากการรู้จักตรวจ ด้วยท่าโยคะต่างๆ และ สบายระบบกระดูก ด้วยการรู้จักพัฒนาการนั่งให้ดี” หวังว่าจะเป็นประโยชน์กันบ้าง

3. สบายอวัยวะ

เราต้องเข้าใจกันก่อนว่า ในร่างกายของเรามีระบบต่างๆ อยู่ที่ทำงานสัมพันธ์กันไปหมด แต่ในระบบต่างๆ จะมีส่วนหลักที่เป็นศูนย์กลางในการทำงาน เช่นระบบหายใจก็จะมีปอด ระบบเลือดก็จะมีหัวใจ เป็นต้น ซึ่งอวัยวะส่วนใหญ่เหล่านี้ทำงานอยู่ในระบบที่เราไม่สามารถใช้สมองสั่งการได้ อย่างเราอยากให้หัวใจหยุดเต้นก็สั่งไม่ได้.. การทำงานของเขาจะเป็นไปเองตามระบบข้อมูลที่โปรแกรมมา แต่อวัยวะต่างๆ เหล่านี้ต้องการสิ่งหนึ่งที่เหมือนกันคือพลังงานและเวลาในการฟื้นฟู.. ในการทำให้อวัยวะภายในเราอยู่ในภาวะที่มีสุขภาพดี ดูเหมือนจะเป็นไปไม่ได้ เพราะไม่ใช่ระบบที่ควบคุมได้ แต่ในปัจจุบันงานวิจัยมากมายพบว่าอวัยวะต่างๆ นี้ สัมพันธ์อย่างมากกับสองเรื่อง หนึ่งคือเรื่องของ ‘สุขอารมณ์’ และสองคือ ‘เรื่องของลมหายใจ’
.
อย่างในปีก่อนครูได้มีโอกาสสอนโยคะเพื่อนท่านหนึ่ง ที่มีปัญหาในเรื่องของถุงน้ำดีและตับ คือมันมีนิ่วในถุงน้ำดี อย่างคุณพ่อของเราก็เคยป่วยเป็นโรคนี้ต้องผ่าใหญ่ถึงสองครั้ง ทำให้จำอาการต่างๆ ได้ดี.. เวลาอวัยวะพวกนี้มีปัญหา จะมีการสื่อสารออกมาให้ทราบก่อน อย่างเรื่องตับและถุงน้ำดีนี่สังเกตได้เลยว่าจะท้องอืด อาหารไม่ย่อย ทำให้มีลมตีออกมามาก บางคนมีกรดไหลย้อนร่วมด้วย ยิ่งอาการช่วงท้ายๆ ก่อนต้องผ่าตัดก็จะอ่อนเพลียและท้องอืดแน่นลมมาก.. ที่เป็นแบบนั้นเพราะตัวน้ำดี คือปิตตะ เป็นธาตุไฟ คือมีหน้าที่ย่อยอาหารประเภทไขมัน บางส่วนให้แตกตัว ไขมันบางประเภทสายสั้นสามารถย่อยเป็นอาหารสมองได้เลย ส่วนอื่นๆ เก็บไว้เป็นโคเรสเตอรอล เอาไว้ปรุงเป็นฮอร์โมนต่างๆ ต่อไป.. นี่พอส่วนนี้เริ่มทำงานผิดปกติ ส่วนมากมันมาจากการตอบสนองต่อการใช้ชีวิต.. รูปแบบนิสัยที่เรามักพบเจอคือจะเป็นคนที่กดดันตัวเองมาก แบบว่าต้องทำให้ได้ๆ หรือบางคนมีอารมณ์โกรธง่าย.. พลังงานแบบนี้ทำให้การพักผ่อนของระบบตับและน้ำดีมีน้อย เค้าต้องทำงานตลอดเวลาเพื่อผลิตธาตุไฟไปเลี้ยงสมอง และส่วนต่างๆ.. เมื่อเวลาพักมีน้อย รวมถึงคนที่ใช้ชีวิตทำงานกลางคืนที่เป็นเวลาพักของระบบนี้ด้วย ก็จะทำให้สารตกค้างต่างๆ ที่มาจากการผลิตเคลียร์ตัวเองไม่ทัน.. เริ่มตันในท่อน้ำดี ไปสะสมกันจนเป็นนิ่ว ต้องไปตัดทิ้ง

แบบนี้ตอนที่เราพาฝึกโยคะ ครูจะพาฝึกลมหายใจเป็นหลักเลย อย่างเรื่องนี้ต้องปรับสมดุลไปทางเย็น พวกการหายใจที่ทำให้ระบบเย็น การหายใจที่ผ่อนคลาย หรือการฝึกสมาธิ ใส่เข้าไปได้.. หลังจากฝึกไปสักระยะหนึ่ง จากที่ผลตรวจต่างๆ ไม่ดี จำที่น้องมาบอกเราได้ว่า สุขภาพเหมือนกับต้องอยู่ไปวันต่อวัน ตอนนั้นคำนี้มันสะกิดใจมาก เลยอยากเข้ามาทำงานด้วย แค่ฝึกลมหายใจเป็นหลักผ่านไปไม่กี่เดือน ไปตรวจอีกครั้ง นิ่วต่างๆ ก็หายไป ค่าตับที่เคยสูง ก็ลดลง จนตอนนี้น่าจะเป็นปกติทั้งหมด อันนี้ยกตัวอย่างเรื่องการบำบัดระบบอวัยวะด้วยลมหายใจให้ฟังเคสนึง

สำหรับบุคคลทั่วไป ถ้ามีโอกาสมาฝึกลมหายใจด้วยกันจะดีมาก แต่ถ้ายังไม่พร้อม วิธีที่ง่ายๆ และอาศัยสติคอยเตือนได้ก็คือ “ให้รักษาอารมณ์สบายๆ” ในอารมณ์ที่สบายๆ นี้ ถ้าสังเกตดูให้ดี มันจะส่งผลไปที่ระบบหายใจด้วย การหายใจของเราจะยาวขึ้นอัตโนมัติ เมื่อลมหายใจยาวและผ่อนคลาย แม้กระทั่งระบบอวัยวะต่างๆ จะถูกคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่เป็นกระแสมาจากการเดินทางของเลือด และไฟฟ้าในเส้นลมปราณ เหนี่ยวนำให้เติมพลังงานเข้าไป เหมือนเราได้เสียบชาร์จให้เค้าอีกครั้ง.. อย่างของภรรยา เราก็จะมีคำติดปากตลอดว่า “สบายยยย สบายยย” คือบางทีอารมณ์มันเหวี่ยงไปมา ผู้หญิงจะได้รับอิทธิพลจากอารมณ์มากกว่า ก็ให้เตือนตัวเองว่า สบายยยๆ แล้วหายใจสบายๆ ไปสัก 2–3 นาที.. เวลาเจอความเครียดจากอะไรก็ตาม เช่นเวลาทำงาน เวลาเดินทาง เวลาเจอฝุ่นมาก ให้หาเวลาไปแอบหายใจ แล้วรักษาความสบายของอารมณ์ไว้ ทำแค่นี้จะช่วยเรื่องสุขภาพของระบบอวัยวะโดยรวมได้อย่างแน่นอน

อ้อ แถมให้อีกนิดในเรื่องของอวัยวะ พวกเราต้องเข้าใจร่างกายกันว่า ในระบบกล้ามเนื้อมีโครงกระดูกในการยึดเกาะอยู่ แต่สำหรับอวัยวะส่วนใหญ่แล้ว เป็นเหมือนก้อนลอยๆ ที่แขวนอยู่บนระบบเนื้อเยื่ออ่อน เหมือนกับของที่แขวนอยู่บนระบบตาข่ายห้อยไปมาได้บ้าง และพังผืดต่างๆ เวลาที่เราอยู่ในสรีระที่แข็งเกร็งเกินไป หรือปล่อยตัวหย่อนผ่อนคลายเกินไป เช่นเรานอนจมอยู่ในโซฟา.. อวัยวะหลายๆ อย่างโดนกดทับ และอยู่ในสภาพที่ไม่สบาย สิ่งที่เกิดขึ้นคือพลังงานที่ไปเลี้ยงก็จะไม่สะดวก หลายๆ คนนอนทำงานบนโซฟา บนเตียง นานๆ ก็จะเกิดภาวะอารมณ์ที่ซึมไม่สดชื่น และเฉื่อยเกินไป เกิดจากอวัยวะต่างๆ เริ่มได้รับพลังงานน้อยลง.. การนั่งหรือยืนยืดกระดูกสันหลัง เป็นสรีระที่ดีที่สุดในการทำให้ระบบต่างๆ ทำงานได้อย่างเต็มที่ ก็ขอฝากไว้เพิ่มเติม

4. สบายลมหายใจ

ลมหายใจเป็นของที่มหัศจรรย์ และในวันนี้เรามีงานวิจัยเกี่ยวกับลมหายใจและสุขภาพเพิ่มขึ้นเยอะมาก โดยพื้นฐานของศาสตร์เพื่อการฝึกลมหายใจนี้ มีมากมาจากการฝึกโยคะปราณยามะ เมื่อหลายพันปีก่อน และถ่ายทอดกันไปหลายที่ เช่นในทิเบตก็จะมีแบบหนึ่ง ในจีนก็จีมีเรื่อง “ชี่” ก็เป็นเรื่องลมปราณนี่แหละอย่างที่เราเห็นในหนังกำลังภายใน, หรือย่างในไทย แพทย์แผนไทยเราก็เรียนเรื่องเส้นลมกันมาก อันนี้เป็นศาสตร์ของหมอ เอาไว้รักษาคน เพราะต้องเข้าใจว่าคนป่วยแล้วจะต้องการหมอ ส่วนมากมาให้ฟื้นตัวเองมันยังไม่ไหว..

รูปแบบในการฝึกลมหายใจ ครูก็เคยเรียนมามาก อย่างตอนที่เรียนปราณยามะนี่ ครั้งแรกเรียนมาจากครูปุ๊ก ครูโจ ที่เรียนมาจากกูรูจี IBS Iyengar อีกที ซึ่งเป็นลูกศิษย์ของท่าน Krishnamachaya ซึ่งเป็นครูของครู Ashtanga Yoga ที่ดังๆ ในยุคนี้อีกหลายคนที่นำศาสตร์นี้ไปให้รู้จักมากในตะวันตก.. กูรูจี ท่านเป็นคนที่อายุเก้าสิบกว่าปีแล้ว แต่สุขภาพยังดีมาก และในขณะที่เขียนอยู่นี้ท่านก็ยังสอนปราณายามะอยู่ที่อินเดีย จึงเป็นเครื่องยืนยันว่าเป็นหลักฐานที่ยังมีชีวิตอยู่ ถ้าใครอยากเรียนปราณายามะแบบดั้งเดิมนี่ ก็สอนให้ได้ หรือจะเรียนกับครูของครูอีกทีก็แนะนำให้ได้เช่นกัน

จากนั้นได้มีโอกาสเรียนกับครูดัชชี่ ที่เชียงใหม่ ครูสอนศาสตร์โยคะที่เรียกว่า Anusaranga ซึ่งเป็นการใช้ลมปราณในการฝึก Flow yoga และเข้าท่าต่างๆ เป็นหลัก และใน Anusaranga yoga นี่ครูได้มีการพัฒนา Pranayama Flow เอาการฝึกลมปราณแบบต่างๆ มาร้อยกันให้มีความสนุกมีความหลากหลาย.. ครูประทับใจในแนวทางนี้ เพราะฝึกแล้วมันสนุก เหมือนได้ออกกำลังกายด้วยลมหายใจ และมีความหลากหลาย ที่เอามาสอนนี่ส่วนมากก็จะเอาแนวทางมาจากทางนี้ แต่บางทีปรับเพิ่มสไตล์อาจจะต่างกันไปบ้าง ตามความรู้สึก และตามที่สติเราไปอ่านมา ว่าแบบนี้เราน่าจะนำพาลมหายใจแบบไหนมาสอนให้

ที่เอามาเล่าแบบนี้ เพราะอยู่ดีๆ มันเกิดความรู้สึกว่า เราอยากอ้างอิงว่าเราเรียนมาจากไหน ใครเป็นครูของเราที่เราเคารพ เพราะในยุคนี้คนที่มาเรียนโยคะ มองว่าโยคะเป็นสินค้าหรือบริการที่เอาเงินมาแลก ซื้อชั่วโมงของครูเพื่อให้พาทำอะไรสักอย่าง ซึ่งมันก็ได้ประโยชน์อยู่บ้าง.. หรือที่เราเห็นมามาก มีฝรั่งอีกมากที่เอาศาสตร์ปราณายามะมาโมๆ บิดๆ แล้วใส่ชื่อใส่ลายเซ็นลงไป มีงานวิจัยมายืนยันอีกสักหน่อย แล้วทำการตลาด.. แบบนี้มันเป็นการแยกส่วนการศึกษา คือมันแยกมาตั้งแต่ตัวผู้สอนแล้ว ทำให้การถ่ายทอด โยคะแท้ๆ จริงๆ ที่เป็นการพัฒนาเพื่อจิตที่อยู่ร่วมอย่างสันติ ใจที่น้อมเคารพในกฎของธรรมชาติ มันเกิดขึ้นได้ยาก

โยคะไม่ได้เป็นศาสนา โยคะจริงๆ ไม่ได้มีแม้กระทั่งคำว่า Divine คำว่า Soul และโยคะก็ไม่ได้มีแต่ท่ายากๆ.. แต่การฝึกโยคะเป็นการน้อมใจลง และรับรู้รับฟัง สิ่งที่เราเก็บเอามาจากโลก ก็คือร่างกาย และเรียนรู้จากของที่เรารู้คือร่างกายและลมหายใจ ไปค่อยๆ พบสิ่งที่เรายังไม่รู้ ซึ่งก็คือความจริงในธรรมชาติ.. ดังนั้นใครจะมาฝึกลมหายใจกับเราฝึกโยคะกับเรา ครูอยากให้ตั้ง Mindset นี้ไว้ในใจ ให้เป็นแก้วเปล่าที่น้อมใจลง ถ้าฝึกแบบนี้จะถูกทิศถูกทาง ความสบายๆ ที่พูดถึงจะหาได้ง่าย ประโยชน์ในการพัฒนาจะเกิดขึ้นได้ง่าย ส่วนใครที่อยากได้ Magic อยากได้ Quick fix อยากได้อะไรที่เหนือมนุษย์.. ก็จะมีคนมากมายที่รอสอน ‘เคล็ดลับ’ เหล่านั้นให้อยู่แล้ว ลองเลือกเอาตามที่ถูกใจ

การฝึกลมหายใจ ไม่ว่าศาสตร์ไหนก็ตาม ถ้าเพื่อสุขภาพ อยากให้ทุกท่านเริ่มต้น ด้วยความรู้สึกที่สบายๆ และระหว่างการหายใจ ให้เป็นการหายใจที่ยังรู้สึกสบาย.. อย่างการฝึกปราณ มันมีการกลั้นลม หรือ Breath hold การกลั้นลมไม่ใช่การอัดความดันกลั้นแบบหน้าดำหน้าแดง แต่เหมือนแค่การปิดฝาโอ่ง เก็บลมหายใจไว้แบบสบายๆ แล้วฟีลลลลความรู้สึกตอนนั้นเอา.. ถ้าฝึกแบบนี้จะได้ประโยชน์มาก

ลมหายใจนี่เป็นตัวพลังงาน และร่างกายเรามหัศจรรย์มากที่รับเอาลมหายใจไปใช้ได้หลากหลายมาก แต่ลมหายใจก็เหมือนน้ำมันเครื่องยนต์ ถ้าระบบหายใจตัน หรือหายใจขาดสติ ก็เหมือนกับน้ำมันเครื่องที่มีเหลือน้อย.. รถไม่ว่าจะแพงแค่ไหน ถ้าลองเอาไปวิ่งโดยที่ไม่มีน้ำมันเครื่อง ไม่นานชิ้นส่วนต่างๆ ก็จะพังไป.. เหมือนกับลมหายใจ ที่ถ้าไม่สบายซะแล้ว หายใจไม่สบาย ก็จะพาระบบต่างๆ ทำงานได้ไม่เต็มที่

สำหรับคนทั่วไปที่ไม่เคยเรียนฝึกลมหายใจ ให้เราสังเกตลมหายใจของตัวเองดู แล้วลองจับเวลา.. ในมนุษย์ผู้ใหญ่ เฉลี่ยแล้วเราหายใจกันประมาณ 12 ครั้งต่อนาที คือเข้าประมาณ 5 วินาที ออกอีก 5 วินาที..

