Organize İşler: Karun Hazinesi, bence daha ilk bölümlerden itibaren ilginç ama aynı zamanda problemli bir yerde duruyor. Çünkü karşımızda aslında sinema için kurulmuş bir dünyanın, dijital platformların daha uzun ve parçalı anlatı mantığına taşınmış hali var. Dizinin güçlü ve zayıf yanları da büyük ölçüde buradan çıkıyor.

Önceki Organize İşler filmlerinde hikâye, karakterler ve mizah belli bir süre içerisinde bir noktaya varmak zorundaydı. Burada ise aynı dünya çok daha geniş bir alana yayılmış durumda. Bu genişlik yapımın bazı karakterleri ve yan hikâyeleri geliştirmesine olanak sağlıyor ama bir süre sonra anlatı ilerlemek yerine kendi içinde dolaşmaya başlıyor.

Bazı sahneler gereğinden fazla uzuyor, bazı geçişlerin ana hikâyeye katkısı sınırlı kalıyor ve zaman zaman izleyicide “artık buradan ilerleyelim” duygusu oluşuyor.

Aslında temel problem malzeme eksikliği değil. Tam tersine, fazla malzeme var.

Suç filmi, komedi, İstanbul hikâyesi, macera, tarihsel gizem, televizyon parodisi, karakter komedisi, şiirsel diyaloglar, aksiyon ve ters köşe aynı yapı içerisinde yan yana duruyor. Tek tek bakıldığında bunların önemli bir bölümü çalışıyor. Fakat hepsini birbirine bağlayan güçlü ve kesintisiz bir dramatik omurga her zaman hissedilmiyor.

Bu nedenle Karun Hazinesi bazen çok iyi bir sahnenin hemen ardından oldukça sıradan bir sahneye geçebiliyor. Aynı durum oyunculuklarda, mizahın ritminde ve görsel tercihlerde de görülüyor.

Dijital platform dili ve tanıdık etkiler

Dizinin dijital platforma geçişiyle beraber anlatım biçiminde de belirgin bir değişiklik var.

Özellikle finale yaklaşıldıkça televizyon ekranları, haber yayınları, sunucular, reality show estetiği ve olayların medya üzerinden paralel biçimde aktarılması daha görünür hale geliyor. Bu parçalı medya dili bana zaman zaman Cem Yılmaz’ın yıllardır filmlerinde kullandığı bazı anlatım yöntemlerini hatırlattı.

Cem Yılmaz sinemasını uzun süredir takip eden biri için özellikle televizyon kültürünün parodileştirilmesi, haber sunucularının anlatıya dahil edilmesi, ekran içinde başka ekranların kullanılması ve ana hikâyenin medya dili üzerinden yorumlanması oldukça tanıdık bir alan.

Burada doğrudan bir taklitten söz etmek doğru olmaz. Daha çok aynı popüler kültür havuzundan beslenen, bazı noktalarda benzer sinema reflekslerini kullanan bir yaklaşım hissediliyor.

Üstelik Organize İşler bunu tamamen olduğu gibi bırakmıyor; kendi karakter dünyasına ve Yılmaz Erdoğan’ın mizah anlayışına göre yeniden biçimlendiriyor.

Fakat dizinin genel yapısındaki problem burada da karşımıza çıkıyor: çok fazla farklı anlatım biçimi aynı yapının içerisine girmiş durumda.

Bir tarafta klasik Türk komedisi, diğer tarafta suç filmi; bir tarafta macera sineması, diğer tarafta televizyon ve reality show parodisi… Bunların bazıları son derece iyi çalışırken bazıları yan yana geldiklerinde anlatının bütünlüğünü zayıflatıyor.

Mizahın en iyi çalıştığı yer: zıtlıklar

Mizah tarafında ise yapım bence daha özgün ve başarılı bir alana giriyor.

Buradaki mizah yalnızca klasik Türk komedisinin doğrudan espri anlayışına dayanmıyor. Beyefendi ile kabadayı, entelektüel olanla sokaktan gelen, şiirsel olanla kaba gerçeklik arasındaki ikilik oldukça bilinçli kullanılıyor.

Sert ve hatta zaman zaman tehditkâr karakterlerin bir anda şiirden, kelimelerden, hayattan ya da felsefi meselelerden konuşmaya başlaması güzel bir kontrast yaratıyor.

Bir kabadayının ağzından beklenmeyecek kadar zarif bir cümlenin çıkması ya da çok ciddi başlayan bir konuşmanın birkaç kelime sonra absürt bir yere ulaşması dizinin en iyi çalışan mizah damarlarından biri.

Dolayısıyla bazı espriler doğrudan kahkaha üretmekten çok, o kültürel veya dilsel çelişkiyi gören izleyiciye çalışıyor.

Burada klasik Türk mizahının daha modern, daha referanslı ve yer yer daha şiirsel bir yapıya taşındığını düşünüyorum.

Ancak yine aynı sorun ortaya çıkıyor: Bazı sahneler esprinin doğal olarak bitmesi gereken noktadan sonra devam ediyor.

Espri çoktan yerine ulaşmışken sahne hâlâ sürüyor, diyalog uzuyor ve tempo düşüyor. Bu nedenle sorun çoğu zaman mizahın kendisinde değil, mizahın ne zaman bırakılacağını bilemeyen kurguda.

Görsel dünya ve macera sineması

Görsel anlamda ise dizinin prodüksiyon açısından güçlü olduğu açık.

Özellikle Sultanahmet, tarihi yarımada ve İstanbul silueti sürekli geniş planlarla ve drone çekimleriyle kullanılıyor. İlk başta yapımın ölçeğini büyüten bu görüntüler, tekrarlandıkça biraz gösterme arzusuna dönüşüyor.

İstanbul zaman zaman hikâyenin mekânı olmaktan çıkıp yapımın görsel vitrini haline geliyor.

Buna rağmen özellikle finale doğru görsel dil daha hareketli ve sinematik hale geliyor.

Bazı mekânlar ve aksiyon sekansları klasik macera filmlerinin görsel hafızasını çağrıştırıyor. Yer yer Mumya gibi yapımları hatırlatan mekânlar, tehlikenin giderek büyüdüğü sekanslar, hareketli kamera kullanımı ve aksiyonun katman katman yükseltilmesi var.

Bunları doğrudan bir alıntı olarak görmekten çok, macera sinemasının bilinen kodlarından yararlanma çabası olarak değerlendirmek gerekiyor.

