<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Caner Budak on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Caner Budak on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@canerbudak?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/0*DShP9qi1zBUMJDbU</url>
            <title>Stories by Caner Budak on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@canerbudak?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 23:44:52 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@canerbudak/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Devconnect Istanbul Nasıl Geçti?]]></title>
            <link>https://canerbudak.medium.com/devconnect-istanbul-nas%C4%B1l-ge%C3%A7ti-71f0642bd580?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/71f0642bd580</guid>
            <category><![CDATA[devconnect]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[istanbul]]></category>
            <category><![CDATA[conference]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 23 Jan 2024 10:33:59 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-01-23T10:33:59.028Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Bu blog, Coindesk Türkiye’de 13 Aralık 2023 tarihinde yayınlanan “Devconnect Nasıl Geçti” başlıklı köşe yazısının bir kopyasıdır. Coindesk Türkiye’de okumak isterseniz, lütfen </em><a href="https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/devconnect-nasil-gecti-5547"><em>https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/devconnect-nasil-gecti-5547</em></a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*_ISYqQ_4MztLOYKU" /></figure><p>Birçok konferans, hackathon, toplantı ve çeşitli yan etkinliklerle dolu geçen Devconnect, katılımcılarına vizyoner notlar bıraktı.</p><p>Merkeziyetsiz bir etkinlik kurgusuyla, bağımsız katılımcıların organize ettiği yan etkinlikler dizisi, Web3 dünyasındaki birçok yeni konu başlığını ele alarak değinilmesine olanak sağladı.</p><h3>Sayılarla Devconnect</h3><p>Hem Devconnect’e hazırlık etkinlikleriyle hem de 13–19 Kasım tarihleri arasında gerçekleşen etkinliklerin ardından, hangi konulara yoğunlaşıldığını gözlemleme şansımız oldu. Etkinliklerin organizatörler tarafından eklenerek duyurulduğu bir platform olan cryptoevents.xyz’i, bu analizi yapmak için referans aldık.</p><p><em>Ufak bir uyarı: Platformun içerdiği veriler resmi bir değer taşımamakta ve derlenirken hatalar içermeye müsait bir yapıya sahiptir. Bu platformu yalnızca size genel bir bakış sunması adına referans olarak kullanınız.</em></p><h3>Etkinlik Konuları</h3><p>Merkeziyetsiz Sosyal Topluluklar ve Sosyal Etki: DAO’lar, otonom topluluklar ve kitlelerin gelişimi, Devconnect’te öne çıkan başlıklardan biriydi. Bu konular çerçevesinde toplamda 19 etkinlik gerçekleştirilmiştir. Tartışılan başlıklar, çoğunlukla kitle adaptasyonu, sürdürülebilir yönetişim yapıları ve merkeziyetsiz sosyal medya altyapıları üzerine odaklanmıştır.</p><p><strong>NFT ve Metaverse:</strong> Güncel Web3 anlatısının biraz dışında kalan NFT ve Metaverse konularında yalnızca 3 etkinlik düzenlenmiştir.</p><p><strong>Merkeziyetsiz Finans (DeFi): </strong>Merkeziyetsiz finans ürünlerine odaklanan 9 etkinlik gerçekleştirilmiştir. En çok tartışılan konular arasında RWA’lar (Real World Asset) ve merkeziyetsiz finansa katılımları ile <a href="https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/lido-ethereum-icin-potansiyel-bir-risk-olabilir-mi-5098">LSD’lerin (Liquid Staking Derivatives)</a> günlük kullanıcılar için sunduğu fırsatlar yer almıştır.</p><p><strong>Public Goods:</strong> Sosyal etkinin dışında, özellikle vurgulamak istediğim bir diğer konu Public Goods olmuştur. Gitcoin gibi öncü kuruluşların gerçekleştirdiği etkinliklerde, repütasyon mekanizmaları ve ‘Retroactive Public Goods Funding’ konularına değinilmiştir.</p><p><strong>Ölçeklenebilirlik Çözümleri: </strong>Ethereum tabanlı Layer-2 ürünleri odaklı olarak 15 ekosistem etkinliği düzenlenmiştir.</p><p><strong>Zero Knowledge ve Mahremiyet Çözümleri:</strong> Devconnect haftasının en dikkat çekici konularından biri, şüphesiz Zero Knowledge teknolojisinin potansiyelleriydi. Altyapısal gelişmelerin yanı sıra, günlük hayatta mahremiyet sağlayan kullanım alanlarına kadar birçok konunun ele alındığı 23 etkinlik düzenlenmiştir.</p><p><strong>Güvenlik:</strong> Web3 kullanıcılarının risklerini minimize etmek ve daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunmak amacıyla 4 etkinlik düzenlenmiştir.</p><p><strong>Hackathonlar ve Geliştirici Etkinlikleri:</strong> Ethereum’un geliştirici ekosistemiyle ilgili, yeni akıllı kontrat dilleri, geliştirme alanları ve araçları üzerine yoğunlaşan etkinlikler, Devconnect’e damgasını vurmuştur. Çeşitli workshoplar ve hackathonlarla geliştiricileri bir araya getiren toplam 28 etkinlik gerçekleştirilmiştir.</p><p><strong>Ekosistem Etkinlikleri: </strong>Belirli bir ekosistemi temsil eden farklı konu başlıklarını bir araya getiren toplam 21 etkinlik düzenlenmiştir. Bunlar, çoğunlukla blockchain çözümlerinin gün boyunca süren oturumlarıyla katılımcıları bir araya getiren etkinliklerdir.</p><p><strong>Altyapı Geliştirmeleri:</strong> Bahsedilen konuların dışında, altyapısal geliştirmelere odaklanan etkinlikler Devconnect haftasının önemli bir parçası olmuştur. Account Abstraction, intent temelli mimariler, zincirler arası iletişim, MEV ve Ethereum’un temel araştırma/geliştirme çalışmalarını konu alan toplam 34 etkinlik düzenlenmiştir.</p><p>Elbette ki bunlar sadece birkaçı. Zincir-üstü oyunlar, veri/araştırma platformları, “hacker house”lar, partiler, kokteyller ve daha pek çok etkinlik, Devconnect İstanbul’da yer almıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/951/0*V9NhISjXy1xTwmqt.png" /></figure><p><em>Kaynak: cryptoevents.xyz</em></p><h3>Devconnect Co-Working’in Katılımcı Kitlesi</h3><p>Devconnect ekibi tarafından yayınlanan bir<a href="https://blog.ethereum.org/2023/12/04/devconnect-ist-wrap"> blog yazısına</a> göre, Devconnect Co-Working’e katılan kişilerin mesleki kimlikleri hakkında verilen bilgiler, tüm etkinliklere katılan kitle hakkında da önemli öngörüler sağlamaktadır. Buna göre Devconnect Co-Working katılımcılarının;</p><ul><li>%33.7’si geliştiriciler</li><li>%19.4’ü kurucular</li><li>%11.6’sı araştırmacılar</li><li>%5.8’i pazarlamacılar</li><li>%2.4’ü tasarımcılardan oluşmaktadır.</li></ul><h3>Devconnect’ten Notlar</h3><p>Bunca etkinlik ve bunların paralelinde gerçekleşen geliştirmeler, yakın geleceğe yönelik birçok önemli not elde edilmesini sağladı.</p><p><strong>Kullanıcı Deneyimi:</strong> Kripto kullanıcı deneyiminin iyileştirilmesi, kitle adaptasyonunun önündeki en büyük engellerden biri olarak kabul ediliyor. Geçtiğimiz aylarda, bu alanda birçok altyapısal gelişme görüldü. Devconnect İstanbul, altyapıdaki bu dönemeçlerin, kullanıcı deneyimini artıran ürünlerle taçlandırıldığını ortaya koydu.</p><p>zkSync <a href="https://twitter.com/zksync/status/1725599621873881572">organizatörlüğünde gerçekleştirilen</a> zkCafé ve zkBazaar, Clave kullanılarak yürütülen iki farklı günlük senaryoda, ‘Native Account Abstraction’ın sunduğu imkanların biyometrik onaylamalarla pürüzsüz bir şekilde kullanılmasını sağladı. Bu, kullanıcı deneyimi açısından önemli bir gelişmeydi.</p><p>Bir diğer örnek, ETH Global İstanbul Hackathon’u finalisti olan <a href="https://ethglobal.com/showcase/bridgebuddy-36te1">BridgeBuddy</a> projesidir. Bu proje, Hesap Soyutlama’nın avantajlarını kullanarak, kullanıcıların istedikleri alım/satım işlemlerini zincirler arası bir şekilde tek işlemde gerçekleştirmelerine olanak tanımaktadır.</p><p><strong>Modüler Zincirler ve Veri Uygulanabilirliği (Data Availability):</strong> Özellikle Ethereum’un ölçeklendirilmesinde kullanılan Layer-2 çözümlerinde, veri maliyetini düşürmek adına ‘Data Availability’ çözümleri Devconnect’te öne çıkmıştır. Elastik blok boyutu ve farklı ağlara takılabilen modüler zincir çözümleri, birçok geliştiricinin ilgisini çekmiştir. Celestia ve Avail gibi bu alandaki öncü kuruluşların birçok oturumda yer aldığını gözlemleme şansı elde ettik.</p><p><strong>Alternatif Sanal Makineler (AltVMs):</strong> Ethereum Virtual Machine (EVM)’e alternatif olarak sunulan ürünler, Devconnect’te dikkat çekmiştir. AltVM’ler, defalarca test edilmiş geliştirici ortamlarıyla daha güvenilir bir Web3 ürün ekosistemi sunma potansiyeline sahiptir.</p><p><strong>Uygulamalara Özel Zincirler: </strong>Belirli uygulamalar için özel olarak tasarlanmış motorlar ve işletim sistemlerinde yapılan çalışmalar, uzun vadede önemli olduğunun altı çizilen örneklerle karşımıza çıktı. Ayrıca, platformların protokole dönüşmesiyle ortaya çıkan yeni iş modellerinin potansiyelleri de Devconnect’te tartışıldı.</p><p><strong>Public Goods Fonlamalarında Yenilikler:</strong> “Quadratic Funding” ile başlayan kitle fonlama stratejileri, RPGF’ler (Retroactive Public Goods Funding) ile devam etmektedir. RPGF’lerin, farklı ağlarda katkı sağlayan bireyler için nasıl uygulanabileceği üzerine stratejiler, Devconnect haftasında ele alınmıştır. Büyük DAO’ların bu fonlama stratejilerine katılımı ve farklı gelişim aşamalarındaki projeler için sürdürülebilir kitlesel fonlamaların yapılması da bu hafta içinde tartışılan konulardan biri olmuştur.</p><h3>Sonuç olarak…</h3><p>Devconnect ekosistemi; Ethereum üzerindeki gelişmelerin genel anlatısını öğrenmek, yerel topluluk için sunulan fırsatları değerlendirebilmek adına benzersiz bir kapı açmıştır. Erişilebilir bir etkinlik ekosistemi ardında herkes için değerli tecrübeler bırakmıştır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=71f0642bd580" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Lido, Ethereum için Potansiyel Bir Risk Olabilir mi?]]></title>
            <link>https://canerbudak.medium.com/lido-ethereum-i%C3%A7in-potansiyel-bir-risk-olabilir-mi-30102f97b3cb?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/30102f97b3cb</guid>
            <category><![CDATA[lido]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[defi]]></category>
            <category><![CDATA[lsdfi]]></category>
            <category><![CDATA[staking]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 23 Jan 2024 10:29:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-01-23T10:29:17.244Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*w1HoxLC5RO2lgC4z.png" /></figure><p>Bu blog, Coindesk Türkiye’de 23 Eylül 2023 tarihinde yayınlanan aynı başlıklı köşe yazısının bir kopyasıdır. Coindesk Türkiye’de okumak isterseniz, lütfen <a href="https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/lido-ethereum-icin-potansiyel-bir-risk-olabilir-mi-5098"><em>https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/lido-ethereum-icin-potansiyel-bir-risk-olabilir-mi-5098</em></a></p><h4>Lido’nun LSD çözümleri arasında erken bir oyuncu olması, kolay kullanılabilir olması ve güvenilir bir tanıklık bırakması sebebiyle kendini diğer protokollerden ayırıyor.</h4><p>15 Eylül 2023 itibarıyla Ethereum, proof-of-stake (PoS) modeline geçeli tam bir yıl oldu. Basitçe, bu model ile beraber Ethereum blok zinciri güvenliğini ağ üzerinde kilitlenen ether’lerden sağlamaya başladı. Anlık olarak 800 binden fazla doğrulayıcı, toplam 25,6 milyon ether (ETH) ile ağın doğrulanabilirliğinin önemli bir unsuru olur. Ethereum güvenliğinin parçası olan bu doğrulayıcılar için “ek” olarak iki temel engel bulunur. Biri, doğrulayıcı olmak için gereken 32 ETH, diğeri ise kilitlenen bu varlıkların an be an kullanılamıyor olması. Doğrulayıcı kişilerin kötü niyetli doğrulamalar gerçekleştirmemesi için bir ekonomik taahhüt yaratan bu kilitleme anlayışı birçok kullanıcının doğrulayıcı olmasında engel yaratır.</p><p>Liquid Stake Derivatives (LSD’ler) ile bu bariyer sebeplerle geçtiğimiz yılın öne çıkan başlıklarından biri olarak tanıştık. LSD’ler yatırılan ETH’i alır, stake eder ve staking gelirlerini LSD sahipleriyle paylaşır (elbette protokol komisyonunu kestikten sonra). Karşılığında ise kilitlediğiniz miktarda size sentetik bir ETH verir ve bu sentetik tokeni birçok protokolde kullanabilirsiniz. Dolayısıyla bu yaklaşımla ETH Staking’i için sebep olan iki ek bariyerden kurtulmuş olunur.</p><p>LSD’ler için farklı yaklaşımlarla farklı platformların çıkıyor olması ise bu konsepti daha rekabetçi hale getirmiştir. Temel olarak dört paradigma etrafında kullanıcılar LSD-fi’nin parçası olmuştur.</p><ul><li>Yüksek getiri</li><li>Kolay kullanım imkanı</li><li>Daha çok merkeziyetsizlik ve/veya güvenlik</li><li>Yenilikler ve anlık diğer avantajlar</li></ul><p>Lido’nun LSD çözümleri arasında erken bir oyuncu olması, kolay kullanılabilir olması ve güvenilir bir tanıklık bırakması sebebiyle kendini diğer protokollerden ayırıyor. Bu yönelimle Lido, piyasadaki tüm stake edilen ETH’lerin yüzde 32,7&#39;sini oluşturuyor ve merkezi bir staking imkanı sunan Coinbase’in staking miktarının neredeyse 4 katına ulaşıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*8Wml3JhKFuoXwdry.png" /></figure><p>LSD’ler için boyutun bu denli büyümesi ise başarısız bir merkeziyetsizlik girişimi olabileceği yönünde riskler içeriyor.</p><ul><li><strong>Yönetişimin Node Operatörü Seçimi:</strong> Gün sonunda birçok LSD protokolü bir governance (yönetişim) organıyla ve yönetişim token’ıyla koordinasyonunu sağlamaktadır. İlgili LSD’ler içerisinde node operatörleri DAO tarafından seçilirken operatör teşvikleriyle beraber yönetişim tokenleri tek bir elde toplanabilir. Bu sayede bu yönetişimler içerisinde potansiyel kartelleşmeler görebiliriz.</li><li>Bir diğer sorun ise özellikle kartelleşmelerin doğabileceği DAO’lar için regülasyondur. Örneğin yönetişim tokenlerinin yüzde 51’den fazlasının tek bir elde toplandığı bir yönetişim senaryosunda “düzenleyici” bir saldırı yapabilmek oldukça basit olacaktır. Merhaba <a href="https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0916">OFAC</a>!</li><li><strong>Ekonomik Olarak Node Operatörü Seçimi: </strong>Yönetişimler içerisinde doğrulayıcı nodeların seçildiği bir diğer senaryoda ekonomik karlılığın yer aldığını varsayalım (RocketPool başta olmak üzere örneğini birçok LSD’de görmekteyiz). İlk bakışta ekonomik getiriyi yüksek tutabilmek için sürekli ve doğru bir şekilde blok üretiminin parçası olması beklenir ve bu durum teşviklenir. Lakin bir doğrulayıcı için Ethereum ağında MEV gelirlerinin işlem gelirlerine kıyasla yüksek olduğu gerçeği kabul edilmelidir. Bu durum hiç de “dürüst” çalışmayan, sansürlenmeye açık, MEV stratejileri geliştiren node operatörlerinin LSD’lerin yeni tekeli olmasına sebep olacaktır.</li></ul><p>Ayrıca bu iki senaryonun gerçekleşebileceği potansiyeline DeFi üzerinde gördüğümüz yönetişimsel ataklarla veya akıllı kontrat temelli yıkımlarla aşinayız.</p><h3>Lido’ya dönersek…</h3><p>Üzerinde yaklaşık 14 milyar dolarlık varlığı taşıyan bir protokol özelinde ise iki temel problem yer almaktadır.</p><ul><li><strong>%33–34 Atağı:</strong> Kilitlenmiş ether’in yüzde 33’üne sahip olmak Ethereum’un blok üretimini etkilemek için kritik bir miktardır. Zincirde gerçekleşen işlemlerin artık değiştirelemez/çatallanamaz bir durumda olduğunu belirleyen “finality”i riske atabilmektedir. Lido’nun böyle bir senaryoyu Ethereum zinciri için yaratabilmesi tehlikeli beklentilerden biridir. Yine de unutulmamalıdır ki Ethereum zinciri “finality”i etkileyen doğrulayıcıların kilitlenmiş ether’lerini keserek ağın devamlılığını sağlayacak şekilde programlanmıştır.</li><li>Görece çok daha az olmak kaydıyla bir diğer beklenti ise yüzde 34 atağıdır. Daha büyük bir tehdit olan bu atakta ise Lido ağında çatallanma yaratabilir ve aynı anda iki zinciri doğrulamaya devam edebilir. Böyle bir durumda topluluğun beraber hareket ederek çatallardan birini kabul etmesi gerekmektedir. Ayrıca saldıranın elindeki tüm varlıkları kaybetmesi riskiyle de karşı karşıya olması sebebiyle bu atağa yönelik beklenti çok daha düşüktür.