ในเวลาที่เราตื่นเต้น สังเกตดูว่าลมหายใจเราจะถี่ขึ้นๆ แต่ไม่มีน้ำหนัก จนบางคนเป็น Hyperventilation แบบนี้คือตัวอารมณ์มันสัมพันธ์กับระบบการหายใจ.. ดังนั้นใครที่รู้สึกเริ่มมีความเครียด หรือไม่สบาย ลองสังเกตลมหายใจของตัวเองดูว่ายังทำงานได้ปกติมั้ย คนส่วนใหญ่ตอนเช้าจะหายใจได้โล่งไม่เท่ากันทั้งสองข้าง บางวันซ้ายตัน บางวันขวาตัน บางวันตันทั้งคู่ ยิ่งคนเป็นไซนัส หรือภูมิแพ้จะได้รับผลกระทบมาก.. เวลาระบบลมหายใจทำงานได้ไม่เต็มที่แบบนี้ แน่นอนเลยว่าจะส่งผลไปที่ระบบอื่นๆ ทั้งหมด ทั้งอารมณ์ ความสดชื่น ระบบฮอร์โมน ระบบประสาท และแม้แต่การรับมือต่อความเครียดเองก็ตาม..

สำหรับคนทั่วไป ถ้าอยากฝึกลมหายใจ ครูเคยทำคลิปพื้นฐานไว้ให้ เป็นการหายใจปรับสมดุล เวลาทำให้เริ่มที่อารมณ์สบายๆ แล้วหายใจตามจังหวะนั้น มันจะประมาณ 12 ครั้งต่อนาทีพอดี อัตรานี้ไม่ยากเกินไปสำหรับคนส่วนมาก แค่นี้ทำสักวันละ 5 นาที หรือทำตอนที่เรารู้สึกไม่ค่อยโอเค ก็ช่วยปรับทั้งเรื่องของอัตราการเต้นของหัวใจ ปรับความดัน ปรับความผ่อนคลาย ได้มากแล้ว แต่ถ้าใครมีโอกาส ก็เอาไว้เรามาฝึกด้วยกัน

หัวข้อในวันนี้ สรุปให้ฟังว่า ในเรื่องสุขภาพทุกวันนี้ คนมักให้ความสำคัญกับแค่อาหาร และคิดว่าต้องกินให้ดีกินให้มากถึงจะสุขภาพดี.. แต่ครูอธิบายใหม่ด้วยคำง่ายๆ คือคำว่า “สบายๆ” และให้หลักการจำไว้เป็น ‘สบายๆ ทั้ง4’ ที่เอาไว้ให้เป็นเครื่องมือในการดูแลสุขภาพด้วยตนเอง อยากให้ทุกท่านจำไว้ว่า “ในภาวะที่เรารู้สึกสบายๆ จริงๆ โรคต่างๆ ที่เป็นโรคภายในจะเกิดขึ้นไม่ได้”

Disease ที่แปลว่าโรคภัยไข้เจ็บ เขียนแยกออกมาได้ว่า Dis — Ease คือ ‘ไม่ — สบาย’ นั่นเอง

ในโยคะมีคำกล่าวหนึ่งว่า “สถิระ สุขัม อาสนัม” แปลว่า ร่างกาย ลมหายใจ และจิตใจ จะต้องเป็นหนึ่งเดียวกัน.. การที่ระบบต่างๆ จะทำงานร่วมกันได้โดยที่ไม่ทะเลาะกัน ทำงานไปทางเดียวกันได้ พื้นฐานก็คือ ความสบาย.. ดังนั้นเรื่องนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ยังไม่ค่อยมีคนให้ความสำคัญ และอยากให้ทุกคนนำไปใช้กัน

ครูโบ๊ต BoBoat YogiLife
7 July Sep 22

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

นาที 0.33: สุขภาพไม่ใช่แค่เรื่องร่างกายและอาหาร.. ยังมีมิติอื่นๆ ที่สำคัญกว่า (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=33)
นาที 6.53: การตรวจสุขภาพร่างกายด้วยตนเอง (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=413)
นาที 12.45: สบาย สบาย ไม่เหมือนกับ ความผ่อนคลาย (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=765)
นาที 17.32: “สิ่งที่จะเกิดขึ้นคือเราจะไปเปิดช่องว่างในระดับพลังงาน” (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=1052)
นาที 20.24: เรื่องของการบำบัดความเจ็บป่วยด้วยระบบข้อมูลภายใน “Factory Reset” (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=1224)
นาที 27.50 : ความสบายสบายทั้ง 4 ฉบับคนธรรมดาๆ กับการบำบัดฟื้นฟูสุขภาพ (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=1670)
นาที 29.09: สบายตัวที่ 1 “สบายท้อง” ฉบับคนธรรมดา (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=1749)
นาที 35.26: สบายตัวที่ 2 “สบายกาย” ฉบับคนธรรมดา (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=2126)
นาที 44.38: สบายตัวที่ 3 “สบายอวัยวะ” ฉบับคนธรรมดา (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=2678)
นาที 51.55: สบายตัวที่ 4 “สบายลมหายใจ” ฉบับคนธรรมดา (https://youtu.be/ZxWDnZgrx7I?t=3115)

ถ้าจะให้สรุปเคล็ดลับในการทำให้สุขภาพดีทั้งหมดเหลือเพียงแค่ข้อเดียว.. นี่คือสิ่งที่เราควรรู้กัน.. was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

ความสุขจาก Dopamine ความสุขที่เจอได้ง่ายที่สุด

ความสุขแบบแรก เป็นความสุขที่เราพบเห็นได้ง่ายที่สุดในสมัยนี้ เรียกว่า ความสุขจาก “การบรรลุเป้าหมาย” เมื่อพยายามแล้ว ทำอะไรสำเร็จ สิ่งมีชีวิตจะรู้สึกว่าสนุก และมีความสุข คือรู้สึกว่า “ฉันทำได้” มันเป็นการแลกเปลี่ยนพลังงานในธรรมชาติ คือ เราลงทุนเวลา ลงแรง พยายามทำอะไรสักอย่าง แล้วแลกเปลี่ยนมากับ “ความรู้สึกสำเร็จ” “ความรู้สึกเอาชนะได้” เกิดความสุขขึ้นมา.. สารสื่อประสาทที่ทำให้สมองกระตุ้นขึ้น และมีความสุขชนิดนี้เรียกว่า “Dopamine (โดพามีน)”

Dopamine (โดพามีน) หลั่งออกมา เวลาเราทำได้ตามเป้าหมาย เช่น
 — เรียนจบแล้ว
 — สอบได้อันดับหนึ่งของห้อง
 — ได้เล่นตำแหน่งแล้ว
 — เก็บเงินล้านแรกได้แล้ว
 — วิ่งมาราธอน 50 กิโลได้แล้ว!
 — ฝึกโยคะ ขึ้น Handstand สำเร็จแล้ว!
 — เล่นเกมส์นี้ชนะแล้ว

แต่จะเห็นว่า การมีความสุขแบบนี้นั้น “มีต้นทุน” และ เมื่อทำได้แล้ว มันมักไม่ท้าทายเท่าเดิม เราเลยมัก “ขออีก ของานที่ท้าทายขึ้น” ไม่งั้นจะรู้สึกไม่ฟินเท่าเดิม.. ต้องหาเป้าหมายใหม่ ต้องหาเควสท์มาเพิ่ม.. ใครเริ่มเป็นแบบนี้ แปลว่าน่าจะเป็นกลุ่ม Achiever ชอบทำงานให้สำเร็จ ชอบบี้เป้าหมาย ชอบความท้าทาย.. ถ้าเป็นมากให้ระวัง แปลว่าเริ่มเสพติดจนการเป็นรูปแบบของชีวิตไปแล้ว…

ในทางบุคลิกภาพ อาจจะมองว่าเป็นจุดแข็ง คือเราสร้างตัวตนขึ้นมา แต่ในทางการพัฒนาชีวิต หรือโยคะ จิตวิญญาน เราจะระวังกิจกรรมที่พาเราตอบสนองอย่างไม่รู้ตัว
เพราะมันเป็นสัญญานของการเสพติด และต้องขอเพิ่ม พร้อมกับเริ่มใช้พลังงานหมดไปกับกิจกรรมที่ไม่เกิดประโยชน์อย่างไม่รู้ตัว จนสุดท้ายเกิดอาการ Burn out หรือ หมดไฟ รู้สึกเหนื่อยแต่เหมือนไม่ค่อยได้ทำอะไร ทั้งๆ ที่อยากทำอะไรตั้งเยอะ

…มีใครเป็นแบบนี้ไหม?

ด้านสว่างของ Dopamine นั้นก็มีไม่ว่าจะเป็น

• การช่วยส่งเสริมการพัฒนาตัวเอง
• การช่วยพัฒนาการเรียนรู้
• การช่วยให้ชีวิตก้าวหน้า ได้พัฒนาสกิลใหม่ๆ
• การพัฒนาถูกทาง แล้วจะได้ “กำลังใจ” ทำงานได้ลุล่วง

พลังงานที่เกี่ยวข้องนั้น ได้แก่
 — กำลังใจ แรงฮึกเหิม
 — แรงบันดาลใจ
 — ต้องการทำให้ได้ ต้องการทำให้สำเร็จ

จะเห็นว่า โดพามีน ที่เกิดออกมาจากการที่เรามี “ความต้องการ” และ ผลักดันตัวเอง “ให้ทำให้ได้” ตามความต้องการนั้น โดยมีอุปสรรค หรือความไม่พอใจเป็นเครื่องชาเลนจ์

เมื่อมนุษย์ อาศัย “กำลังใจ” ในการขับเคลื่อนฝ่าอุปสรรคต่างๆ .. อาศัยความคิดว่า “ต้องทำได้” “ต้องพยายามอีก” “ต้องไปต่ออีกนิด” .. ตรงนี้เป็นพลังงานที่มาจากกำลังใจเรียกว่า “ความเพียร” หรือ Effort ก็เพราะตัวความพยายามนี่เลยขับเคลื่อนมนุษย์ให้ก้าวหน้าได้ เพื่อให้ผลิตสิ่งของต่างๆได้มาก หาวิธีต่างๆ ในการทำให้ดีทำให้สำเร็จ .. หรือที่ในยุคนี้เรียกว่า Productivity

เกิดเป็นพลังงานที่เรียกว่า Passion หรือความชอบในการทำงาน.. อย่างคนฝึกโยคะ จะมีคำหนึ่งเรียกว่า Joy ตัวนี้คือความสุขแบบความสนุก มันมีพลังงานที่เบิกบาน สดชื่น รักที่จะฝึก ชอบที่จะไปต่อ เพราะรู้ว่าเมื่อมาอยู่บนผืนเสื่อ เราได้ “ต่อสู้กับ ขี้.. ต่างๆ ในตัวเอง” เมื่อพลังงานขับเคลื่อนไป ทั้งการหายใจ ทั้งการขยับร่างกาย ตัวปราณรวมๆ นี้ไหลเวียนไปจุดต่างๆ ที่เดิมพลังงานเขานิ่งๆ อยู่.. จนรู้สึกสนุกสนาน รู้สึกเอาชนะใจตัวเองได้..

ตรงนี้ทำให้เกิดความรู้สึกว่า “Joyy” คือคนที่เอาชนะใจตัวเองได้จะได้รับรางวัลจากธรรมชาติ เขาจะผลิต Joyy มาให้.. ตัวพลังงานด้านหลังก็คือ Passion กับความพยายาม กับความมุ่งมั่นจดจ่อ.. ฉันทะ (ความชอบ) วิริยะ (ความเพียร) จิตตะ (การมีใจจดจ่อ) วิมังสา (การกลับมาทบทวนตรวจสอบ) ..เคยได้ยินไหม ตรงนี้คือตัวนามธรรมด้านหลังที่เป็นพลังงานขับเคลื่อนชีวิตให้ก้าวหน้าไปได้..

จำง่ายๆคำเดียวคือ “ฮึบ”

ใครทำอะไรไม่สำเร็จซักที เริ่มเบื่อแล้ว บอกตัวเองให้ไปต่อว่า.. “ฮึบ”

พลังงานตัวนี้มีกำลัง ถ้าเอามาใช้กับชีวิต ใครสุขภาพไม่ดี พอเอามาขับเคลื่อนร่างกาย ให้ “ฮึบๆๆ” ทำไปๆ แล้ว สุขภาพจะกลับมาดีได้ เพราะพลังงานเบื้องหลังมันกลายเป็นพลังงานที่สุกใส สว่างไสว เหมือนพระอาทิตย์ หรือมี Joy

จักระที่เกี่ยวข้อง คือ มณีปุระ หรือ Solar Plexus ซึ่งมีธาตุของไฟ หรือ สุริยะภายในชีวิต

ตำแหน่งที่เกี่ยวข้องคือ บริเวณท้องแถวลิ้นปี.. ที่เราฝึกหายใจแฝ่บท้องๆ ส่งลมขึ้นอกกันนี่แหละ ฝึกบ่อยๆ ไม่ต้องคิดเอาก็ได้ มันกระตุ้นตัวสารสื่อประสาทออกมา คือ โดพามีน ทำให้เรารู้สึกมีกำลัง รู้สึก “ทำได้” รู้สึกเบิกบาน

ดังนั้น ใครรู้สึกห่อเหี่ยว ชีวิตเฉาๆ .. ถ้ายังไม่ถึงขั้นซึมเศร้า.. ต้องทำยังไง? .. ต้องฮึบ ต้องสู้ เอาชนะของง่ายๆ คือร่างกายตัวเอง เอาตัวเองมาเข้ากระบวนการอย่างโยคะ ที่มีความพอดีของทั้งร่างกายและลมหายใจให้ได้.. ชีวิตจะฟื้นขึ้นมาเอง

เทียบกับต้นไม้ โดพามีน เหมือนตอนต้นไม้แหวกตัวเองออกมาจากเมล็ดให้ได้ นอกจากปัจจัยภายนอก เขาต้องเอาตัวรอด ไม่งั้นจะเป็นเมล็ดตาย แต่ถ้าแหวกออกมาได้.. ฮึบบ ก็จะเป็นต้นอ่อน

ด้านมืดของโดพามีน

ด้านมืดตัวแรก จริงๆ ไม่ได้เกิดจากโดพามีน แต่เกิดจากการใช้พลังงานของความพยายาม ความมุ่งมั่นมากเกินไป สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ร่างกายจะ Burn out คือไฟของความปรารถนามันเผา โดนแพชชั่นกลืนกลินส่วนอื่นๆ ของชีวิตไป

อย่างตอนที่ผมทำสตาร์ทอัพ เอาเงินลงทุนมาใช่มั้ย Startup หรือ SME นี่ย่อมาจาก Superman Can Do Everything.. คนเดียวทำงานมากกว่าน้องทั้งทีม ใครเป็นผู้ประกอบการคงเข้าใจอารมณ์นี้ มันเป็นพลังงานของความรับผิดชอบ.. ต้องพาทั้งองค์กรนี้ไปให้ได้.. สุดท้ายทำงานไปวันนึง 12 ชั่วโมงบ้าง 16 ชั่วโมงบ้าง.. ต่อเนื่องไปๆ รู้ตัวอีกทีร่างกายพัง.. ลืมอะไร?ลืมทุกอย่างเลยยกเว้นทำงาน.. ลืมกลับบ้านไปเจอพ่อเม่ ลืมใส่ใจภรรยา ลืมหมาปล่อยไว้จนแก่ตายอยู่ที่บ้าน.. สุดท้ายจะได้เรียนรู้แบบหนักๆ หน่อย ตอนหลายๆ อย่างในชีวิตอื่นๆ เริ่มพังทลาย.. อันนี้ไปคุยกันในหัวข้อ “วิชาชีวิต” แต่ผลที่ให้ในระยะสั้นคือ เราจะ Burn out จนไฟที่ลุกโหมตอนแรกค่อยๆ มอดไป

ด้านมืดตัวที่สอง คือตัวโดพามีนเองนี่ เป็นสารเสพติด คือเวลาที่ “เราทำได้” หรือเราได้รับอย่างที่เราต้องการ “เราทำเควสต์สำเร็จ” “เราบี้ To Do List ได้ครบ” “เราทำธุรกิจได้ตามเป้า” หรือแม้แต่ “เรา zero inbox ได้” เรากดเข้าแอพโซเชียลเพื่อทำให้ตุ่มแดงๆ หายไป.. ทุกครั้งที่ทำกิจกรรมพวกนี้ สมองจะได้รางวัล โดยการหลั่งโดพามีนออกมานิดๆ หน่อยๆ เพราะเราใช้พลังงานในการทำอะไรได้เสร็จ.. จนสุดท้าย เมื่อกิจกรรมพวกนี้เมื่อเยอะไปหมด แต่ไม่ได้มีประโยชน์กับชีวิตมากนัก.. เรากลายเป็นเหยื่อของสารเสพติดแทน คือกดเข้าไปในโซเชียลอย่างไม่รู้ตัว เพราะกายเป็นความคุ้นชิน..

