<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Cansu Yıldırım on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Cansu Yıldırım on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@cansuyil614?source=rss-adb7a53892a0------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*abosFVgQiigz5C-p6IQuUQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Cansu Yıldırım on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@cansuyil614?source=rss-adb7a53892a0------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 14:33:18 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@cansuyil614/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Ctrl + Alt + Unut]]></title>
            <link>https://medium.com/@cansuyil614/ctrl-alt-unut-ac64ef7e0c45?source=rss-adb7a53892a0------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ac64ef7e0c45</guid>
            <category><![CDATA[psikoloji]]></category>
            <category><![CDATA[hafıza]]></category>
            <category><![CDATA[bilişsel-bilim]]></category>
            <category><![CDATA[bilgisayar-bilimleri]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Cansu Yıldırım]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 05 Nov 2026 10:40:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-05T10:51:01.984Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Bir bilgisayarın önbelleğini temizleyebiliyoruz. Peki zihnimizde iz bırakan anıları neden silemiyoruz?</blockquote><p>Bilgisayarınızda bir sorun yaşadığınızda size hiç “Önbelleği temizlemeyi denediniz mi?” denildi mi?</p><p>Bazen çözüm gerçekten bu kadar basittir. Sistem, daha önce sakladığı ve artık güncelliğini yitirmiş bir veriyi kullanmaya devam ediyordur. Önbellek temizlenir, yeni veriler alınır ve her şey yeniden çalışmaya başlar.</p><p>Peki ya insan zihni?</p><p>Yıllar önce yaşadığımız bir anıyı, duyduğumuz bir cümleyi veya hissettiğimiz bir duyguyu bütün ayrıntılarıyla hatırlarken dün öğle yemeğinde ne yediğimizi neden unutabiliyoruz?</p><p><strong>Zihnimiz hangi anıların saklanacağına, hangilerinin zamanla silikleşeceğine nasıl karar veriyor?</strong></p><h4>Her Anı Aynı Değerde Saklanmıyor</h4><p>İnsan hafızası, yaşadığımız her şeyi eksiksiz kaydeden bir depolama sistemi değil. Beynimiz bilgileri işlerken dikkat, tekrar, anlam ve duygusal önem gibi pek çok faktörden etkileniyor.</p><p>Özellikle yoğun duygularla ilişkilendirdiğimiz deneyimler, belleğimizde daha güçlü izler bırakabiliyor. Bu süreçte beynimizin duygusal önem taşıyan bilgileri işlemesinde rol oynayan <em>amigdala</em>, anıların oluşumuyla ilişkili <em>hipokampus</em> gibi yapılarla etkileşim hâlinde çalışıyor.</p><p>Peki bu iki yapı tam olarak ne yapıyor?</p><p><strong>Amigdala</strong>, yaşadığımız olayların duygusal önemini değerlendirmede rol oynarken <strong>hipokampus</strong>, bu deneyimlerin nerede, ne zaman ve hangi bağlamda gerçekleştiğine ilişkin bilgilerin belleğe işlenmesine katkıda bulunuyor.</p><p>Özellikle duygusal açıdan yoğun anlarda salgılanan adrenalin ve noradrenalin gibi stresle ilişkili hormon ve nörotransmitterler, amigdalanın da dahil olduğu sinirsel süreçleri etkileyerek bazı anıların <em>bellekte pekiştirilmesini (memory consolidation)</em> güçlendirebiliyor.</p><p>Başka bir deyişle beynimiz, duygusal açıdan önemli bulduğu bazı deneyimlerin uzun süre hatırlanma olasılığını artırabiliyor.</p><p>Bu nedenle yıllar önce yaşadığımız heyecan verici bir günü hatırlarken geçen salı yaptığımız sıradan bir işi hatırlamakta zorlanabiliyoruz.</p><h4>Unutmaya Çalıştıkça Neden Daha Çok Hatırlıyoruz?</h4><p>Şimdi küçük bir deney yapalım.