</li><li><strong>“Too Big to Fail”:</strong> Lido için en problemli beklenti ise protokolün yaşayacağı herhangi bir hack veya başarısızlık durumunda çok büyük bir kayıp yaratıyor olmasıdır. Anlık olarak toplamda 8,7 milyon ether’in sonsuza kadar kitlendiği bir koşul ortaya doğabilir. Bu da başta Ethereum’un merkeziyetsizliğine önem veren büyük yatırımcılar olmak üzere oldukça geniş bir kitlenin ciddi bir kayıba girmesi demektir. Böyle bir durumda Ethereum’da bir “hard-fork” beklentisi doğabilir. Lakin bunun karar vericisi yine Ethereum topluluğu olacaktır.</li><li>Yine de Lido hakkında verilebilecek iyi notlar mevcut. Protokol üzerindeki en büyük tekil doğrulayıcı tüm kilit miktarının yalnızca <a href="https://www.rated.network/o/Lido?network=mainnet&amp;timeWindow=all&amp;viewBy=operator&amp;page=1">yüzde 1,18’ine sahip</a>. Bu duruma Lido’nun altyapı ihtiyacını dağınık olacak şekilde dışarıdan temin ediyor olması ve belirli bir politikaya oturtmuş olması etkili olmuştur. Bu node operatörü dağılımı, Coinbase, Binance, Ledger, OkeX, Kraken gibi birçok merkezi ETH staking platformundakine kıyasla çok daha dengelidir.</li><li>Bir diğer iyi not ise Lido’nun kendi DAO’sunu dönüştürmeye çalışmasıdır. Protokolün potansiyel bir yönetişim krizi riskini aza indirebilmesi adına <a href="https://research.lido.fi/t/ldo-steth-dual-governance/2382">ikili bir “governance”a </a>geçilmektedir. Bu sayede protokolü etkileyebilecek sibil önermelerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.</li></ul><h3>Son Yorumlar</h3><p>Ethereum itibarını güvenlik seviyesinden ve merkeziyetsizliğinden almaktadır. TPS’i düşük bir blok zinciri olarak oldukça kıymetli olan blok alanı üzerinde geliştirilen DA/layer-2 ekosistemi her geçen gün büyümekte ve yeni kullanıcıları kendisine katmaktadır. Tüm bu değer dünyasını yaratılmasında Ethereum üzerindeki doğrulamanın parçası olan varlıkların kaçınılmaz bir etkisi vardır. Dolayısıyla LSD protokolleri de başarılı bir iş modeli olarak Ethereum’a katkı sağlamaktadırlar.</p><p>Fakat yazı boyunca aktarılan kartelizasyon Ethereum’un güvenliği ve itibarı için kaçınılmaz bir problem yaratabilir. Proof-of-Stake’in sorumluluğu topluluğa verdiği bu noktada social slashing veya diğer core geliştirmelerle riski düşüren bir Ethereum dünyası yaratılması bugünün görevidir. Dolayısıyla Lido ve geneliyle LSD’lerin yaratabileceği problemler sürekli göz önünde tutulmalıdır. Son olarak, <a href="https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-7514">EIP-7514 </a>gibi Ethereum doğrulayıcılığını daha erişilebilir ve hala güvenli kılmaya yönelik core araştırmaların yer aldığı teklifler tekrar ve tekrar tartışılmalıdır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=30102f97b3cb" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[UniswapX’ten Ne Öğrenmeliyiz?]]></title>
            <link>https://canerbudak.medium.com/uniswapxten-ne-%C3%B6%C4%9Frenmeliyiz-c2f6c2dda77d?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c2f6c2dda77d</guid>
            <category><![CDATA[uniswap]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[defi]]></category>
            <category><![CDATA[ethcc]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 13 Sep 2023 02:30:24 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-13T02:30:24.357Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*ZEnjHh_60OB_-A0x.png" /></figure><p>Coindesk Türkiye’de 30 Ağustos 2023&#39;te yayınlamış olduğum yazıma blogumda da yer vermek istedim. Coindesk Türkiye’de okumak isterseniz bağlantısını aşağıda bulabilirsiniz. <br><a href="https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/uniswap-kullanicilari-icin-uniswape-calisan-butun-bir-defi-ekosistemi-4962">https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/caner-budak/uniswap-kullanicilari-icin-uniswape-calisan-butun-bir-defi-ekosistemi-4962</a></p><p>Blokzincir dünyası sürekli evriliyor ve bu evrim sırasında, trend olan bazı alanlardan teknolojik geliştirmelere doğru bir kayma gözlemleyebiliriz. Bu dönemde, birçok yeni Layer-2 çözümü, Account Abstraction (Hesap Soyutlama) temelli altyapılar ve intent temelli yaklaşımların popülerleştiğini görmekteyiz.</p><p>Paris’teki Temmuz ayında gerçekleşen ETH CC Konferansı’nda bu yeni geliştirme odaklarına dair birçok haber yayımlandı. Konferansta, özellikle ölçeklenebilirlik, güvenlik ve geliştirilmiş kullanıcı deneyimi üzerine duruldu. Bu duyurulardan biri de Uniswap’in kurucusu Hayden Adams tarafından yapıldı. Adams, UniswapX adlı, kullanıcıların isteklerine dayalı olarak likidite kaynaklarına erişebildiği ve zincirler arası takaslar yapabileceği merkeziyetsiz işlem platformunu tanıttı.</p><p>UniswapX’in öne çıkan bazı özellikleri şunlardır:</p><p>- Likidite kaynaklarını toplayarak daha iyi fiyatlar sunma<br>- İşlemde tutarsız alım/satım imkanı<br>- MEV korumalı işlemler<br>- Başarısız işlemler için ücret alınmaması<br>- Yakın gelecekte ücretsiz zincirler arası işlemler</p><p>Ancak, mevcut DeFi araçlarına bakıldığında, bu özelliklerin tamamen yenilikçi olmadığını söyleyebiliriz. Eğer 1inch, CowSwap veya Across Protocol gibi platformları daha önce kullandıysanız, bu özelliklerin var olduğunu görmüşsünüzdür. Peki, UniswapX’i bu platformlardan ayıran özellikler nelerdir?</p><p><strong>Uniswap-Maxi DeFi Deneyimi:</strong> Uniswap, likidite kaynaklarını toplayarak kullanıcılara en iyi fiyatı sunma anlayışını benimsemekte ve bu da platformun daha çok ilgi çekmesini sağlamaktadır. UniswapX’in benimsediği ana yaklaşım “Dutch-Auction” yani “Hollanda Açık Artırması”dır. UniswapX, alım/satım işlemi için bir teklif havuzu oluşturarak en iyi fiyatı kullanıcıların sunduğu yollarla rekabetçi bir şekilde sunmayı hedefliyor.</p><p><strong>Karmaşıklıktan Kurtulmak:</strong> Uniswap, UniswapX ile tek bir platform olarak kendini sunarken, amacı komplekslikten kurtulmaktır. Son dönemde AMM dünyası karmaşık bir hal almıştır. UniswapX, tüm bu karmaşıklığı kenara bırakarak, kullanıcılara optimize edilmiş bir alım/satım işlemi arayüzü sunmayı hedefliyor.</p><p><strong>Yeni Kullanıcıları Katmaya Hazırlık:</strong> UniswapX, kullanıcı deneyimini iyileştirmek için birçok yeni özellik sunuyor: rekabetçi bir açık arttırma piyasası, fiyat iyileştirmeleri, farklı ağlarda çalışabilirlik ve gaz ücretsiz işlemler gibi. Bu özelliklerle, merkeziyetsiz finansın kullanıcı deneyimini daha kullanıcı dostu hale getirmeyi amaçlıyor.</p><p>Sonuç olarak, UniswapX’in, kullanıcılara değer katacak bir yapıda olduğu ve yeni kullanıcıların platforma daha kolay adapte olmalarını sağlayacak bir deneyim sunacağı bekleniyor. Ancak, ne kadar yeni kullanıcının dahil olduğu ve platformun altyapısal olarak yeterli olup olmadığı tartışmaya açıktır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c2f6c2dda77d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Paradex: Starknet’in İlk Appchain’i]]></title>
            <link>https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/paradex-starknetin-i%CC%87lk-appchain-i-cc23346f6ef6?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cc23346f6ef6</guid>
            <category><![CDATA[appchain]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[starknet]]></category>
            <category><![CDATA[paradigm]]></category>
            <category><![CDATA[crypto]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 29 Aug 2023 11:51:50 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-08-29T11:51:50.279Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Not: Bu yazı StarkWare’in kendi blogunda yer alan “Paradex: Starknet’s first Appchain” isimli yazısının çevirisidir. Yazıyı orijinal dilinde okumak için; <a href="https://medium.com/starkware/paradex-starknets-first-appchain-85a0a760320f">https://medium.com/starkware/paradex-starknets-first-appchain-85a0a760320f</a></p><p>Ayrıca Starknet Türkiye’nin diğer içerik kanallarına ulaşmak için:</p><ul><li><a href="https://www.youtube.com/@StarknetTurkiye">Starknet Türkiye</a></li><li><a href="https://twitter.com/StarkNetTurkiye">JavaScript is not available.</a></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7b4yN2qW_4jF-a6Xmj6xKQ.png" /></figure><p><em>Starknet’teki kuantum sıçraması, Starknet ekosistemine yeni ve son teknoloji bir finansal kullanım durumu getiriyor.</em></p><p><a href="http://paradex.trade/">Paradex</a>, Starknet’in ilk Appchain’inde başlatılan yeni bir kripto türev borsasıdır. Paradex, derin likidite, sermaye verimliliği ve performansla sürekli vadeli işlem sunarken şeffaf ve özdenetimini (self-custody) korumaktadır. Paradex, kriptoda en büyük kurumsal likidite ağı olan Paradigm ekibi tarafından desteklenmiştir.</p><p>StarkWare yani STARK teknolojisinin mucitleri ve Paradex arasındaki bu işbirliği; yüksek ölçek, düşük maliyet ve özel niteliklere ihtiyaç duyan uygulamaların ihtiyaçlarını karşılamak konusunda Starknet’in gücünün bir göstergesidir. Tüm bunlar merkeziyetsizlik ve özdenetimini koruyarak gerçekleştirilmiştir.</p><h4><strong>Nasıl Buraya Geldik</strong></h4><p>Blockchain teknolojisi, geleneksel finansın dezavantajlarıyla ve varlıkların işlenmesi sırasında üçüncü taraf bir kuruluşa olan bağımlılığıyla başa çıkmak için merkeziyetsizlik ve güvenlikle icat edildi. Kasım 2022&#39;deki FTX çöküşü gibi önemli olaylar, kullanıcılara özdenetim, güvenlik ve şeffaflık sağlama ihtiyacını vurguladı.</p><h4><strong>STARK Tabanlı Çözümler</strong></h4><p>STARK teknolojisi, bir yandan büyük ölçeklendirme sağlamayı amaçlarken, diğer yandan Ethereum’un güvenliğini ve merkeziyetsizliğini tutmaktadır. Sorare ve dYdX gibi StarkEx destekli uygulamalar da dahil olmak üzere 1 trilyon dolardan fazlasını işlemek için STARK teknolojisi kullanılmıştır. Starknet, STARK tabanlı Layer-2 Validity (Geçerlilik) Rollup’udur. Web3&#39;te en yaratıcı ve sağlam ekosistemlerden birini kurmuştur. Starknet’teki kullanım durumlarının çeşitliliği arttıkça, bazı uygulama geliştiricilerinin Starknet’i ölçeklendirme için kullanmak isteyeceği, ancak onu kendi ihtiyaçlarına göre özelleştirmek isteyeceği gerçeği ise doğaldır.</p><h4><strong>Zincirde Bir Adım: Karşınızda Paradex! Starknet’in İlk Appchain’i</strong></h4><blockquote>“Paradex, yeni sıralayıcıyı benimseyen ilk olma konusunda kilit bir rol oynadı, bu da StarkNet ekibi ve ortaya çıkan ekosistemine olan derin inancımızın net bir göstergesidir.”</blockquote><blockquote>“Paradex’in hırslı vizyonunu gerçekleştirebilecek blockchain ölçeklendirme teknolojilerini değerlendirmeye başladığımızda, sadece performans ve ölçeklenebilirlik değil, aynı zamanda kontrol ve özelleştirme sunacak bir çözüme ihtiyacımız olduğu açıkça ortaya çıktı. Starknet’in özel bir örneği olan Appchain, bunu bol miktarda sağlar.”</blockquote><blockquote>Nafaa Hendaoui,</blockquote><blockquote>Paradex Ürün Müdürü</blockquote><p>Türev borsası olarak Paradex, karmaşık iş mantığını çalıştırmak için ağır hesaplama yetenekleri gerektirmektedir. Kullanıcılarının adil, şeffaf ve güvenli ticaret deneyimi yaşamasını sağlamak için bunu yaparken merkeziyetsizliği sağlamaya da kararlıdır.</p><p>STARK tabanlı geçerlilik kanıtları, matematik ile bütünlük sağlar. Bu güç, Starknet’teki <a href="https://starkware.co/resource/starknet-quantum-leap-major-throughput-improvements-are-here/">son teknolojik ilerlemelerle</a> artırılmıştır, bunlar arasında Starknet Quantum Leap (V0.12.0)’te sunulan büyük veri aktarımı iyileştirmesi de bulunmaktadır. Bu, Starknet’in ilk Appchain’inin oluşturulmasını mümkün kılmıştır.</p><p>Starknet Appchain’leri, önemli ölçekte uygulamalara kendi otoyollarını oluşturma olanağı tanır. Bu sayede uygulamalar kendi kullanıcıları dışında diğer protokollere bağlı kalmadan özellikleri ayarlamakta özgürdürler ve yine de Ethereum seviyesinde güvenlik ve merkeziyetsizlikten yararlanırlar.</p><h4><strong>Cairo ile İnşa Etmek. HIZLI!</strong></h4><p>Uygulamanın iş mantığı, Paradex ekibi tarafından Cairo’da yazılmıştır. Ekibin Cairo’yu ne kadar hızla öğrendiği ve dilin ergonomik doğası, hızlı ilerlemesini sağladı. Sadece altı ay içinde, Paradex ekibi, ihtiyaçlarına uygun bir Starknet Appchain oluşturmayı başardı ve Mainnet’te dağıtmadan önce Starknet’in V.0.12.0 etkileyici ölçek iyileştirmelerine katılmayı başardı.</p><p>İş mantığı, özellik geliştirme ve Appchain’in eklenmesi, onu işletecek olan ekibin tamamen kendi kararına bağlıdır. Bu, yeni özelleştirilmiş özelliklerin yanı sıra Starknet imza özellikleri, çoklu çağrılar gibi, Paradex’te sürekli ticaretin optimizasyonuna izin verecek şekilde maksimum optimizasyon sağlar.</p><h4><strong>Macera Sürüyor, Katılın!</strong></h4><p>Paradex Appchain’in Starknet ekosistemine katılması, kripto dünyasındaki büyük oyunculardan tanıma kazanma konusundaki yenilikçiliğinin ve gücünün bir işaretidir. Herkese açık Starknet ekosistemin kullanımını kilitleyen yeni özellikler, girişimler ve olasılıklar ortaya çıktıkça mesela Starknet Stack, Starknet’in olağanüstü bir büyüme atağının ortasında olduğu her geçen gün daha da belirginleşiyor.</p><p>Paradex, Starknet Appchain’i kullanmada ilk olmasına rağmen, farklı büyüklükteki şirketler için ölçeklenebilirlik, güvenlik ve merkeziyetsizliği tek bir özel üründe birleştiren yeni fırsatlar dünyasını açıyor. STARK teknolojisini kullanarak yeni yüksekliklere ulaşmak ve müşterilere geliştirilmiş performans sunmak sizin için mümkün. Şimdi bize katılın.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cc23346f6ef6" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/paradex-starknetin-i%CC%87lk-appchain-i-cc23346f6ef6">Paradex: Starknet’in İlk Appchain’i</a> was originally published in <a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Canavarı Kontrol Altına Alma — Madara ve Starknet Appchain’lerinin Devrimi]]></title>
            <link>https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/canavar%C4%B1-kontrol-alt%C4%B1na-alma-madara-ve-starknet-appchainlerinin-devrimi-ea7912faa01c?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ea7912faa01c</guid>
            <category><![CDATA[crypto]]></category>
            <category><![CDATA[storage]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[node]]></category>