Üstelik bazı çekimlerin teknik olarak hiç kolay olmadığı belli. Oyuncu, kamera, mekân ve aksiyonun aynı anda organize edildiği sekanslarda ciddi bir prodüksiyon emeği var.

Özellikle finale doğru dizinin gerilimi yükseltme çabası kısmen başarılı oluyor. Hikâyenin önceki bölümlerde kaybettiği enerjiyi bazı noktalarda yeniden kazanıyor.

Fakat finalde senaryo kendi ayrıntılarını takip ediyor mu?

Tam da burada benim için daha ciddi bir senaryo problemi ortaya çıkıyor.

Karun Hazinesi’ne ulaşılan bölümde mesele yalnızca asa değil. Mekânda başka değerli parçalar, objeler ve hazinenin farklı unsurları da açık biçimde gösteriliyor. Karakterler de bunları görüyor.

Fakat hikâye daha sonra büyük ölçüde asaya yoğunlaşıyor.

Finalde kolye gibi bazı parçaların ayrılıp satıldığını görüyoruz. Bu durumda dikkatli bir izleyicinin aklına doğal olarak şu soru geliyor: Peki diğer hazinelere ne oldu?

Ekip onları görmedi mi?

Gördüyse neden bunlarla ilgili bir karar alınmadı?

Kim aldı, kim sakladı, kim sattı?

Bütün bu objeler hikâyenin devamında neden neredeyse ortadan kayboluyor?

Bunlar belki ana hikâyenin yönünü tamamen değiştirecek devasa problemler değil. Ama anlatının kendi içerisinde kurduğu neden-sonuç ilişkisini zayıflatan ayrıntılar.

Ve özellikle ortalamanın biraz üzerinde dikkatle izleyen bir seyirci için bu tür boşluklar görünür hale geliyor.

Burada sorun izleyicinin her küçük ayrıntıya takılması değil. Tam tersine, yapım zaten bu kadar çok obje, karakter, yan hikâye ve dramatik unsur gösteriyorsa, bunların bir bölümünün sonucunu da takip etmek zorunda.

Dizinin en büyük handikaplarından biri belki de bu: çok fazla şeyi hikâyeye sokuyor fakat soktuğu her şeyin dramatik karşılığını vermiyor.

Dolayısıyla senaryonun daha fazla zamana sahip olması, paradoksal biçimde hikâyeyi daha sağlam hale getirmemiş.

Oysa dizi formatının avantajı tam da burada kullanılabilirdi.

Sekiz bölümlük bir anlatı, karakterlerin kararlarını, hazinenin paylaşımını, objelerin nereye gittiğini ve sonuçlarının ne olduğunu çok daha sakin biçimde açıklayabilecek bir alan sunuyor. Fakat bunun yerine yapım sürekli yeni bir sürprize, yeni bir espriye veya yeni bir görsel fikre geçmeyi tercih ediyor.

Bu da finalde bazı parçaların birbirine yeterince bağlanmadığı hissini artırıyor.

Bence burada dikkatli seyirci biraz fazla kolay kabul edilmiş.

Bir sahnenin heyecanı içerisinde bazı ayrıntıların unutulacağı varsayılmış gibi. Oysa özellikle bu tür suç ve soygun hikâyelerinde izleyici tam tersine “kim ne aldı, ne nerede kaldı ve bundan sonra ne olacak?” sorularını takip eder.

Dolayısıyla eksiklik yalnızca tempoda değil; senaryonun kendi kurduğu ayrıntıları hatırlama ve sonuçlandırma disiplininde de.

Oyunculuklar

Oyunculuk tarafında ise Kıvanç Tatlıtuğ belirgin biçimde öne çıkıyor.

Sarı Saruhan zaten önceki filmde güçlü bir karakterdi ama burada Tatlıtuğ karakterin beden dilini, konuşma biçimini ve kendine özgü mizahını daha ileri taşımış görünüyor. Sertlikle komedi arasındaki geçişleri oldukça doğal.

Uraz Kaygılaroğlu da dizinin dünyasına iyi uyum sağlıyor. Yan rollerde de birkaç sahne içerisinde bile kendi karakter dünyasını kurabilen başarılı performanslar var.

Yılmaz Erdoğan’ın Asım Noyan’ı ise benim için daha ortalama bir yerde duruyor. Bunun nedeni belki oyunculuktan çok karakterin artık izleyici tarafından fazlasıyla tanınması. İlk filmlerdeki sürpriz ve keşif duygusu doğal olarak burada daha az.

Oyunculuklarda da aslında dizinin genel yapısına benzeyen bir durum var: Bazı performanslar ve bazı sahneler gerçekten çok güçlü, bazıları ise aynı seviyeyi koruyamıyor.

Sonuç

Belki de Organize İşler: Karun Hazinesini tek bir cümleyle tanımlamak gerekirse şöyle söylemek mümkün:

Parçaları çoğu zaman iyi, fakat parçaların oluşturduğu bütün her zaman aynı ölçüde güçlü değil.

Dizinin içinde çok iyi oyunculuklar var. İyi espriler var. Güçlü görüntüler, başarılı aksiyon sekansları, zekice kurulmuş diyaloglar ve yer yer oldukça iyi düşünülmüş geçişler var.

Ama bunların yanında gereğinden uzun sahneler, zayıf bağlantılar, sonuçlandırılmayan ayrıntılar, fazla kullanılan görsel numaralar ve anlatının ritmini bozan tercihler de var.

Biraz klasik Türk komedisi, biraz suç filmi, biraz macera sineması, biraz televizyon parodisi, biraz dijital platform estetiği…

Yapım bütün bunları kendi Organize İşler dünyasının içerisine yerleştirmeye çalışıyor.

Bazen gerçekten çok iyi çalışıyor.

Bazen de birbirinden iyi fikirlerin aynı anda konuşmaya çalıştığı kalabalık bir odaya dönüşüyor.

Bu yüzden Karun Hazinesi hakkında kesin bir “iyi” ya da “kötü” hükmü vermek kolay değil. Belki de dizinin kendisi gibi değerlendirmesi de biraz parçalı.

Sonunda izleyici bu karmaşanın içerisinden kendisine ne çıkarıyorsa, dizi biraz da ona dönüşüyor.