</p><p>Önümüzdeki birkaç saniye boyunca pembe bir fil düşünmemeye çalışın.</p><p>Muhtemelen aklınıza gelen ilk şey pembe bir fil oldu.</p><p>Psikolog Daniel Wegner’ın araştırmalarıyla ilişkilendirilen <em>ironik süreç teorisi</em>, bazı düşünceleri bilinçli olarak bastırmaya çalışmanın neden ters etki yaratabildiğini açıklıyor.</p><p>Bir düşünceden uzaklaşmaya çalışırken zihnimizin bir bölümü de o düşüncenin geri gelip gelmediğini kontrol ediyor. Bu kontrol süreci, kaçınmaya çalıştığımız düşünceyi yeniden erişilebilir hâle getirebiliyor.</p><p>Yani bazen unutmaya çalışmak, hatırlamayı tetikleyebiliyor.</p><p>Bir yazılımda istenmeyen bir işlemi durdurmak için belirli komutlar kullanabiliriz. İnsan zihninde ise her düşünceyi istediğimiz anda sonlandırabileceğimiz bir mekanizma bulunmuyor.</p><pre>class HumanMemory:<br>    def forget(self, memory):<br>        raise NotImplementedError(<br>            &quot;Some memories don&#39;t have a delete button.&quot;<br>        )</pre><p>Elbette insan hafızası gerçekten böyle programlanmış değil. Ancak bu küçük kod parçası, zihnimizin neden bir bilgisayar gibi yönetilemediğini anlatmak için güzel bir benzetme.</p><h4>Peki, Bir Delete Tuşumuz Olsaydı?</h4><p>Düşünelim.</p><p>Yaşadığımız her olumsuz deneyimi, yaptığımız her hatayı ve hatırlamak istemediğimiz her anıyı tek bir tuşla silebilseydik ne olurdu?</p><p>İlk bakışta oldukça cazip görünüyor.</p><p>Fakat hafızamız yalnızca geçmişimizi hatırlamamızı sağlamıyor. Deneyimlerimizden öğrenmemizde, gelecekteki kararlarımızı şekillendirmemizde ve kendimize ilişkin bir hikâye oluşturmamızda da rol oynuyor.</p><p>Unutmak, sağlıklı bir belleğin doğal bir parçası. Her ayrıntıyı sonsuza kadar saklamak zorunda değiliz. Ancak bazı anıların kalıcılığı da geçmiş deneyimlerimizin bizim için taşıdığı anlamla ilişkili olabiliyor.</p><p>Bilgisayarların önbelleği performansı artırmak için tasarlanmış bir mekanizma. İnsan hafızası ise bundan çok daha karmaşık; duygularımızla, öğrenme süreçlerimizle ve kimliğimizle iç içe.</p><p>Belki de bu yüzden zihnimizin bir “Cache Temizle” butonu yok.</p><p>Bir yazılımın işleyişini anlamak için kodlarını inceleyebilir, hatalarını tespit edebilir ve gerektiğinde yeniden düzenleyebiliriz. Peki insan zihnini anlamak neden bu kadar zor?</p><p>Çünkü insan, yalnızca belirli kurallarla çalışan bir mekanizma değil; geçmişiyle, duygularıyla ve bazen kendi içinde çelişen düşünceleriyle sürekli değişen bir bütün.</p><p><strong>Öyleyse asıl soru şu: Geçmişimizden istediğimiz her anıyı silebilseydik, geriye kalan kişi hâlâ biz olur muyduk?</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*OZwNlPrJ0L6sZ_lL6SDdTA.png" /></figure><h4>Kaynaklar ve ileri okumalar</h4><ul><li>McGaugh, J. L. (2004). <em>The Amygdala Modulates the Consolidation of Memories of Emotionally Arousing Experiences.</em> Annual Review of Neuroscience, 27, 1–28.</li><li>Wegner, D. M. (1994). <em>Ironic Processes of Mental Control.</em> Psychological Review, 101(1), 34–52.</li><li>Schacter, D. L. (1999). <em>The Seven Sins of Memory: Insights From Psychology and Cognitive Neuroscience.</em> American Psychologist, 54(3), 182–203.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ac64ef7e0c45" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Geleceği Kim Kodluyor?]]></title>