            <category><![CDATA[starknet]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 21 Aug 2023 13:39:16 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-08-21T13:39:16.397Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Canavarı Kontrol Altına Alma — Madara ve Starknet Appchain’lerinin Devrimi</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*w1KLGCjzPy6o42iSHFwPTw.png" /></figure><p>Bu yazı StarkWare’in kendi blogunda paylaştığı “Harnessing the Beast — Madara and the Revolution of Starknet Appchains” başlıklı yazının çevirisidir. Yazıyı orijinal dilinde okumak için;</p><ul><li><a href="https://medium.com/starkware/harnessing-the-beast-madara-and-the-revolution-of-starknet-appchains-7f76f774072e">Harnessing the Beast — Madara and the Revolution of Starknet Appchains</a></li><li><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a></li><li><a href="https://www.youtube.com/@StarknetTurkiye/videos">Starknet Türkiye</a></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*_-Lp2PwHbUq6fE7F.png" /><figcaption><strong>Canavarı Kontrol Altına Alma — Madara ve Starknet Appchain’lerinin Devrimi</strong></figcaption></figure><p>Büyük İşlem Ücreti Düşürmelerinden Kişiselleştirilmiş Kontrole, Blok Zinciri Altyapısının Geleceğini Keşfedin</p><p><strong>Kısaca;</strong></p><ul><li>Madara, özelleştirilebilir ve verimli “<a href="https://www.starknet.io/en/posts/ecosystem/the-starknet-stacks-growth-spurt">appchain</a>”ler oluşturma gücü sağlayan yüksek performanslı bir Starknet sıralayıcısıdır.</li><li>Substrate “framework”ünü kullanarak, Madara, Cairo VM’nin yeteneklerini artırır, kanıtlanabilir, güvenli ve esnek programlara olanak sağlar.</li><li>Uygulamanın uygulanması, ölçeklenebilir altyapı, yüksek verimlilik ve uygulamalar üzerinde benzersiz kontrol gibi birçok avantaj sunar.</li><li>Madara’nın benzersiz özellikleri arasında potansiyel zincir içi mahremiyet için desteklilik, çeşitli zincirler arasında akıcı bir şekilde entegrasyon ve sağlam bir yürütülebilirlik bulunmaktadır.</li><li>Madara, blockchain alanında maliyet etkin, ölçeklenebilir ve özelleştirilebilir çözümler sunarak dApp geliştirmede yol göstermektedir.</li></ul><p><strong>Giriş</strong></p><p>Uygulamanızın benzersiz gereksinimleri için özel olarak bir blockchain yapma gücüne sahip olmayı hayal edin — işte tam olarak appchainler, uygulama zincirleri, bunu sunar. Appchainleri, geliştiricilere zincirlerin yönlerini uygulamalarının ihtiyaçlarına uyacak şekilde ince ayar yapma esnekliği sunan uygulama özel blokzincirlerdir. En iyi kısım? Uygulama zincirleri, üzerine inşa edildikleri sağlam L1 veya L2 blokzincirlerin güvenliğini alır. Bu sayede geliştiricilere her iki dünyanın en iyisini sunar.</p><p>Karşınızda Madara! Esnekliği ve yıldırım hızında performansı birleştiren “game-changer” bir sıralayıcı. Sıralayıcılar, işlemleri yürütmek ve onları gruplara ayırmakla sorumlu varlıklardır. Kendi Starknet appchain’inizi başlatma konusunda bir kapı açan Madara, Starknet ekosisteminde daha önce hiç olmadığı kadar deneyim için bir dizi olasılık sunar.</p><p>Madara’nın Starknet uygulama zincirlerini etkinleştirme konusundaki büyüleyici yeteneklerine dalmadan önce, geliştiricilerin neden <a href="https://starkware.co/resource/scaling-ethereum-navigating-the-blockchain-trilemma/#:~:text=top%20of%20them.-,Validity%20Rollups,-Validity%20rollups%2C%20also">Starknet Validity Rollup’</a>ını doğrudan kullanmak yerine Starknet’in üzerine appchainler kurmayı tercih edeceği sorusunu ele almak önemlidir. Halihazırda Starknet’in zaten çoğu senaryo için yeterli olup olmadığı da merak konusudur.</p><p>Öncelikle appchain’lerin Starknet ekosisteminde neden etkileyici bir uzantı olduğunu öğrenelim.</p><p><strong>Neden Appchain’ler?</strong></p><p>Madara, StarkWare Exploration Ekibi ki “<a href="https://github.com/keep-starknet-strange">Keep Starknet Strang</a>e” olarak da bilinmektedir, tarafından geliştirilmiştir ve StarkWare’ın <a href="https://medium.com/starkware/fractal-scaling-from-l2-to-l3-7fe238ecfb4f">fraktal ölçeklendirme</a> vizyonunu gerçekleştirmek için özellikle tasarlanmıştır. Geliştiricilerin doğrudan Starknet’e güvenmek yerine bir Starknet appchain veya L3 kurmayı seçmeleri için birçok geçerli neden vardır.</p><p><strong>Verimlilik</strong></p><p>Uygulama geliştiricileri, mevcut blockchain altyapısı içinde ölçeklenebilirlik açısından önemli zorluklarla karşı karşıyadır. Ölçeklenebilirlik, yüksek hız ve düşük işlem ücreti olmak üzere iki kritik yönü kapsar. Her katmanda 1.000 kat maliyet azaltma uygulayarak, geliştiriciler L1&#39;den L3&#39;e olağanüstü bir toplam maliyet azaltımı elde edebilir. Potansiyel olarak 1.000.000 katına ulaşabilir. Üçüncü taraf uygulamaların aktivitesinden etkilenmeyen verimlilik, uygulamanın özel bir blockchaine sahip olması ve kaynaklar için rekabet etmemesi nedeniyledir. Bu, sürekli olarak sorunsuz bir deneyim sağlar.</p><p><strong>Özelleştirilebilirlik</strong></p><p>Genel amaçlı zincirler olan Starknet ve Ethereum, ağı herkes tarafından kullanılabilir hale getirmek için birçok önlemi yerine getirir, bu da kısıtlı bir ortama yol açar. Appchain ile geliştiriciler, uygulamalarının ve altyapılarının çeşitli yönlerini ince ayar yapabilir, özel çözümler oluşturabilirler. Cairo VM’nin bir özelliğini beğenmiyor musunuz? Appchain’de ortadan kaldırabilirsiniz.</p><p><strong>İnovasyon</strong></p><p>Appchainlerin özelleştirilebilirliği, geliştiricilere Starknet gibi ortamlarda şu anda kullanılamayan veya riskli olan özelliklerle çalışma olanağı da tanır. Appchainler, her ekibin istenen kod ipuçlarını yazmasına ve yetkilendirmesine olanak tanır. Bu, özel bilgileri sızdırmadan zincir içi KYC’yi zorlamak gibi birçok yeni kullanım alanına imkan sağlar.</p><p><strong>Madara’nın Appchain Yığını Üzerinde Etkisi</strong></p><p>Appchainleri besleyen farklı katmanların etkileşimine ve Madara’nın nerede devreye girdiğine bir göz atalım.</p><ul><li><strong>Uygulama:</strong> Uygulama katmanı, blokların uygulamasını ve durum farkının oluşturulmasını tanımlar. Madara, iki uygulama sandığı arasında geçiş yapma esnekliği sunar: StarkWare tarafından <a href="https://github.com/starkware-libs/blockifier">blockifier</a> ve LambdaClass tarafından <a href="https://github.com/lambdaclass/starknet_in_rust">starknet_in_rust</a>. Hangi sandığın seçildiğine bakılmaksızın, temel çerçeve Cairo VM’yi kullanır. Cairo dili, doğru hesaplama uygulamasının gösterilmesini sağlayan kanıtlanabilir programların oluşturulmasını kolaylaştırır.</li><li><strong>Uzlaşma:</strong> Bir Geçerlilik Rollup olarak, bir Madara appchain durumu yalnızca uzlaşma katmanını inceleyerek yeniden oluşturulabilir. Daha sık Starknet L2&#39;de yerleşerek, bir L3 appchain’i daha hızlı bir kesinlik (finality) elde edebilir, sıralama katmanını merkezsizleştirerek daha sağlam bir yumuşak kesinlik sağlar. Bu nedenle, uzlaşma her iki cephede (sert ve yumuşak kesinlik) geliştirilmiştir.</li><li><strong>Sıralama:</strong> Madara, sıralama sürecini üstlenir, bu da uygulamanın ihtiyaçlarına uyacak şekilde değiştirilebilir — basit FCFS, PGA veya Narwhall &amp; Bullshark gibi daha karmaşık şemalar olabilir. Belirli appchainleri, adil sıralamayı sağlamak ve MEV’nin etkisini azaltmak için şifrelenmiş mem havuzlarına başvurmayı seçebilir.</li><li><strong>Veri Erişilebilirliği:</strong> Veri erişilebilirliği, tam durum ağacının erişilebilir olduğunu garanti eder, bu da kullanıcılara Madara bir kesinti yaşasa bile fonlarının sahipliğini kanıtlayabilecekleri konusunda güven verir. Madara, geliştiricilere seçilebilecek bir dizi veri erişilebilirlik (Data Availability — DA) şeması sunacaktır.</li><li><strong>Yönetişim:</strong> Her Madara uygulama zinciri, kendi yönetişim modelini seçebilir. <a href="https://twitter.com/SnapshotLabs">Snapshot X</a>, depolama kanıtlarına dayanan tamamen zincir içi bir yönetişim sistemini sunabilmektedir. Kendi substrat yönetişim paleti gibi alternatif yönetişim mekanizmaları da araştırılmaktadır. Böylece zincir içi yönetişim, Madara için temel bir değer olarak durmaktadı</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*VcKrf6DLwLnFM844" /><figcaption><em>Kaynak: </em><a href="https://medium.com/starkware/harnessing-the-beast-madara-and-the-revolution-of-starknet-appchains-7f76f774072e">https://medium.com/starkware/harnessing-the-beast-madara-and-the-revolution-of-starknet-appchains-7f76f774072e</a></figcaption></figure><p><strong>Madara’ya Giriş</strong></p><p>Madara’da, Cairo VM, Substrate yazılım iskeletini (framework) kullanır. Cairo programlarını ve Starknet akıllı kontratlarını yürütmek için Cairo VM’yi entegre ederek geliştirilmektedir. Substrate, özelleştirilebilir blockchainler oluşturmak için açık kaynaklı bir Rust mimarisidir ve modülerliği ile bilinir. Öte yandan, Cairo VM, program uygulaması için Geçerlilik Kanıtları (Validity Proofs) oluşturmak üzere özellikle tasarlanmıştır. L2&#39;de bu kanıtları doğrulamak için durum izleme ve bir akıllı kontrat kullanarak, uygulama zinciri Starknet ile güvenli entegrasyonu sağlar. Bu şekilde, Madara, program yürütmesinin kanıtlanabilirliğini sağlamak için Cairo’nun gücünden yararlanır.</p><p>Substrate iskeletinin doğal modüler yapısı, geliştiricilere uygulama zincirini kolayca özelleştirme olanağı tanır. Hiçbir varsayım dayatılmaz, kendi konsensüs protokolünüzü, hash fonksiyonunuzu, imza şemanızı, depolama düzeninizi kısaca uygulamanızın gerektirdiği her şeyi ekleyebilirsiniz. Bu sırada kanıtlar oluşturmak için Cairo’yu kullanabilirsiniz. Geliştiricilerin ne yapabileceği üzerinde hiçbir sınırlama yokken hala kanıtlanabilir, temel zincirin güvenliğini almaktadır. Bunlar, Starknet veya Ethereum olabilir.</p><p>Başlangıçta, Madara, Starknet ekosistemi içinde akıllı kontratların birleştirilebilirliğini sağlayarak Starknet’e güçlü bir şekilde benzeyecektir. Gelecekte, Starknet’in depolama kanıtlarını kullanarak etkileşimliği başarmak için <a href="https://www.herodotus.dev/">Herodotus</a> ile entegre olması için daha büyük planlar mevcuttur. Depolama kanıtlarının entegrasyonu, Madara appchain’lerin diğer zincirlerden durum ve likiditeyi ele alabilmesine de olanak tanır.</p><p>Madara tarafından etkinleştirilen Starknet alanında yeni bir olasılıklar çağını görmeye hazırlanın.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ea7912faa01c" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/canavar%C4%B1-kontrol-alt%C4%B1na-alma-madara-ve-starknet-appchainlerinin-devrimi-ea7912faa01c">Canavarı Kontrol Altına Alma — Madara ve Starknet Appchain’lerinin Devrimi</a> was originally published in <a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[SHARP: Güçleri Birleştirmek]]></title>
            <link>https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/sharp-g%C3%BC%C3%A7leri-birle%C5%9Ftirmek-ba8264a7dc07?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ba8264a7dc07</guid>
            <category><![CDATA[crypto]]></category>
            <category><![CDATA[sharp]]></category>
            <category><![CDATA[starknet]]></category>
            <category><![CDATA[software]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 18 Aug 2023 06:02:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-08-18T06:02:26.267Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*578EiO_rDrjaCqqn5lhmCQ.png" /></figure><p><em>İşlem Ücretlerinden Tasarruf Edin ve Ethereum’un Ölçeklenebilirliğini Artırın: Cairo’da Yazıldıysa, SHARP Bunu Kanıtlayabilir!</em></p><p>Not: Bu yazı StarkWare blog’unda yer alan “Joining Forces: SHARP” isimli makalenin çevirisidir. Kendi dilinde okumak için <br><a href="https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340">https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340</a></p><h3><strong>Kısaca;</strong></h3><ul><li>SHARP (SHARed Prover), herhangi bir uygulamanın aynı kanıta işlemler göndermesine izin vererek, toplu Cairo programlarının STARK kanıtlarını oluşturur. UberPool’u STARK Kanıtları için düşünün. Bu ‘ride-sharing’ dinamiği, küçük uygulamaların bile STARK ölçeklendirmenin büyük gücüne erişmesini sağlar.</li><li>Eğer Cairo’da yazılmışsa, SHARP onu kanıtlayabilir, dApp’ler ne kadar çeşitli olursa olsun. SHARP, Ethereum Ana Ağı üzerinde tek bir kanıta yaklaşık 220 bin işlemi işler.</li><li>SHARP ile özyinelemeli kanıtlama, birden çok STARK kanıtının paralel işlenmesini ve doğrulanmasını sağlar, ölçeklenebilirliği ve verimliliği artırır.</li><li>Yaklaşan “Dynamic Layouts” özelleştirmesi, gaz ücretlerinde %30&#39;a kadar daha fazla bir azalmayı sağlayacak.</li></ul><h3><strong>Ölçekleme Hikayesi</strong></h3><p>Ethereum’un ölçeklendirilmesi bir yolculuktur. Ölçeklendirme yeteneklerini daha da artıracak bir sonraki çözümü bulmak için sürekli yenilik gerektirir. Haziran 2020&#39;de, StarkWare, ilk STARK tabanlı L2 ölçeklendirme çözümü olan StarkEx’i başlattı. Eylül 2020&#39;de, STARK kanıtlarıyla maksimum verimlilik elde etmek için tasarlanmış ilk programlama dili olan Cairo’yu duyurdu. Cairo ve genel hesaplama yeteneği, her türlü iş mantığı ve keyfi hesaplama ifadeleri için hızlı ve güvenli kanıt kodlamanın yolunu açtı. Bu yenilikle, StarkWare ekosistemine yeni bir geliştirici dalgası geldi.</p><p>Bu geliştiriciler, StarkEx’in ölçeklenebilirliğini, güvenliğini ve verimliliğini istediler, ancak projelerinin çoğunun bir STARK kanıtını dolduracak kadar işlem aktivitesi yoktu. Benzer şekilde, kullanıcılar hala Ethereum ağı tıkanıklığı tarafından tetiklenen yüksek gaz ücretlerinin belirsizliği tarafından engellendi.</p><p>Ve sonra SHARP geldi.</p><h4><strong>SHARP Nedir?</strong></h4><p><a href="https://www.youtube.com/watch?v=VMNreeZkAgI">SHARP (bir SHARed Prover</a>),<strong> toplu</strong> Cairo programları için STARK kanıtları oluşturmak üzere tasarlanmış güçlü bir sistemdir. Cairo, genel bir hesaplama programlama dili olduğu için, çeşitli kod mantıklarını tek bir kanıtta barındırmaya izin verir. SHARP, işlemlerin toplu halde off-chain işlenmesini ve on-chain hesaplamalarının kanıtının doğrulanmasını sağlar. Yani tüm işlemlerin maliyetini tek bir kanıt üzerinde amorti eder. Oluşturulan birleşik STARK kanıtı, bir on-chain Solidity doğrulayıcı sözleşmesi aracılığıyla doğrulanır, bu da SHARP’ın verimliliği artırmasını, gaz ücretlerini azaltmasını ve gecikmeyi en aza indirmesini sağlar.</p><p>Örneğin, SHARP, tamamen farklı programlardan ve mantıksal yapılardan NFT oluşturmaya ve hatta Starknet ağ işletim sistemine kadar her türlü Cairo kodunu işleyebilir. Eğer Cairo’daysa, SHARP onu kanıtlayabilir ve bir dizi programı tek bir kanıt altında toplayabilir. SHARP’ın getirdiği verimlilik, Ana Ağ üzerinde binlerce işlemi tek bir kanıta toplama yeteneğini sonuçlar. Kanıtın on-chain işlenmesinin maliyeti, toplu haldeki tüm işlemler arasında bölünür, bu nedenle ne kadar çok işlem toplanırsa, her işlem o kadar az gaz ücreti öder.</p><p>Bu fikri açıklamak için bir örneği kullanalım:</p><p>Ebeveynlerinize hediye almak için siz ve kız kardeşinizin — yeni bir telefon, bir kupa ve bir tişört — farklı online perakendecilerden sipariş verdiğinizi hayal edin. Her hediye, farklı tarihlerde, farklı boyutlarda ve ambalajlarda evlerinize teslim edilecek. Planınız, her bir öğeyi hediye paketi yapmak ve onları posta yoluyla ebeveynlerinize göndermektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*NyHX66Xj9iFUeTqL.jpeg" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340">https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340</a></figcaption></figure><p>Ancak, postanede bir sorun var. Küçük ve orta boy kutular mevcut değil, sadece büyük, tek boyutlu kutular var. Bu, iki seçenek sunar:</p><p><strong>Seçenek 1:</strong> Her bir öğeyi, geldiği gibi kendi büyük kutusuna paketleyip gönderin. Bu, tek tek hediyelerin gönderilmesini hızlandırabilir, ancak üç ayrı kutuyu paketlemek ve üç ayrı paketi göndermek için postaneye üç kez gitmek ekstra çaba gerektirir. Sonuç olarak, bu yöntem ne zaman açısından verimli ne de maliyet açısından etkilidir.</p><p><strong>Seçenek 2:</strong> Tüm öğeleri tek bir büyük kutuya paketleyip gönderin. Bu, üç kutu yerine sadece bir kutuyla uğraşmanız anlamına gelir.</p><p>Bu örnekte; SHARP Seçenek 2&#39;dir, kaynakların verimli kullanımına ve daha düzenli zaman yönetimine olanak sağlar.</p><h4><strong>SHARP</strong></h4><p>SHARP, StarkWare Ekosistemi için doğmuş olsa da, geçerli bir uygulamanın herhangi bir Cairo programını kanıtlama yeteneğine sahiptir. Zaman ve maliyet tasarrufu sağlama verimliliği, SHARP’ı yenilikçi bir kanıtlama yöntemi gerektiren her şey için bir çözüm yapar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*9Kq1FC3ZIwMPGPrQ.png" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340">https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340</a></figcaption></figure><h4><strong>Özyinelemeli (Recursive) SHARP</strong></h4><p>Kuruluşundan bu yana, SHARP bir dizi verimlilik yükseltmesi geçirdi. En güçlülerinden biri,<a href="https://starkware.co/resource/recursive-starks/"> lineer bir modelden özyinelemeli bir modele geçiş</a> oldu.</p><p>Özyinelemeli kanıtlama ile SHARP, bir kanıtı doldurmak için bir dizi ifade toplamak yerine, her ifade geldiğinde onu kanıtlar ve sadece o zaman tüm ifade demetini işlemeye başlar. Bu, hesaplama ifadelerini doğrulamanın zaman açısından verimli bir yoludur, hesaplamanın kendisinden çok daha hızlıdır.