Ama dikkatli izleyen seyirci açısından geride bir başka his daha kalıyor: Yapım, seyircinin gördüğünü ve hatırladığını zaman zaman kendisi unutuyor.

Ve benim açımdan asıl soru yine aynı yerde duruyor:

Bu kadar farklı fikrin bu kadar uzun bir anlatıya yayılmasına gerçekten ihtiyaç var mıydı, yoksa daha sıkı, daha seçici ve kendi ayrıntılarını daha iyi takip eden bir kurgu çok daha etkili olabilir miydi?

İnsan uzun zaman sonra doğduğu, büyüdüğü ya da çocukluğunun bir bölümünü bıraktığı yerlere döndüğünde önce neyin değiştiğini anlamaya çalışıyor. Bazen değişenin kendisi olduğunu düşünüyor. Aradan yıllar geçmiş, başka şehirlerde yaşamış, başka hayatların içine karışmışsın. Elbette aynı gözlerle bakmayacaksın. Fakat biraz dolaştıktan, eski yolların bazılarına yeniden girdikten sonra meselenin yalnızca sen olmadığını fark ediyorsun. Hatırladığın yer de değişmiş. Üstelik bu değişim birkaç yeni bina, genişletilmiş bir yol ya da kesilmiş birkaç ağaçla açıklanabilecek kadar basit değil.

Sanki yerin kendisiyle insan arasındaki eski anlaşma bozulmuş.

Bunu özellikle köylerde daha çok hissediyorum. Yıllarca şehirler insanları kendine çekti. Köylerden çıkıldı, başka hayatların peşinden gidildi; iş bulundu, ev kuruldu, çocuklar büyütüldü. Şimdi ise yaş ilerledikçe, şehir yoruldukça ya da orada aranan şey tam olarak bulunamadıkça geriye doğru bir hareket görüyorum. İnsanlar yeniden köylerine geliyor, ev yapıyor, bahçesine dönüyor, toprağıyla tekrar bir ilişki kurmaya çalışıyor.

Fakat insan geri döndüğünde bıraktığı yerde hayat onu beklemiyor.

Dönen kişi de artık yıllar önce giden kişi değil zaten.

Belki bu yüzden bugünün köylerinde tarif etmekte zorlandığım bir arada kalmışlık var. İnsan ne eskisi gibi köylü ne de bütünüyle şehirli. Şehirden bazı alışkanlıkları, bazı beklentileri, tüketme biçimlerini beraberinde getirmiş; köydeki eski hayatın bilgisi ise büyük ölçüde unutulmuş. İkisinin arasında yeni ve kendine özgü bir hayat kurulabilirdi belki, fakat çoğu yerde onun yerine biraz yarım kalmış, biraz aceleye gelmiş bir dünya görüyorum.

Bunu evlere bakarken bile hissediyorsun.

Eski bir köy evinin hemen yanında yükselen üç katlı beton bir yapı, önünde birkaç meyve ağacı, kenarda paslanmaya bırakılmış tarım aletleri, gelişigüzel çekilmiş tel örgüler, yarım bırakılmış bir duvar, bir köşede plastik masa ve sandalyeler… Bahçe artık tam olarak bahçe değil, avlu da değil. Ev köy evi değil ama şehir evi de değil. Tek tek baktığında bunların hiçbirinde tuhaf bir şey olmayabilir. Tuhaflık, yan yana geldiklerinde başlıyor. Hiçbiri diğerine ait değilmiş gibi duruyor.

Belki beni rahatsız eden düzensizlikten çok bu.

Bir şeylerin birbirini tamamlamaması.

Eskinin köyünü romantikleştirmek de istemiyorum. O hayatın içinde yoksulluk, ağır çalışma, imkânsızlık ve insanların bugün haklı olarak geride bırakmak istediği pek çok şey vardı. Fakat yine de evin neden orada olduğu, bahçenin neden o tarafta kaldığı, çeşmenin, patikanın, ağacın, tarlanın insan hayatında neye karşılık geldiği az çok belliydi. İnsan çevresini yalnız seyretmiyor, onun içinde yaşıyordu. Doğayla kurulan ilişki güzel olduğu için değil, hayatın kendisi olduğu için vardı.

Şimdi ise toprağın değeri bile giderek üzerinde ne yetiştiğinden çok kaç para ettiğine, kaç kat çıkılabileceğine, yol geçerse değerinin ne kadar artacağına bağlanıyor. İnsan farkında olmadan yaşadığı yere de bir hayatın parçası olarak değil, elindeki maddi varlıklardan biri olarak bakmaya başlıyor.

Belki yabancılaşma tam burada, çok sessiz bir yerde başlıyor.

Çünkü insan yalnızca yaşadığı yere değil, zamanın kendisine de yabancılaşabiliyor.

Bugünün hayatında sürekli bir akış var. Haberler, görüntüler, diziler, telefonlar, arabalar, yeni evler, yeni yollar, yeni ihtiyaçlar… Her şey bize hayatın büyük bir hızla ilerlediğini söylüyor. Ekranlarda başka hayatlar akıyor ve çoğunda dünya neredeyse kusursuz bir dekor gibi görünüyor. İnsanlar güzel evlerde yaşıyor, güzel masalarda oturuyor, bir yerlere yetişiyor, bir şeyler satın alıyor. Sanki görünmeyen büyük bir el, geçmişe fazla bakmamamızı, durup bulunduğumuz yere uzun uzun bakmamamızı istiyor.

Oysa insan biraz durduğunda başka şeyler görüyor.

Çocukluğunda bildiği bir ağacın artık olmadığını, derenin sesinin yol gürültüsünün altında kaldığını, bir kelimenin artık gençler tarafından kullanılmadığını, eski bir evin yıkıldığını, bir bahçenin bölündüğünü fark ediyor. Bunların hiçbiri tek başına büyük bir felaket değil. Belki bu yüzden kaybolmaları bu kadar kolay. Bir sabah kalkıp bütün hafızamızı kaybetmiyoruz; onu küçük parçalar halinde bırakıyoruz.

Sonra yıllar geçiyor ve insan aynı yere yeniden baktığında neden içinin burkulduğunu tam olarak açıklayamıyor.

Bu yalnızca üzülmek değil. Özlemek de değil. Kaygı kelimesi de tam karşılamıyor bunu. Daha çok insanın kendi hayatının sürekliliğinde açılmış küçük boşlukları fark etmesi gibi. Çünkü çocukluk dediğimiz şey yalnızca zihnimizde duran görüntülerden oluşmuyor. Bir yol, bir koku, bir ağaç, bir ev, bir insan sesi o görüntüyü dünyaya bağlıyor. Onlar ortadan kalktıkça anı hâlâ bizimle kalıyor ama tutunacağı yer azalıyor.