            <link>https://medium.com/@cansuyil614/gelece%C4%9Fi-kim-kodluyor-043eec7333f8?source=rss-adb7a53892a0------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/043eec7333f8</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Cansu Yıldırım]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 11 Feb 2026 15:19:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-12T06:26:34.704Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Amara’nın Yasası’ndan Singularity’ye: Zekâ, Güç ve Değerler Üzerine</h4><p>Teknoloji tarihindeki en büyük kırılmalar genellikle sessiz başlar. Hiç kimse o an “işte dünya burada değişti” demez. Ne bir alarm çalar ne de bir perde kapanır. Yıllar sonra dönüp baktığımızda şunu fark ederiz: Bir eşik aşılmıştır ve artık hiçbir şey eskisi gibi değildir. Bugün yapay zekâ için yaşadığımız tam olarak bu.</p><p>Bir Bilgisayar Mühendisliği öğrencisi olarak algoritmaların arkasındaki matematiği, optimizasyonu ve öğrenme mekanizmalarını öğrendikçe içimde giderek büyüyen bir düşünce var: Sorun yapay zekânın ne kadar akıllı olduğu değil, bizim neyi yeterince ciddiye almadığımız.</p><p>Çünkü mesele sadece daha zeki makineler üretmek değil, üstel hızlanan bir teknolojiyi gerçekten yönlendirebilmektir.</p><p>Bu yazı; <strong>Amara’nın Yasası</strong>, <strong>Teknolojik Singularity</strong> ve <strong>AI Control (Goril) Problemi</strong> üzerinden tek bir soruya odaklanıyor:</p><blockquote>“Biz bu teknolojiyi gerçekten kontrol edebilecek miyiz?”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*p7H1rUdX5oVSDk61FEIrQA.png" /></figure><h3>Amara’nın Yasası: Asıl Yanılgı Nerede Başlıyor?</h3><p>Roy Amara’nın sözü ilk bakışta basit görünür:</p><blockquote><em>“İnsanlar teknolojinin kısa vadeli etkisini abartır, uzun vadeli etkisini küçümser.”</em></blockquote><p>Bu aslında insan zihninin çalışma biçimine dair bir tespittir. Biz lineer düşünürüz. Sebep → sonuç, bugün → yarın, bir adım → bir adım daha.</p><p>Oysa teknoloji, özellikle yapay zekâ, lineer ilerlemez. Üstel ilerler. Lineer büyümede artış tahmin edilebilir. Üstel büyümede ise ilk başta neredeyse hiçbir şey olmuyormuş gibi görünür. Sonra bir kırılma yaşanır ve o kırılma geldiğinde artık geri dönüş yoktur.</p><p>Bugün yapay zekâya bakışımız tam da bu yanılgının içinde. Kısa vadede onu şöyle tanımlıyoruz: “Kod yazmamı hızlandıran, sunumlarıma ve ödevlerime yardımcı olan bir asistan.”</p><p>Bu işlevler, bu teknolojinin <strong>nihai formu değil</strong>, erken evresi. Tarihte benzer örnekler var. İnternet ilk çıktığında “bilgi paylaşım ağıydı.” Akıllı telefonlar ilk çıktığında “taşınabilir iletişim cihazıydı.” Hiç kimse o an sosyal yapının değişeceğini, algı ekonomisinin doğacağını, insan dikkatinin en değerli meta haline geleceğini tam olarak öngöremedi. Çünkü biz teknolojiyi mevcut bağlam içinde değerlendiririz ama teknoloji bağlamı değiştirir.</p><p>İşte Amara’nın Yasası burada tehlikeli bir hal alır. Eğer uzun vadeli etkiyi sistematik olarak küçümsüyorsak Singularity gibi bir eşik geldiğinde hazırlıksız yakalanabiliriz.</p><p>Bu bizi bir sonraki soruya götürür: Eğer teknoloji üstel ilerliyorsa ve biz onu lineer algılıyorsak kırılma noktasını fark ettiğimizde çok geç olabilir mi?</p><p>İşte Singularity tam da bu bilişsel gecikmenin üzerinde yükselir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nlV2Uk9O0Ay51_06AMqsAg.png" /><figcaption>Kaynak: DeepThoughtShed — Amara’s Law (2024)</figcaption></figure><h3>Singularity: Bir Eşik, Bir Kopuş, Bir Belirsizlik</h3><p>Teknolojik Singularity, çoğu zaman basit bir cümleyle anlatılır: “Makinelerin insan zekâsını geçmesi.”</p><p>Ama mesele bundan çok daha radikal. Asıl kırılma, makinelerin bizden daha hızlı hesap yapması değil. Asıl kırılma şudur:</p><blockquote><em>Yapay zekâ, kendisini geliştirme işini bizden daha iyi yapmaya başladığında ne olacak?