</p><p>Bu, gelen ifadelerin paralel işlenmesiyle elde edilir, bu da birleşik ifadenin, tüm bireysel ifadeler alındıktan sonra sadece bir kez kanıtlanması gereken önceki ölçeklenebilirlik engellerini aşmayı sağlar. Artık SHARP, sadece binlerce işlemin doğruluğunu kanıtlamakla kalmaz, aynı zamanda karşılık gelen STARK doğrulayıcıları kullanarak birden çok STARK kanıtını doğrular. Bu, birden çok yukarı akış kanıtının geçerliliğine dair tek bir kanıt oluşturmayı sağlar.</p><p>Özyineleme uygulandığında, SHARP gelen ifadeleri hemen kanıtlar. Oradan, bu kanıtlar kendileri kanıtlanabilir ve özyinelemeli kanıtlara birleştirilebilir. Bu özyinelemeli kanıtlama süreci, sonunda nihai kanıtın bir on-chain Solidity doğrulayıcı sözleşmesine sunulduğu noktaya kadar uygulanır. Bu, bir yuvalanma modeli gibidir: Bir Cairo programı, yukarı akış kanıtlarını doğrular, bu da yeni bir kanıt üretir, bir STARK doğrulayıcı onların geçerliliğini onaylar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*gpQ7Or4o_RdHYGIk.png" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340">https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340</a></figcaption></figure><p>Analojimizdeki postane başlangıçta sadece bir standart kutu boyutu sunduysa, özyinelemeli SHARP, her bir öğeye özel olarak ayrılmış farklı boyutlarda daha küçük kutularla bir atılım getirdi. Bu kutular, her bir öğenin boyutuna tam olarak uyarlanmış olmasa da, bu yenilikçi yaklaşım, hediyelerin geliştikçe daha küçük kutulara paketlenmesini, kullanılmayan alanın gereksiz masraflarını ortadan kaldırmasını ve gecikmeleri azaltmasını sağlar. Tüm üç hediye alındıktan sonra onları bir büyük kutuya paketlemeyi beklemek yerine, daha küçük kutular, tüm hediyeler hazır olduğunda hemen paketlemeye ve göndermeye hazırlanmalarını sağlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Tt-MQdHj6JQ-o-OP.jpeg" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340">https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340</a></figcaption></figure><p><strong>Sırada Ne Var: “Dynamic Layouts”</strong></p><p>Ekibimiz şu anda SHARP hizmetlerinin bir sonraki özelleştirmesi olan Dinamik Düzenlemeleri (Dynamic Layouts) geliştiriyor. Dinamik Düzenlemeler ile kanıtlayıcı, her bir özel mantık için gereken kaynakları hesaplayacak ve buna göre özel bir kanıt oluşturacak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*RWW4aF7oLrZkmtjo.jpeg" /></figure><p>Postane analojimize bir kez daha paralel çizmek gerekirse, Dinamik Düzenlemeler, özel kargo kutuları fikrine benzetilebilir. Bu özel kutular, her bir hediye şeklini mükemmel bir şekilde barındırır, böylece sadece gereken tam boyut için ödeme yaparsınız, gereksiz ücretlerden kaçınırsınız. Benzer şekilde, Dinamik Düzenlemeler ile her mantık ve benzersiz hesaplama kaynakları için özel bir kanıt oluşturacağız, böylece sadece kullandığınız hesaplama için ödeme yaparsınız. Eğer Cairo’daysa, SHARP onu doğru bir şekilde kanıtlayabilir.</p><p>Ekibimiz, hem uyumluluk hem de verimlilikte bu iyileştirmeyi, bir sonraki SHARP sürümüne kadar sunmayı umuyor. Dinamik Düzenlemeler, gaz ücretlerini büyük ölçüde azaltmayı hedefleyecek.</p><p>STARK tabanlı özyinelemeli kanıt oluşturma gücünden yararlanarak, bu teknoloji Ethereum ağının ölçeklenebilirliğini ve verimliliğini büyük ölçüde artırıyor.</p><p>StarkEx ve Starknet hakkında daha fazla bilgiyi aşağıdaki bağlantılarda bulabilirsiniz:</p><p><a href="https://starkware.co/starkex/">StarkEx,</a> <a href="https://starkware.co/starknet">Starknet</a></p><p>Not: Bu yazı StarkWare blog’unda yer alan “Joining Forces: SHARP” isimli makalenin çevirisidir. Kendi dilinde okumak için <br><a href="https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340">https://medium.com/starkware/joining-forces-sharp-cfbd05f4b340</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ba8264a7dc07" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/sharp-g%C3%BC%C3%A7leri-birle%C5%9Ftirmek-ba8264a7dc07">SHARP: Güçleri Birleştirmek</a> was originally published in <a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeni İnternet]]></title>
            <link>https://blog.itublockchain.com/yeni-i%CC%87nternet-60876a3a9ee5?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/60876a3a9ee5</guid>
            <category><![CDATA[social-media]]></category>
            <category><![CDATA[finance]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[software-development]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 19 Jun 2023 20:00:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-06-27T16:02:36.776Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Web3 Öncülerinde ve Sosyal Ağlarda…</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hGDMLZVlNfs0FZYVHhNPzw.png" /></figure><p>Bu yazı Joel John’un decentralised.co isimli bülteninde yayınlanan “A New Internet” isimli makalesinin çevirisidir. Yazının kendi dilindeki metni için; <br>https://www.decentralised.co/p/a-new-internet?<br>Ayrıca yazının yazarları olan Joel John ve Siddhart Jain’in sosyal medyalarına aaşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz; <br>https://twitter.com/joel_john95 &amp; https://twitter.com/shutterbugsid</p><p>Merhaba,</p><p>Bugünkü bülteni <a href="https://twitter.com/shutterbugsid">Sid</a> ile birlikte yazdık — ironik bir şekilde, sosyal ağlardan çok uzakta, hak ettiği bir mola veriyor. Himalayaların tepelerinde bir yerlerde. Son birkaç aydır internetin durumu ve web3 temelinin gelecekteki rolü üzerine beyin fırtınası yapıyoruz. Bu yazı, hiçbir şekilde bir piyasa-haritası değil. Neredeyse hiç token belirtmiyor. Bu, web dünyası üzerindeki her şeyin mutlak merkeziyetsizleştirmesi için bir gösterge de değil.</p><p>Bunun yerine, bu, sosyal ağların bugün neden bu şekilde ortaya çıktığının teşviklerini ve mantığını ele alıyor. Bu süreçte, blockchainlerin sağladığı yollar aracılığıyla internet ve üzerindeki yaratıcılar için yeni bir vizyonumuz olabileceğini anlatıyorum. Bu, yaklaşık 40 dakika sürebilecek uzun bir okuma. Kahveye ihtiyacınız olabilir ancak okumak için zaman ayırmanızı, okuduklarınızı eleştirmenizi veya üzerine inşa etmenizi umuyorum.</p><p>2020&#39;de, pandemi karantinaları başladığında, Clubhouse’da inanılmaz bir süre geçirmeye başladım. Her sabah kripto dünyasında neler olduğunu konuşarak güzel bir kitle biriktirdim. Herkes uzaktan çalışıyordu; insanlar evde mahsur kaldı ve bugünkü AI gibi, DeFi ve NFT’ler yeni ve popüler şeylerdi. Ancak, Clubhouse kısa sürede 3,4 milyar dolar değerlemedeyken artık kimse tarafından konuşulmayan bir uygulama haline geldi.</p><p>Bunun birçok nedeni var. Yenilik etkisi kayboldu. İnsanların sürekli olarak çevrimiçi olup, sürekli olarak sohbetlere katılacak zamanı yoktu. Ya da yüz yüze daha iyi sohbetler yapılabilirdi. Birisi Twitter Spaces’ın birçok kullanıcı için Clubhouse’u basitçe taklit ettiğini iddia edebilir. Ancak geriye dönüp baktığımızda, çevrimiçi bir kitle oluşturan herkes için değerli bir ders var.</p><p>Sosyal bir grafiğe olan bağlantınız kadar iyisinizdir. Ve sosyal grafiğiniz, sadece sürdürülebilir ve geliştirilebilir olduğu sürece iyidir. Bu, bir şehir (örneğin New York City) ile sosyal bir grafiğin kaybolma olasılığının çok gerçek olduğu bir oyun içi topluluk arasındaki farktır. Fiziksel, sosyal grafikler, çevrimiçi oluşturduklarımıza kıyasla daha yapışkan olma eğilimindedir.</p><p><strong>Sosyal Grafiklerin (Social Graphs) İzlenmesi</strong></p><p>Sosyal grafiğiniz kadar iyi olma zorunluluğu, Clubhouse gibi sosyal ağlardan yüz yıl önce telefon operatörleri tarafından öğrenildi. Telefonun ortaya çıkışı sırasında, topluluklardaki bağımsız telefon operatörlerinin bir telefonu hoparlörlere bağlayıp iletişim kurması yaygındı. Bir asır sonra podcast’ler gibi, insanlar telefonla konuşur, köyler arasında gerçek zamanlı olarak yayın yaparlardı. Bunu ilkel bir radyo olarak düşünün.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/686/0*hv4cdTImG1ijmCDZ.gif" /><figcaption>Daha 1922&#39;de radyo reklamlarına karşı kampanyalar vardı. Mesela yukarıdaki resim Tim Wu’nun The Master Switch adlı kitabındandır.</figcaption></figure><p>AT&amp;T ve Bell gibi daha büyük oyuncuların Amerika Birleşik Devletleri’ndeki telefon hatlarını devralmasıyla, bu daha küçük telefon ağları ve ilkel podcast’ler, özel, niş telefon ağlarını işletmenin artık sürdürülebilir olmaması nedeniyle ortadan kalktı. Bu, bu yazıda birden çok sosyal ağın ortaya çıkışını ve son eventual ölümünü inceledikçe tekrar tekrar göreceğimiz bir bölüm.</p><p>Yeni bir ağın — demiryolları, telefon veya internet gibi — ve yeni iletişim ortamlarının ortak bir özelliği var. Tamamen yeni işbirliği yöntemlerini açığa çıkarırlar. Aydınlanma çağı ve Arap Baharı, kendilerini yeni yollarla ifade etmenin yollarını bulan insanlar tarafından desteklendi. Ancak gördüğümüz gibi, yeni iletişim biçimleri bir gecede kendilerini kurmazlar.</p><p>Bu platformlarda kabul edilebilir davranışın tanımlanması öncesinde bir evrim ve mutasyon dönemi geçirirler. Örneğin, Reddit’te LinkedIn’de davranacağınız gibi davranmazsınız (sanırım). Ve bu temel kuralları belirlemek ve büyük sosyal oyunu oynamak için bir sosyal grafiğe ihtiyaç vardır.</p><p>Peki sosyal grafik nedir? Basitçe söylemek gerekirse, bu, bir platformda ortaya çıkan insanların ve ilişkilerinin ağıdır. Bir sosyal grafik, bir üniversite gibi dijital yerli bir platformun dışında oluşturulabilir. Ya da Twitter’da olduğu gibi algoritmik keşif aracılığıyla desteklenebilir. Bir grafik, kimin kiminle etkileşimde olduğunu görebileceğiniz bir yerde halka açık olabilir.</p><p>Ya da, flört/dating uygulamalarının durumunda olduğu gibi, platformun size daha fazla bireyi göstermek için size ücret alabileceği kapalı, 1:1 grafikler olabilir. Ancak sosyal grafiklerin neden önemli olduğunu anlamadan önce, internet üzerindeki hedeflenen reklamların mevcut durumlarına nasıl evrimleştiğini anlamalıyız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*OrIQ7wcvRrpbuVay.png" /><figcaption>Shoshana Zuboff’un “Age of Surveillance Capitalism” adlı kitabından</figcaption></figure><p><strong>Gözleri Paraya Çevirme</strong></p><p>Shoshana Zuboff, “Age of Surveillance Capitalsm” adlı kitabında, Google gibi platformlardaki kullanıcı etkileşimlerine “davranışsal değer fazlası” adını verir. Tarihsel olarak, bir şirketin sınırlı kaynakları vardı ve bu kaynakları hemen ürettiği malları üretmek için kullanmak zorundaydı. Ya da depolama ücretleri için saçma sapan miktarlar ödüyordu. Bir kalem üreticisi kalemlerini sevk etmek zorundaydı. Ford’un otomobil fabrikaları arabalar satmak zorundaydı. Sürekli olarak işlem için gerekli olan kereste veya kauçuğu stoklamaları mümkün değildi.</p><p>Ancak internetin ortaya çıkışıyla bu denklem değişti. Google veya Meta gibi bir oyuncu, verilerinizi on yıl boyunca kendi yararları için paraya çevrilebileceği bir zamana kadar saklayabilirdi. Şimdi Facebook’a gidip 2011&#39;de hoşlandığım kişiye göndermiş olabileceğim tüm utanç verici metinleri indirebilirim (ve siz de yapabilirsiniz).</p><p>Benim bu yayında sıklıkla blockchain verilerinin daha iyi tüketici hedeflemesi için nasıl ayrıştırılabileceği hakkında nerdleştiğim, kafayı kırdığım, gibi Google’ın ekibi 2000 yılında sensörlerin kullanıcı verilerini yakalamak için kullanılmasını düşünmüştü. Giyilebilir cihazlardan ve ev içi sensörlerden veri toplamanın, bir kişinin ihtiyaçlarına uygun daha iyi bir kullanıcı profili oluşturabileceğini fark ettiler. O zamanlar, saatlerimizle 24 saat EKG yapabileceğimizi ya da dünyanın yarısındaki mobil cihazların Google tarafından desteklenen bir işletim sistemi (Android) tarafından çalıştırılacağını bilmiyorlardı. Şehirde yeni bir kaynak vardı. Kullanıcı verileri fazlalıkta mevcuttu. Ancak bunu paraya çevirme mekanizmaları yoktu.</p><p>2000&#39;lerin başında, çoğu dot-com projesi bugünkü AI (Yapay Zeka) web siteleri gibiydi: az veya hiç iş modeli olmayan çok sayıda gelen trafik şeklinde. Arama motorunuzu daha büyük bir şirkete lisanslayabilir veya Yahoo’nun yaptığı gibi sponsorlu reklamlar satabilirdiniz. Biz de burada blogda bunu deniyoruz — ve herkesin bildiği gibi, ayı piyasası reklam satmanın en kötü zamanıdır. Bu yüzden Google’ın tamamen farklı bir şekilde reklam satmanın bir yolunu bulması gerekiyordu.</p><p>İnsanların, izleyicinin tıklaması gerektiğini düşündükleri varsayımlarına dayanarak reklamları teklif etmeye ve listelemeye izin vermek yerine, Google’daki veri bilimcileri hangi reklamın hangi kişiye en uygun olacağını ölçebilir ve tahmin edebilirler. Bir markanın reklam yöneticisi varsayımlar üzerinde çalışmak yerine, veri bilimcileri kullanıcıları hedefliyor ve markanın Google’dan her tıklamada net bir RoI görmesini sağlıyordu.</p><p>Web’in evrimi için mükemmel fırtına hazırdı. Bir işletme, bir kaynağı (kullanıcı verileri) neredeyse hiç marjinal maliyet olmadan üretme ve depolama olasılığını fark ediyordu ve bunu paraya çevirmek için boruları (hedeflenen reklamlar) vardı. Çoğu girişim destekli şirketin tarzında, eksik olan tek şey onu ölçeklendirecek bir mekanizmaydı. İşte burada sosyal grafikler devreye girdi.</p><p>Kitaptan <a href="https://longreads.com/2019/09/05/how-google-discovered-the-value-of-surveillance/">tekrar</a> alıntı yapacak olursak;</p><blockquote>“<em>Google’ın gelişiminin bu erken aşamasında, Arama işlevlerini geliştirmek için gereken geri bildirim döngüleri bir güç dengesi oluşturdu: Arama, öğrenmek için insanlara ihtiyaç duyuyordu ve insanlar da öğrenmek için Arama’ya ihtiyaç duyuyordu. Bu simbiyoz, Google’ın algoritmalarının öğrenmesini ve giderek daha alakalı ve kapsamlı arama sonuçları üretmesini sağladı. Daha fazla sorgu, daha fazla öğrenme anlamına geliyordu; daha fazla öğrenme, daha fazla alaka anlamına geliyordu. Daha fazla alaka, daha fazla arama ve daha fazla kullanıcı anlamına geliyordu.”</em></blockquote><p>‘Daha fazla kullanıcı’ hakkındaki bölümü görüyor musunuz? Daha fazla kullanıcı için en güçlü yollardan biri, Facebook ve Twitter gibi yeni çağ ağlarının ağ etkileriydi. Sosyal grafikler iki amaç hizmet eder. İlk olarak, interneti LimeWire veya AOL gibi tuhaf niş bir teknolojiden okulda çocukların konuştuğu havalı bir şeye dönüştürdüler. İkincisi (ve daha da önemlisi), internete bir iş modeli sağladılar.</p><p>Daha fazla kullanıcı etkili bir şekilde, çeşitli malların satılabileceği kritik bir kitleniz olduğu anlamına geliyordu. Benzer sosyal grafiklere ait kullanıcılar gruplandırılabilir ve benzer içerik sunulabilirdi. Bu, şu anda aşk, iş, kahkaha, umutsuzluk ve umudu bulduğumuz algoritmik beslemelerin temelini oluşturdu.</p><p>Bir yaratıcı olarak, bir kişi bugün Twitter veya Facebook gibi platformlarda zaman geçirir çünkü bunlar dağıtım araçlarıdır. Bu, bu sosyal ağların, kullanıcıları bağlı tutan ve ilgili bir sosyal grafiği besleyen içerik için bitmek bilmeyen bir iştahı olması nedeniyle gerçekleşir. Fintech (Finans Teknolojileri) fanatiklerinden oluşan bir topluluk sürekli olarak kripto etkileyicilerden içerik alırsa, sonunda öfkelenir ve platformu terk ederler.</p><p>Benzer şekilde, Web3 içeriğim, ondan nefret eden bir izleyici alt kümesiyle paylaşıldıysa, içerik oluşturma teşviklerim büyük ölçüde azalırdı. Platformlar, kullanıcılar hakkında sahip oldukları verilere dayanarak ilgili kitleleri içerikle hedeflerken kritik bir rol oynar. Platformlar bir kullanıcıyı ne kadar uzun süre bağlı tutabilirlerse, o kadar çok reklam satabilirler ve daha çok veri toplayabilirler. Daha çok veri biriktirdikçe, reklamları o kadar alakalı olur. Bu süreç, her türlü amaç için sonsuz bir para basma makinesidir.</p><p>Web2 ağlarında, sosyal grafik hendektir. Kullanıcıların bir grafiğe üçüncü taraf uygulamalar aracılığıyla etkileşim kurmasına izin verirseniz, kullanıcı verilerini yakalama şansınız azalır. Sonuçta, kullanıcı sizin kontrol ettiğiniz bir üründe olmayacak. Kullanıcılar sadece arkadaş ve aile ağlarını farklı bir uygulamaya taşıyabilirlerse, sizinkine geri dönmek için de teşvikleri olmayacak.