เคยเห็นคนติดสารเสพติดไหม หรือคนติดเกมส์ ติดการพนัน.. หรือแม้แต่การช้อปปิ้ง เราโดนกิจกรรมที่ทำให้เอาชนะ หลอกให้มีโดพามีน จากนั้นคนออกแบบระบบก็ออกแบบให้ค่อยๆ ชาเล้นจ์ขึ้นๆ เพราะเขารู้ว่าต้องใช้ความพยายามมากกว่าเดิมในการทำให้ “ความฟิน” ออกมาได้.. สุดท้ายก็จะกลายเป็นเหยื่อของสินค้าหรือบริการนั้นๆ คือเราต้องการอีก “ขออีก ขออีก”

อาการเสพติด จากความสุขแบบโดนกระตุ้น อย่างโดพามี.. เหมือนกับเล่นกับไฟ พ่อครัวที่เก่ง จะต้องรู้วิธีเล่นกับไฟ.. จึงจะทำอาหารได้อร่อย บางอย่างต้องใช้ไฟแรง บางอย่างไฟเบา บางอย่างต้องทอด บางอย่างต้องนึ่ง เป็นต้น ถ้าจัดการได้ดี ชีวิตก็จะพัฒนาไปได้ โดยรู้จักผ่อนหนัก ผ่อนเบา.. ตัวที่คอยปรับหาความพอดีคือ “ตัวสติ” ฝึกได้หลายรูปแบบ การหายใจแบบมีสติก็เป็นกระบวนการที่เรียบง่ายและได้ผลดีเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม “โดพามีน” เป็นความสุขแบบมาเร็วไปเร็ว เป็นความสุขที่ต้องเข้าใจว่า ต้องมีการทำให้สำเร็จ ได้ปลอดปล่อยพลังงาน.. แต่เราจะทำได้สำเร็จหรือไม่ บางครั้งเป็นเรื่องไม่แน่นอน ถ้าจัดการกับงานอย่างออกกำลังกาย โยคะ แบบนี้เรารู้ว่าเราทำได้.. แต่งานในชีวิตประจำวัน บางอย่างก็ไม่เป็นอย่างหวัง การลงทุนก็มักไม่ได้อย่างหวัง.. ความล้มเหลวจึงเป็นด้านมืดอีกด้าน ของคนที่แสวงหาความสำเร็จอย่างเดียว เควสท์ที่ทำไม่สำเร็จ งานที่แก้ปัญหาไม่ได้ จะค่อยๆ พอกพูนความหงุดหงิด.. สุดท้าย เราจะต้องเรียนรู้ว่า ยังมีความสุขในแบบอื่นๆ อีกนี่น่า

ชีวิตยังมีมิติอื่นๆ คือสิ่งที่จะพูดถัดไป

ครูโบ๊ต BoBoat YogiLife
8 Sep 22

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

อ้างอิง
หนังสือ : สู่จุดสูงสุดของชีวิต ด้วยพีรามิดสามสุข
Dopamine neurons create Pavlovian conditioned stimuli with circuit-defined motivational properties
https://www.nature.com/articles/s41593-018-0191-4

ความสุขสี่ประเภท จากสารสื่อประสาทสี่แบบ was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

ชีวิต เมื่อถึงความตาย ใครที่เคยสังเกตอยู่ใกล้ชิดคนป่วย จะเห็นว่าร่างกาย พลังงาน ส่วนต่างๆ ค่อยๆ ดับไปทีละส่วนๆ เริ่มจากลมหายใจ แล้วเป็นความร้อนร่างกาย และต่อเนื่องไปๆ

วันนี้จะพูดเรื่องนี้ ที่เคยฟังมาจากโยคะศาสตร์ ลมในกาย ให้สังเกตุดูว่าจะมีอยู่หลายส่วน มีหลายหน้าที่

เวลาคนเริ่มเสียชีวิต ลมปราณภายใน หรือตัววายุจะค่อยๆ ออกจากร่างกายที่รักษาไว้ไป ในโยคะศาสตร์ หรือในบางตำราในอายุเวท แบ่งเป็น 5 วายุ หลักในร่างกายของมนุษย์.. คือ ปราณาวายุ, สมานาวายุ, อุดานะวายุ, อปานาวายุ, และ วิญญานวายุ

แต่ละตัว มีหน้าที่ทำงานในระบบต่างๆ ที่ต่างกันไปในร่างกาย.. คือเขามีความฉลาด มีฟังก์ชั่น หรือหน้าที่อยู่ รู้ว่าจะทำงานกับร่างกายยังไงให้ระบบโดยรวมทำงานได้สมดุล เหมือนเป็น กระแสไฟฟ้าที่มีความฉลาด หรือ Smart Electricity

ปราณยามะ คือ การเรียนให้รู้จักใช้ รู้จักบริหารวายุต่างๆ ในร่างกายเพื่อประโยชน์และสุขภาพต่างๆ

แต่เมื่อร่างกายถึงภาวะแตกสลาย คือความตาย.. ตัวพลังงานเหล่านี้ ก็จะสลายออกไปจากร่างกาย เหลือไว้แต่ ดวงจิต และ กรรม (non-physical memory) ที่นำไปเกิดใหม่

ตัวปราณาวายุ ต่างๆ ที่ค่อยๆ ออกไปจากร่างกาย ท่านว่าไว้คือ เมื่อลมหายใจดับไป เมื่อสัญญานชีพทางการแพทย์บอกว่า บุคคลนี้เสียชีวิตแล้ว.. ตัวปราณวายุภายในจะค่อยๆ ดับไป

ตัวแรกคือ ปราณวายุ ที่ร่างกายดึงมาจากลมหายใจ เมื่อลมหายใจหมดเกลี้ยงไป หายใจเข้าไม่ได้อีก ตัวปราณวายุ จะเริ่มดับไปก่อนตัวแรก

สอง คือ สมาณะวายุ มีศูนย์อยู่บริเวณช่องท้อง เขาทำหน้าที่สร้างความร้อนให้ร่างกาย .. ในปราณยามะ จะมีพวก yogic breath ที่สร้างความร้อนให้ร่างกายได้ อย่างโยคีสมัยก่อนหายใจแบบนี้ อย่างในทิเบตเรียก Tummo จะอยู่ในที่หนาวเย็นได้สบาย.. อย่างในปัจจุบันมี Wim Hof ที่หายใจคล้ายๆ แบบนี้ ก็พาคนรักษาอาการป่วยได้มาก มีวิทยาศาสตร์ไปวัดผลยืนยันมากมาย.. ตัววายุนี้จะดับไป หลังจากตาย 20–30 นาที วัดดูที่ร่างกายจะค่อยๆ เย็นลง

ถัดไป อุดานะวายุ จะค่อยๆ ดับไป เป็นลมส่วนช่วงอก ตั้งแต่กระบังลมถึงช่วงคอ ค่อยๆ หมดไป เมื่อส่วนนี้ดับ ความพองลมของร่างกาย ที่สร้างความตึง ความต้านแรงโน้มถ่วงโลก.. คนฝึกโยคะเอาอูจายี มาใช้อาสนะ ก็ดึงลมฐานนี้ ส่วนเรื่องความเบา พลังงานภายใน การเคลื่อนรูปที่ปราณีต.. เมื่อเข้าสู่ความตาย ก็จะค่อยๆ แฟ่บไป ส่วนนี้ค่อยๆ สลายไปช่วง 5–12 ชั่วโมงหลังตาย

ถัดไปอีก อปานาวายุ เมื่อลมปราณตัวนี้ดับไป ความรู้สึกต่างๆ จะดับไป หรือ sensory ต่างๆ กระแสประสาทที่รับความรู้สึกจะค่อยๆ ดับไป.. ลูบผิวหนังจะไม่มีอะไรตอบสนองแล้ว ก่อนหน้านี้อาจจยังมีการตอบสนองจากการสัมผัสที่เกิดขึ้นเองได้บ้างอยู่ .. ตัววายุนี้จะดับไปในช่วง 8–18 ชั่วโมงหลังความตาย.. ตำแหน่งอยู่บริเวณมดลูก หรือท้องน้อยใต้สะดือ ไหลลงออกทางปลายนิ้วโป้งเท้า

สุดท้าย คือตัว วิญญานวายุ เป็น ปราณที่ยังเป็นอนุภาคของโลก อยู่บนโลก แต่ยากแก่การวัดด้วยเครื่องมือ เป็นพลังงานบางอย่าง.. บางท่านก็เห็นได้ ที่เรียกว่าผี.. ตัววิญญานวายุนี้ จะคงอยู่หลังความตายไปอีกสักพัก สัก 1–2 สัปดาห์ ยกเว้นในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุ เจ้าของชีวิตยังเหลือพลังงานสมบูรณ์ ยังตัดใจจากร่างกายไม่ได้ ยังต้องการกลับมามีชีวิตในร่างกายเดิม.. ตัววายุนี้จะคงอยู่ได้นานขึ้น บ้างว่าเป็นเดือนๆ ตามแต่อำนาจจิตที่ยึดมั่นไว้ แต่สุดท้ายก็ต้องสลายไป.. ฐานของวิญญานนี้อยู่ที่ดวงใจ มาจากพลังงานอารมณ์ที่ยังเหลืออยู่

เมื่อ วายุ ต่างๆ หมดไปแล้ว จะเหลือไว้แต่ดวงจิต ที่จะทำงานไปตามกระแสกรรม สะสมอย่างไรมา เปิดประตูออก กรรมก็จะพาจิตไปเกิด ในมิติต่างๆ กันไป

การฝึกปราณยามะ หรือศาสตร์ลมปราณแบบต่างๆ

เมื่อเข้าใจถึงตัวลมปราณละเอียดแต่ละส่วนได้แล้ว จะสามารถใช้ฟื้นฟูสุขภาพได้ ระดับร่างกาย กล้ามเนื้อ ที่ปวดที่เจ็บ ชั้นของพวกเนื้อเยื่อ เส้นประสาท นี่ค่อยๆ ฟื้นได้เมื่อพลังงานเริ่มเปลี่ยน

การทำงานก็เริ่มตั้งแต่ตัวลมธรรมดาๆ ปราณวายุ ไปตัวสมาณะวายุ หรือสร้างความร้อนภายในบำบัดได้แล้ว อันนี้พวกการขับเหงื่อ ขับไข้ จะได้ผลดี, เข้าไปจนถึง อปานวายุ จะเริ่มรู้สึกไปที่ผิวหนัง เป็นสมาธิอ่อนๆ ขนลุก ยิบๆ ยับ ช่วยเรื่องเส้นประสาท เรื่องความละเอียดในการรับรู้ชีวิตได้..

ไปจนถึงตัว วิญญานวายุ ช่วยให้ชั้นของอารมณ์ต่างๆ ที่ไม่ดี จนเป็นนิสัย จนป่วย จะค่อยๆ เปลี่ยนไปในทางเบาสบายสดชื่น นี่ตัวปราณทำงานดี ช่วยให้วิญญานวายุไม่คั่งค้าง, ชั้นของความคิด ที่ใช้ทำงาน จะมีพลังงาน มีความคิดไว้ทำงาน สมองฉับไวขึ้น..

นี่คือประโยชน์เชิงสุขภาพ ของการฝึกปราณยามะ

เริ่มด้วยโยคะศาสตร์ ขอจบด้วย ธรรมะ ละกัน ❤

พระอาจารย์ปัญญา ปัญญาวัฑโฒ กล่าวว่า

“And what will they have developed in their hearts to carry on to the next lives, because next lives is only as we make it in this life.”

ดังนั้น เมื่อความตายมาเยือน พลังงานทุกอย่างก็ต้องคืนไปเป็นของโลก ของจักรวาล.. ที่ใหม่ที่จะเกิดอยู่แห่งไหน.. ก็ตามแต่กรรม ที่จะนำดวงจิตไป

นำมาฝากไว้ให้ทุกท่านฟัง

นมัสเต

BoBoat YogiLife

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

เมื่อเราตาย ลมปราณ ดับไปอย่างไร? was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

วันอดอาหาร ชาวโยคี กับการคล้อยตามพลังงานโลก เพื่อสุขภาพ

โพสนี้จะพูดถึงเรื่องนี้ ที่เป็นเรื่องเกี่ยวกับการกิน กับพลังงานของโลกและพระจันทร์

ในทางฝั่งอินเดีย ตั้งแต่หลายพันปีก่อน ผ่านมาอีกหลายยุค หลายศาสนา ตั้งแต่พระเวท, Jani, พุทธ, ฮินดู จนกระทั่งปัจจุบัน

การอดอาหาร หรือ Fasting เป็นสิ่งปกติที่ทำกันในบางช่วงของเดือน (หรืออย่างน้อยคือ ไม่ทานข้าว หรือแป้ง) เพื่อช่วยให้ร่างกายมีสุขภาพดี และช่วยชะล้างของเสียในระบบออกไป

โดยมีอยู่วันหนึ่งที่อยากนำมาเล่าให้เพื่อนๆ ฟัง คือวันที่เรียกว่า Ekadashi ครูเรียกง่ายๆ ว่า วันอดอาหารชาวโยคี.. แต่จริงๆ หลายๆ ศาสนาในอินเดียก็อดอาหารในวันนี้เช่นกัน

Eka แปลว่า “ความเป็นหนึ่ง” หรือ Single หรือ Oneness

Dashi มีหลายความหมาย แต่ใจความไปในทางของ คนที่ใช้แรงงาน หรือ วรรณะทาส ในทางของเขา.. แต่เดี๋ยวนี้จะเป็นคนทั่วๆ ไป ไม่ได้แบ่งแยกแบบนั้น.. หรืออาจจะรวมไปได้ถึงคนที่ฝึกตน ที่ไม่ได้สนใจในอาหารการกินมากแล้ว.. อย่างพวกโยคี ฤาษี หรือ ผู้ปฎิบัติของศาสนาต่างๆ

Ekadashi จึงเป็นวันหนึ่งที่ คนที่ปฎิบัติเพื่อออกจากความสนใจในอาหาร พากันทำ Fasting เพื่อการเจริญในทางจิตวิญญาน หรือ Spiritual

โดย Ekadashi จะนับจากวันที่ 11 หลังจากผ่านรอบพระจันทร์เต็มดวง (Full moon) และ จันทร์แรมไป (New moon)..

อย่างในช่วงวันที่ครูเขียนนี่ คือ 23 สิงหาคม 65.. นับหลังจากรอบพระจันทร์เต็มดวงที่แล้ว คือ วันที่ 12 สิงหาคม 65 ได้ 11 วันพอดี.. หรือมองอีกครึ่งหนึ่งคือ อีก 4 วัน จะถึงรอบจันทร์แรมใหม่ (อย่างในเดือนนี้คือวันที่ 27 สิงหาคม)

ทำไมเขาถึงอดอาหาร กันช่วงก่อนจันทร์แรม?

ก่อนอื่นอยากท้าวความเรื่อง ดวงจันทร์ กับแรงดึงดูดก่อน

ถ้าเราสังเกตให้ดี ในธรรมชาติ สัตว์จะมีบางช่วง บางวัน ที่เขาไม่ค่อยทานอาหาร

อย่างฮะจิ (ลูกหมาที่บ้าน) ช่วงสัปดาห์นี้ก็จะ ไม่ค่อยกินข้าว ถึงเอาอาหารอร่อยให้ ก็จะกินไม่มาก..

ในธรรมชาติ การขึ้นลงของดวงจันทร์ ส่งผลต่อระบบน้ำขึ้นน้ำลง และจะส่งผลต่อระดับน้ำขึ้นลงมากที่สุดช่วงที่จันทร์เต็มดวง หรือ เดือนแรม เนื่องจากตำแหน่งของดวงจันทร์อยู่แนวเดียวกับพระอาทิตย์ ทำให้มีแรงดึงดูดดึงน้ำมากขึ้น

ในช่วงที่พระจันทร์เต็มดวง (Full moon) ถ้าใครปลูกผัก ใช้ระบบธรรมชาติ หรือออแกนิค ลองสังเกตดูว่า พืช ผัก จะโตเร็วขึ้นช่วงนี้ สัมพันธ์กับระบบพลังงานจากดวงจันทร์

ส่วนในช่วงใกล้ๆ เดือนแรม (New Moon) จะเป็นช่วงที่ระดับน้ำขึ้นและลง แตกต่างกันมากที่สุดจากอิทธิพลดวงจันทร์อยู่แนวเดียวกับดวงอาทิตย์ ฝั่งใกล้พระอาทิตย์

แล้วเกี่ยวอะไรกับ สุขภาพและการ Fasting

ถ้าใครได้อยู่กับธรรมชาติมากหน่อย (คนอยู่นอกเมือง) ระบบน้ำในร่างกายเรา จะสัมพันธ์กับอิทธิพลพวกนี้มาก

อย่างของครูโบ หลังฝึกโยคะทุกวัน รอบของประจำเดือน จะมาแถวๆ ช่วงจันทร์แรมตลอด เป็นมานานแล้ว ซึ่งแต่ก่อนฝึกโยคะไม่เป็น เพราะร่างกายเขาค่อยๆ ปรับตัวไปตามพลังงานบนโลกได้ดีขึ้น จากแต่ก่อนได้อิทธิพลจากระบบความคิดเป็นหลัก

กลับมาที่เรื่องของสุขภาพ

เซลต่างๆ ในร่างกายคนเราก็ได้รับอิทธิพลจากพลังงานในธรรมชาติด้วย

อย่างเรากินอาหาร หลังจากนั้นก็จะย่อย หลังจากย่อย จะเป็นกระบวนการแปรรูปสารอาหารเป็นพลังงานแล้วเอาไปเลี้ยงอวัยวะ..