Belki bu nedenle bugün bana geçmişi hatırlamak kadar geleceği düşünmek de zorlaşıyormuş gibi geliyor. Günler birbirinin üzerine akıyor. Dün üzerinde fazla durulmuyor, yarın ise çoğu zaman ancak geldiğinde düşünülecek bir güne dönüşüyor. İnsan hayatını uzun bir yol olarak görmek yerine önündeki birkaç metreye bakarak yürümeye başlıyor.

Yağmurdan sonra çamurlu bir köy yolunda gördüğüm ayak izleri geliyor bazen aklıma. Biri sağa sapmış, öteki onun üzerinden geçmiş, biraz ileride bir tekerlek izi hepsini dağıtmış. Sonra başka bir ayak izi başlamış. Kimin nereden gelip nereye gittiğini anlayamıyorsun. Yine de herkes bir yere doğru yürümüş.

Belki bizim zamanımızın izi de biraz böyle kalacak.

Yamuk yumuk, birbirinin üzerinden geçen, bir yere yetişmeye çalışan ama geriye dönüp bakıldığında hangi yolu oluşturduğu kolay kolay anlaşılamayan izler.

Ve insan bütün bunların ortasında bazen kendi toprağında yabancı olduğunu hissediyor. Toprak hâlâ orada, dağlar yerinde, yağmur yine yağıyor. Fakat insanı oraya bağlayan görünmez iplerin bazıları kopmuş, bazıları incelmiş. Üstelik hangisinin ne zaman koptuğunu da bilmiyoruz.

Belki asıl korkutucu olan, bir şeyleri kaybetmemiz değil.

Kaybederken hayatımıza hiçbir şey olmamış gibi devam edebilmemiz..

Bazı şeylerin değiştiğini hemen anlıyorsunuz ama neyin değiştiğini söylemek o kadar kolay olmuyor. İnsanlara bakıyorum. Yüzlere, konuşmalara, bekleyişlere. Birileri acele ediyor, birileri bir köşede oturmuş kahvesini içiyor, çocuklar koşturuyor, gençler kendi aralarında konuşuyor. Sokaklarda, kafelerde, dükkânların önünde, trafikte, sahilde, bir masanın kenarında… Her şey son derece sıradan. Hatta fazlasıyla tanıdık.

Belki tuhaf olan da bu.

Çünkü hiçbir şey bana gerçekten yabancı görünmüyor ama ben kendimi biraz yabancı hissediyorum.

Ülkede yaklaşık on gündür bulunuyorum. Neredeyse her yıl geliyorum. Dolayısıyla yıllar sonra ilk kez dönmüş, değişim karşısında şaşkınlığa uğramış biri değilim. Tam tersine, değişimi küçük aralıklarla görüyorum. Bir bakıma her yıl aynı hayattan birkaç kare çekmek gibi. Tek tek baktığınızda fotoğraflar birbirine benziyor; aynı dil, aynı jestler, benzer sokaklar, benzer kalabalıklar. Ama ilk fotoğrafla sonuncusunu yan yana koyduğunuzda bir şeylerin yer değiştirdiğini fark ediyorsunuz.

İnsanlar mı değişmiş? Ben mi? Yoksa ikimiz de birbirimizden habersiz başka yönlere mi gitmişiz?

Bilmiyorum.

Bunu düşünürken aynı dili konuşmanın insanı mutlaka aynı yere ait kılmadığını fark ediyorum. Kelimeleri biliyorum, şakaları anlıyorum. Bir bakışın, bir el hareketinin, yarım bırakılmış bir cümlenin ne anlama geldiğini hâlâ sezebiliyorum. Bunların hepsi benim de geçmişimin parçaları. Ama bazen dili anladığım halde ne söylendiğini tam anlayamadığım gibi garip bir his geliyor.

Türkçeden söz etmiyorum.

Başka bir dilden.

İnsanların hayatla kurduğu ilişkinin dilinden.

Belki bir toplumdan uzaklaşmak böyle bir şey. Bir sabah kalkıp yabancı olmuyorsunuz. Önce küçük şeyler dikkatinizi çekmeye başlıyor: insanların birbirine davranışı, bir şey isterken kullandıkları ton, trafikteki sabırsızlık, beklerken yüzlerinde oluşan ifade, gelecekten söz ederken seslerinin değişmesi. Tek başına hiçbirinin büyük bir anlamı yok. Ama yan yana geldiklerinde belli belirsiz başka bir resim çıkıyor ortaya. Ben de bu gelişimde biraz o resmin ne olduğunu anlamaya çalışıyorum.

Üstelik bu duyguyu yalnızca burada yaşamıyorum. Yaşadığım diğer toplumda da zaman zaman kendimi birkaç adım geriye çekilmiş buluyorum. Orada da insanların gündelik alışkanlıklarına, birbirleriyle kurdukları ilişkilere bakıyorum. Bir şeylerin içindeyken aynı anda dışarıdan bakabildiğimi fark ediyorum.

Belki iki farklı yerde yeterince uzun süre yaşayınca insan ikisine de tam içeriden bakamaz hale geliyor.

Ya da belki bunun coğrafyayla hiç ilgisi yok.

Küçük görüntüler

Bu gelişimde gözüme takılan şeylerden biri oldukça genç insanların sigara içmesi oldu. On yedi, on sekiz yaşlarında olduklarını tahmin ettiğim gençler. Sokakta, bir kafenin önünde, bir köşede beklerken. Nedense bu görüntü birkaç kez karşıma çıkınca üzerinde düşünmeye başladım.

Bizim zamanımızda da sigaraya erken başlanırdı. Bunun romantikleştirilecek bir tarafı yok. Arkadaş çevresi vardı, okul vardı, biraz büyümüş görünme isteği, biraz özenti. Fakat şimdi baktığımda bana başka bir şey varmış gibi geliyor.

Ne olduğunu bilmiyorum.

Belki de hiçbir şey yok ve ben gördüğüm görüntüye gereğinden fazla anlam yüklüyorum.