</p><p>Mevcut devler için teşviklerin nasıl yapılandırıldığı nedeniyle, Meta veya Twitter ölçeğinde çalışan sosyal uygulamalar için paylaşılan bir protokolümüz yok. Açık sosyal grafiklere sahip bir Web2 ürünü, kendini rekabete ve düşen gelire açar. Her ikisi de arzu edilen bir sonuç olmayabilir.</p><p><strong>Birleştirilebilir Sosyal Grafikler</strong></p><p>Platform sansürlerinin altın çağında sosyal ağların merkezileşmesi de risklerle birlikte gelmektedir. <a href="https://www.theverge.com/2023/4/20/23689570/activitypub-protocol-standard-social-network">The Verge</a>’deki yakın tarihli bir makale, Elon Musk’ın Twitter’daki halleri ve Amerika Birleşik Devletleri’nin TikTok’un büyümesini kontrol etme arzusu arasında herkesin sorduğu soruyu özetliyor.</p><p>Bir alıntı ise şöyle ekliyor:</p><blockquote>“Ancak mevcut sosyal sistemimiz merkeziyetsiz bir yapıya sahip olsaydı, Instagram’da bir resim paylaşabilirdim ve siz onu Twitter uygulamasında görebilir ve yorum yapabilirdiniz. Arkadaşlarınız tweetlerinizi TikTok uygulamalarında okuyabilirlerdi. Ben yalnızca Tumblr’ı kullanabilirdim ve siz tüm gönderilerimi Telegram’da okuyabilirdiniz. Farklı uygulamaların farklı güçlü ve zayıf yanları, moderasyon politikaları ve yaratıcı araçları olurdu. Ancak hangi platformu kullanırsanız kullanın aynı takipçilere sahip olur ve aynı hesapları takip ederdiniz. ‘Facebook arkadaşları’ ve ‘Twitter takipçileri’ diye bir şey olmazdı. Sosyal grafik ve ürün pazarı tamamen ayrılırdı.”</blockquote><p>Onların tarif ettiği şey, ölçekte bir sosyal grafiğin birleştirilebilirliğidir. Kullanıcıların, en uygun buldukları formatlarda, uygulamalar arasında ağlarına erişmeleri için bir mekanizma. Bu nasıl bir şey olurdu? 2000&#39;lerin başından sonra ortaya çıkan birçok uygulamanın henüz standardize edilmiş bir protokolü yok. E-posta için SMTP var. Alan adlarını çözümlemek için DNS var. Makaleler için RSS var.</p><p>Ama ya Snapchat, Whatsapp ve Instagram arasında kaybolan görüntüler göndermek isterseniz ne olur? Ya Twitter içeriğinizi tercihlerinize göre ayarlanmış özel algoritmalarla alabilseydiniz? Ya da sizi reel izlemeye zorlamayan bir Instagram versiyonu olsaydı?</p><p>Sosyal grafik bakımı ve taşınabilirliği için bir protokol olmadan kontrol kaybolur. Kullanıcılar artık neyi ve nasıl tüketeceklerini belirleyemezler. RSS beslemeleriyle kullanıcı kontrolündedir. Ama Twitter’da Elon Musk ve onun adamları kontrolündedir.</p><p>Böyle bir duruma çözüm, <a href="http://googlepress.blogspot.com/2007/11/google-launches-opensocial-to-spread_01.html">2007&#39;de görece erken</a> bir tarihte önerildi. OpenSocial, bir kullanıcının sosyal grafiğini başka bir yerde çoğaltmaya izin verecek bir API grubu oluşturmak için birçok büyük sosyal ağ arasındaki bir işbirliğiydi. Kullanıcılar için bu, her yeni ağa katıldıklarında tekrar arkadaş eklemek zorunda kalmamak anlamına geliyordu. Platformlar için bu, bir öncekinin ağ etkilerine karşı rekabet etmek zorunda kalmamak anlamına geliyordu. Herkes kazanıyor, değil mi?</p><p>Pek de öyle değil! Hepimizin bildiği gibi, platformlar bugün sosyal grafikleri siber duvarla kapattılar. Ürün başlangıçta sadece <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Orkut">Orkut</a> tarafından kullanıldı ve sonunda 350 milyondan fazla kullanıcıya ulaştı. Efsaneye göre Google, Friendster ve Myspace gibi bir dizi sosyal ağı bir <a href="https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_d51db692-75b3-41c4-85bb-0342d9567f00">NDA (gizlilik sözleşmesi) altında ileri sürüldü</a>, ardından haberleri Facebook’a verdi ve Facebook’u buna katılmaya zorladı.</p><p>Bir an için, bu strateji işe yaradı, aşağıdaki grafik gösteriyor. 2007&#39;nin sonunda, OpenSocial’ın uygulama ağı, Facebook’un trafiğinin beş katına sahipti. 2008&#39;de ağda <a href="https://techcrunch.com/2008/08/20/opensocial-now-reaches-350-million-users-and-growing/">350 milyon kullanıcı vardı</a>, ancak 2010&#39;lara gelindiğinde, açık bir grafiğin internetin istediği şey olmadığı açıktı. 2022&#39;deki <a href="https://www.ft.com/content/a88fb591-72d5-4b6b-bb5d-223adfb893f3">Libra</a> gibi, kar amacı gütmeyen bir şekilde çalışan büyük organizasyonlar grubu, hızla hareket edebilen daha küçük öncekilere yenilme eğilimindedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/537/0*PZUN15fCqWuFCtb2.png" /></figure><p>Facebook, kullanıcıların kritik bir kitlesini çözdüğü için birkaç yıl içinde piyasaya hakim oldu. Bunu, üçüncü taraf geliştiricilerin uygulamaları konuşlandırabileceği açık bir platform haline gelerek başardılar. Sosyal ağların ilk günlerinde, insanlar sadece içerik için onlara gelmiyordu. Uygulamalar, onlara çekim sağlayan büyük bir parçaydı. Farmville’i hatırlıyor musunuz? Onun arkasındaki firma (Zynga), Facebook gibi bir platformda gelen ağ etkileri üzerinde büyüdü. Oyundaki her eyleminiz sosyal grafiğiniz boyunca yayıldı, bu da daha fazla arkadaşla oynamanız anlamına geliyordu.</p><p>Sosyal ağların ilk günlerinde, uygulamalar platformların dikkat çekmesini sağlarken kullanıcı tarafından oluşturulan içerik yavaş yavaş ortaya çıktı. İnternete çılgınca yorumlar yazma alışkanlığı henüz oluşmamıştı. Beğenme ve retweet düğmelerinden gelen dopamin vuruşları henüz keşfedilmemişti. Ancak, bu üçlü — güçlü uygulamalar, ağ etkileri ve bir sosyal grafiğin getirdiği dağıtım — sosyal ağların 2010 yılına kadar kendilerini kurmalarını sağladı.</p><p>Geriye dönüp baktığımızda, Web3&#39;te keşfettiğimiz tüm şeyler, internetin zaten denediği yönlerdir. Sosyal grafiklerin taşınabilir olması? Yapıldı. Kimliğinizle gömülü uygulamalar? Evet, onu denedim. Birden çok uygulamanın etkileşimde bulunabileceği tek bir protokol hakkında ne dersiniz? Sıkıcı.</p><p>Bu yeni yaklaşımlarda yeni bir şey yok, ancak onları etkinleştirecek teknik katman geçmişte mevcut değildi. <strong>Altyapıdaki bu değişiklik — sunucu tarafı, tekel ve merkeziyetçi sahiplikten kullanıcılar tarafından blockchain tabanlı merkezi olmayan sahipliğe, Web3&#39;ün “yeni” olan bir şeyidir.</strong> OpenSocial’ın son güncellemesi 2013&#39;te yapıldı. Bildiğim hiç kimse bugün Friendster veya Myspace sosyal grafiğine erişim sağlayamıyor. Bir zamanlar olduğu gibi Twitter’ın üzerine uygulamalar oluşturup gönderemezsiniz. Blockhainler, bu denklemin anlamlı bir şekilde değişmesini sağlayabilir.</p><p><strong>İnsan Dikkatinin “Yield Farming”i</strong></p><p>Siddarth Jain’in burada çizmek için güzel bir metaforu var. Ormanda bir ağaç öldüğünde, devamlılığı vardır, uzun süre sonra gelen diğer ağaçların büyümesine ve sürdürülmesine katkıda bulunur. İnternette bir topluluk öldüğünde, ondan sonra gelenlere çok az şey geçer. Bu yazıya nasıl başladığımı hatırlarsanız, Clubhouse, hepimizin sabahlarını başlattığı uygulamadan artık kimse umursamayan bir uygulamaya dönüştü.</p><p>Bunu yazarken, Naval’ın Airchat’ı Twitter’da dolaşıyor. Bunun nedeni, AI’ı kullanarak insanların kendi ana dillerinde konuşmalarına izin vermesidir ve bu yüzden heyecanlıyım. Uygulama canlı olduğunda, dünya genelindeki okuyucularımızı kendi dillerinde konuşarak karşılamayı çok isterim. Ancak Airchat’a başladığımızda, var olmayan bir sosyal grafiğe — boş bir çatı ile başlarız.</p><p>Lens Protocol, bu duruma bir alternatif sunuyor. Tekliflerinin özü basit. Kimliğinize bağlı bir sosyal grafiğiniz var. Bir cüzdanınız olur ve bu cüzdan, her biri farklı bir amaç hizmet eden bir dizi uygulamaya giriş yapmanızı sağlar. Hipotetik bir örnekle, bu blogun aboneleri ayrı ayrı her birine kaydolmak yerine, Instagram benzeri bir beslemeye veya Twitter’daki gibi kısa formda kısa içeriğe benim yayınladığım şeyleri görmeyi seçebilir.</p><p>Bu protokolün yaklaşımı, insan dikkatini çekmek için Web3&#39;te yenidir. SeaPort ile NFT’ler ve Uniswap ile gördüğümüz gibi DeFi likiditesi için işe yaramıştır. Ancak insan dikkati, Lens gibi bir protokolde yakalandığında uygulamalar arasında paylaşılabilir mi?</p><p>Tam olarak bilmiyorum, ancak bunu yapmanın faydaları var. Yeni sosyal ağlar oluşturmanın giriş engellerini azaltarak sosyal ağlarda rekabeti önemli ölçüde güçlendirir. Kurucular, kullanıcı tabanını başlatmak yerine uygulamanın kendisine zaman ayırabilirler.</p><p>Böyle bir durumda, arkadaşlarınızın ağınıza sahip olabilirsiniz, ancak onlara ulaşmak ve içerik yayınlamak için üçüncü taraf bir uygulama kullanırdınız. <a href="https://twitter.com/nikitabier/status/1661733445163417601?s=20">Nikita Bier</a>, Twitter’da sosyal ağları etkinleştirmek için modüler bir yaklaşımı yakın zamanda paylaşmıştı. Web3&#39;ün çok büyük bir hayranı olmadığını tahmin ediyorum, ancak “Yeniden Kullanılabilir” olarak kapsadığı unsurlar tam olarak blok zincire uygun şeylerdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*VMyRAVIANqSL96wt.png" /><figcaption><a href="https://twitter.com/nikitabier/status/1661733445163417601?s=20">Nikita Bier’in tweetinden</a> bir görsel</figcaption></figure><p>Lyn Alden’in <a href="https://www.lynalden.com/open-networks/">bu yazıda belirttiği</a> gibi, bir süredir “open money” (açık para) sistemine sahibiz. Ancak açık sosyal ağlar henüz önemli ölçüde ölçeklenmedi. Bunun nedenlerinden biri, net iş modellerinin eksikliğidir. Facebook gibi sosyal ağlar 2000&#39;lerin ortalarında patlama yaptığında, reklam odaklı modelin mükemmelleştirilmesi için yıllar geçmişti.</p><p>Web3 sosyal ürünlerin nasıl para kazanacağı ise tamamen net değil. Şimdi, burada yapılacak birkaç ayrım var. İlk olarak, token olmadan bir süredir merkeziyetsiz olan sosyal ağlar var. Mastodon, Nostr ve Bluesky, token olmadan işlevsel ürünlerdir. Tokenlerin sosyal ağların geleceği için “holy grail” (kutsal kase) olduğuna tam olarak inanmıyorum.</p><p>İkincisi, merkeziyetsizlik var olduğu gibi çözülemeyen zorlukları beraberinde getirir. Veriler, IPFS veya Filecoin gibi bir P2P ağında merkeziyetsiz bir sosyal ağda saklanmalıdır. Bu durum beraberinde maliyet yaratacaktır. Bu maliyetler çok küçük olsa bile, birçok kullanıcıyı caydıracaktır. Ayrıca, içerik tamamen zincir üzerindeyse, içeriği keşfetmek veya algoritmik olarak kullanıcıları hedeflemek için net modeller henüz mevcut değildir.</p><p>Bugünün keşfi, Nansen veya Covalent gibi zincir üzeri veri analizinde büyük hendeklere sahip ürünler aracılığıyla gerçekleşir. Bir an için içeriğin işlem verilerinden farklı olduğu gerçeğini görmezden gelelim. Zincir üzerinde ortaya çıkan içeriği ayrıştırırken ve kategorize ederken maliyetleri karşılarlar. Bu maliyetleri kim karşılar? Bu, böyle bir modelde bir hizmet sağlayıcının algoritmaları kendi gündemlerine uyacak şekilde ayarlayabileceği ve kullanıcının tükettikleri içerik türü konusunda çok az seçeneği olacağı gerçeğini göz ardı eder. Yani, aynı hataları tekrar tekrar yapıyoruz.</p><p>(Burada kullanıcı verilerinin nerede saklanacağı ve böyle bir modelin kullanıcılara getirebileceği gizlilik faydaları hakkında çok şey atlıyorum. Bunu başka bir zamanda konuşacağız.)</p><p>Anlatmaya çalıştığım şey şu:</p><ol><li>Merkeziyetsiz sosyal ağlar bir süredir var. İnsanlar kolaylık yaratıklarıdır. Dağıtım ve keşif teşvikleri, Web2 yerel ürünlerinde çok daha verimlidir. Ve müşteriye önceden maliyet yoktur. Bu yüzden bildiğimiz sosyal grafiklerin çoğu bugün duvarlı, merkezi sosyal ağlarda bulunur.</li><li>Yalnızca tokenlerle vurmak, insan dikkatinin “erken aşama likiditesini” telafi etmeyecektir çünkü NFT’ler veya DeFi projelerindeki sermaye aksine, dikkat bir ürüne park edilemez. Bir kullanıcı Aave’de 1.000 dolar park ettiğinde, işlem 10 dakika sürebilir. Tokenları veremez ve kullanıcıların bir sosyal ağda 1.000 saat geçirmesini bekleyemezsiniz. Bu, çoğu Web3 sosyal ağının gerçekten hızlı ölümler yaşamasının nedenidir. (<em>Steem’i hatırlıyor musunuz?</em>)</li></ol><p><strong>Gömülü Sosyal DApp’ler (Merkeziyetsiz Uygulamalar) </strong><br>Peki Web3 sosyal ağlarının tam olarak ne anlama geldiğini biliyor muyuz? Sadece token çıkarmanın ve yeni bir internetin eşiğindeymişiz gibi davranmanın bir fugazi (sahte/yanlış) mi? Yoksa bu ilkel vaatler mi barındırıyor? Bunu düşünmenin bir yolu, <a href="http://twitter.com/mhonkasalo">@mhonkasalo</a>’nun <a href="https://mhonkasalo.substack.com/p/how-i-changed-my-mind-on-the-decentralized">bu yazıda belirttiği</a> Lens üzerinden düşünmektir.</p><p>Uygulamaların, ilgili hale gelmek için belirli bir likidite miktarına ihtiyacı vardır. Uniswap’ın durumunda, bu kilitli sermayedir. Mirror veya Lens durumunda, içerik oluşturan ve onunla etkileşimde bulunan kişi sayısıdır. Özünde, Mastodon veya Nostr’a kıyasla, bir token tabanlı ağın, ilgili hale gelmek için başlangıç likiditesini başlatma şansları çok daha iyi olabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*_I3l0ErXyX8S7m62.png" /><figcaption>Mhonskalo’nun <a href="https://mhonkasalo.substack.com/p/how-i-changed-my-mind-on-the-decentralized">Substack gönderisinden</a></figcaption></figure><p>Bu, airdrop avcılarının bir airdrop uğruna spam içerik yayınlaması ve gönderilerle etkileşime girmesi olasılığını göz ardı etmek değildir. Düşünürseniz, Ben Thompson (Stratechery’den) veya Packy (Not Boring’den) gibi birinin yeni bir Web3 yerel platformuna taşınmak için çok az teşviki vardır. Kitleleri, posta listeleri ve Twitter’da güçlü bir şekilde yerleşmiştir.</p><p>Ancak tamamen yeni bir kitle oluşturan yeni bir yaratıcı için, Lens’teki airdrop avcıları topluluğuna dokunmak güçlü bir strateji olabilir. <strong>Token ağları, Lens’teki gibi sosyal grafikleri 0&#39;dan 1&#39;e dağıtmaya yardımcı olur.</strong> Bir yaratıcının bir platformla birlikte ölçeklendiği bir örnek, <a href="https://pressgazette.co.uk/news/bill-bishop-sinocism-interview/">Bill Bishop</a>’tır. O, Substack’in ilk yazarlarından biriydi ve bültenini platformun büyümesiyle birlikte önemli ölçüde ölçeklendirdi.</p><p>Meydan okuma, eşiğe ulaştıktan sonra bir topluluğu nasıl koruyacağınız olur — diyelim ki bir uygulamada 10.000 etkin üye. İşte burada Web3&#39;ün DApp ekosistem öğeleri devreye girer. Büyük kitle tabanlarını sosyal ağlarda başlatmada Farmville gibi uygulamaların ne kadar önemli olduğunu hatırlıyor musunuz?</p><p>Web3&#39;teki uygulamalar ve sosyal ağlar, neyin önemli bir kullanıcı tabanı görmediği bir simbiyotik ilişkiye sahip olacak. Ama ya takip ettiğiniz bir influencerin bahsettiği bir tokenin alım-satımını yapabilseydiniz? Ya da bir makaleyi edinmeden doğrudan bir NFT olarak getirebilseydiniz? Bunu etkinleştirecek arayüzler zaten var ama uygulamalar arasında yayılmış durumdalar.</p><p>Facebook’un, özel olarak tutulan sosyal grafiğine dokunmak için üzerinde inşa edilen bir uygulama neslini nasıl güçlendirdiği gibi, Web3 DApp’leri Lens gibi protokollerde ortaya çıkan sosyal grafikleri kullanabilecek. Buradaki eksik “köprü”, bu geçişi sağlayabilecek bir istemci katmanıdır.</p><p>Sosyal grafiklerin ve DApp’lerin bir araya gelme olasılığına işaret ediyorum. Böyle bir durumda, bir kullanıcı, platformun bu eylemlerin herhangi birinin risklerini üstlenmeden içerik tüketebilir ve varlık alım-satımı yapabilir, NFT’leri toplayabilir veya yaratıcıları doğrudan ödüllendirebilir. Bu eylemleri gerçekleştirmek için likiditeyi Uniswap, OpenSea veya Mirror’dan sağlayabilirsiniz.</p><p>Platform, her işlemde protokolü ve kullanıcıyı bir araya getirmek için küçük bir ücret (diyelim ki %0.1) alabilir. Bu uçuk görünebilir, ancak Metamask’ın tek başına üzerindeki varlık takasları için bazı 3 milyar dolarlık hacmi sağladığını düşünün. Bir kullanıcı tabanınız olduğunda, her türlü finansal uygulamayı gömebilirsiniz.