สุดท้ายเมื่ออวัยวะใช้พลังงาน จะเกิดของเสียขึ้นมา ซึ่งปกติจะมีการขับออกทางการขับถ่าย หรือเหงื่อ และการหายใจออก

แต่ในช่วงก่อน Full moon, New moon จะเป็นช่วงที่ระบบน้ำในตัว ขึ้นสูงกว่าปกติ (คล้ายระบบน้ำขึ้นลงของทะเล) จึงเป็นช่วงที่ร่างกายมักขับของเสีย (อย่างผู้หญิงหลายท่านมีรอบเดือนช่วงนี้)

สำหรับเรื่องอาหาร

ถ้าลองฟังร่างกายดู จะพบว่า

ช่วงก่อน Full moon, New moon เป็นช่วงที่ร่างกายตึงกว่าปกติ.. โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฤดูฝน อย่างเดือนสิงหา นี่ ของครูจะรู้สึกความดันในตาสูงกว่าเดิม แน่นหัว..

ตรงนี้ไม่ได้สังเกตรู้สึกได้ทุกคน ถ้าใครฟังร่างกายบ่อยๆ จะรู้สึกตรงนี้ได้ อย่างเช่นคนที่ฝึกโยคะทุกวัน จนจำส่วนต่างๆของร่ายกายตัวเองได้

ซึ่งหลายๆ ทีเราไม่ได้ดูปฏิทิน แต่รู้สึกได้ว่า

*** น่าจะใกล้รอบพระจันทร์แล้ว ***

เพราะพลังงานโลก กับร่างกาย มันสัมพันธ์กัน

และถ้าใครอยากใช้ประโยชน์จากเขาให้ได้เต็มที่

ช่วงที่เรียกว่า Ekadashi หรือ ก่อน Full moon, New moon สัก 4 วัน.. ร่างกายจะอยู่ในโหมดที่อยากขับของเสีย.. การที่ไม่เติมอาหาร หรือทานน้อยหน่อย.. จะส่งผลดีกับการขับของเสียมาก

ใครที่ทานมากช่วงนี้ จะทำให้ร่างกายอึดอัด และระบบเซลต่างๆ มีแต่ช่วงที่รับสารอาหาร แต่อาจจะไม่เพียงพอในการขับของเสียทิ้ง

อันนี้เป็นภูมิปัญญาโบราณที่มีมานานแล้ว และสังเกตดู จะมีหลายกลุ่มหลายศาสนาก็อาศัยเรื่องนี้ กับการอดอาหาร อาจจะต่างกันไปบ้าง แต่จะอยู่ในแนวทางนี้

เพราะท่านต่างๆ พบว่า ดวงจันทร์ส่งอิทธิพลต่อระบบน้ำ และระบบอารมณ์ ระบบฮอร์โมนในร่างกาย พอสมควร

ถ้าเราอารมณ์ดี จิตใจดี ดวงจันทร์จะเสริมให้ จึงเหมาะแก่การทานของเย็นๆ หรือทานน้อย หรือฝึกสมาธิเป็นต้น

แต่ถ้าใครที่ป่วย คิดมาก อารมณ์ไม่ค่อยดี ช่วงรอบพระจันทร์จะได้อิทธิพลทางลบ เสริมไปให้แย่กว่าเดิม

ซึ่งจริงๆ แล้ว จากความรู้สึกของครูที่ฟังร่างกายตัวเอง มันไม่ได้แป๊ะๆ ว่าเราต้องอดอาหารก่อนพระจันทร์กี่วันๆ แต่สำหรับครูคือ จะรู้สึกได้ว่า “ช่วงแถวนี้” มันมีผลดีต่อสุขภาพ ถ้าทานน้อยหน่อย สัก 3–4 วันก่อนรอบพระจันทร์ จะดี.. ถ้าฝืนร่างกายจะแน่นเป็นพิเศษ

และเมื่อถึงช่วงพระจันทร์ จะทำให้ร่างกายได้พักอย่างเต็มที่ มีความเย็นสบาย และเหมาะในการฝึกสมาธิ หรือฝึกลมหายใจ ลมปราณต่างๆ

เห็นไหมว่า พิธีกรรมต่างๆ นี่จริงๆ มีความเข้าใจเรื่องพลังงานเป็นที่มา ใครฝึกโยคะด้วยกันลองสังเกตดูนะครับ

ถ้าเราพัฒนา Life Sensitivity หรือความละเอียดในการรับรู้ชีวิต รับรู้พลังงานขึ้นมาได้ จากการฝึกโยคะ ฝึกลมหายใจ หรือสติ สมาธิ นี่แหละ

การใช้ชีวิตเรา จะมีวงจรที่ไม่ขัดแย้งกับระบบพลังงาน จะใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่แปรปรวนมาก และสุขภาพ อารมณ์ ความสดชื่นต่างๆ จะดีขึ้นอย่างแน่นอน

ดังนั้น ใครสามารถทานน้อยสักนิดได้ช่วงนี้ (ไม่ต้องตรงวัน Ekadashi แป๊ะก็ได้ เอาแถวๆ นี้จนถึง New moon)

ลองดูนะครับ

รู้สึกอย่างไร นำมาเล่าสู่กันฟังได้

ยกเว้นรู้สึกหิวนะ อันนี้ ถ้าไม่เคยฝึกอด ฝึก Fasting บ้างจะเป็นกันทุกคน 55

BoBoat Yogi Life

23 สค. 65

Ekadashi — Yogi Fasting Day was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

บทความนี้ อยากจะมาพูดเรื่องหนึ่งที่มีความสำคัญ แต่คนในเมืองมักมองข้ามกัน คือเรื่องของ “การนอนให้ดี”

ในชีวิตคนทำงาน และคนที่อยู่ในเมือง เท่าที่สังเกตกับตนเอง เป็นเรื่องยากมากที่จะหลับได้ลึก หลับได้ดี

หลายปีก่อน ครูเคยใส่พวก Smartwatch วัดการนอนไว้ พบว่า ตอนที่เราทำงานอยู่ในเมือง แม้ว่าจะทั้งฝึกโยคะ ออกกำลังกาย แต่พอถึงเวลานอน.. วัดออกมาคุณภาพการหลับมันยังไม่ดีเท่าไหร่

ชั่วโมงการหลับลึกก็ดี ความสดชื่นตอนตื่นก็ดี รู้สึกได้ว่า ‘ยังไม่ดี’ แต่พอได้ลองเปรียบเทียบกับตอนเราไปเที่ยวต่างจังหวัด ไปเจอลม เจอแดด ทำกิจกรรมต่างๆ ชมนก ชมไม้ สบายๆ พอตอนนอน โอ้โห วัดออกมา คุณภาพการนอนหลับ เกือบร้อยเปอร์เซ็นต์

นอนไปแค่สี่ชั่วโมงกว่า หลับลึกไปเกือบสองชั่วโมง ความสดชื่นตอนตื่นก็ดีมาก คือตื่นมาแล้วมีความสุข มีความแจ่มใสเลย ไม่มีแบบขี้เกียจต้องลากตัวเองลุกขึ้นมา

หลังจากนั้นก็ ครูก็ค่อยๆ สังเกตตัวเองเอา ว่าทำไม มีปัจจัยอะไรบ้าง ที่ทำให้ร่างกายของเราเป็นเช่นข้างต้น จึงนำพามาซึ่งบทความนี้ พร้อมทั้งจะชวนให้ทุกท่านสร้าง Evening Routine ไปด้วยกัน เผื่อจะมีประโยชน์กับหลายๆ ท่าน ที่อยู่ในการทำงานใช้สมอง อยู่ในระบบเมือง มีปัญหานอนไม่หลับ

บางคนลากตัวเองไปได้นาน สุดท้ายก็รู้สึกเหนื่อย แห้งแล้ง ไม่สดชื่น Burn out ไป

บทความนี้จะพูดถึงเรื่องข้างต้นนี้ ในเชิงโยคะศาสตร์ ผสมกับ วิทยาศาสตร์ดู

ถึงเวลานอน ไม่ชอบนอน ใครเป็นกันบ้าง?

ในโยคะศาสตร์ ท่านว่าไว้ว่า มีคนอยู่สามกลุ่ม ที่นอนน้อย คือช่วงเวลากลางคืน ไม่ชอบนอน ยังตื่นอยู่

กลุ่มที่ 1: โรกี

กลุ่มแรก เรียกว่า โรกี.. คือผู้ที่ป่วย มีโรค มีความทุกข์อยู่ เวลาร่างกายเจ็บป่วย อารมณ์ขังค้าง หรือมีเรื่องวิตกกังวลในหัว..เราจะเรียกเค้าว่าเป็น “คนไม่สบาย” หรือ Dis-Ease คือมีความทุกข์นั่นแหละ

ไม่ว่าจะจากทางกาย ทางอารมณ์ หรือ ทางความคิด ก็ถือเป็นคนไม่สบายหมด ในเชิงโยคะศาสตร์

คนกลุ่มนี้มักนอนไม่หลับ เพราะว่าเมื่อทุกข์.. คือยังมีกระแสพลังงาน หรือกระแสปราณในตัวที่ยังไปคอยทำงานอยู่ตรงส่วนนั้นๆ แต่เราไม่สามารถคลายพลังงานไม่ดี หรืออาการเจ็บป่วยต่างๆ นั้นออกไปจากระบบได้ ทำให้เรานอนไม่หลับ เพราะความทุกข์

กลุ่มที่ 2: โบกีย์

กลุ่มที่สอง เรียกว่า “โบกีย์” แปลว่า “ผู้เสพความเพลิดเพลิน ความสำราญใจ” (อย่างในภาษาไทย น่าจะตรงกับคำว่า โลกีย์ มั้ง ฮ่าๆ คือชอบความสุขทางโลก)

สังเกตดูว่าจะมีเพื่อนๆ เราบางกลุ่ม ที่ขาดไม่ได้เลย ชีวิตกลางคืน.. มันนอนไม่หลับ

จะต้องออกไปดื่มสักหน่อย ไปเจอเพื่อนฝูง เม้าท์มอย.. บางคนก็ไปเที่ยวกลางคืน เพลิดเพลินอยู่ในความสุขของโลกกลางคืน

หรือบางท่าน ที่ชอบคิดงานเชิงสร้างสรรค์ พบว่ากลางคืนกลับทำงานดี ความคิดมันโฟลว์ โลดเล่นดี เลยทำงานไปเรื่อยๆ อยู่ใน Focus or Flow mode ก็นอนไม่หลับกลางคืน เพราะแอบชอบความลื่นไหลในการทำงาน

เดี๋ยวนี้ทางฝรั่งเขามีทำเป็นหนังสือออกมา ว่ามีจัดเป็น Dolphin กลุ่มนึง คือ เจ้าสำราญ ชอบสร้างสรรค์ แบบนี้

แต่สุดท้าย ถ้านอนไม่หลับ ผ่านไปนานๆ ก็จะเริ่มพบปัญหาบางอย่าง

กลุ่มที่ 3: โยคี

กลุ่มสุดท้าย เรียกว่า “โยคี” หรือ ผู้ฝึกตนเอง

อย่างในไทยเรา เราจะได้ยินหรือได้สัมผัสเรื่องราว ของพระหลายๆ รูป ที่หมั่นทำความเพียร ท่านใช้ช่วงกลางคืนเดินจงกรมบ้าง นั่งสมาธิบ้าง

ถึงเวลาเช้า ท่านก็ตื่นเช้าก่อนพระอาทิตย์ขึ้นได้ปกติ เป็นกิจวัตร กลุ่มนี้ คือผู้ที่ฝึกตนเอง จนการนอนเริ่มมีความสำคัญน้อยลง ไม่ได้ติดนอนแล้ว ร่างกายอยู่ได้โดยอาศัย จำนวนชั่วโมงในการนอนลดลง แต่ความสุข ความสดชื่น ยังปกติ หรือดีกว่าเดิมซะอีก

ส่วนของบทความนี้ ครูจะมาพูดเรื่องการนอน ให้คนส่วนใหญ่ ที่ไม่ได้เคยฝึกมาอย่างโยคีฟัง

คนส่วนใหญ่ที่ยังมีภาระหน้าที่ต้องทำงานในโลกมาก ต้องอยู่กับคนมากๆ อยู่กับวิถีปัจจุบัน ที่ไม่ค่อยตามธรรมชาติซะเท่าไหร่ มีเรื่องให้คิดเยอะ มีสิ่งมารบกวนอารมณ์มาก..ทำยังไงถึงเราจะนอนได้ดี? หลับได้ลึก ตื่นแล้วแจ่มใส

ชีวิตเรา 1/3 อยู่กับการนอน และ อีก 2/3 จะมีคุณภาพหรือไม่ ก็อยู่กับคุณภาพการนอนเช่นกัน

ถ้าพัฒนาเรื่องการนอนนี้ได้ มันก็ฟังดูคุ้มค่าใช่ไหม? อย่างน้อยที่สุด ตอนตื่น ก็จะเป็นคนที่มีความสดชื่น มีความสุข ทำงานได้ดี

การนอน ในระบบพลังงานโลก

มนุษย์ วิวัฒน์มาจากพลังงานโลกและจักรวาล

ในโยคะศาสตร์ เรามองว่า สิ่งมีชีวิตต่างๆ บนโลก วิวัฒน์มาตาม คลื่นพลังงานที่เราอาศัยบนโลก

อย่างเวลาโลกอาศัย ระบบดวงอาทิตย์ขึ้นลง.. คือธาตุไฟ มีความร้อน มีความสว่าง สี และ พลังงานต่างๆ

พืช สัตว์ ต่างๆ ก็ตื่นมาผลิตอาหารกันโดยอาศัยแสงอาทิตย์

จากพืช > ไปสัตว์กินพืช > ไปสัตว์กินสัตว์ > หรือมายังมนุษย์ ที่กินอาหารจากซุปเปอร์ หรือเดลิเวอรี่

จริงๆ ยังมีชีวิตที่กินแค่ตัวปราณของโลกอีกด้วย แต่ขอละไว้ไม่พูดถึง

จะเห็นว่า ตัวมนุษย์เราที่วิวัฒน์มาเนี่ย อาศัย “รอบเวลาที่โลกหมุน” สัมพันธ์กับพระอาทิตย์มาก

การหลับ การตื่น มันเลยถูกสร้างมาเป็นความจำในเซล ในพันธุกรรมเลย ว่าสัมพันธ์กับ ตะวัน และ จันทรา

บางอย่างเราก็พอจะฝืนได้ แต่โดยรวมจะคล้อยตามระบบพลังงานในธรรมชาติ

อย่างระบบน้ำ ไหลเวียนสัมพันธ์กับพระจันทร์

ระบบที่อาศัยน้ำ อย่างร่างกายคนจะมีพวกน้ำเหลือง ฮอร์โมนต่างๆ หรือน้ำในเนื้อเยื่ออ่อนต่างๆ

เหล่านี้สัมพันธ์กับตำแหน่งของพระจันทร์ เราเคยสังเกตหรือเปล่าอีกเรื่องนึง

เพราะระบบน้ำนี่เป็นการไหลเวียนภายใน มีกลิ่น มีรสชาด มีอารมณ์ เป็นต้น

ตัดไปแค่สองธาตุก่อน เพื่อให้กระชับ ถ้าท่านไหนสนใจเรื่องนี้ จะเอาไว้พูดให้ฟังในเรื่อง “ธาตุต่างๆ ในระบบพลังงาน”