Ama sanki yalnızca büyümüş görünme isteği değil bu. Bir kaçış olabilir mi diye düşünüyorum. Kendine ayrılmış birkaç dakika, bir şey yapıyor olmanın verdiği küçük bir meşguliyet. Belki sıkıntı, belki kaygı, belki yalnızca sigara. Sonuçta karşımdaki insanların hayatlarını bilmiyorum. Birkaç görüntüden onların hikâyelerini çözmeye çalışmak haksızlık olur.

Yine de bu görüntüler bende kalıyor.

Benzer bir şeyi alışverişte de hissediyorum. Mağazalar, vitrinler, kampanyalar, markalar her yerde. Sokakta yürürken de telefona baktığınızda da aynı çağrı sürüyor: “Al. Değiştir. Yenile. Buna da sahip ol.”

Ama bir taraftan fiyatlara baktığınızda başka bir gerçek çıkıyor karşınıza. İnsanların önemli bir bölümünün gördüğü şeylere rahatlıkla ulaşabilmesi artık kolay değil. Bu yüzden bazen tuhaf bir karşıtlık hissediyorum. Arzu sürekli büyüyor ama imkân aynı hızda büyümüyor. Hatta çoğu insan için tam tersine daralıyor olabilir. Bir yanda sürekli daha fazlasını istemeye çağıran bir dünya, diğer yanda o dünyanın fiyatıyla karşılaşan gündelik hayat.

Beni düşündüren biraz da bunun insanın içinde ne yaptığı.

Çünkü tüketim çağrısı artık yalnızca mağazadan gelmiyor. Telefonu açıyorsun, birisi yeni bir araba almış. Birisi seyahatte. Bir başkası bir restoranda. Başka biri yeni telefonunu gösteriyor. Eskiden insan kendisini daha çok çevresindeki insanlarla karşılaştırırdı. Şimdi dünyanın seçilmiş en parlak anları cebimizin içinde. Bütün bunlar insana durmadan başka bir hayat gösteriyor.

Peki o hayatla kendi hayatın arasındaki mesafe giderek büyüyorsa ne oluyor?

Bilmiyorum.

Belki beni rahatsız eden şeylerden biri bu.

Bugünü kurtarmak

Her gelişimde toplumun tüketim fikrinin biraz daha içine çekildiğini hissediyorum. Ama bunu yalnızca “kapitalizm” deyip bir kenara bırakmak bana kolaycılık gibi geliyor. Çünkü sanki daha derinde başka bir şey var: bir şeye hızlıca sahip olmak, bir an önce elde etmek, bugün kazanmak, bugünü atlatmak.

Yarına sonra bakmak.

Bu hissi yalnızca alışverişte görmüyorum. Gündelik ilişkilerde, iş yapma biçimlerinde, ticarette, siyasette, büyük şirketlerde, küçük esnafta… Bazen birbirinden tamamen farklı insanların aynı görünmez cümleyi söylediğini düşünüyorum:

“Bugün bana ne kalıyor?”

Bunun yalnızca açgözlülük olduğunu düşünmüyorum. Belki güvensizlikle de ilgili. İnsan yarına güvenmiyorsa elindeki fırsatı bugün kullanmak ister. Kuralların yarın aynı kalacağından emin değilse uzun vadeli düşünmek zorlaşır. Ekonominin, siyasetin, adaletin, hatta gündelik hayatın ne yöne gideceğini kestiremiyorsa insanın zaman algısı küçülmeye başlayabilir.

Beş yıl.

Bir yıl.

Bir ay.

Sonra yalnızca bugün.

Belki uzun süre belirsizlik içinde yaşamanın insanda yaptığı şeylerden biri budur: geleceği küçültmek. Ve gelecek küçüldükçe insanın başkalarıyla kurduğu ilişkinin de değiştiğini düşünüyorum. Çünkü birlikte yaşamak aslında biraz gelecekle ilgili bir şey. Bugün benim vazgeçtiğim küçük bir çıkarın yarın hepimiz için daha iyi bir şey yaratabileceğine inanmak gerekiyor. Kurala uymanın, sıranı beklemenin, başkasının hakkını gözetmenin arkasında bile görünmez bir gelecek anlaşması var.

Ama herkes yalnızca bugünü kurtarmaya çalışıyorsa o anlaşma giderek anlamsızlaşıyor. Belki toplum dediğimiz şey tam da burada çatlamaya başlıyor. Büyük ideolojik tartışmalarda değil; çok daha küçük yerlerde. Bir sırada, trafikte, alışverişte, bir iş ilişkisinde.

“Ben bugün ne kazanırım?” sorusunun, “Biz yarın nasıl yaşarız?” sorusunun önüne geçtiği küçük anlarda.

Yüzler

Bu gelişimde bir başka şey daha dikkatimi çekiyor. Belki fazla anlam yüklüyorum ama yüzler bana daha gergin geliyor. Daha donuk. Bir mutsuzluk var gibi ama bildiğimiz anlamda mutsuzluk da değil. Bir şeye kızgın olmak gibi değil. Daha çok uzun süredir taşınan ve artık insanın yüzüne yerleşmiş bir yorgunluk.

Umutsuzluk mu, çaresizlik mi?

Belki ikisinin arasındaki bir şey.

İnsanın artık neden yorulduğunu bile tam olarak hatırlamadığı bir yorgunluk.

Bazen uzun süre belirsizlik içinde yaşayan insanın mutsuzluğunu kişisel bir problem sanmaya başladığını düşünüyorum. “Ben başaramadım. Ben yetişemedim. Ben alamıyorum. Ben geride kaldım.”

Oysa belki o “ben”lerin bir kısmının arkasında çok daha büyük bir “biz” problemi var. Ekonomik düzen, toplumsal güvensizlik, adalet duygusunun zedelenmesi, sürekli değişen şartlar, bitmeyen karşılaştırma hali… Bunların hiçbiri sokakta yürürken elle tutulur biçimde görünmüyor.

Ama belki insanın yüzünde görünüyor.

Aynı dil;

İşin ilginç tarafı, bütün bunlara tamamen dışarıdan bakmıyor olmam. Aynı dili konuşuyoruz. Bir şey soruyorum, cevap alıyorum. Şakalaşıyorum, anlaşılıyorum. Çocukluğumun kelimeleri hâlâ burada. Sesleri tanıyorum, jestleri tanıyorum. Bir cümlenin arkasında söylenmeyen şeyi bile çoğu zaman anlayabiliyorum.