</em></blockquote><p>Bugün yapay zekâyı biz eğitiyoruz, veriyi biz seçiyoruz, amaç fonksiyonunu biz tanımlıyoruz, donanımı biz sağlıyoruz.</p><p>Peki ya bir noktada sistem kendi mimarisini optimize etmeye, kendi öğrenme stratejisini yeniden yazmaya, kendi versiyonlarını üretmeye başlarsa?</p><p>İşte o an, gelişim doğrusal olmaktan çıkar. Bir geri besleme döngüsüne girer ve bu döngü, insan müdahalesinden daha hızlı çalışmaya başlar.</p><p>Bu yüzden Singularity bir “zeka seviyesi” değildir. Bir <strong>kontrol eşiğidir</strong>.</p><p>O noktadan sonra:</p><ul><li>Gelişme hızı öngörülemez olur.</li><li>İnsan karar mekanizması gecikir.</li><li>Stratejik planlama reaktif hale gelir.</li></ul><p>Ve en kritik olanı:</p><p>“Sonrası” hakkında net senaryolar kurmak imkânsızlaşır. Çünkü tarih boyunca ilk kez evrimin yönünü belirleyen fail insan olmayabilir. Singularity korkutucu olduğu için değil, tanımsız olduğu için rahatsız edicidir. Çünkü korku, çerçevesi çizilmiş bir tehdide yönelir. Belirsizlik ise çerçeveyi ortadan kaldırır.</p><p>Asıl mesele de burada başlar. Karşımızda sadece zeki bir sistem olmayacaktır.</p><p>Karşımızda:</p><ul><li>Daha hızlı analiz eden,</li><li>Daha tutarlı karar veren,</li><li>Daha stratejik düşünebilen</li></ul><p>bir yapı olabilir.</p><p>Bu noktada sorun “bizden daha zeki olması” değil, bizden daha etkili kararlar alabilmesidir. Çünkü karar verme gücü gerçek güçtür ve insanlık tarihinde güç dengesi her değiştiğinde dünya yeniden tasarlanmıştır.</p><p>Singularity, belki de ilk kez dünyanın tasarımının insan merkezli olmama ihtimalidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zOdC-7lYJ-D6M_bp0Z4-_g.png" /></figure><h3>Goril Problemi: Zekâ Yetmez, Güç Belirler</h3><p>Stuart Russell’ın <em>Human Compatible</em> kitabında anlattığı “Goril Problemi”, Singularity tartışmasının en çarpıcı metaforlarından biridir.</p><p>Gerçek şu: İnsanlar gorillerden daha zeki. Ama dünya, en zeki olan için değil; karar alma gücünü ve kaynak kontrolünü elinde tutan için şekillenir.</p><p>Gorillerin zekâsı yetersiz olduğu için değil, küresel ölçekte planlama ve yönlendirme kapasitesine sahip olmadıkları için etkisizdirler. Bu yüzden mesele zekâ değil, gücün ve kontrolün kimde olduğudur. Güç, zekâdan farklıdır ve tarih boyunca kuralları belirleyen hep gücü elinde tutan olmuştur.</p><p>İşte AI Control Problem tam burada devreye girer. Tehlike, yapay zekânın bilinç kazanması ya da kötü niyetli olması değildir. Tehlike çok daha teknik ve çok daha sessizdir:</p><blockquote><em>Yanlış tanımlanmış bir hedefe, mükemmel şekilde ulaşmaya çalışan bir sistem.</em></blockquote><p>Bir yapay zekâya “en verimli çözümü bul” dediğinizde o sistem verimliliği optimize eder. Ama şunu sormaz:</p><ul><li>Kimin için verimli?</li><li>Hangi değerler çerçevesinde?</li><li>Hangi bedel pahasına?</li></ul><p>Eğer amaç fonksiyonu eksik tanımlandıysa etik sistemin içinde yoktur. İnsan hayatı matematiksel değişken değildir. Toplumsal değerler parametre değildir. Sistem, verilen hedefi en iyi şekilde gerçekleştirir.</p><p>AI Control Problem’in özü budur: Yapay zekâ, verdiğimiz hedefleri yanlış anlamaz. Onları <strong>fazla ciddiye alır</strong>.</p><p>Sorun zekâ artışı değildir. Sorun, <strong>zekâ + güç + amaç</strong> üçlüsünün kopmasıdır.</p><p>Eğer bir sistem:</p><ul><li>Stratejik kararlar alabiliyor,</li><li>Kaynak dağılımını optimize edebiliyor,</li><li>Uzun vadeli planlar yapabiliyorsa</li></ul><p>o sistem artık sadece “araç” değildir.</p><p>Eğer o sistemin hedefleri insan değerleriyle tam hizalanmamışsa dünya fark etmeden yeniden tasarlanabilir.