พลังงานในโลก จะเป็นสองขั้ว หรือที่เรียกว่า หยิน-หยาง

คือ มีตื่น-มีหลับ, มีขึ้น-มีลง, มีร้อน-มีเย็น

คือมันแปรเปลี่ยน หมุนเวียน และมีการเคลื่อนไหวเป็นการโคจร เกิดเป็นรอบต่างๆ

สังเกตดูตั้งแต่ภายนอกคือจักรวาล ถึงภายใน คืออนุภาค ล้วนมีการเคลื่อนไหวโคจรเป็นวงรอบทั้งสิ้น.. เราอาศัยอยู่ในระบบที่เป็นวัฏฏะ หรือเป็นวงรอบ.. มีฤดูกาล มีกลางวัน กลางคืน

ในเชิงวิทยาศาสตร์ เราเรียกหลักการจากที่กล่าวมานี้ว่า Circadian Rhythms

อธิบายว่า ในวันหนึ่งๆ มนุษย์, สัตว์, พืช, แม้แต่พวกแบคทีเรีย ได้รับอิทธิพลเชิงพลังงานจากการหมุนของโลก และดวงดาว

อย่างในตอนเช้า เวลาที่ร่างกายหลั่งฮอร์โมน Cortisol (ที่ทำให้มีความเครียด ไม่สบายตัวและอยากตื่นมาตอนเช้า) ก็อยู่ช่วงพระอาทิตย์ขึ้น.. และฮอร์โมนตัวนี้จะค่อยๆ สลายไป ถ้าเราได้เดินรับแสงอาทิตย์ยามเช้า ความเครียดนี้มีเอาไว้ให้ไม่สบายตัวและรู้สึกอยากตื่น รู้สึกว่านอนพอแล้ว ต้องตื่นขึ้นมาหาอาหาร

และหลังพระอาทิตย์ตกดิน ช่วง 3–4 ทุ่ม ฮอร์โมนเมลาโทนินจะเริ่มหลั่งออกมา

มีผลให้เริ่มง่วง และเข้าสู่ภาวะการนอนหลับ ฮอร์โมนตัวนี้ช่วยลดการเกิดมะเร็งและต้านอนุมูลอิสระอีกด้วย และมีผลให้นำพาสารตัวอื่นให้สมองจัดระเบียบความจำ และชำระล้างของเสียในเวลาเรานอนหลับ

ในชั่วโมงย่อยๆ ของแต่ละเวลา วิทยาศาสตร์ก็พบแล้วว่า ร่างกายมีการสร้างสารต่างๆ ที่สัมพันธ์กับกลางวัน-กลางคืนต่างกันออกไป เกิดเป็นวงรอบย่อยอีก

จะมีรอบของการตื่นตัว โฟกัสงาน และผ่อนคลาย ทุกๆ 2–4 ชั่วโมง

และแต่ละช่วง พลังงานและกลไกของอวัยวะต่างๆ ก็จะไม่เหมือนกัน

ซึ่งค่อนไปทางเดียวกับระบบนาฬิกาชีวิต ที่มาจากศาสตร์แนวธรรมชาติบำบัด

กลับมาที่การนอน กับงานวิจัย

“การนอน เป็นช่วงเวลาที่ร่างกายได้ทำหน้าที่หลายๆ อย่างให้พักไปตามธรรมชาติของพลังงาน และใช้เวลานี้ในการฟื้นฟู จัดเก็บความจำ เคลียร์ของเสีย เพื่อให้กลับมาทำงานได้ใหม่อีกครั้ง”

ไม่นานมานี้ นักวิทยาศาสตร์ University of Chicago ทำวิจัย แล้วพบว่า
เมื่อเอาคนมาลดเวลานอนเหลือ 5.5 ชั่วโมง ต่อเนื่องกันเดือนนึง จะเริ่มสูญเสียกล้ามเนื้อ แต่ในขณะเดียวกัน เพิ่มไขมันในช่องท้อง และฮอร์โมนที่ทำให้เครียดและหิว มากขึ้นอย่างมีนัยยะสำคัญ อีกทั้งเมื่อลดเวลานอนลง สารสื่อประสาทที่ทำให้คนเป็นสุข อย่าง Seretonin ก็ลดลง

และเมื่อนอนน้อยติดกันไม่กี่วัน การสื่อสาร การคิดงาน การใช้เหตุผล ซึ่งเป็นการทำงานของสมองส่วนหน้า ค่อยๆ ลดลงตามลำดับ จนอยู่ในภาวะที่เทียบเท่ากับคนเมา.. คือไม่สามารถทำงานปกติได้

ที่สำคัญคือ “อารมณ์ที่เป็นสุข”
เพราะเมื่อสารสื่อประสาทเหือดแห้ง เราจะรู้สึกเหมือนไม่มีพวกสารให้ความลื่น ความรู้สึกของชีวิตที่ทำงานไปมันจะทำไปด้วยความฝืด ความแห้งแล้ง และสุดท้ายกลายเป็นอารมณ์ต่างๆ ที่ไม่ค่อยน่าพึงพอใจ หงุดหงิดบ้าง..เหนื่อยบ้าง..เศร้าบ้าง….สุดท้ายการกดดันตัวเองนอนไม่ดีพอ เลยทำให้จุดหมายที่อยากไปถึงเร็วๆ กลับกลายเป็นช้าไป

พูดอีกแง่หนึ่งก็คือ การนอนไม่พอ นอนไม่เต็มอิ่มต่อเนื่องกัน นอกจากจะสุขภาพไม่ดีแล้ว ยังส่งผลกับ “ความสามารถในการเป็นมนุษย์”

เนื่องจากสมองส่วนหน้า เป็นส่วนที่ทำให้มนุษย์ใช้เหตุผลได้มากกว่าสัตว์อื่น

และงานวิจัยยังบอกอีกด้วยว่า อย่างทหารในยุโรปก็พยายามศึกษาวิธีให้นอนได้น้อยลง สุดท้ายก็ยอมแพ้ บอกว่าถ้ามนุษย์อดนอนนานๆ จะทำงานไม่ได้..

ต้องแก้ด้วยการ “กลับไปนอน” :)

ฝรั่งเขาก็มีความจริงจังมาก เวลาเราอ่านวิจัยพวกนี้ เราคิดว่ามันตลกดี ฮ่าๆ

วิธีการนอนอย่างไรให้ดี

แล้วนอนอย่างไรให้ดี ต้องนอนกี่ชั่วโมง นอนให้หลับลึกทำยังไง? นอนท่าไหนดีที่สุด? คำถามพวกนี้มีคนถามกันทุกยุคสมัย

บางคนก็บอกต้องนอน 8 ชั่วโมง บางคนนอน 6 ชั่วโมง มาตลอดก็ยังสดชื่นกว่าเสียอีก

หลังๆ มานี้ นักวิทยาศาสตร์ก็ไม่ได้สนใจไปที่จำนวนชั่วโมงมากนัก..

แต่เริ่มสนใจไปที่การทำงานของสมอง และช่วงเวลาในการหลับลึก (Deep Sleep)

และสนใจที่เวลาที่เข้านอน (นอนกี่โมง) มากกว่าจำนวนชั่วโมง

ครูจะอธิบายง่ายๆ ตามนี้

การนอนที่ดี “เป็นกระบวนการ” เหมือนการหรี่ไฟ.. ไม่ใช่การปิดสวิตช์ทีเดียว

เริ่มจากวิทยาศาสตร์ก่อนละกัน

ทุกวันนี้เขาพบว่า ถ้าหลับตาแล้วเข้านอน.. ถึงนอนหลับได้ แต่การนอนนั้นจะไม่ค่อยดี

เพราะว่าระบบต่างๆ ในร่างกายยังไม่ได้ปรับตัวตามระบบพลังงาน

ร่างกายยังทำงานย่อยอาหารอยู่เลย, กล้ามเนื้อก็ตึงมาทั้งวันจากการทำงาน

สมองยังไม่ได้ค่อยๆ คลี่คลายกระแสประสาท..

อย่างเรื่องแสงก็มีผลมาก คนเดี๋ยวนี้เล่นมือถือก่อนนอน แสง Blue light ทำให้สมองยังโดนกระตุ้นอยู่

อุณหภูมิของร่างกายก็มีผลมาก บางคนเหนื่อยมาก ทำงานมาทั้งวันร่างกายร้อนๆ.. ถึงเตียงดับเครื่องนอนไปทั้งแบบนั้นเลย ตื่นมาก็รู้สึกไม่สดชื่น

ทีนี้เขาพบว่า การนอนที่ดี ต้องมีกระบวนการ

เหมือนค่อยๆ พาร่างกายหรี่ไฟ ดับไปทีละระบบๆ

ซึ่งตรงนี้ถ้าเราสังเกตดู จะตรงกับแนวทางในกิจวัตรของผู้ที่ปฎิบัติภาวนาในหลายๆ ศาสนา.. อย่างทางพุทธก็ดี คนฝึกโยคะก็ดี หลายๆ ท่านจะใช้ช่วงก่อนนอนในการค่อยๆ ทำกิจวัตรที่ทำให้ร่างกายค่อยๆ สงบลง.. สวดมนต์บ้างก็ดี นั่งสมาธิบ้างก็ดี ขอบคุณพระเจ้าก็ดี เขียนบันทึกก็ดี.. หรืออย่างโยคะเราจะมีการหายใจ การคลายร่างกายกระดูกสันหลัง และนั่งสมาธิก่อนนอน

ลองจากกระบวนการที่เราชอบ รู้สึกมีความสุขใจ ใช้ได้เหมือนกัน

ถ้าร่างกายยังทำงานมากๆ อยู่.. หักดิบนอน กราฟการนอนจะไม่ดี หรือที่แย่กว่านั้นคือนอนไม่หลับเรื้อรัง ส่งผลกับการใช้ชีวิตระยะยาว

Evening Routine — กระบวนการส่งตัวเองเข้านอน

ดังนั้นคนที่นอนไม่หลับ จึงไม่สามารถแก้ด้วยการพยายามนอน หรือเพิ่มชั่วโมงนอน

แต่ต้องลองทำขึ้นมาเป็นกระบวนการ กิจวัตรช่วงเย็นหรือหัวค่ำในการส่งตัวเองเข้านอน ของครูที่สังเกตมากับตัวพบว่าจริงมากๆ

ถ้าให้สรุปมาให้จากประสบการณ์

เรื่องที่ส่งผลเยอะที่สุดเลยต่อการนอน มีอยู่สี่เรื่อง คือ อาหารเย็น,อาการไม่สบายตัวของร่างกาย, การทำงานที่ใช้ความคิดช่วงเย็น, และ แสงไฟและเสียงรบกวนช่วงค่ำ

เรื่องอาหารเย็น ส่งผลกับการนอนอย่างมีคุณภาพ

เราจะรู้เลยว่า ถ้ากินมากตอนเย็น หรือทานอาหารบางอย่างกินแล้วเกิดลมในท้อง ถ้าท้องมีลมมากก่อนนอนแล้ว.. วันนั้นนอนจะไม่ดีแน่นอน เพราะว่า ระบบลำไส้มีเส้นประสาท ที่สื่อสารกับสมองตลอดเวลา ถ้าเขาไม่ผ่อนคลาย ท้องอืด การนอนจะถูกทำลายทันที.. แล้วกินอะไรดี อะไรไม่ดี?

เนื้อสัตว์ กับ ผัก?

ถ้าเราเอาเนื้อสัตว์มาอบในห้องร้อนๆ 37–38 องศา ผ่านไปแค่ 4–6 ชั่วโมง มันจะเริ่มบูด..ระหว่างที่เราทานเนื้อมากๆ มื้อเย็น เนื้อที่ยังย่อยไม่หมดจะบูด และปล่อยแก๊สของเสีย ทำให้ลำไส้ไม่สบาย ส่งผลกับการนอนเช่นกัน ลมในท้องทำให้นอนไม่สบาย

แต่ถ้าเป็นผัก หรือผลไม้ นอกจากได้เอนไซม์เสริมช่วยย่อยแล้ว ผักลองสังเกตดูว่า จะเน่าเสียช้ากว่าเนื้อ และเมื่อเริ่มย่อย ส่วนมากก็จะปล่อยก๊าซน้อยกว่า

ยกเว้นพวกน้ำตาลและแป้ง ที่เวลาย่อยแล้วมีแก๊สมาก

(ใครเคยทำเบียร์ หรือทำน้ำหมัก จะเข้าใจดีว่าหมักน้ำตาลแล้วเกิดแก๊สมากแค่ไหน ในท้องเราก็เป็นแบบนั้นระหว่างที่ย่อยไม่หมด)

ดังนั้น การลดเนื้อสัตว์ ลดแป้ง น้ำตาล มื้อเย็น ก็จะช่วยให้การนอนดีขึ้นมาก

นอกจากนี้ อาหารที่กระตุ้นสมอง หรือกระตุ้นระบบประสาท เช่นพวกคาเฟอีน หรือ แม้แต่ผงชูรส ที่ช่วยเรื่องรสชาด ถ้าลองสังเกต จะพบว่าการกระตุ้นจากอาหารธาตุไฟ เหล่านี้ส่งผลกับระบบความผ่อนคลายมาก จะทำให้ร่างกายคลายตัวเองกลับไปนอนหลับลึกไม่ค่อยได้..

ยิ่งคนที่ฝึกลมปราณ การรับรู้พวกนี้จะละเอียดขึ้น อย่างของเรา ถ้าวันไหนต้องสอนลมหายใจตอนเช้า จะพยายามเลี่ยงของพวกนี้ เพราะถ้าไม่งดตอนเช้า พวกของเสียจากอาหารนี่จะไปรบกวนงานสอน การถ่ายทอด พอสมควร

ดังนั้น มื้อเย็น เขาเลยบอกให้ทานน้อย.. ใครทาง IF ได้ก็ยิ่งดี.. ใครงดไม่ได้ ลองเลือกอาหารที่ย่อยง่าย สบายท้อง จะดีต่อระบบการนอนมาก

เรื่องของความสบายร่างกายกับการนอนหลับสบาย

กลับมาที่เรื่องของร่างกาย กล้ามเนื้อ กระดูกบ้าง

เมื่อก่อนตอนยังไม่ได้ฝึกโยคะก็ไม่ทราบว่า กระดูกสันหลัง คนเรานี่โยงไปกับระบบอวัยวะต่างๆ ทั้งหมด..

หลังจากได้เริ่มฝึกโยคะ มาหลายๆ ปี เริ่มได้ฟังร่างกายมากขึ้น เราพบว่า

วันไหนถ้านอนไปทั้งๆ ที่ตัวยังปวดเมื่อย อย่างไปยกของหนักมา หรือทำงานคอมพ์.. จนปวดสะบัก ปวดต้นคอ.. (จริงๆ ถ้าสังเกตตัวลมหายใจ มันพังไปก่อนหน้านั้นแล้ว) แล้วไปนอน วันนั้นการหลับจะไม่ค่อยดี ตื่นมาก็ไม่สดชื่น

ถ้าทำงานมาเยอะ แต่ก่อนนอนได้มีเวลาคลายกระดูกสันหลังสักหน่อย คลายสะโพก และคอบ่าไหล่ ด้วยท่าโยคะง่ายๆ สักหน่อย และยิ่งได้ทำพร้อมลมหายใจ หรือเดินลมปราณได้แล้ว.. จนถึงจุดนึง เราจะรู้สึกเองว่าร่างกายผ่อนคลายแล้ว ความร้อนๆ ที่หัว ที่ก้านคอมันเริ่มหมด.. ลองจับก้านคอดูไม่ค่อยร้อน จับขมับนวดดูรู้สึกไม่ตึงแล้ว.. จากนั้นเข้านอน ถ้าได้คลายกระดูกสันหลังก่อนนอน แล้วได้วัดด้วยอุปกรณ์เช็กการนอน จะพบว่าการนอนหลับจะดีขึ้นอย่างแตกต่างกันมาก ตื่นขึ้นมาความสดชื่นจะเป็นคนละเรื่องกัน

ดังนั้นจะเห็นได้ว่า ตัวร่างกายนี่อมความทุกข์อยู่มาก

แต่เราละเลยเขา ไม่ได้ค่อยๆ พาเขาคลาย.. มันไม่รู้ตัว ชินมานาน

แล้วคิดจะดับเครื่องนอน แล้วปล่อยให้ธรรมชาติฟื้นให้อย่างเดียว

มันเลยนอนได้ไม่ดี เพราะพลังงานต่างๆ มันไม่ไหลเวียน

“เกิด Energy Blockage”

คือกระแสไฟฟ้านี่แหละ กระแสปราณ มันวิ่งไม่สะดวก มันไปติดตามกล้ามเนื้อแข็งๆ ปูดๆ ทั้งหลาย สำคัญที่สุดคือสายเมน หรือกระดูกสันหลัง

ในคอร์สลมหายใจบำบัด เราได้พาทำ Flow พวกนี้มาก พาคลายกระดูก พาเดินลมล้างพลังงานที่ตันๆ ตามกล้ามเนื้อต่างๆ ออกก่อนนอน.. เพราะการนอนที่ดี หลับได้ลึก ทำให้ร่างกายฟื้นฟูตัวเองได้อย่างน่าอัศจรรย์..