Ama bazen yalnızca kelimeleri anladığımı hissediyorum. Sanki aynı dili konuşuyoruz ama ben o dilden çoktan uzaklaşmışım.

Çünkü sözünü ettiğim dil Türkçe değil.

Bir toplumun görünmeyen dili.

Neyi normal bulduğu, neye itiraz ettiği, neyi kabullendiği, gelecekten ne beklediği, başkasının hakkıyla kendi çıkarı arasında nerede durduğu… O dili bir zamanlar daha iyi bildiğimi düşünüyorum.

Şimdi bazı cümleleri anlayamıyorum.

Ama burada kendime karşı da dikkatli olmam gerekiyor. Çünkü değişen yalnızca burası değil. Ben de değiştim. Başka bir yerde yaşadım, başka davranışlar gördüm, başka sorunların içinde bulundum. Yaş aldım. Dünyaya bakışım değişti. Belki yirmi yıl önce hiç dikkatimi çekmeyecek bir şeye bugün uzun uzun bakıyorum.

Dolayısıyla şu sorunun kolay bir cevabı yok:

Ben mi buraya yabancılaştım, burası mı benim bildiğim yer olmaktan uzaklaştı?

Muhtemelen ikisi de.

Belki mesele burası değil

Fakat sonra daha rahatsız edici başka bir düşünce geliyor. Çünkü mesele yalnızca Türkiye değil. Yaşadığım diğer toplumda da giderek daha fazla bireyselleşme görüyorum. İnsanların kendi küçük alanlarına çekildiğini, ilişkilerin değiştiğini, teknolojinin hayatın ritmini dönüştürdüğünü görüyorum.

Aynı telefonlar, aynı uygulamalar, aynı markalar, aynı kısa videolar, aynı hız…

Dünyanın birbirinden çok uzak yerlerinde insanlar giderek birbirine benzeyen şeylere bakıyor, benzer şeyleri istiyor, benzer biçimlerde sıkılıyor.

Bazen insanlığın üzerine yeni bir kabuk bağlanıyormuş gibi geliyor bana. Garip bir benzetme belki. Sanki şartları değişmiş bir gezegen, kendi üzerinde yeni bir insan türü yaratıyor.

Hâlâ insan.

Ama zamanı başka algılıyor..

Daha hızlı tüketiyor, daha hızlı sıkılıyor, daha hızlı kızıyor, daha hızlı unutuyor.

Ve belki daha yalnız.

Teknoloji bizi birbirimize bağladı ama bağlanmakla yakınlaşmak aynı şey değilmiş. Bir insanın ne yaptığını her an görebilmek, onun ne hissettiğini anlamak anlamına gelmiyor. Herkes birbirinin hayatına bakıyor ama belki giderek daha az insan birbirinin hayatına gerçekten dokunuyor.

Dünya gerçekten değişti mi?

Sonra ister istemez geçmişe bakıyorum. Çocukluğumdaki dünya gerçekten daha mı güzeldi? Bundan emin değilim.

İnsanlık tarihinin herhangi bir dönemine biraz yakından baktığınızda romantizm hızla dağılıyor zaten. Savaşlar, eşitsizlikler, yoksulluk, güç mücadeleleri, adaletsizlikler… Bunların hiçbiri yeni değil. İnsanlığın en eski dönemlerinden beri varlar.

Doğanın kendisi bile bizim adalet anlayışımıza göre kurulmuş değil. Bir canlı diğerini yiyerek hayatta kalıyor, güçlü olan alanını koruyor. Yaşamın kendisinde son derece sert bir taraf var.

Ama insanı diğer canlılardan ayıran garip bir durum var:

Biz bunun farkındayız.

Adalet diye bir kavram üretmişiz. Merhameti biliyoruz. Başkasının acısını anlayabiliyoruz. Daha iyi bir dünyanın nasıl olabileceğini düşünebiliyoruz. Binlerce yıldır bunun üzerine felsefe yapıyoruz, hukuk kuruyoruz, dinler, devletler, kurumlar oluşturuyoruz.

Ve yine de dönüp dolaşıp benzer yerlere geliyoruz.

Belki insanın trajedisi acımasızlığın varlığı değil, acımasızlığın ne olduğunu anlayabilecek kadar gelişmiş olup onu ortadan kaldıramaması.

Fakat bu da bana umutsuz olmak için yeterli bir gerekçe gibi gelmiyor. Çünkü insanın bütün tarihi yalnızca kötülüğün tarihi değil. Birbirini korumanın da tarihi. Paylaşmanın, iyileştirmenin, bir başkasının hakkını kendi çıkarının önüne koyabilmenin.

Belki bunlar daha sessiz olduğu için daha az görünür.

Çocukluğumuzdaki dünya

Yine de çocukluğumdaki dünyayı düşündüğümde arada büyük bir mesafe hissediyorum. Belki dünya gerçekten daha iyi değildi. Belki yalnızca bizim dünyayla aramızdaki ilişki daha basitti.

Çocukken dünyanın tamamını cebimizde taşımıyorduk. Her felaketi anında görmüyorduk. Başkalarının ne kadar güzel yaşadığını her beş dakikada bir izlemiyorduk. Kendimizi milyonlarca insanla karşılaştırmıyorduk.

Belki özlediğimiz şey eski dünya değil, o dünyanın içindeki eski kendimiz. Daha az bölünmüş, daha az karşılaştırılmış, geleceği henüz tamamen kaygıyla doldurulmamış halimiz.

İnsan bazen çocukluğunu değil, çocukken sahip olduğu zamanı özlüyor olabilir.

Ve belki bugün kaybettiğimiz en önemli şeylerden biri de bu: zamanın uzunluğu. Bir şeyin olmasını bekleyebilmek, bir ilişkiye zaman vermek, bir fikrin olgunlaşmasına izin vermek. Geleceği yalnızca korkulacak bir yer olarak değil, gidilecek bir yer olarak görebilmek.

Birkaç günün ardından

Bu düşünceler bazen yürürken geliyor, bazen bir kafede otururken, bazen bir dükkândan çıkarken, bazen trafikte beklerken. Bir çocuğun annesinin elinden kurtulup koşması, iki gencin bir köşede sigara içmesi, bir esnafın müşteriye davranışı, birisinin telefondaki konuşması, bir başkasının fiyat etiketine bakıp ürünü yerine bırakması…

Tek başına hiçbirinin büyük bir anlamı yok.