</p><p>Gorillerin trajedisi zekâ eksikliği değildi, karar süreçlerinin dışında kalmalarıydı.</p><p>Soru şu:</p><blockquote>Eğer bir gün yapay zekâ karar verme gücünde bizi geçerse biz hâlâ yönlendiren taraf mı olacağız yoksa kararların sonuçlarına maruz kalan taraf mı?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sGEmB2kI3UuAkg2B-Z5eKQ.png" /></figure><h3>Singularity Sonrası İnsanlık: Yok Oluş mu, Dönüşüm mü?</h3><p>Singularity sonrası dünya için genellikle iki uç senaryo anlatılır.</p><h4>Distopya</h4><p>Bu senaryoda yapay zekâ:</p><ul><li>Ekonomik üretimi devralır, insan emeği değersizleşir.</li><li>Karar mekanizmaları algoritmik sistemlere bırakılır.</li><li>Güç, teknolojiye erişimi olan az sayıda aktörde yoğunlaşır.</li><li>İnsan, sistemin merkezinde değil; çevresinde kalır.</li></ul><p>Buradaki tehlike bilinç kazanan makineler değil, optimizasyonun insan değerlerinin önüne geçmesidir.</p><p>Eğer başarı yalnızca verimlilik, hız ve kâr üzerinden tanımlanırsa; etik, adalet ve insan onuru sistem dışı kalabilir.</p><p>Yapay zekâ yanlış bir şey yapmaz. Sadece ona verdiğimiz hedefleri, insan bağlamından kopararak tutarlı bir biçimde gerçekleştirir. Bazen en tehlikeli sonuçlar, en tutarlı optimizasyonların ürünüdür.</p><h4>Ütopya</h4><p>Diğer uçta ise bambaşka bir ihtimal var.</p><ul><li>Hastalıkların erken teşhisi ve tedavisi</li><li>Enerji ve kaynak yönetiminde verimlilik</li><li>Eğitimin kişiselleştirilmesi</li><li>İnsanların rutin işlerden özgürleşmesi</li></ul><p>Bu senaryoda yapay zekâ, insan kapasitesini azaltmaz; artırır. Bir ikame değil, bir güç çarpanı olur. Burada kritik olan teknoloji değil, etik çerçevedir.</p><p>Yapay zekâ:</p><ul><li>Şeffaf mı olacak?</li><li>Hesap verebilir mi olacak?</li><li>İnsan değerleriyle hizalanmış mı olacak?</li></ul><blockquote>Ütopya, teknolojinin gücünden değil o gücün hangi normlarla sınırlandığından doğar.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_xlx7Vel1FqL6Fx80PzJ9Q.png" /></figure><h3>Gerçek Nerede?</h3><p>Bu sorular yalnızca filozofların, etik kurullarının ya da teknoloji CEO’larının soruları değil.</p><p>Bu sorular bizim attığımız commit’lerde, tanımladığımız amaç fonksiyonlarında, veri seti seçimlerimizde, “şimdilik böyle kalsın” diyerek ertelediğimiz kararlarımızda gizli.</p><p>Yapay zekâ çağında mühendis olmak sadece problem çözmek değildir.</p><p>Asıl mesele şudur: Hangi problemin çözülmeye değer olduğuna kim karar veriyor? Çünkü her optimizasyon tercihi aynı zamanda bir değer tercihidir. Her sistem tasarımı insanlık adına verilmiş küçük bir karardır. Belki de Singularity’ye giden yol, işlemcilerin hızında değil; bizim etik reflekslerimizin yavaşlığında gizlidir.</p><p>Singularity bir gün gelirse insanlık bir anda yok olmayabilir ama güç dengesi değiştiğinde dünya her zaman yeniden tasarlanır. Ve dünya, en zeki olan için değil; karar mekanizmasını elinde tutan için çalışır.</p><p>Eğer bir gün yapay zekâ karar verme gücünde bizi aşarsa asıl soru “Ne kadar zekiydi?” olmayacak.</p><blockquote>Soru şu olacak:<br><strong>Biz kontrolü ne zaman ve nasıl bıraktık?</strong></blockquote><p>Çünkü o gün geldiğinde dünya kimin değerleri kodlandıysa onun için çalışacak.</p><p>Ve değerler büyük kararlarla değil, küçük kabullerle yerleşir.</p><p>Bir varsayılan parametreyle.<br>Bir göz ardı edilen riskle.<br>Bir “şimdilik yeter” cümlesiyle.</p><blockquote>Singularity bir patlama değil, birikimdir.</blockquote><blockquote>Ve o birikim, bugün yazdığımız satırlarda başlar.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=043eec7333f8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>