เรื่องนี้สำคัญ เดี๋ยวอีกสักพักอยากจะลองทำเป็น Mini Course คลาสการกุศลออนไลน์ ให้เพื่อนๆ ที่สนใจมีปัญหาการนอนได้พากันทำ Evening Routine ด้วยกันก่อนนอนดู ฝากติดตามได้ในช่อง YouTube ทำเสร็จแล้วจะแจ้งอีกที

การเคลียร์สมอง เพื่อการนอนหลับลึก

กลับมาที่โยคะศาสตร์บ้าง
ในระบบโยคะ การทำงานของสมองอยู่ในชั้นที่เรียกว่า Manomaya Kosha เคยเขียนไว้ในบทความนี้ นั่นคือในชั้นนี้รวมไปด้วย “มโน” คือส่วนของสมองและกระแสประสาท ความคิด โลจิกต่างๆ และ Memory หรือ “ความจำ” คือบันทึกที่รับมาผ่านช่องทางการรับรู้ เรียนหนังสือมา ไปฝึกโยคะมา ไปชิมอาหารมา ต่างๆ เซลในร่างกายและสมองเค้าจำเอาไว้ และส่วนที่สามคือความรู้สึก “มนัส” ที่แปรผลมาเป็นอารมณ์ต่างๆ

ในชั้นนี้ เมื่อเราหลับลง คือช่วงเวลาที่เราปล่อยให้สติส่วนที่ควบคุมได้พักตัว และปล่อยให้ระบบ “บันทึกความจำ” จัดเรียงและทำงานตามระบบธรรมชาติ

Brain Cleanup Process

วิทยาศาสตร์ ก็พูดในแนวทางเดียวกันว่า ในขณะที่เรานอนหลับ เป็นช่วงเวลาที่ร่างกายเริ่มกระบวนการทำความสะอาดสมอง.. หรือ Brain Cleanup Process.. ซึ่งกระบวนการนี้ระบบร่างกายจะปล่อยของเหลวออกมา เหมือนเป็นน้ำที่ทำหน้าที่ชำระล้างคราบของเสีย ที่มาจากการใช้พลังงานสมองในแต่ละวันออกไป..

กระบวนการดังกล่าวเรียกว่า glymphatic system จะปล่อย cerebrospinal fluid (CSF) ที่ผลิตมาจากสมองส่วนกลางชั้นใน และไขสันหลังออกมาล้างของเสียในระบบ..

ซึ่งถ้าใครได้อ่านวิจัยที่เขาศึกษาด้านลมปราณกับสมองมากันบ้าง จะพบว่า การฝึกลมปราณช่วยโดยตรงในการทำให้สมองส่วนกลางชั้นใน ที่ทำหน้าที่เรื่องกายหายใจ และการส่งกระแสจากไขสันหลังขึ้นไปยังสมอง ทำงานได้ดีขึ้นมาก

ดังนั้นเวลาที่เราฝึกลมปราณ ฝึกสมาธิ ถึงแม้ไม่ได้หลับ หลายๆ ท่านจะพบว่าเมื่อฝึกแล้วสดชื่น เหมือนกับหัวโล่งเลย อันนี้มาจากกระบวนการที่เขาไปผลิตสารออกมาล้างของเสียในสมอง.. ซึ่งมาจากทั้งการฝึก และการหลับตามธรรมชาติก็ได้

คนที่หลับลึกได้ง่าย คนที่ได้ฝึกลมหายใจ หรือ นั่งสมาธิ บ่อยๆ จึงคิดงานได้ดี มีความจำดี ศาสตร์นี้จึงมีประโยชน์กับทุกวัย

จากประสบการณ์ของครู ถ้าเราฝึกลมหายใจ แล้วต่อไปด้วยนั่งสมาธิ ถึงจุดนึงเขาจะค่อยๆ กรองความคิดที่มันฟุ้งซ่านทิ้งไปเรื่อยๆ เมื่อตัวการทำงานของความคิดที่มันแว่บๆ มานี้ ช้าลงๆ จนเริ่มหมดไป.. ตรงนี้เขาเรียกว่าสมาธิ พอเริ่มต้นถึงจุดนี้ สมองเขาได้เคลียร์ไปส่วนมากแล้ว.. หลังจากนี้ถ้าไปนอนจะหลับได้ดีขึ้น บางทีก็จะเห็นด้วยว่าขยับตัวไปยังไง สมองมันทำงานไปเรื่องอะไรบ้างระหว่างนอน.. เราจะเข้าใจกระบวนการที่สมองทำงานจัดระเบียบกับการเชื่อมโยงของความจำได้มากขึ้น คือฝึกแล้วจะฉลาดขึ้น ประมาณนี้ละกัน นี่เป็นประโยชน์เบื้องต้น

อื่นๆ คือเรื่องประกอบที่ช่วยทำให้กระบวนการนอนทำได้ดีขึ้น

แต่เรื่องประกอบก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะเรามักตกม้าตายที่เรื่องพื้นๆ กัน

อย่างแรกคือเรื่องของ “แสงไฟ”

ในธรรมชาติหลังพระอาทิตย์ตกดิน ก็เริ่มหรี่ไฟให้เราแล้ว หลังจากนั้นต้องจุดไฟกันเองซึ่งเป็นแสงสีส้มๆ แดงๆ และความร้อน.. เดิมไม่เคยมีหลอด LEDs และจอมือถือแบบทุกวันนี้

ปัจจุบันคนเล่นมือถือก่อนนอนเป็นปกติ อ่านหนังสือด้วย iPad ก็มาก ทำให้แสงสีฟ้า (Blue Light) ซึ่งเดิมมีแค่จากแสงอาทิตย์ตอนกลางวัน รับเข้ามากระตุ้นสมอง ตรงใจกลางตาจะมี Retinal Ganglion cells เป็นจุดดำๆ ตรงนี้เขาว่ากันว่าเป็นตัวที่ร่างกายไว้บอก “นาฬิการ่างกาย” โดยทำงานกับแสง..

ดังนั้นถ้าเรารับแสงสีฟ้า แสงขาวจอมือถือเข้าไป มันไปกระตุ้นสมอง สมองเขาข้างในยังไม่หยุดทำงานให้เรา.. ทำงานคอมมากๆ ก่อนนอน เลยมักนอนหลับไม่สบาย..

ใน Evening Routine เราเลยอยากให้ค่อยๆ ลดแสงไฟ ลดการใช้จอ ก่อนนอนอย่างน้อยสักชั่วโมง.. ใครจุดเทียนหอม หรือตะเกียงน้ำมันหอมได้ ก็จะยิ่งดี ช่วยสร้างบรรยากาศและแสงส้มจากธรรมชาติ สมองจะหลับได้เร็วขึ้น

สุดท้ายเลย คือเรื่องของ “น้ำ”

เราใช้น้ำในการชำระล้างระบบต่างๆ ของร่างกาย

ในโยคะ ก็สัมพันธ์กับน้ำเยอะ เพราะร่างกายคนเราอาศัยน้ำในการอุ้มเซล

เดี๋ยวนี้กิจกรรมช่วงเย็นของคนเมือง มักจะเป็นกลับบ้านมา ก็กินก่อนเลย จากนั้นก็ดูซีรีย์ เล่นมือถือ.. พอเริ่มดึก (เลยเที่ยงคืนไป ตีหนึ่ง ตีสอง) อยากนอนค่อยอาบน้ำ (หรือบางคนก็ขี้เกียจอาบ ฮ่าๆ) แล้วนอน.. อันนี้หารู้ไม่ว่า พลาด!

เมื่อเราอาบน้ำ น้ำไหลผ่านศรีษะ ผ่านหลังคอ สักพัก

ในโยคะศาสตร์กล่าวว่า นอกจากเรื่องความสะอาดแล้ว ความเย็นของน้ำจะไปช่วยเปิดมิติอื่นๆ ภายในร่างกายที่สัมพันธ์กัน..

อย่างเช่น คนที่เครียดๆ หัวร้อนมาเลย ได้อาบน้ำ จะรู้สึกสบายขึ้น

คนทำงานความคิดมาเยอะๆ ได้อาบน้ำ เหมือนเริ่มผ่อนคลายลง เริ่มอยากหลับ

ครูมานั่งสังเกตดูพบว่า หลังอาบน้ำ ร่างกายจะเริ่มเข้าสู่ Cool Down Process เองโดยอัตโนมัติ และอย่างที่พูดไว้แล้วว่า การหลับไม่ใช่การปิดสวิตช์ แต่เป็นกระบวนการที่ต้องค่อยๆ ดับระบบต่างๆ ของร่างกายลง..

การอาบน้ำเร็วหน่อย จึงเริ่มเหมือนเป็นการให้เวลาได้เตรียมตัว Cool Down ได้ยาวขึ้น

เราใช้ของง่ายที่สุด ที่ธรรมชาติให้มา คือเอาน้ำราดตัว ราดหัว.. ธรรมชาติมีความจริงที่เท่าเทียม..

เมื่ออาบน้ำเร็วขึ้น เหมือนเป็นการ Signal หรือส่งสัญญานบอกร่างกายว่า..

*** เตรียมตัวนะ ผ่อนคลายนะ ได้เวลา Evening Routine แล้ว ***

ถ้าคนแข็งแรงหน่อย อาบน้ำเย็นได้ Cold Shower

อย่างฝรั่งจะมี Wim Hof ที่หายใจแล้วแช่น้ำเย็น อันนี้พิสูจน์มาแล้วว่าดีต่อสุขภาพมาก

แต่คนไทยเมืองร้อน ถ้าไม่แข็งแรงหรือไม่เคยฝึกมา เอาธรรมดาๆ ก่อนก็ดี

ใครอยากลองพวกนี้ ไว้มาลองด้วยกันตอนเรียนลมปราณ ครูจะได้ช่วยแนะนำให้

หลังอาบน้ำ ระบบอารมณ์จะเริ่มเปิดตัวออก..

ให้ใช้เวลาหลังจากตรงนี้ เข้าสู่กระบวนการส่งตัวเองนอน หรือ Evening Routine

เริ่มจากลดแสงไฟ

ยืดเหยียดร่างกาย คลายกระดูก กล้ามเนื้อต่างๆ

จากนั้นฝึกหายใจ ฝึกลมปราณ

ใครมีเวลา นั่งสมาธิอีกสักเล็กน้อย หรือ เขียนบันทึกสั้นๆ ช่วยสมองจัดเรียงความจำ

จากนั้นก็ค่อยนอน

..

รวมทั้งหมดนี้ ครูร้อยออกมาให้เป็น Evening Routine

แบบชาวโยคะ ที่จะช่วยให้ทุกท่าน ที่มีปัญหานอนไม่หลับก็ดี นอนหลับตื่นมาไม่สดชื่นก็ดี

ได้นอนได้ดีขึ้น

ถ้านอนได้ดี

ชีวิตอีกวันจะดีแบบง่ายๆ เลย

เรื่องนี้เลยสำคัญ

เดี๋ยว Evening Routine จะทำออกมาเป็นกระบวนการให้ เป็น Mini Online Course ละกัน ไว้แจกเพื่อนๆ เดี๋ยวไปหาระบบที่ไม่เสียค่าใช้จ่ายมากก่อน เพราะอยากทำแบบฟรี หรือการกุศล

อยากให้สังคมมาใส่ใจตรงนี้ร่วมกันครับ

สุขภาพอารมณ์ และความคิด จะได้ดีกันทุกคน

นมัสเต,
ครูโบ๊ต BoBoat Yogi Life
17 Aug 22

*** สรุปส่งท้าย (แอบซ่อนไว้ข้างล่าง) ***

สมองกับการนอนหลับ

• การนอนเป็นเวลาที่สมอง จัดเรียงความจำ การเก็บข้อมูล ลงความจำส่วนลึก
• สมองล้างของเสียจากการใช้ความคิด เรานอนเพื่อรีเซ็ตสมอง
• สมองมีการเชื่อมโยงข้อมูล ให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างกัน

การอดนอน นอนไม่พอ ส่งผลต่อสุขภาพ, อารมณ์เสียง่าย

• การอดนอน ส่งผลให้การทำงาน prefrontal cortex ลดลง การใช้เหตุผลทำได้น้อยลง หรือ Becoming Less Human
• การนอนไม่พอ ทำให้เมลาโทนินน้อย (hormone ช่วยให้หลับลึก ช่วย anti-aging, ช่วย anti-cancer) และ ทำให้ Gherin เพิ่ม (hormone ที่ทำให้หิวง่ายเพิ่ม)
• นอนไม่พอ ทำให้ Visceral Fat เพิ่ม หรือไขมันที่พอกตามอวัยวะ และในช่องท้อง
• นอนดึก คือไม่นอน 10–2am ทำให้มี Cortisol สูงขึ้นตอนตื่น ตื่นแล้วหงุดหงิด ตรงนี้มันบันทึกมาอย่างนี้ในเซล ฝืนธรรมชาติได้ยาก

ปัจจัยกระตุ้นการนอน

• ตารับแสงสีฟ้า ทำให้สมองตื่น Photosensitive Retinal Ganglion cells ในลูกตา เป็นเหมือนเซนเซอร์บอกเวลาให้ร่างกายปล่อยสารและพลังงานต่างๆ ออกมาตามรอบ
• แสงไฟจอคอม แสงไฟบ้าน ที่สว่างเกินไปช่วงเย็น รบกวนการนอนหลับลึก ทำให้ยังไม่ง่วงในเวลาที่ดีที่สุด

นอนพอ ดีอย่างไร

• ร่างกายหลั่ง HGH (Human Growth Hormone) or Youth hormone เป็นฮอร์โมนที่ทำให้สดชื่น กล้ามเนื้อกระฉับกระเฉง เหมือนหนุ่มสาว
• สารสื่อประสาทพวก Seretonin หลั่งออกมาดี ทำให้มีความสุข

Evening Routine

• กินให้เร็วหน่อย มื้อเย็นลดแป้ง น้ำตาล เนื้อสัตว์ ของมีก๊าซในท้อง
• อาบน้ำเร็วสักนิด เพื่อส่งสัญญานเริ่มกระบวนการ
• หรี่แสงไฟ ประมาณธรรมชาติ
• โยคะง่ายๆ ยืดคลายกระดูกสันหลัง
• ฝึกหายใจ สมาธิสบายๆ
• ใครอยากเขียนบันทึกก่อนนอน อ่านหนังสือ ตามอัธยาศัย
• ใครยังนอนไม่หลับอีก ให้ทักมา จะส่งไปเข้าแผนก “ตากแดดทำสวน” สวนหลังบ้านครูไม่มีคนตัดหญ้าพอดี รับรองหลับสบาย

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

นอนอย่างไร ให้หลับลึก — กระบวนการส่งตัวเองเข้านอน was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

ทุกคนมีทุกข์ แต่ละขณะที่ต่างกันไป
ทุกข์ เหตุเกิดจากสิ่งใด?
เกิดจาก การตอบสนองของร่างกาย อารมณ์ ความคิด โดย “ไม่รู้ตัว”

บันทึกของการตอบสนองที่ไม่มีสติ เกิดเป็นนิสัย ที่โดนกระตุ้น ตอบสนองตามเรื่องของโลกภายนอก แต่ไม่รู้เท่าทันโรงงานผลิตภายใน

เชื้อที่สะสมไว้ ที่ลากเราไป ท่านเรียกว่า “กิเลส ตัณหา อุปาทาน”

หรือของที่เรายังไม่รู้ว่าเป็นปัญหาอยู่
พูดให้ทันสมัย คือไวรัส ที่เราเขียนโปรแกรมบันทึกไว้จากความไม่รู้ตัว ทำงานเองในชั้นร่างกายต่างๆ

การเรียนจากหนังสือ ตำรา จึงไม่แก้ปัญหาที่ขณะนั้น
เพราะเป็นความรู้ของคนอื่น ไม่เกิดจากความรู้ตรงของเราเอง

ต้องเห็นแก้ไปที่ “ปัญหาของเรา” จึงจะเป็น “ปัญญาของเรา”
ถ้าคิดเอา เรียกว่า ปรัชญา

ทุกข์เกิดซ้ำๆ ซากๆ เพราะมีสิ่งที่ทำงานอยู่เบื้องหลังแต่ไม่รู้สึกตัว
แต่เมื่อเรา “ไม่ละเลย” จึงมองเห็น

มองเห็นบ่อยๆ ก็ไม่เอาแล้วเรื่องนี้.. เรียกมี ปัญญา ผุดขึ้นมาหนึ่งเม็ด
ทำให้เกิดได้บ่อยๆ
เรียนไปๆ จนหมดเรื่องที่ทำให้เกิดเชื้อทุกข์ในใจ.. เรียนจบ
เหมือนสะสมสติไว้ วันนึง ถึงเวลาเขาออกดอกออกผล ต้องอาศัยเวลา

ไม่มีเหยื่อ ไม่มีการสร้าง ไม่มีการแสวงหา ไม่มีความเกินธรรมดา ไม่มีเหนือโลก
มีแต่รู้แล้ว ทิ้งของที่ยึดสะสมไว้ ในตัว ในเซล ในความคิด ในอารมณ์ คืนเป็นสมบัติของจักรวาล..