Ama bu on günün içinde hepsi üst üste binmeye başladı.

Başta kendimi biraz bu insanların dışında sanıyordum. Sonra bunun pek doğru olmadığını düşündüm. Çünkü ben de telefonuma bakıyorum, ben de tüketiyorum, ben de bazen hızlıca karar veriyorum, kendi küçük alanıma çekiliyorum ve geleceğin belirsizliğinden etkileniyorum.

Belki farklı toplumlarda yaşamak bana bunların dışında kalma imkânı vermedi. Yalnızca biraz daha uzaktan görebileceğim bir yer verdi.

Ve uzaktan görmek her zaman güzel bir şey değil.

Bazen insan ayrıntıları seçmeye başladıkça daha fazla huzursuz oluyor. Çünkü bir süre sonra gördüğünüz şeyin yalnızca bir ülkeye, bir ekonomik krize, bir siyasi döneme ya da bir kuşağa ait olmadığını fark ediyorsunuz.

Daha büyük bir şey var.

İnsanların birbirine bu kadar bağlı olduğu ama aynı zamanda birbirinden bu kadar uzak durabildiği tuhaf bir çağın içindeyiz. Belki beni buraya her gelişimde asıl şaşırtan şey Türkiye’nin benden uzaklaşması değil. Bu uzaklığın dünyanın başka yerlerinde de karşıma çıkması. Aynı dili konuştuğum insanlarla burada, başka bir dili konuştuğum insanlarla orada.

Farklı nedenlerle, farklı biçimlerde ama aynı mesafenin içinde.

Yine de bütün bu büyük düşüncelerin arasında insanı yeniden yere indiren küçük görüntüler de var. Birileri gülüyor. Bir çocuk koşuyor. Bir adam yanındaki sandalyeyi başka birine veriyor. İki kişi bir kahveyi paylaşarak uzun uzun konuşuyor. Bir yabancı başka bir yabancıya yol veriyor.

Belki hiçbirinin büyük bir anlamı yok.

Ama ne kadar bireyselleşirsek bireyselleşelim, ne kadar ekranların içine çekilirsek çekilelim, hâlâ birilerini bekliyoruz. Hâlâ birileriyle oturmak istiyoruz. Hâlâ anlatıyoruz ve bir başkasının bizi anlamasına ihtiyaç duyuyoruz.

Belki ortak dil tamamen kaybolmadı.

Belki yalnızca çok fazla gürültünün altında kaldı.

Bütün bunların sonunda büyük bir sonuca vardığımı söyleyemem. Zaten belki böyle bir sonuç yok. Bu gelişimde yalnızca daha fazla baktığımı fark ediyorum. Bir zamanlar bütünüyle içinde olduğumu düşündüğüm bir topluma bakıyorum. Aynı dili konuşuyorum, insanları anlıyorum, bazı davranışları tanıyorum.

Ama arada tarif etmekte zorlandığım bir mesafe var.

Ve belki beni en çok düşündüren, bu hissin artık yalnızca burada karşıma çıkmaması.

Belki yabancılaşmak başka bir ülkeye gitmek değildir. Bazen insan yıllar sonra aynı yere döner ve her şeyin hâlâ tanıdık olduğunu görür. Sokaklar, kelimeler, yüzler, sesler yerli yerindedir. Sonra bütün bunların arasında, tam olarak nerede başladığını bilmediği küçücük bir uzaklık hisseder.

Belki değişen kendisidir.

Belki diğerleri.

Belki zaman.

Büyük ihtimalle hepsi biraz.

Şimdilik bildiğim tek şey şu:

Hâlâ bakıyorum.

Ve anlamaya çalışıyor olmam, belki de kendimi bütünüyle yabancı hissetmediğimin tek kanıtı.

Today, while walking through one of Istanbul’s antique markets, I stopped at a small stand selling old watches. There were watches from the 1970s and 80s, some scratched, some with slightly faded dials, some carrying those small marks that make you wonder who wore them before you, and what Istanbul might have looked like through their eyes.

The seller picked up one of them and told me it was automatic. I asked what he meant by automatic, because today that word immediately makes me think of electronics, software, sensors, something digital happening somewhere in the background.

But this was something completely different.

He explained that the watch winds itself through the movement of your wrist. As you walk, move your arm and simply go through your day, a tiny mechanical system inside keeps storing energy. In a strange way, your movement keeps the watch alive. Then he added something that stayed with me much longer than I expected. If you take it off and leave it somewhere, many of these old mechanical watches will continue running for a while, depending on the mechanism and its power reserve. Eventually, if nobody moves them again, they stop.

I looked at the watch differently after that. There was something almost philosophical about such a simple mechanism. You move, and the watch moves with you. You stop, and after some time, it stops too.

And I started thinking about how completely opposite our relationship with time has become.

We Stop. Time Doesn’t.

Today, even when we stop, almost nothing around us stops. Messages arrive, notifications appear, someone uploads something, markets open on the other side of the world, servers exchange information and data travels through fibre-optic cables across continents at extraordinary speed. A photograph taken in Istanbul can appear on a screen thousands of kilometres away almost immediately.

Even the second has somehow become too large for us. We speak about milliseconds, microseconds, nanoseconds, latency and response times.

Maybe we didn’t actually make time faster. Maybe we simply learned how to put more things inside it.

And perhaps we have been doing this for so long that we have started confusing speed with progress.

I was born in the 1970s, so I remember the 80s and 90s quite clearly. I don’t want to romanticise those years. They had their own problems, limitations and frustrations. But the texture of time was different.

If you called someone at home and they weren’t there, that was it. You tried again later. If you took photographs, you didn’t immediately know how they looked. You finished the roll, took it somewhere to be developed and waited. If you arranged to meet a friend at five o’clock, you simply tried to be there at five. There was no message saying, “I’m five minutes away.” No moving blue dot on a map. Sometimes the other person was late and you had no idea why.

So you waited..!

And waiting was not yet considered a technical problem that needed to be solved.

There is something interesting about that. Waiting created empty spaces in everyday life, and those empty spaces gave us time to think. Boredom made us look around. Being unreachable meant that, sometimes, you were simply alone with yourself.

Today we have become extremely good at eliminating these empty spaces. We look at a screen while waiting for the bus, in the lift, while waiting for food. If someone leaves the table for two minutes, our hand almost automatically reaches for the phone.

We have filled nearly every crack in time.