</p><p>Sosyal grafiklerin ve açık erişimli uygulamaların bu açık etkileşimi, Web3 yerel sosyal ağların bir şey olmasını sağlayacak olanın özünde yer alır. Bugünkü durumda, izole adalarımız var. Uniswap’ta alım-satım yapıyoruz, genellikle yalnız başına sorgulanabilir kararlar alıyoruz. Snapshot gibi ürünlerde DAO aktivitesini izliyoruz, kimin daha fazla dahil olduğunu merak ediyoruz ve sonra Mirror’dan okumaya devam ediyoruz ve en sevdiğimiz yazarları makalelerini toplayarak destekliyoruz. Bunların her biri Web3&#39;te izole bir etkileşimdir. Ve insanlar çok uzun süre yalnız oturmayı sevmezler.</p><p>Kimse hangi arkadaşlarının hangi havalı Web3 yerel oyununu oynadığını bilmiyor. Kripto ve Web3 bugün ya birkaç kazananın olduğu acımasız, PVP oyunu ya da varlıklarınızı canınız pahasına tuttuğunuz izole, tek oyunculu bir oyun. İşbirlikçi çok oyunculu oyunları etkinleştirecek teknoloji, DAO’lar şeklinde burada.</p><p>Ancak platformlarımız onları nadiren kullanır. Bir roket yapmak için ihtiyaç duyduğunuz tüm bileşenleri bir araya getiren büyük bir kalabalığı düşünün. Sonra onu bir kamyonun arkasına yığın. Ve onu fiziksel olarak şehir boyunca itin. Tüm bu süre boyunca “WAGMI” diye bağırın ve Twitter’da Ethereum’un SEC’ye göre bir “security” (güvenlik) olup olmadığını görmek için kaydırın. İşte bu, bazı bu ilkel şeylerle yaptığımız şeydir.</p><p>Benim argümanım, Web3 yerel sosyal ağlarının Twitter etkileyicileri için yeni meme coinlerinin bilgisiz avını bulmak için yeni bir çekim merkezi olacağı değil. Gerçek yaratıcılar, çalışmalarını para kazanabilir ve toplulukların ondan yararlanmasını sağlayabilir. Örneğin, okuyucularımızın çalışmalarımızı düzenli olarak Mandarin veya Vietnamca’ya çevirdiğini görüyoruz. İnsanların içeriğimizi alıp kendi türevlerini oluşturduklarında bunu seviyorum.</p><p>İnsanlar genellikle bana çeviri bir parça üzerinde birini çağırırsa drama yaşamamak için izin istemek için ping atarlar. Web3&#39;ün bu basit bilmeceyi çözmenin bir yolu, bir kişinin yazdığımız parçalar için bir NFT’yi (Mirror’da) basabilmesi ve sonra kendi NFT’lerini aynı koleksiyona türev olarak yükleyebilmesidir. (Not: Şimdilik, daha fazla makaleyi NFT olarak çıkarmayı planlamıyorum, ancak yakında web sitesinde gördüğüm tüm çevrilen eserleri derlemeye başlayacağım).</p><p>Yaratıcı çalışmalar için zincir üstü ilişkiler kurmak, hem orijinal makaleye hem de türevine, hiçbir yaratıcının ilgi odağından çalmadan güvenilirlik kazandırır. Basit ama etkili kaynak! Peki ya paraya ne olacak?</p><p>Bir içerik üretici olarak ticari unsurlar hakkında düşünüyorum. Substack’ın içeriği (ücretsiz) sadece aboneye özel yapmanıza izin vermemesi nedeniyle, Decentralised.co’daki bazı arşivlenmiş parçalar için bir ödeme duvarını test ediyoruz. Doğal olarak, ödeme duvarı mesajının ‘Lütfen ödeme yapmayın.’ şeklinde olmasına rağmen, son birkaç hafta içinde içerik için ödeme yapan insanlar oldu. (Hayır, ciddiyim, henüz ödeme yapmayın.) Planlananın ne olduğuna dair başka bir noktada daha fazla bilgi paylaşacağım, ancak işte matematiğin çok kaba bir şekilde nasıl çalıştığının göstergesi.</p><p>Yalnızca gelir kaynağı reklamlar olan bir TikTok yaratıcısının 60K dolar kazanması için, her ay tutarlı bir şekilde bir yıl boyunca 100 milyon görüntülemeye ihtiyaçları olacaktır. Aynı rakama ulaşmak için ayda 20 dolar ücret alan bir bültenin ~250 aboneye ihtiyacı olacaktır. Nas, rakamların biraz yanlış olabileceğini <a href="https://twitter.com/nasdaily/status/1663559505869942790">belirtti</a> ancak altta yatan nokta aynı kalır.</p><p>Ücretsiz içerik genellikle mükemmel bir paylaşım alır ancak daha küçük nişlere odaklanan yaratıcıları güçlendiren bir şekilde para kazanma mekanizmaları yoktur. NFT’lerdeki telif hakkı aracılığıyla Web3&#39;ün bir alternatif sunduğunu gördük. Fikir, bir yaratıcının bir kez bir varlık (bir resim gibi) yapabilmesi ve varlık her işlem gördüğünde, telif hakkının bir kısmını alabilmesidir. Bu modelin ölçeklendirilemeyeceğini düşünüyorum, çünkü dağıtımı olmayan çoğu sanatçı bunu kullanamayabilir.</p><p><strong>Ağ Ekonomileri Olarak Topluluklar</strong><br>Bunun yerine, bir yaratıcı etrafında oluşan topluluklar, bu yaratıcıyı desteklemek için kaynakları bir araya getirecektir. Web3 yerel bir sosyal ağda, sanatçılar içeriklerini aynı anda dağıtacak (gözleri toplayacak) ve bugün Mirror’daki makalelerle yaptığımız gibi güçlü kullanıcıların bir alt bölümü ‘toplayacak’. Bu güçlü kullanıcılar, bir DAO gibi toplanabilir ve koordine olabilir.</p><p>Bir kreatör yeni bir ürün çıkardığında, kişiden eserleri toplayan aboneler ilk erişime sahip olabilir. Topluluk üyelerini proaktif olarak katkıda bulunmaya teşvik eden bu geri bildirim döngüleri, yaratıcılar için mikro toplulukların oluşturulmasını sağlar. Bu, bir yaratıcının, bir araya getirdiği insanların ekonomik faaliyetlerinden faydalanabileceği zamandır. Yaratıcılar, yeni dijital kooperatiflerin kurucu babaları olacaktır.</p><p>Bunun kreatör ekonomisinin geleceği olduğuna inanıyorum ve bir nedeni var. Kreatörler, gelir akışlarına eklemek için işletmeleri genişletti. En sık alıntılanan ünlü markalar, Ryan Reynold’ın Mint Mobile ve Aviation Gin ile olan ilişkisidir. Ama ondan önce, Rihanna’nın Fenty Beauty’si, Jay Z’nin Rocawear’i ve MrBeast’ın hamburgerleri vardı. Tarihsel olarak, bir yaratıcının gelir akışı sadece onların sanat eseriydi. Modern çağın yaratıcıları, markalarını genişleterek kendileri için daha fazla değer yakalar.</p><p>Ancak bir küratör, yeni bir ürün hattına genişlemek için en iyi kişi olmayabilir. Milyar dolarlık bir satın almayla ünlü olan her kişi için, sayısız etkileyici bir marka başlatıp başarısız olmuş olabilir. Bir markayı başlatma şansına sahip olmak bile belirli bir ölçek ve büyüklüğe ulaşmayı gerektirir.</p><p>Lens gibi protokoller, bir gönderinin aldığı beğeni veya retweet sayısını herhangi bir üçüncü tarafın sorgulamasına izin verir. Ardından, belirli bir on-chain, zincir üstü, etkileşim miktarı alan yalnızca üyeleri derleyen bir uygulama oluşturulabilir. Doğal olarak, böyle bir sistemle ilgili zorluk, bireylerin etkileşim için spam yapmalarını teşvik edecektir. Ancak güçlü bir moderasyonla, üzerine uygulamalar inşa edilirse, böyle bir küratörlüğe tabi sosyal grafik çekici olabilir.</p><p>Aşağıdaki resimde, bu geçişin neye benzeyeceğini açıklamaya çalışıyorum. Mobil cihazlardan okuyanlara özür dilerim — aşağıdaki model, bir web2.0 etkileyicisinin Web3.0&#39;daki bir topluluk küratöründen nasıl farklı olacağını gösterir. Blockchain destekli ödeme rayları, yaratıcıların üye-üye ticari etkileşimleri etkinleştirmesine olanak sağlar. Sol taraftaki yeşil çizgiler üyeler arası ödemeleri, mavi noktalı olanlar ise potansiyel telif hakkı ödemelerini yaratıcıya gösterir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*A0dYyJmseNKpXZ25.png" /><figcaption>Metnin orijinalinde yer alan yazar tarafından hazırlanmış bir görsel</figcaption></figure><p>Örneğin, biri bir Producthunt versiyonunu oluşturabilir ve Decentralised.co’daki topluluk üyelerini başlatabilir. Üçüncü bir taraf bir Angel List veya bir sendika DAO oluşturabilir — ve en çok ilgi gören VC’ler ve kurucular için topluluğumuzu sorgulayabilir. Her ikisi de bugün bir olasılıktır.</p><p>Bu sosyal grafiklerin birleştirilebilirliği, bugünkü internetimizde eksik. Reklam yaptığımızda, daha küçük bir izleyici alt kümesine bir girişimi belirtmek için Google’a veya Meta’ya (veya bu blogun yazarlarına) ödeme yaparız. Ancak, insan zihninin işleyişi, etkin bir şekilde reklamları periferimizden engellediğimizden dolayıdır. Ortalama bir kişi belirli bir günde yaklaşık 4.000 ila 6.000 reklam görür. Aktif dikkat ödemeden tüketiriz ve insan dikkati, istemediğimiz bir bilişsel yük olduğu için reklamları görmezden gelmeye evrimleşmiştir.</p><p>Birleştirilebilir sosyal grafikler, insanların yeni bir ürün satın almasına izin vererek bunu düzeltebilir. Örneğin, yeni bir oyunun lansmanı yapılıyor ve Decentralised.co topluluğuna ulaşmak istiyorlarsa, tek yapmaları gereken onları Substack’e listelemektir. Kullanıcılar daha sonra ürünleriyle etkileşim kurup kurmayacaklarını seçebilirler. <strong>Bu değişim — platformun bir kullanıcı için neyin en iyi olduğunu belirlemesinden, kullanıcıların tercihlerine dayalı olarak ürünleri seçebilecekleri bir duruma — bir Web3 sosyal ağının temel vaadidir.</strong></p><p>Bu durumun çok uçuk ve gereksiz olduğunu her zaman savunabilirsiniz, ancak deneyim, DeFi ve NFT’yi bu kadar güçlü kılanın özüdür. Instagram veya Twitter gibi bir platforma merkezi ürün yöneticileri çalıştırıyorsa, ürünün nasıl evrimleşeceği konusunda bir söz hakkınız yoktur. Kullanıcıların bir ürünün nasıl evrimleşeceği konusunda bir söz hakkı olmaması gerektiğini de savunabilirsiniz — ancak sosyal ağlar söz konusu olduğunda farklı olduğunu düşünüyorum. Kullanıcılar bir platformun büyümesini yönlendirdiğinde, hissedarlar ve paydaşlar arasında bir güç dengesi olmalıdır.</p><p>Topluluk tarafından yönlendirilen içerik ağları, internetin olduğu kadar uzun süredir var olmuştur. Wikipedia güçlü bir örnektir. Web3&#39;ün bu denkleme getirdiği şey, finansallaşma ve kullanıcı sahipliği olasılığıdır. Wikipedia’nın katkıda bulunanları, ürünün nasıl evrimleşeceği konusunda bir söz hakkına sahip olmak ister mi? Bence öyle olurdu.</p><p>Büyük kullanıcı sayısına ulaşmak (ölçek) uzun süredir internetin ana teşviki olmuştur. Daha önce yazdığım gibi, insanlar dağıtımın olduğu eski yerde, yani Twitter’da yazıyorlar, Mirror’da değil. <strong>Ancak, teşvikleri insanların artık ürün olmadığı durumlara değiştirirsek, daha iyi bir internetin temelini oluşturabiliriz — bu, duyguları tetiklemek için içerik oluşturmayı içermez.</strong></p><p>Bir sosyal ağın ödemeleri içermesi düşüncesi uçuk görünebilir, ancak Twitter zaten premium abonelerden ayda 10 dolar talep ediyor ve internet, topluluğun ücretsiz tüketicilerden ücretli olanlara geçtiği bol örnekler sunuyor.</p><p>Hindistan’da, çoğumuz 2000&#39;lerin sonlarında Netflix veya Spotify gibi ürünler olmadığı için içerik “torrent”liyorduk; hatta olsalar bile, bu platformlar bizim banka kartlarımızı kabul etmezdi. Ancak son on yılda bir değişim yaşandı. Hindistan’daki kullanıcı sayısı arttıkça ve ülke içindeki ödeme ağı geliştikçe, ölçek ekonomisi olarak kabul edilebilecek bir durum oluştu. En son filmi izlemek veya kriket maçlarına erişim sağlamak için ödeme yapmak, yasadışı yoluyla uğraşmaktan daha kolay olduğu için yaygınlaştı. Tüketicinin karar vermek için bankayı batırmak zorunda kalmadığı bir durumda, kolaylık en iyi satış argümanıdır.</p><p>İnternet üzerindeki içeriği sermayeleştirmek,<a href="https://hbr.org/2020/12/the-creator-economy-needs-a-middle-class"> ölçeğe ulaşan seçkin birkaç kişiyle</a> sınırlı olmuştur. Web3 yerli sosyal ağlar, yaratıcıların sosyal grafiklerini sermayeleştirmek için yeni alternatifler sunarak denklemleri değiştirmelerine olanak sağlar.</p><p>Bu yaklaşımla bakıldığında, yakında dijital yerli ulus-devletlere sahip olacağız. Balaji Srinivasan’ın çalışması, bu denklemin diğer ucuna bakıyor — dijital bir topluluğun geleneksel bir devletin yaptığı işlevleri yerine getirebileceği bir zaman. Ben, bu geçiş gerçekleşmeden önce yaratıcıların, nişlere yönelik mikro-ulusların kurucuları olacağını savunuyorum.</p><p>Onlar bugünkü hükümet gibi vergi toplamayacak veya kimlik doğrulama belgeleri düzenlemeyecekler, ancak tamamen yeni endüstrilerin kurulmasında ve büyütülmesinde kritik bir rol oynayacaklar. Bu, uçuk görünebilir, ancak Satoshi ve Vitalik Buterin’in dijital ekonomilerinin kurucu babaları olduğunu düşünün. Bitcoin ve ETH sahiplikleri, yeni finansal paradigmalar yaratma konusunda ürettikleri değeri temsil eder.</p><p><strong>Kullanıcıya Güç</strong></p><p>Erik Hoel, Substack’teki en sevdiğim yazarlardan biridir. Son zamanlarda <a href="https://www.theintrinsicperspective.com/p/stop-trying-to-make-a-good-social?lli=1&amp;utm_source=profile&amp;utm_medium=reader2">yayınladığı bir yazıda</a>, yeni bir sosyal ağın ortaya çıkmasının artık olası olmadığını ve kovalamaya değer olmadığını savundu. Ölçeklendikçe, ona göre ‘Semantic Nadir’e ulaşıyoruz — bazı şeyleri mümkün olan en kötü şekilde algılama eğilimimiz gibi. <em>Bir burgeri ne kadar sevdiğinizi mi paylaştınız? İnternetin bir köşesindeki biri bunu veganlara karşı savaş çağrısı olarak görecektir.</em></p><p>İnsan ağlarının ölçeklendiği ölçüde, birbirimizi dedikodu yapma veya birbirimize saldırma eğilimimizin arttığına inanıyor. İnternet, insanların yapabileceği en kötü şeyleri toplayabilir ve size bir gecede sunabilir.</p><p>Dağıtımın (tek başına) sosyal ağlar için ana teşvik olduğunu varsayarsak, argümanında haklıdır. Benim argümanım, teşviklerin tamamen yeniden yapılandırılabilmesidir. Ancak, bu gerçekleşmeden önce, bir geçiş dönemi olacak. Bu, kullanıcıların algoritmaları kendi tercihlerine göre ayarlayabileceği zamandır.</p><p>Bu tür bir sistemde, sosyal grafik kullanıcıya ait olmayacak, ancak kullanıcıya neyin gösterildiğini belirleyen algoritmalar kullanıcı tarafından ayarlanabilir. Bu, uçuk görünebilir, ancak <a href="https://www.joincolumn.com/">JoinColumn*</a> gibi platformlar zaten bu vizyon doğrultusunda çalışıyorlar.</p><p>İnternetin zaten toplulukların ve kullanıcıların gücünü gördüğü bir yer Reddit. Reddit’teki dış mobil uygulamaları destekleyen <a href="https://www.reuters.com/technology/reddit-protest-why-are-thousands-subreddits-going-dark-2023-06-12/">API’lerde</a> önemli bir fiyat artışı oldu. Bu değişiklik, platformdan veri kullanabilecek OpenAI gibi devlerden daha küçük mobil uygulamalara kadar herkesi etkileyecek.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*S790GWVJ0XPQ-giP.png" /><figcaption>Veriler Reddark’tan. Sayılar, protesto amacıyla gizli hale getirilen Subreddit boyutunu gösteriyor. 8800 Subreddit’ten 8400&#39;ü şu anda dijital alemdeki en büyük protestolardan biri olan özel durumda.</figcaption></figure><p>Fiyatlandırmadaki bu değişiklik, Apollo gibi Reddit arayüzlerinin işlevini sürdürmesini imkansız hale getirdi. On milyonlarca kullanıcıya hizmet veren çok sayıda büyük subreddit, bu sayfaları özel olarak ayarlayarak ve kullanıcıların subreddit’e erişimini daha fazla engelleyerek ‘karanlık’ olmaya başladı.</p><p>Protesto, kullanıcılar Reddit’i büyük gruplar halinde terk etmedikçe biraz zayıf olabilir. (Yazıldığı sırada toplam 8800 subreddit’in 8400&#39;ü özel hale geldi). Ancak Snapchat gibi platformlar ve Meta gibi şirketler son on yılda göstermiştir ki, sosyal ağların güçlü Lindy (gelişim yaşına bağlı) etkileri vardır. Ne kadar uzun süre var olurlarsa, var olmaya devam etme ihtimalleri o kadar artar. Bu sonuç, bir kullanıcının Facebook veya Twitter hesaplarını tamamen silme konusunda yüksek bir fırsat maliyetiyle karşı karşıya kalmasından kaynaklanmaktadır.</p><p>Aynı arkadaş grubuna başka bir yerde çok fazla sürtünme olmadan erişemezler. Lens tarafından sağlanan taşınabilir sosyal grafikler — kullanıcının platformdan çıkmasına ancak arkadaş ağına sahip olmasına olanak sağlayan bir alternatif sunar.</p><p>Bunu, sosyal grafiklerin ulus devletler ve platformların işletmeler olduğu gibi düşünün. Bir ulus devletten tamamen çıkmak son derece zordur, başka bir yerde yaşamak zorunda kalan herkes bilir. Ancak ticari çıkarları olan bir platform, istendiği gibi değiştirilebilecek bir varlık olarak kesinlikle ele alınmalıdır.</p><p>İnternet bugün kullanıcılara bu seçeneği sunmaz. Signal ve WhatsApp gibi metin tabanlı uygulamalarla bunun yönlerini görüyoruz. WhatsApp’ı tamamen bırakıp aynı arkadaşlarınıza Signal’da mesaj atmayı seçebilirsiniz, ardından arkadaş grubunuzun sadece küçük bir kısmının bile Signal’ı kullandığını fark edersiniz.</p><p><strong>Sonuç olarak, tamamen yeni teşvik yapılarına sahip yeni bir internet oluşturmak, internetin son otuz yılının nasıl geliştiğini yeniden düşünmeyi gerektirir. </strong>Token teşviklerini ya da parlak yeni butonlarla kullanıcıları çekeceğini varsaymak kötü bir sezgidir. İnternette birbirimizle nasıl ve neden etkileşim kurduğumuzu ve bunun hangi bölümlerinin kullanıcı verilerine başvurmadan nasıl para kazanabileceğini yeniden düşünmek için yaratıcıları ve onların izleyici tabanlarını ihtiyacımız var.