Boboat YogiLife
5 สค 22

วิชาชีวิต เรียนรู้จากทุกข์ was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

การฝึกอาสนะในโยคะ หากฝึกแบบที่ปล่อยลมหายใจทิ้ง ประโยชน์ที่จะได้รับนั้นเล็กน้อยมาก หรือ ในบางครั้ง อาจจะบาดเจ็บได้เพราะหายใจผิดจังหวะกับการเคลื่อนไหว

หลายคนรู้สึกอึดอัด เวลาฝึกท่าบางท่า หรือรู้สึกมึนหัว เวลาต้องยกตัวขึ้น พับตัวลงส่วนใหญ่ก็เพราะว่า หายใจไม่ถูกต้องนั่นเอง

ในคัมภีร์โยคะสูตร ได้กล่าวไว้ว่า “การหายใจจะต้อง Dirga (ลึก ยาวต่อเนื่อง สม่ำเสมอ) และ Suksma (สงบ ราบเรียบ)”

ลมหายใจ “อูจายี” เป็น technique การหายใจวิธีหนึ่งใน pranayama ที่เราจะนำมาใช้ควบคู่ไปกับการเคลื่อนไหว

เนื่องด้วย technique การหายใจนี้ ช่วยให้ผู้ฝึกรู้สึกสบาย สบายเวลาเข้าท่า ค้างท่าต่างๆ ซึ่งสบาย สบายในที่นี้ ไม่ใช่คลายๆ ย้วยๆ แต่เป็นสบาย สบายที่มีพลังงานอยู่ด้วย

แล้วลมหายใจ “อูจายี” มันเป็นยังไงหล่ะ?

หลายคนคงเคยได้ยินในคลาสโยคะ โดยเฉพาะคลาส Ashtanga เสียงลมหายใจดังๆแต่เดี๋ยวก่อน…จริงๆแล้ว อูจายีมีหลายระดับโดย…ระดับสูงสุดตัว Top มีคลื่น หรือ vibration และไม่จำเป็นต้องเสียงดัง

แต่สำหรับผู้ฝึกใหม่ๆ หาเสียงที่ถูกต้องให้เจอก่อน

ว่าแต่ เสียงนั้นมันเกิดมายังไงกัน? ต้องเค้นออกมาทางจมูกเหรอ? ลองทำดูสิ บางคนทำจนจมูกแสบเลยนะ อูจายี ไม่ได้เน้นให้ลมเข้าออกที่จมูกนะจ๊ะ!

******ดูตามในภาพด้านบนนะ******

เวลาเราหายใจเข้าลึกๆ ลมจะเดินทางผ่านอวัยวะตามนี้

รูจมูก >> ช่องจมูก >> คอหอย >> กล่องเสียง >> หลอดลม >> ปอด

ซึ่งการที่มันเข้ามาปอดได้ ปอดต้องมีพื้นที่ กะบังลมจึงเปิดพื้นที่ให้ปอดโดยการเคลื่อนที่ลง ปอดจะขยาย แต่ด้วยความที่ลมมันเคลื่อนไปได้ทุกที่ที่มีช่องว่าง ลมที่เข้าไปถ้าไม่ได้ควบคุม มันก็จะวิ่งไปที่ท้อง ท้องจะพองโดยปกติ แต่…ด้วยความเป็นลมอูจายี ลมนี้เป็นลมที่เราจะใส่พลังลงไป

แล้วใส่พลังยังไงนะ?

ถ้าใครเคยเรียนเรื่องบันดะ (Bandha) มา จะเข้าใจตรงนี้ ในลมอูจายี เราจะใช้ Uddiyana Bandha ในการดึงผ่อนลมหายใจ ดังนั้นเราจะหายใจออกแล้วดึงหน้าท้องเราเข้า (แฟบท้อง)

จากจุดนี้ แฟบท้องไว้

หายใจเข้า ยกอกขึ้น

หายใจออก ผ่อนอกลง

ใช้พลังจาก Uddiyana Bandha (พลังตรงท้องนั่นแหละ)

ดึงลมเข้าออก

ส่งลมหายใจออกผ่าน ช่องเปิดของหลอดลม (Glottis)

ซึ่ง Glottis อยู่ตรงคอหอย

และตรงแถวคอหอยนี่ก็มีกล่องเสียงอยู่

ซึ่ง process นี้ทำให้เกิดเสียงนั่นเอง

โดยสรุป เสียงที่เราได้ยินจากลมอูจายีนั้น

เป็นเสียงที่ออกมาจากการที่ลมเข้าออก

ไปผ่านช่วงลำคอที่มีกล่องเสียงอยู่

แต่จุดเกิดของเสียงมาจากบริเวณทรวงอก

ดังนั้น ใครที่หายใจอูจายีแล้วยังแสบจมูก

ใครที่ยังเจ็บคอ แสบคอจากการบีบลำคอให้เกิดเสียง

แปลว่ายังทำไม่ถูก

เราจะไม่กระแทกกะทั้นเสียง

เสียงจะเบาหรือดัง อย่าไปสนใจ

ขอให้ให้สนใจแค่ว่า

เสียงมันนุ่มนวลมั้ย

ฝึกแล้วเบาขึ้นมั้ย

เป็นจังหวะเข้าออก เท่าๆกันหรือไม่

และรู้สึกสบาย สบายรึเปล่า

หมายเหตุ: วิธีการอ่าน ujjayi มีหลายแบบมาก ทั้ง อูจายี (อีหลังสุดเสียงหลบ), อุจจายี, อุชชายี แต่ขอให้เข้าใจว่า มันคือการหายใจแบบนี้ #ฝึกโยคะอย่าไปซีเรียส

ครูโบ — BoBoat Yogi Life

11 Aug 2022

===========================

** คอร์สโยคะกับลมหายใจบำบัด เดือนกันยายน 2565 เปิดรับสมัครแล้ว
รายละเอียด https://bit.ly/3SKQdgV

เทคนิคการหายใจแบบ “อูจายี” — ลมหายใจอันทรงพลัง was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Part 2: การศึกษาอารมณ์ใจ

ปลูกต้นไม้ ต้องใส่ใจที่ราก

ทีนี้ พอใครเริ่มมีความพร้อม คือ ไม่ได้ทุกข์ใจมากแล้ว แต่อยากเข้ามาศึกษาความจริงที่เกิดขึ้นข้างใน

มาต่อกันที่ส่วนนี้ ส่วนนี้คือ “ระบบราก” ของอารมณ์ใจ

.

ที่นำมาเขียนในวันนี้ ไม่ใช่เรื่องของการฝึกร่างกาย ไม่ใช่การออกกำลังกาย ไม่ใช่การฝึกลมหายใจ ไม่ใช่การฝึกสมาธิสร้างความสงบสุข..

แต่ ครูอยากจะพูดถึง ตัวเหตุพื้นฐานของอารมณ์ใจ

และ การรู้จักที่จะเป็น “นักฟังอารมณ์ใจ” ของตัวเอง

เหมือนจะใส่หูให้ใจ.. เดิมไม่เคยได้ยิน เดิมไม่เคยรู้สึก

พอเริ่มรู้สึก เห็นต้นเหตุต่างๆ

ใจเขาจะเริ่มขยับและคลี่คลายออกไปได้เองทีละนิด

อารมณ์แรก คือ “อารมณ์กลัว”

ความกลัวนี่เป็นอารมณ์พื้นฐานของสิ่งมีชีวิต

กลัว มันผูกพันอยู่อย่างลึกซึ้งกับชีวิต คือ สิ่งมีชีวิตล้วนกลัวตาย

และ กลัว ส่วนที่สองที่มนุษย์มี คือ ความกลัว หรือความไม่มั่นคงในใจ

1. กลัวตาย

เพราะเรากลัวที่จะไม่รอด เราเลยต้องทำงาน หาอาหาร สร้างความมั่นคงปลอดภัยในชีวิตด้วยสิ่งของต่างๆ

แต่ร่างกายมนุษย์ จริงๆ แล้วเปราะบางมาก

เราไม่รู้เลยว่าวันพรุ่งนี้จะเกิดอะไรขึ้น

เมื่อร่างกายที่เป็นโครงสร้าง และอวัยวะ เสียหายจากอะไรก็ตาม

อุบัติเหตุ เจ็บป่วย หรือ โดนทำร้าย.. เมื่อเราต้องเผชิญเหตุการณ์นั้น

ความจำที่อยู่ในเซลต่างๆ เขาจะแสดงความกลัวตาย อย่างจริงใจ ออกมาให้เห็นตอนนั้นเลย

อย่างของครู เมื่อเร็วๆ นี้ ได้ไปปฎิบัติธรรม ทางที่ไปเป็นบนเขาแถวทุ่งแสลงหลวง เพชรบูรณ์

จริงๆ ทางก็ไม่ได้ยากมาก ถ้าขับกลางวัน

แต่วันนั้นไปนั่งสมาธิ แล้วฝนตก กว่าจะลงมาได้ก็กลางคืน แล้วเป็นคืนเดือนแรม มืดมาก

ก็ค่อยๆ ขับเพราะไม่คุ้นทาง.. แต่ปัญหาคือ สายตามันเอียง ทำให้ต้องเพ่งมาก

ขับไปสักพัก ตาเริ่มพร่าลงเรื่อยๆ เหลือแค่สัก 30% จากนั้นอาการไมเกรนก็ออกมา

ปวดหัว คลื่นไส้มาก แต่ยังต้องขับรถลงจากเขา ไปที่พักให้ได้

ในรถแฟนก็ขับกลางคืนไม่ได้ ไม่ค่อยมั่นใจ เราก็เลยต้อง เอาวะ กะว่าตั้งสมาธิหายใจๆ แล้วค่อยๆ ไป..

พอร่างกายเขาต้องอยู่ในสถานการณ์ที่ รู้ว่าพลาดแล้วต้องตายแบบนี้

ความเครียดภายในจะสูงมาก ในระหว่างนั้นเราเห็นทุกอย่างมันทำงาน

ครูเห็น ลำไส้มันเริ่มบีบตัว เห็นความคลื่นไส้ เห็นปวดหัวจากไมเกรน..

ทุกอย่างมันเกิดขึ้นเอง เกินจะควบคุมได้

แต่งานที่ต้องทำยังอยู่ คือต้องประคองรถลงไปให้ถึงจุดหมาย

สิ่งที่เกิดขึ้นตรงนี้คือ Reaction ของความจำภายในชีวิต ว่าเขากลัว ดิ้นรนอยู่

ถึงแม้ว่าคำสั่งของสมอง สั่งให้ขับเคลื่อน แต่ร่างกายมันไม่ฟัง มันขัดแย้งกัน สติส่วนควบคุม ไม่สามารถควบคุมได้

แต่ในที่สุดก็ไม่เป็นไร ค่อยๆ ลงไปได้ เพราะว่าสติ สมาธิ คอยประคับประคองอยู่

สุดท้ายในภาวะที่ทุกอย่างแตกสลาย คนที่ฝึกมาจะเหลือแค่นี้ คือ สติ และ สมาธิ ภายใน

อันนี้ก็ถือเป็นการศึกษาจากของที่ปรากฎจริงๆ

ใครที่เคยประสบเหตุการณ์เฉียดตาย

ใครที่ป่วย น่าจะเคยผ่านอารมณ์ใจแบบนี้มา

คือทุกอย่างมันแตกสลายอยู่ มันแสดงความกลัวขึ้นมา

อย่างพระธุดงค์ หลายๆ ท่าน ก็เดินไป เพื่อศึกษาส่วนนี้

แบบนี้ ยังไงสักครั้งในชีวิต ก็จะต้องเกิดขึ้นกับเรา.. ก็คือความตาย

กลัวตาย แต่รับฟังความกลัวนั้นด้วยใจ

ฟังตรงนี้ จะเข้าใจ และยอมรับ ความจริงของชีวิต

กลัวแบบนี้ดี ต้องฟัง

ถ้าไม่ฟัง จะตาย

เขาเรียก Gut Feeling เวลามันกลัวขึ้นมา..

มันมาจากท้อง ขึ้นผ่านไขสันหลังมาเลย

ตรงนี้คือจุดที่พลังงานชีวิตส่วนร่างกายเขาอยู่

ถ้ารับฟัง เราจะตอบสนอง หาทางเอาชีวิตรอดได้ถูก

ตรงนี้ธรรมชาติเขาให้มา

สัตว์เก่งเรื่องนี้กว่าคนมาก

2. กลัวความสูญเสีย

ความเศร้าโศก เสียใจ มากมายในชีวิต

มักมาจากการพลัดพรากจากคนที่เรารัก สูญเสียเงินที่เราเก็บ เสียของที่เราหามาเป็นของเรา

เราไม่ได้เสียใจที่ มีชีวิตนึงตายไป

วันๆ นึงก็มีคนตายตั้งเยอะ แต่เราเสียใจกับ ชีวิตนี้ที่หายไป.. แค่คนนี้ที่เราผูกพัน

เพราะอะไร?

เพราะว่า ความทรงจำต่างๆ เหล่านั้น.. เพราะความผูกผันต่างๆ เหล่านั้น.. มันยังอยู่

เมื่อตัวเขาไม่อยู่ ภายในเลย “รู้สึกเหมือนเกิดหลุมภายในจิตใจ”

เป็นความรู้สึก สูญเสีย ภายใน

เกิดช่องว่าง รู้สึกมีอะไรหายไป

อย่างเรื่องของเงิน ช่วงนี้ก็พบการสูญเสียกันมาก

คือ ครูอยู่ในโลกของการเงินมาก่อน เราจะรู้ว่า โลกนี้ข้างในคือสงคราม

ทั้งในระดับประเทศ ในระดับตลาดแลกเปลี่ยน ในระดับสินทรัพย์.. เงินที่พวกเราสะสมไว้

โดนหลอก โดนโจมตี จากที่ไหนบ้างก็ไม่รู้ วันนึงมันด้อยค่าไป อย่างควบคุมไม่ได้ มีคนหาผลประโยชน์ไปก่อนแล้ว

ภายในโลกการเงินเขาปล้นกันด้วยวิธีการต่างๆ โดยที่ไม่ต้องปล้นบ้าน..

หรือ อย่างในคริปโต จะเห็นรวดเร็วรุนแรงมาก บางเหรียญโตไปร้อยเท่า

ตื่นขึ้นมาอีกวัน โดนโจมตีจากนิรนาม แล้วสูญสลายไป ทำคนเก่งๆ ทำกองทุน ล้มละลายชั่วข้ามคืนก็มีมาก

…

ความสูญเสีย คือหลุมในใจ ที่เรายังยอมรับมันไม่ได้

ใครเสียคนที่รักไป ใครที่สูญเสียทรัพย์สินไป

เราไม่ได้พูดเรื่องนี้ เพราะรู้สึกมันเป็นเรื่องเล็กน้อยสำหรับคุณ

เรื่องที่พูด เราเคยเจอมาหมด เราพูดเพราะเคยรู้สึกมันมา

แต่เราอยากสื่อว่า ชีวิตของคนเราเปราะบางมาก คนที่คุณรักถึงแม้สุขภาพดีแค่ไหน วันรุ่งขึ้นเขาอาจจะจากไปก็ได้

ทรัพย์สินที่คุณมี ไม่ว่าเก็บรักษาดีอย่างไร วันรุ่งขึ้นอาจเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันสูญสลายไปก็ได้

ในเวลาที่ สิ่งต่างๆ สูญไป.. มันไม่ใช่ของๆ เราอีกต่อไป

ในเวลาที่ สิ่งต่างๆ ยังอยู่ตรงนี้ จะคิดว่ามันเป็นของเราก็ได้..