</p><p>Gizliliği koruyan ancak dağıtık/dağınık olmayan bir model işe yaramayabilir. Benzer şekilde, ölçeği koruyan ancak tutunmayan bir model de işe yaramayacaktır. Bu geçişler gerçekleşirken piyasada birden çok iterasyon ve anlatı olacak, ancak kitleler için gerçekten Web3 temelli bir sosyal ağ oluşturma girişiminde bulunmanın hiç olmadığı kadar iyi bir zaman olduğu bence açık.</p><p>Peter Thiel’in 2000&#39;lerin başında ünlü olduğu <a href="https://docs.google.com/document/d/1zao_AyBhNb8TPWrQqgXn5NzNAgfEqzTIaFYos7wdqGI/edit">tartışmalı duruşlardan biri,</a> teknoloji konusunda durgunluk çağında olduğumuz yönündeki düşünceleriydi. O dönemde bir VC olsaydım aynı şeyi düşünürdüm. (FWIW, şimdi aynı şeyi düşünüyorum, çünkü zihnen ben sinik bir yaşlı adamım) Aslında, <a href="https://twitter.com/TaschaLabs/status/1667669027957911553">Twitter’da Tascha’nın</a> yakın zamanda çok benzer bir duruşu vardı — kripto para birimlerinin bir süredir yeni veya çığır açan bir şeye sahip olmadığı ve bunu gerçekleştirene kadar piyasaların toparlanmayabileceği ile ilgiliydi.</p><p>Bu duyguları yankılatıyorum ancak soruna yanlış bir açıdan baktığımızı da düşünüyorum. Kripto, fon uygulamaları veya ticaret ürünleri eksikliği yaşamıyor. Hesap soyutlamasını düşünürseniz, hatta bir UX sorunu bile yok. <strong>Tüketicinin eğlendirildiği ve ilgisini çektiği bir şekilde bu ürünlerin yayılmasına yardımcı olabilecek bir sosyal grafiği eksik. Ve bu, tokenları övmekten daha fazlasını sağlayan sosyal ürünler üretene kadar gerçekleşmeyecek. </strong>Büyük ölçekli, özel olarak tutulan grafiklerin ortaya çıktığını görüyoruz. Örneğin, <a href="http://layer3.xyz/">Layer3&#39;ün</a> kullanıcı tabanında güvenilir, on-chain etkinliğe sahip yarım milyondan fazla kullanıcısı var. Bir sosyal ağa genişlemek için iyi bir konumda bulunuyorlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*knhTFJgMvL0Ohbvr.png" /></figure><p>Twitter’da yukarıdaki kullanıcının belirttiği gibi, AI ve kripto arasındaki fark, altta yatan teknolojiyi kaç kişinin kullandığıdır. Token sahipleri ve ürün kullanıcıları arasındaki ilişkiyi tersine çevirmenin bir yolu, ürünle etkileşim kurmak için token gerektirmeyen sosyal ürünlere bakmaktır.</p><p>Web2&#39;de büyük ölçekli, perakende odaklı sosyal ağların ortaya çıkması 2000&#39;lerin ortalarına kadar sürdüğü gibi, Web3&#39;te de ölçekli sosyal ağları görmek bir süre alabilir. Bu bir zaman işlevi. Sektördeki sosyal ürünlerle geçmişte birçok kez denedik, deneyimledik ve başarısız olduk. Ancak fark, 2023&#39;te böyle bir sosyal ürünü mümkün kılan teknolojinin var olmasıdır. Ve bu bana umut veriyor.</p><p><a href="https://twitter.com/joel_john95">Joel John</a></p><p><strong>Hatırlatmak adına…</strong> <br>Bu yazı Joel John’un decentralised.io adlı Substack’inde paylaşmış olduğu uzun bir gönderinin Türkçe çevirisidir. Kendisine ufuk açıcı bu paylaşımı için teşekkürlerimi sunarım. Yazının orijinalinin yer aldığı bağlantıda yazarın kendi feragatnamesini bulabilirsiniz. Sevgilerimle!</p><p><a href="https://www.decentralised.co/p/a-new-internet?">A New Internet</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=60876a3a9ee5" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.itublockchain.com/yeni-i%CC%87nternet-60876a3a9ee5">Yeni İnternet</a> was originally published in <a href="https://blog.itublockchain.com/">ITU Blockchain</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Starknet’in 2023 için Yol Haritası ve Hedefleri]]></title>
            <link>https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknetin-2023-i%C3%A7in-yol-haritas%C4%B1-ve-hedefleri-ba6af4b6e2e0?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ba6af4b6e2e0</guid>
            <category><![CDATA[software-development]]></category>
            <category><![CDATA[finance]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[starknet]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 05 Jun 2023 16:05:41 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-06-05T16:05:41.517Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*u9WClhcAhgcTvLtIdSmNMA.png" /></figure><p><strong>Performans ve Kullanıcı Deneyimi Üzerine Odaklanma</strong></p><p>Bu yazı, 2023 yılı için Starknet’in yol haritasını ele alacak ve onu yönlendiren düşüncelere ışık tutacak. Yol haritası, performans ve kullanıcı deneyimi üzerine odaklanıyor. Topluluğa ihtiyaç duyduğu şeffaflığı sağlamayı hedefliyoruz, bu yüzden yol haritasını olabildiğince erken paylaşıyoruz. Doğal olarak, yol haritasını erken paylaşmak aynı zamanda bazı şeylerin değişebileceği anlamına da geliyor.</p><p>Starknet’in geliştirici topluluğuna ve özellikle “<a href="https://community.starknet.io/t/starknet-builders-council-mission-statement/4045">Builder Council</a>”e, bu yol haritasını tanımlamada paha biçilemez içgörü ve geri bildirim sağladıkları için minnettarlığımızı ifade etmek isteriz. Briq’ten Sylve, LambdaClass’tan Federico ve Nethermind’den Jorik’e değerli geri bildirimleri için özel teşekkürler. Topluluğu bu önemli sürecin bir parçası olmaya devam etmeye davet ediyoruz.</p><p><strong>Starknet Yolculuğu</strong></p><p>Starknet, geliştiricilerin STARK’ların ve Cairo’nun gücünden yararlanarak uygulamalarını oluşturabilmeleri için tasarlandı. Şimdiye kadar, Starknet’in gelişimi, geliştiricilere geleceğe yönelik işlevsellik sağlama üzerine odaklanmıştır. Cairo 1.0 tarafından desteklenen Starknet’in işlevselliği, Regenesis dışında şimdiye kadar büyük ölçüde tamamlandı.</p><p><strong>Regenesis</strong></p><p>Starknet bu yıl Regenesis’e girecek. Bu, ağ için sorunsuz bir olay olacak çünkü ağın durumunu sıfırlamadan sonuçlanacak.</p><p><strong>Yeni Cairo 1.0 kontratları için hiçbir eylem gerekmez — onlar için Regenesis bir değişken değildir.</strong></p><p>Cairo 0 kontratları, Cairo 1.0&#39;a geçiş yapmayı tamamlamak zorunda kalacak. Cairo 0&#39;ın kapatılacağı Regenesis, topluluğun büyük çoğunluğunun bu geçişi tamamlamayı başardığından emin olduktan sonra gerçekleşecek. Regenesis, Starknet’in yol haritasındaki son planlanan kırılma değişikliği olacak ve gelecekteki herhangi bir kırılma değişikliğinin, Ethereum’da yapıldığı gibi, yönetim kararları tarafından onaylanmasını bekliyoruz.</p><p>Veya Regenesis’i, Cairo 1.0 kullanarak açıklarsak:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*c-6oXHmdapQmqz9R-a_UOQ.jpeg" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://medium.com/starkware/starknet-goals-and-roadmap-for-2023-fe7b89eead3b">https://medium.com/starkware/starknet-goals-and-roadmap-for-2023-fe7b89eead3b</a></figcaption></figure><p><strong>2023 Yol Haritası</strong></p><p>Starknet’in mevcut geliştirme odak noktası performans ve kullanıcı deneyimidir. İşte tahmini bir zaman çizelgesi:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5HqIJo0gy9-bNQfNrPEkGQ.jpeg" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://medium.com/starkware/starknet-goals-and-roadmap-for-2023-fe7b89eead3b">https://medium.com/starkware/starknet-goals-and-roadmap-for-2023-fe7b89eead3b</a></figcaption></figure><p><strong>Performans</strong></p><p>Önümüzdeki aylarda ana hedefimiz, beklenen kullanıcı ve geliştirici sayısındaki artışı desteklemek için ağ performansını iyileştirmektir. Gördüğümüz gibi, performans, elbette, geçiş süresi ve gecikme süresi ile tanımlanır, ancak aynı zamanda işlem maliyeti ile de tanımlanır.</p><p>Önceliklerine göre odaklanılacak alanları listeliyoruz ve (mümkün olduğunda) sürümünün ne zaman yayınlanacağını belirtiyoruz.</p><p><strong>Geçiş Süresi &amp; Gecikme</strong></p><p>Yaklaşan Starknet v0.12.0, önemli geçiş ve gecikme süresi iyileştirmeleri içerecek. Bu, son altı ay boyunca Starknet yığınını (stack) <em>Rust-ify</em> etmek için yürütülen çalışmanın sonucudur. Bu sürüm, Rust tabanlı bir Sequencer’e (StarkWare tarafından geliştirildi) ve yeni Rust-Cairo VM’ye (Sanal Makine) (<a href="https://github.com/lambdaclass/cairo-rs">cairo-rs</a>, LambdaClass tarafından geliştirildi) geçişi içerecek — iki açık kaynaklı proje. Yakında bu projelerin performans ölçütlerine sahip olmayı bekliyoruz.</p><p>Bu geçiş, blok yürütme süresini önemli ölçüde azaltacak ve bu nedenle geçiş süresini artıracaktır. Yoğunluk olmaması durumunda, işlem gecikmesinde de iyileştirmeler bekliyoruz, çünkü gecikmenin ana nedeni blok yürütme süresidir.</p><p>Daha yüksek geçiş süresi ve daha düşük gecikme süresi, v0.12.0&#39;dan sonra bile en üst öncelik olmaya devam edecek ve onları iyileştirme çalışmaları Starknet geliştirmenin bir parçası olacak.</p><p><strong>İşlem Maliyeti</strong></p><p>v0.13.0&#39;da, Starknet’in işlem maliyetleri önemli ölçüde azaltılacak. Bu, işlem maliyetinin ana bileşenini hedefleyerek yapılacak; L1 (Ethereum) veri maliyeti, bugün tx maliyetinin %95&#39;ini oluşturuyor. Volition, geliştiricilerin hem zincir üstü hem de zincir dışı veri modunda Starknet uygulamaları oluşturmasına izin verecek: Volition’a adanmış bir yazı yakında gelecek, tasarımı ve geliştirici arayüzleri hakkında tam detaylarla.</p><p>Ayrıca Volition’ın tanınmasına ek olarak 2023&#39;ün 4. çeyreğinde Ethereum’un <a href="https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-4844">EIP-4844</a> (Shard Blob Transaction) güncellemesi bekleniyor. Starknet, bu güncellemeden mümkün olan en kısa sürede faydalanmak için adapte olacaktır.</p><p>Ethereum’un EIP-4844 ve Starknet’in Volition (zincir dışı veri erişilebilirliği) sayesinde veri maliyetinde önemli bir ölçüde azalma bekliyoruz.</p><p><strong>Daha Hızlı Sonuç Alma (Finality)</strong></p><p>Starknet v0.14.0 ve v0.15.0&#39;ın yayınlanmasına yaklaşırken, ağın tıkanıklık seviyelerine bakılmaksızın Starknet kullanıcılarına ağda sorunsuz ve öngörülebilir bir deneyim sunmaya devam etmeyi taahhüt ediyoruz. Bunu başarmak için, iki ana geliştirme alanına öncelik veriyoruz: Ücret Piyasası (Fee Market) ve Blok Aralıkları.</p><p><strong>Ücret Piyasası (Fee Market)</strong></p><p>Planlanan performans iyileştirmeleri, ağ tıkanıklık olmadığı sürece geliştiricilere ve kullanıcılara belirgin olacaktır. Ancak, ağ tıkanıklığı oluştuğunda, bu herkes için bekleme sürelerinin artmasına yol açacaktır. Bu sorunu çözmek için, bir ücret piyasası, Starknet’in sınırlı kaynaklarının, bir işlem için ödeme yapma istekliliğine dayalı olarak, sıradaki yerine göre etkin bir şekilde tahsis edilmesine izin vermek için Starknet v0.14.0&#39;a tanıtılacak.</p><p><strong>Daha Kısa &amp; Sabit Blok Aralıkları</strong></p><p>V0.15.0&#39;da, Starknet sabit ve daha kısa blok aralıklarına geçecek. Şu anda, her blok kendi kanıtı tarafından kanıtlanır ve blok aralıkları değişkendir — korunan miktar blok maliyetidir. Bu sabit blok maliyetine ulaşmak için, ağ yeterli işlem birikimini bekler ve bu değişken blok aralıklarına yol açar. Bunu çözmek için, bir Starknet bloğu ve kanıtı arasındaki 1:1 ilişkiyi ayırmayı planlıyoruz. V0.15.0&#39;dan başlayarak, bir kanıt, bir veya daha fazla Starknet bloğunun bütünlüğünü onaylayacak. Bu, blok aralığını düzeltecek ve Starknet’in kullanıcı deneyimini iyileştirecektir.</p><p><strong>“Trade-Off”lar ve Son Düşünceler</strong></p><p>Bu yol haritasını belirlerken hangi “trade-off”ları düşündük?</p><p>Performans en yüksek önceliktir — bu aynı zamanda ekosistemimizden aldığımız yüksek ve net geri bildirimdir. Bu, başlangıçta v0.12.0&#39;da Sequencer’in geçiş süresini artırarak çoğunlukla iyileştirilecektir.</p><p>V0.13.0&#39;da, daha düşük işlem maliyeti ve daha iyi kullanıcı deneyimi (daha kısa/sabit blokaralıkları ve tıkanıklık durumunda daha öngörülebilir ağ yanıtı) arasında seçim yapmamız gerekti.</p><p>Daha düşük işlem maliyetlerine odaklanmayı ve kullanıcı deneyimine odaklanmamayı seçtik, çünkü v0.12.0&#39;ın çok daha iyi bir gecikme süresi (saniyeler düzeyinde) sonucu olacağını bekliyoruz. Yukarıda belirtildiği gibi, işlem maliyetlerini azaltmanın ana kolu Volition’ın tanıtılması olacak ve — daha fazla detay ortaya çıktıkça — EIP-4844. Eğer gecikme süresi v0.12.0&#39;dan sonra yeterince iyileşmezse, bu planı değiştirmeyi düşüneceğiz.</p><p>Tıkanıklık durumunda ağ davranışını iyileştirmek (bir ücret piyasası tanıtarak) muhtemelen v0.14.0 için bekleyecek. Tıkanıklık, v0.12.0 sonrası olabilir, ancak önemli geçiş süresi iyileştirmelerinin olasılığını azaltacağını bekliyoruz. Sonuç olarak, daha düşük işlem maliyetlerine daha yüksek bir öncelik verme kararı aldık.</p><p><strong>Özet</strong></p><p>Cairo 1.0&#39;ın yayınlanması, Starknet’in işlevsellik geliştirmesinin stabilizasyonu demektir. 2023&#39;ün geri kalanı, Starknet’in performansını ve kullanıcı deneyimini iyileştirmeye adanacaktır. Bu yılın sonunda, ağın temel katmanının işlevsellik, performans ve kullanıcı deneyimi açısından sağlıklı ve stabil bir duruma ulaşmış olmasını bekliyoruz. Büyük değişikliklerin hızının keskin bir şekilde azalmasını ve doğal olarak tüm ağ katılımcıları tarafından yönetilmesini bekliyoruz. 2024&#39;te, merkezi olmayan durum, hem işleyişinde hem de karar vermede ağın odak noktası olacak.</p><p>Geleceğe yönelik işlevselliğin ve gelişmiş en iyi sınıf performansın ve kullanıcı deneyiminin kombinasyonunun, geliştiricilerin ve uygulamaların Starknet’e akın etmeye devam etmesini sağlayacağına güveniyoruz.</p><p><em>Yazının orijinal metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.</em></p><p><a href="https://medium.com/starkware/starknet-goals-and-roadmap-for-2023-fe7b89eead3b"><em>https://medium.com/starkware/starknet-goals-and-roadmap-for-2023-fe7b89eead3b</em></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ba6af4b6e2e0" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknetin-2023-i%C3%A7in-yol-haritas%C4%B1-ve-hedefleri-ba6af4b6e2e0">Starknet’in 2023 için Yol Haritası ve Hedefleri</a> was originally published in <a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Starknet Türkiye & ZKX’ten Vitaly Yakovlev ile Röportajımız]]></title>
            <link>https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknet-t%C3%BCrkiye-zkxten-vitaly-yakovlev-ile-r%C3%B6portaj%C4%B1m%C4%B1z-9803a07934e4?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9803a07934e4</guid>
            <category><![CDATA[technology]]></category>
            <category><![CDATA[crypto]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[finance]]></category>