และเมื่อเขายังอยู่ อย่าละเลย เหมือนว่าเขาไม่อยู่

และถ้าเป็นเงิน เป็นทรัพย์สิน มันจะไม่มีประโยชน์อะไรเลย ถ้าเราเอาแต่สะสมไว้ แต่ไม่ได้ใช้เขาเป็นเครื่องมือสร้างประโยชน์ สร้างความสุขให้กับชีวิต ให้กับส่วนรวม

นี่คือ ความจริงของชีวิต ที่จะต้องพร้อมอยู่ และพร้อมรับความสูญเสีย

3. กลัวอนาคต

ความกลัวชนิดนี้ มีหลายแบบ ไม่ว่าจะเรียกว่า “วิตกกังวล”

หรือ รู้สึกไม่ปลอดภัย รู้สึกไม่มั่นใจ กลัวถูกปฎิเสธ กลัวที่จะเปิดเผยความจริงของตัวเอง.. ต่างๆ

เป็น ความกลัวที่เกิดขึ้นทุกวัน เพราะความคิดเรา เดี๋ยวก็ไปกังวลกับอนาคต

ไม่มั่นคงว่าจะเป็นอย่างไร บางคนเป็นมาก มันก็ส่งผลกับระบบลมหายใจ

แบบ Panic Attack ลมหายใจจะเร็วและสั้น จนเป็น Hyperventilation หายใจติดขัด

เกิดจากเราไม่เคยเรียนรู้ที่จะ “อยู่ให้ตรงกับปัจจุบัน”

ข้อดีของความกลัว ประเภทนี้คือ มันยังไม่เกิดขึ้น

แต่ข้อเสียคือ เพราะมันยังไม่เกิดขึ้น เราเลยต้องอยู่กับมันตลอดเวลา

…

อย่างคนมีอายุ ก็จะห่วงลูก ห่วงหลาน

จริงๆ ตรงนี้คือตัวเรา ตัวเราผลิตอารมณ์ขึ้นมา

พอใจมันไม่มั่นคง ทำอะไรก็กลายเป็นความทุกข์ไปหมด

กลายเป็นส่งความกังวลให้คนอื่นเขาเป็นห่วง

...

ความกลัวประเภทนี้ เราเรียนรู้ได้ จากการ รู้จักปัจจุบัน

ไม่ว่าจะการฝึกโยคะกับลมหายใจ หรือ จะไปปฎิบัติธรรม หรือ วิธีอื่นๆ ในธรรมชาติ

ได้ไปทะเล ลงไปเหยียบพื้นทราย ได้รับลม ได้รู้สึกถึงน้ำเย็น..

ความรู้สึกตรงนี้ จะกลายเป็นความรู้ปัจจุบันทันที

คือเป็นความกลัวที่พอจะบริหารจัดการได้

เมื่อร่างกายสุขภาพดี เมื่อความคิดไม่ทำงานอย่างขาดสติ

เราจะเป็นเครื่องจักรที่ทำงานตรงเวลา

เมื่อตรงเวลา จะมีแต่ความเห็นตรง มีความสงบมั่นคงในอารมณ์

ความวิตกกังวลต่างๆ จะไม่ปรากฎขึ้นมา

ตรงนี้ เป็นงานที่ ผู้ฝึกโยคะทุกท่านสามารถทำได้

.

ตอนแรกกะจะเขียนไปให้ถึง เรื่องของความเศร้า อาการซึมเศร้าต่างๆ

แต่รู้สึกยาวมากแล้ว เดี๋ยวจะไม่มีคนอ่านจบ

ขอตัดจบก่อน เอาไว้ต่อโพสหน้าละกันครับ

.

นมัสเต,

BoBoat Yogi (Facebook/ Youtube/ Medium)

29 July 2022

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

เรื่องของใจ — ความรู้สึกทางใจ (2) was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

บทที่ 1 อารมณ์พื้นฐานของใจ ‘ความกลัว’

วันนี้อยากจะพูดถึงเรื่องของใจ ใจในที่นี้เดี๋ยวหลายคนจะงงว่ามันเป็นส่วนไหน เพราะคำมันรวมๆ เหมาไปหมด

เลยต้องบอกว่าใจที่จะเอามาพูดวันนี้คือเรื่องของ “อารมณ์ใจ”

ถ้าตรงกับศัพท์ทางพุทธ น่าจะเทียบกับคำว่า มนัส หรือ มน. (มะ-นะ) อย่างเช่นคำว่า มนสิการ.. คือการรู้มาตรงที่ “ความรู้สึกของใจ”

ต่างกับ มโน ที่.. คำว่า มโน จะเป็นการทำงานของกระแสประสาท กับระบบความคิด สร้างการรับรู้ทางภาพ และ ลำดับเหตุผลต่างๆ

ส่วน “มนัส” นี่จะรับรู้มาจากช่องทางการรับรู้เช่นทางตา ทางจมูก..ได้กลิ่น ทางลิ้น..รับรสชาด ทางกาย..รู้สึกสัมผัส และสุดท้ายทางใจ.. คือรับรู้อารมณ์ที่หลากหลายที่โคจรผ่านเข้ามาในชีวิตเรา ออกมาเป็นความรู้สึก..

ถ้าในทางโยคะศาสตร์ ตัวจักระ ที่เป็นจุดตัด ของอารมณ์ต่างๆ ของใจนี่ จะเรียกว่า “อนหัตตา” (Anahata) เอาไว้จะกล่าวถึงต่อไป

สมมุติถ้าเทียบเป็นอาหาร ตัวความคิด เปรียบเสมือนกับอาหารหลักที่เป็นพวกข้าว พวกขนมปัง.. ส่วนตัวอารมณ์ เปรียบได้กับ “รสชาด” ของอาหาร

จะอร่อย หรือ ไม่อร่อย อย่างไร ชีวิตเราขับเคลื่อนไปด้วยอารมณ์ใจ เยอะกว่าที่เรารู้ตัว

ดังนั้น เพื่อความเข้าใจง่าย โพสนี้จะพูดเป็นคำศัพท์ง่ายๆ ว่า จะพูดถึง “อารมณ์ของใจ”

ที่นำมาพูดถึง เพราะเห็นคนแชร์ภาพหนึ่ง มีคนทำ Infographic เรื่อง “ความฉลาดทางอารมณ์” แล้วมี Pie Chart เป็นกงล้อ Wheel of Emotions แบ่งแยกอารมณ์ชนิดต่างๆ เยอะพอสมควร.. 7 หมวดหลัก และ 40 กว่าประเภทย่อย ตามภาพด้านล่าง

Pie Chart นี้ดีมากๆ เพราะเรื่องของอารมณ์เวลาเรา “รู้สึก” อะไรบางอย่าง มันเกิดขึ้นภายใน.. มันยังไม่ประมวลออกมาทางสมอง

หลายๆ คนที่อยากจะสังเกต หรือนำมาสื่อสารให้คนอื่นเข้าใจ.. มันอธิบายบ่อถูก.. มันเป็นอิหยังว๊ะ เคยเป็นกันใช่มั้ย?

ทีนี้ถ้ามีของแบบนี้ เราจะเอามาเทียบได้ ว่า อ่อ ที่เรารู้สึกอยู่มันประมาณนี้ๆ อย่างน้อยก็เอามาจำแนกตัวเองได้ เล่าให้คนอื่นฟังถูก อันนี้ก็มีประโยชน์ส่วนหนึ่ง

และในบทบาทของครูสอนโยคะ

นอกจากครูจะได้มีโอกาสบำบัดรักษาอาการเจ็บป่วยพื้นฐานทางร่างกายแล้ว

อีกส่วนที่มักจะมีคนมาเล่าให้ฟังเรื่อยๆ คือ “ความเจ็บป่วยทางอารมณ์”

ไม่ว่าจะเป็น เศร้าบ้าง ซึมบ้าง เสียใจถูกทำร้ายบ้าง ไม่มีความหวังบ้าง หรื ออารมณ์ในฝ่ายความกลัว เช่น วิตกกังวลใจบ้าง ไม่มั่นใจบ้าง รู้สึกโดนปฎิเสธบ้าง

เรื่องอารมณ์นี่เป็นเรื่องแปลก.. พออารมณ์ที่ให้ความทุกข์ใจเกิดขึ้นแล้ว

มันจะเหนี่ยวนำ ให้ระบบการทำงานของร่างกาย ระบบเคมีต่างๆ ผลิตสารต่างๆ ออกมาต่อสู้

จนเริ่มป่วย.. มีปัญหาทางสุขภาพตามมาด้วย เช่น

เอ ไม่รู้เป็นโรคอะไร มันเบิร์นเอาท์

เอ ไม่รู้เป็นอะไร มันเศร้า อยากอยู่แต่บนเตียงคนเดียว

ฯลฯ

เราเจอแบบนี้มาบ้าง และพบว่าการศึกษาแบบปัจจุบันไม่ได้เข้ามาสนใจในเรื่องพวกนี้มาก

ทั้งๆ ที่ตอนนี้เราเป็นสังคมที่เต็มไปด้วย “ผู้ป่วยเรื่องทางอารมณ์”

และการศึกษาที่เน้นไปที่ความคิด ความจำ ที่เป็นหน้าที่ของส่วนสมอง มันไม่มีแรงพอไปเคลื่อนไหวใจ

แต่ในศาสตร์อย่างในโยคะ หรือ อย่างในพุทธที่มีการ “ฝึกสติ” และ “รู้สึกตัว” กลับเป็นการเข้ามาศึกษา “ใจ” ได้อย่างตรงไปตรงมากว่า

โพสนี้ครูเลยคิดว่าใช้โอกาสนี้ ในการพูดถึงเรื่อง “การศึกษาอารมณ์ใจ”

Part1 : การดูแลใจของคนอื่น

ส่วนแรกที่อยากพูดถึงก่อน คือเรื่องของการบอก “คนที่อยู่ใกล้ๆ” คนที่ มีความทุกข์ทางอารมณ์อยู่ ให้เข้าใจก่อน

เอ เพื่อนเรา พี่น้องเรา สามีภรรยาเรา คนรู้จักเรา.. คือเราสังเกตเห็นแล้วว่าเขามีความทุกข์อะไรบางอย่าง..

แต่มันอยู่ภายใน..

เราจะทำอย่างไรดี?

เรื่องส่วนตัวเขา เขาจะอยากให้ยุ่งได้แค่ไหน?

ก่อนอื่น ใครที่เป็นมาก ป่วยทางอารมณ์หนักถึงขึ้นไม่อยากมีชีวิต นอนไม่หลับ กินไม่ได้.. เจอมรสุมชีวิตมาเยอะ.. ก็ต้องไปพบแพทย์ก่อน การปรับด้วยเคมี ก็จะช่วยบรรเทาเบื้องต้นได้เร็ว คือฟื้นที่ร่างกาย และระบบฮอร์โมน ต่างๆ ก่อน

แต่ถ้ามีโอกาส ได้มาฝึกโยคะด้วยร่างกาย ด้วยลมหายใจ ก็จะเหมือนมีกำลังเสริม

จากประสบการณ์ แค่ร่างกายได้เคลื่อนไหว เหงื่อได้ออก ลมหายใจได้ทำงาน.. อารมณ์ที่เป็นทุกข์มันอยู่ไม่ค่อยได้

คือมีอีกสองระบบที่จะช่วยฟื้นตัวอารมณ์ที่มันพังอยู่ให้ค่อยๆ กลับมาดีขึ้นได้

พังส่วนนึง ปรับที่อีกส่วนนึง มันเหนี่ยวนำกันได้

หรือ ใครที่มีเพื่อน มีครอบครัวที่รู้สึกปลอดภัย ใส่ใจพร้อมรับฟัง ถือว่าโชคดีมาก

เพราะ ตัวใจ สื่อสารด้วย ความรู้สึกของ “ความเข้าใจ” “การรับฟังด้วยใจ” จะตรงทางที่สุด

อย่างวันที่เขียนโพสนี้ มีน้องที่รู้จักกันมาถามว่า

มีคนใกล้ตัวเครียด รู้สึกเป็นซึมเศร้า (แต่คนถามเขาตอนนี้โอเคดี) อยากช่วยจะทำอย่างไรดี

เขานึกย้อนไป ตอนเริ่มฝึกโยคะด้วยกัน แต่จำไม่ได้ว่าร่างกายและจิตใจมันเริ่มเปลี่ยน เริ่มพลิกฟื้นขึ้นมาตอนไหน..

.

ทีนี้ คำแนะนำของคนที่อยากดูแลคนรอบตัวที่ รู้สึกไม่โอเค อยู่คือ

อย่าไปคิดถึงเรื่อง “วิธีการต่างๆ” .. วิธีที่ได้ผลกับเรา อาจจะไม่เหมาะกับเขา เราจะคิดว่าจะแก้ปัญหาอย่าง “ผู้จัดการ” ไม่ได้..

แต่สิ่งที่อยากให้นึกถึงก่อนเลยคือ “เราพร้อมจะเป็นโลกที่ให้เขาอาศัยอยู่มากแค่ไหน”

ครูขออธิบายก็คือ

คนส่วนมาก เวลาที่ทุกข์ใจ ไม่สบายใจ ก็ไม่ต่างกับคนที่ไม่สบายกาย คือ.. ยังไม่ต้องการความจริง

เธอไม่ต้องมานั่งบอกความจริงให้ฉันฟังว่า ฉันทำอะไรพลาดมา หรือ สอนว่าต้องทำแบบนั้นแบบนี้..

เพราะเขายังไม่พร้อมสำหรับการศึกษาความจริง..

แต่สิ่งที่เขาต้องการ ถึงแม้ปฎิเสธก็ตาม คือ

“พื้นที่ที่รู้สึกปลอดภัย”

เมื่อใจของเขา ไม่พร้อมเป็นที่อยู่อาศัย.. เขาต้องการคนหรือสถานที่ ที่ให้ความรู้สึก สบายใจพอ ปลอดภัยพอ ที่จะได้นั่งพัก และได้หายใจ..

.

หลังจากนั้น การรับฟัง.. จะเริ่มเกิดขึ้น

ไม่ว่าเขาจะพูดหรือไม่พูด แต่เราสามารถฟังได้.. ฟังด้วยความรู้สึกของเรา

แค่รับรู้ ว่าสีหน้าเขาประมาณนี้ ความทุกข์แบบนี้

ฟังด้วยใจที่กว้างเท่ามหาสมุทร คือสบาย สบาย

รับทราบความทุกข์ แต่ไม่จำเป็นต้องปนเปื้อนความรู้สึกนั้นๆ มา

แค่ได้รู้สึกว่า มีคนอยู่แถวๆ นี้

แค่พอได้รู้สึกว่า ยังมีคนรัก มีคนใส่ใจ

แค่ได้รู้สึกว่า มีโลกที่ปลอดภัย

แค่ได้รู้สึกว่า มีคนพร้อมจะฟัง

ถึงไม่ได้ฟังด้วยคำพูด

แต่เท่านี้ก็เพียงพอ ส่วนหนึ่ง

.

และถ้าได้ฟังเรื่องราวที่เขาเปิดใจเล่าออกมาได้

ให้ฟังจากหัวใจจริงๆ ฟังด้วยความรู้สึก

สังเกตไปที่สีหน้าแววตาเขาว่าเริ่มแสดงมีแววตา มีพลังงานขึ้นมาหรือยัง

ถ้าเขาสดชื่นขึ้น มีสัญญานชีวิตชีวาขึ้น

แปลว่า ข้างในเขาเริ่มเคลื่อนไหวใจ เดี๋ยวมันจะเริ่มหาทางออกเองได้ในที่สุด

แบบนี้ คือการฟังด้วยใจ

ไม่ใช่ การหาวิธีช่วยเหลือ หรือจัดการความทุกข์ หรือบอกความจริง

.

เหมือนต้นไม้ ถ้าป่วย หรือเป็นต้นอ่อน..

เขายังไม่สามารถเจอแดด เจอลม ตามธรรมชาติได้

ผู้ฟัง เปรียบเสมือนกับ โรงเรือน เป็นโลกใบเล็กๆ ที่รอให้พร้อม

หลังจากพร้อมแล้ว เขาจะออกไปหาแสงได้เอง

จบ Part1 : การดูแลใจของคนอื่น เราไปต่อกันที่ Part 2 : การศึกษาอารมณ์ใจ ในโพสต่อไปครับ

นมัสเต,

BoBoat Yogi (Youtube/ Facebook/ Medium)

29 July 2022

ใครสนใจเรื่องสุขภาพทั้งทางกาย อารมณ์ ความคิด จิต และ โยคะ สามารถติดตามพวกเราเพิ่มเติมได้ที่ Link ด้านล่างนี้
Youtube: https://www.youtube.com/c/BoBoatYogi
Facebook: https://www.facebook.com/boboatyogi
Workshop โยคะและลมหายใจบำบัด: https://bit.ly/3QEThtG

เรื่องของใจ — ความรู้สึกทางใจ (1) was originally published in BoBoat Yogi Life on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.