            <category><![CDATA[software-development]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 20 Apr 2023 16:00:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-04-20T16:00:42.380Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Gen6w_S8TPzH6h6q.jpeg" /></figure><p>Röportajın orijinal metnini burada yer alan blog gönderisinden bulabilirsiniz. <br><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknet-turkey-interview-with-vitaly-yakovlev-from-zkx-b5df80683caa">https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknet-turkey-interview-with-vitaly-yakovlev-from-zkx-b5df80683caa</a></p><p>Herkese merhaba. Ben Starknet Türkiye ve Fibrous Finance ekibinden Caner Budak. ZKX’in CTO’su ve Eş Kurucusu Vitaly Yakovlev ile StarkWare Sesions’23’te; Starknet, DeFi ve ZKX ile ilgili birçok şeyi konuşmak üzere bir araya geldik.</p><p>Dilerseniz başlayalım.</p><ol><li><strong>StarkWare Sessions ve Starknet ve DeFi üzerine panel tartışması hakkında genel izleniminiz nedir? Ekosistemin nasıl geliştiğini ve ZK’nın bu süreçte ne rol oynadığını düşünüyorsunuz?</strong></li></ol><p>Öncelikle birçok etkinliğe katıldım, ancak StarkWare Sessions, farklı ekosistemlerden geliştiricileri tartışmaya ve gelişmeye açık bir şekilde bir araya getiren benzersiz bir etkinlik oldu.</p><p>Panele gelirsek, Zero-Knowledge (ZK) teknolojisinin gelecek olduğuna dair inançla, Starknet ekosistemine geliştiricilerden artan ilgi üzerine odaklandı. Varılan konsensüs, yetenek akışının rekabet yaratarak daha iyi ürünler ve sistemler ortaya çıkmasına ve geliştiricilerin yenilik yapmaya ve geliştirmeye sürekli meydan okumasına yol açtığıydı. Başka bir nokta da, bazılarının bunu özel tutmak isteyebileceğiydi; daha fazla insanın sürekli meydan okuma ve gelişme yoluyla daha iyi ürünler sunmaya yol açacağıydı.</p><p>Genel olarak, ekosistemle çalışmak harika ve büyüme ve gelişim için büyük fırsatlar sunuyor.</p><p><strong>2. Harika, çok teşekkürler. ZKX’in ortaya çıkışına kadar olan süreçte arka planınızı ve yolculuğunuzu paylaşabilir misiniz?</strong></p><p>USC (University of Southern California) mezunuyum ve bilgisayar bilimi ve matematik alanında yüksek lisans derecem var. Ticari yazılım (Commercial Software) mühendisliğinde 25 yıldan fazla deneyime sahibim ve büyük şirketler için çalıştıktan sonra son on yılda start-up ve scale-up (büyümeye açık) şirketlere odaklandım. Akıllı insanlarla ve yeni teknolojilerle çalışma fırsatları sunan start-up’lar heyecan verici gelmiştir. Blokzincir ise hareketin yaşandığı yerdir, bu yüzden son yedi yıldır bu alanda çalışıyorum. Başlangıçta bir trader olarak başladım fakat daha sonra bir şeyler geliştirmeye daldım. Tutkum, teknolojiyi ürün olarak geliştirmek, teknoloji ve kullanıcıların rollerini belirlemek ve bunları sorunsuz bir şekilde birleştirmektir.</p><p>ZKX’e geçersek, kurucu ekibimiz masaya çeşitli geçmişler getiriyor ve bu da başarımız için kritik olmuştur. Heyecan verici bir teknoloji ve iş karışımıdır ve yolculuk hiç şüphesiz ki harika. Elbette üstesinden gelinmesi gereken zorluklar her zaman yer almaktadır. Olağanüstü blokzincir geliştiricileri bulmak zorlu bir savaş olsa da markamız ekibimize daha fazla yetenek çekmeye yardımcı olmuştur. Starknet ile başarımız olağanüstü seviyelere çıktı ve ekosisteme çok sayıda geliştirici getirebildik.</p><p><strong>3. Evet, sormak istediğim başka bir nokta buydu. Neden Ethereum tabanlı birçok Layer-1 Blockchain veya Ethereum Layer-2&#39;lerinden birini seçmek yerine Starknet’i geliştirmek için ZKX’i seçtiniz?</strong></p><p>“Tech stack” seçimimiz için üç neden var. İlk olarak, fonların çekilmesi için günler veya haftalar harcamanın ideal olmadığını düşündük, bu nedenle Optimistic Rolluplar uygun değildi. İkinci olarak, Ethereum ve ZK teknolojisini kapsamlı bir şekilde araştırdıktan sonra, iş ihtiyaçlarımız için Starknet’in en uygun çözüm olduğunu bulduk. Son olarak, ekosistemdeki mühendislerin ve ürünlerin kalitesi, dostane ve yetenekli toplulukla birleşince kararımızı pekiştirdi.</p><p><strong>4. O zaman bahsettiğiniz bu şeyler, ZK teknolojisi ile merkeziyetsiz borsa olarak Perpetual (Sürekli Vadeli İşlem) Protokolü inşa etmek için yeterli ve gerekli nedenlerdir sanırım. Doğru mu?</strong></p><p>Her ürünün çeşitli seçenekleri olduğunu kabul ediyoruz ve doğru parçaları bulmak büyük bir bulmaca çözmek gibi. Doğal ve yerli seçimimiz DeFi için oyunun değiştirici olduğuna inandığımız ZK’yi temel katman olarak kullanmak ve verilerle merkezi olmayan bir şekilde çalışmak ve saklamak kritikti. Merkeziyetsiz olmayan protokol bizim için hiçbir zaman bir seçenek olmadı ve birbirini tamamlayan parçaları bulup net bir resim oluşturmak için çok çalıştık. Bu bizim yaklaşımımız ve doğru uyumu bulduğumuz için şanslıyız.</p><p><strong>5. O zaman ZKX puzzle’si hakkında konuşalım. ZKX mimarisine biraz daha girebilir miyiz ve onu diğer rakiplerden ayıran şey nedir?</strong></p><p>En iyi Sanal AMM (Automated Market Maker) ve CLOB özelliklerini birleştirirken, sınırlamalarından kaçınan bir Node (Düğüm) Ağı oluşturduk. Bu ağ, ölçeklenebilirlik ve performansı önceliklendiren, merkeziyetsiz order (emir) eşleştirme için konsensüs algoritması kullanan nodelardan oluşmaktadır. Node Ağı’nın iki temel parçası vardır: DLOB, kullanıcılar, akıllı sözleşmeler ve ZKX node’si arasında doğrudan etkileşim sağlayan merkeziyetsiz bir limit emir defteri ve DPS, dış veri kaynakları ile ZKX fiyatlandırması arasında bir köprüdür. Tüm emir defteri eşleşmeleri, node ağı içindeki zincir dışında gerçekleşir ve bu da sistemin ölçeklenebilirliğini artırmaktadır. Bununla birlikte, tüm temel kontroller hala Starknet’in L2&#39;si içinde yer alarak güvenlik ve gizliliği sağlar. ZKX’in merkeziyetsiz node ağı, gelecekte izinsiz (permissionless) bir node istemcisi (client) sunarak sistemin en yenilikçi özelliklerinden biri haline gelecktir.</p><p><strong>6. Şu anda Testnet üzerindesiniz. Kullanıcılar ZKX’ten ne beklemeli?</strong></p><p>Kodumuz ve ürünümüz Nethermind tarafından denetlendi ve Testnet şu anda canlı olarak kullanılabilir. ZKX’i içinde bulunduğumuz ortama göre büyütmeye inanıyoruz; bu da seçtiğimiz “tech stack” ve ekosistem anlayışımızı içermektedir.</p><p>Nisan ayında, yakın zamanda yayınlanan ve önemli teknik faydaları olan Cairo 1.0&#39;ın yeni sürümüne geçiş yapacağız. Sadece tek bir sürümün değil, geri bildirimlere dayalı olarak daha fazla sürümün yayınlanmasına sürekli bir yaklaşım benimsemiyoruz. Ekibimiz, büyük Web3 ve Web2 projeleri tarafından kullanılan önemli uygulama geliştirme ilkelerini izleyerek, test işlevlerini kademeli olarak yayınlamayı planlamaktadır. Bu, tüm kritik özelliklerinin Testnet’te kullanılabilir olana kadar birden fazla Testnet sürümü ve aylık güncellemeleri içerebilir. Sonuç olarak, traderlara iyi bir dizi alım/satım aracı ve enstrüman sunmayı hedefliyoruz ve node ağımızı, merkeziyetsiz protokolleri benimsemeye çalışan diğer protokollerin yararına genişletmeyi planlıyoruz.</p><p><strong>7. O zaman size son sorumu sorayım. StarkWare Sessions sırasında en beğendiğiniz proje veya projeler hangileriydi?</strong></p><p>Braavos, kesinlikle endüstri sorunlarını çözmeye yönelik kitlesel benimsemeyi teşvik edecek olan hesap soyutlamasına (Account Abstraction) odaklanmaları nedeniyle en iyisidir. Bu özellikle son kullanıcı cüzdanları için geçerli olup, harika fikirler ve olağanüstü bir ekip sunmaktadırlar. Mühendislikleri harika ve basitliğe odaklanmış durumdalar.</p><p><strong>8. Çok teşekkürler. Benim için harika bir sohbet oldu. Röportajımız için eklemek istediğiniz son bir şey var mı?</strong></p><p>Testnet’imizi denemelerini ve kullanmalarını herkese şiddetle tavsiye ediyorum. Bir geliştirici olun veya sadece meraklı olun, Cairo ile deney yapmanızı ve olanakları keşfetmenizi öneririm. StarkCon sayesinde, başlamanıza yardımcı olacak atölye çalışmaları ve hackathonlar gibi bol miktarda kaynak bulunmaktadır. Başarabileceğiniz şeyler konusunda şaşırabilirsiniz. Traderlar ve kullanıcılar için Testnet’imizden yararlanmanızı ve kendiniz deneyimlemenizi öneriyorum. Deneyin; eminim keyif alacaksınız.</p><p><em>Caner Budak: Gerçekten çok teşekkürler bu keyifli sohbet için. Dinleyen/okuyan herkes için çok öğretici bir röportaj olduğunu umuyorum.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9803a07934e4" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknet-t%C3%BCrkiye-zkxten-vitaly-yakovlev-ile-r%C3%B6portaj%C4%B1m%C4%B1z-9803a07934e4">Starknet Türkiye &amp; ZKX’ten Vitaly Yakovlev ile Röportajımız</a> was originally published in <a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Starknet Turkey Interview with Vitaly Yakovlev from ZKX]]></title>
            <link>https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknet-turkey-interview-with-vitaly-yakovlev-from-zkx-b5df80683caa?source=rss-dc3ed977fc3c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b5df80683caa</guid>
            <category><![CDATA[finance]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[software]]></category>
            <category><![CDATA[crypto]]></category>
            <category><![CDATA[technology]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Caner Budak]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 19 Apr 2023 15:49:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-04-19T15:49:47.808Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*M7R6zkCX0juE8gXvsKudpQ.jpeg" /></figure><p>Hello everyone. I’m Caner Budak from StarkNet Turkey and the Fibrous Finance team. I met Vitaly Yakovlev, CTO &amp; Co-Founder at ZKX, at the StarkWare sessions where we will talk about Starknet, DeFi, and all things ZKX.</p><p>Let’s get into it.</p><ol><li><strong>What is your overall impression of StarkWare Sessions and the panel discussion on Starknet and DeFi? How do you think the ecosystem is evolving and what role does ZK play in it?</strong></li></ol><p>Firstly I’ve been to many events, but the StarkWare Sessions brought together developers from different ecosystems who are open to discussion and development, making it one of a kind event.</p><p>Coming down the panel now, it was focused on the increasing interest from developers in the Starknet ecosystem, driven by the belief that zero-knowledge (ZK) is the future. The consensus was that the influx of talent creates competition and leads to better products and systems, constantly challenging developers to innovate and improve. Another point was that some might want to keep it exclusive; having more people leads to better products through constant challenge and improvement.</p><p>Overall, the ecosystem is amazing to work with and offers great opportunities for growth and development.</p><p>2. <strong>Okay, thank you so much. Could you share your background and journey leading up to the creation of ZKX?</strong></p><p>I’m a USC graduate with an MSc in computer science and math. I’ve been in commercial software engineering for over 25 years, working mostly for large enterprises before shifting my focus to startups and scale-ups over the last decade. Startups are exhilarating because of the opportunities to work with smart people and new tech while staying close to the technology itself. Blockchain is where the action is, so I’ve been involved with it for the past seven years, starting as a trader before diving into building. My passion lies in developing technology as a product, identifying the roles of technology and users, and blending them together seamlessly.</p><p>Moving on to ZKX, our founding team brings a diverse range of backgrounds to the table, which has been critical to our success. It’s an exciting blend of tech and business, and the journey has been nothing short of amazing, although of course there are always challenges to overcome. Finding exceptional blockchain developers has been an uphill battle, but our brand has helped attract more talent to our team. Our success with Starknet has been phenomenal, and we’ve been able to bring numerous developers into the ecosystem.</p><p><strong>3. Yes, that was another point I wanted to ask. Why did you choose StarkNet to develop ZKX when there are many different Layer-1 Blockchain or Ethereum Layer-2s?</strong></p><p>There are three reasons for our technology stack choice. Firstly, we found the idea of spending days or weeks to withdraw funds was not ideal, making Optimistic Rollups unsuitable. Secondly, after researching Ethereum and ZK technology extensively, we found Starknet to be the most viable solution for our business needs. Lastly, the quality of engineers and products in the ecosystem, coupled with the friendly and capable community, solidified our decision.</p><p><strong>4. Then I think these things you mentioned are sufficient and necessary reasons to build a Perpetual Protocol with ZK technology as DEX. Am I right?</strong></p><p>We agree that every product has various options, and finding the right pieces is like solving a big puzzle. Our natural and native choice was ZK as the underlying layer because we believe that it is the game changer for DeFi, and a decentralized way to store and work with data is crucial. Decentralized protocol was never an option for us, and we worked hard to find the pieces that complete each other to create a clear picture. That’s our approach, and we’re lucky to have found the right fit.</p><p><strong>5. So let’s talk about the ZKX Puzzle. Can we go a little more into the architecture of the ZKX and talk about what sets it apart from other competitors?</strong></p><p>We created a Node Network that combines the best features of Virtual AMMs and CLOB while avoiding their limitations. This network consists of nodes that use a consensus algorithm for decentralized order matching, prioritizing scalability and performance. The Node Network has two fundamental parts: the DLOB, a decentralized limit order book that directly interacts between users, smart contracts, and the ZKX node, and the DPS, a bridge between external data sources and ZKX’s pricing. All order book matches will happen off chain within the node network, enhancing the system’s scalability. However, all fundamental checks are still within the L2 of Starknet, ensuring security and privacy. The ZKX Decentralized Node Network offers a future permissionless node client, making it one of the most innovative features of the system.</p><p><strong>6. You’re currently on Testnet. What should users expect from ZKX?</strong></p><p>So, our code and product have been audited by Nethermind, and our Testnet is now live. We believe in growing ZKX based on the environment we are in, which includes our tech stack and understanding of the ecosystem.</p><p>In April, we will transition to the new version of Cairo 1.0, which was recently released and has significant technical benefits. We do not believe in just one release but rather in a continuous approach where we release more based on feedback. Our team will gradually release testing functionalities, following the principles of major application development used by large Web3 and Web2 projects. This may involve multiple Testnet releases and monthly updates until all Mainnet features are available on Testnet. Ultimately, we aim to offer traders a good variety of trading tools and instruments, and we plan to expand our node network to benefit other protocols pursuing decentralization.</p><p><strong>7. Then let me ask you my last question. Which project or projects were your favorite during StarkWare Sessions?</strong></p><p>Braavos is undoubtedly the best due to their focus on account abstraction, which will drive mass adoption and solve industry problems. They’re the only team I know that’s laser-focused on this aspect, specifically for end-user wallets, with amazing ideas and an outstanding team. Their engineering is fantastic, with a focus on simplicity.</p><p><strong>8. Okay, thank you so much. It was a great conversation for me. So would you like to add something for our interview…</strong></p><p>I highly encourage everyone to check out our testnet and give them a try. Whether you’re a developer or simply curious, I urge you to experiment with Cairo and explore the possibilities. We have an abundance of resources available due to StarkCon, including workshops and hackathons, to help you get started. You’ll be amazed at what you can achieve. For traders and users alike, I encourage you to take advantage of our testnet and experience it yourself. Give it a try; I’m confident you’ll find it enjoyable.</p><p><em>Caner Budak: Really thank you very much for this deep conversation. I hope it has been a very instructive interview for everyone who listens/reads it.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b5df80683caa" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye/starknet-turkey-interview-with-vitaly-yakovlev-from-zkx-b5df80683caa">Starknet Turkey Interview with Vitaly Yakovlev from ZKX</a> was originally published in <a href="https://medium.com/starknet-t%C3%BCrkiye">Starknet Türkiye</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>