Then we wonder why the years seem to pass so quickly.

Perhaps We Are Living Inside Several Different Times

The more I thought about that old watch, the stranger the idea of time itself started to feel.

The Earth is rotating. At the same time, it is travelling around the Sun. The Sun is moving through the galaxy. The galaxy itself is moving, and the universe is expanding.

In the middle of this enormous movement, we look at a small screen and say:

14:37.

Of course, we need clocks. Society could hardly function without measuring time. But somewhere along the way, measuring time became something else. We built a system of time and then slowly started living inside that system.

There is the time of nature.

There is the time of our bodies.

And then there is the time we invented.

An 8:30 meeting. A 10:00 presentation. A Friday deadline. A 17:45 flight. Delivery time. Response time. Screen time. Loading time. Milliseconds.

It feels as though we created a second layer of time inside physical time. Then the digital world created another layer inside that one.

And the problem is that these different clocks no longer move at the same speed.

Our bodies are still biological. They still need sleep, silence, boredom, movement, daylight, conversation and periods of doing absolutely nothing.

But the systems around us are accelerating.

Maybe a large part of modern anxiety comes from this simple conflict: our internal time and the time of the world around us are no longer synchronised.

The Future May Not Be Frightening Because of Technology

When we imagine the future, we usually think about artificial intelligence, robots, faster transportation, virtual worlds, space travel and technologies that don’t even have names yet.

But there is another question I find more interesting.

How much faster can life actually become?

We will travel faster. Information will arrive faster. We will create things faster. Decisions will be made faster. Artificial intelligence may do in seconds what once required days of human work.

But will all of this finally give us more time?

I’m not sure.

History suggests something different.

Whenever technology gives us an extra hour, we rarely keep that hour empty. We immediately find something else to put inside it. We invented machines to save time and then filled the saved time with more work. We created instant communication and then created the expectation of instant replies. We created faster transportation and started travelling farther. We created tools that allow us to produce more, and then increased the amount we expect ourselves to produce.

This may be one of the strangest paradoxes of progress.

We keep saving time, but somehow we never seem to have any.

When I look backwards, time feels wider.

When I look forward, it seems narrower.

And perhaps that is what worries me most.

Our Private Clock

This brings me back to the watch at the Istanbul antique market.

There was something beautifully limited about it.

It did not know the news. It did not receive notifications. It did not measure my productivity or tell me how many steps I had taken. It didn’t know where I was or where I was supposed to be next.

It had one job. To keep time.

And even that depended, in some way, on the person wearing it.

Move, and the mechanism keeps winding. Take it off, leave it alone, and eventually it stops.

Today, stopping almost feels uncomfortable. We have become used to the idea that everything should remain active all the time. Our devices stay connected, our accounts stay online, our messages remain open, our work follows us home.

Perhaps the answer is not to go backwards.

I don’t want to return to the 1980s. I don’t want to give up technology or pretend that slower automatically means better. The past was not necessarily better. It simply had a different relationship with time.

And maybe that distinction matters.

We cannot slow down the digital world. It will probably become faster. We cannot ask technology to wait for us.

But perhaps we can decide that our internal clock does not always have to follow the same speed.

Not every message requires an immediate answer. Not every empty moment needs content. Not every journey needs to be shortened. Not every experience needs to be photographed. Not every minute needs to be productive.

Maybe one of the most important skills in the future will not be time management at all.

Maybe it will be time protection.

Protecting a small part of our day from the speed outside. Protecting boredom. Protecting silence. Protecting conversations that have no purpose. Protecting walks that lead nowhere in particular. Protecting those moments when nothing measurable is happening.

Because we cannot control time itself.

But perhaps we can still decide which clock we want to live by.

The old watch at the Istanbul antique market obviously knew none of this. It was only a collection of gears, springs and tiny pieces of metal built decades ago. Still, I like the accidental philosophy hidden inside its mechanism.

You wear it, you move, and it keeps going.

You take it off, and for a while it continues without you.

Eventually, quietly, it stops.

Maybe there are moments when we should allow ourselves to do the same.

Not because we have run out of time.

But because not every moment of our life needs to be wound up.

İstanbul, 23.08.26

Gods, Guilt, and the Long Journey Back to Being Human

Can a person return home after twenty years and still call it a return? Or does the real journey begin only when the identity they once carried starts to fall apart?

Christopher Nolan’s The Odyssey may appear to be a story about Odysseus travelling from Troy back to Ithaca. Yet distance is almost the least important part of that journey. Beneath the ships, storms, gods and monsters lies a much more intimate struggle: the confrontation between intelligence and pride, freedom and consequence, memory and guilt.

Visually, the film is overwhelming in the best sense. The scale does not merely make the ancient world look spectacular; it gives that world physical weight. The sea feels vast and threatening, the rocks feel hard, the wind feels punishing, and war seems to remain on the body long after the battle has ended.

The landscapes are not decorative backgrounds. They become part of Odysseus’s inner world. Empty shores, rough waters and barren land reflect the emotional isolation of a man who can navigate armies and kingdoms, yet repeatedly loses his way within himself.

This physical realism brings mythology down from the clouds. Even when gods, giants and sorcerers enter the story, the film never completely abandons the human condition. The supernatural becomes a language through which ordinary weaknesses are enlarged and made visible.

Matt Damon’s Odysseus works precisely because he is not presented as a flawless hero. He is intelligent, brave and protective, but also proud, calculating and capable of astonishingly foolish decisions. At times he seems to understand everyone around him except himself.

His greatest gift is his intelligence. It is also the source of many of his disasters.

The idea of the Trojan Horse brings him victory, but victory teaches him to trust his own mind too completely. Throughout the journey, his intelligence saves him again and again. Yet whenever that intelligence merges with pride, it creates a new catastrophe.

Odysseus can deceive his enemies, escape monsters and negotiate with gods, but he cannot easily recognise the moment when confidence becomes arrogance. His tragedy is not that he lacks intelligence. It is that he begins to believe intelligence can free him from consequence.

Perhaps his real punishment is not the anger of the gods, but being forced to live inside the results of his own cleverness.

The film itself takes time to let us enter this inner struggle. Its visual world captures us immediately, while its emotional centre reveals itself more slowly. The narrative occasionally feels fragmented. Some transitions remain unclear, and the mythological structure can seem deliberately tangled.

This may frustrate viewers, particularly those unfamiliar with the original stories. Yet mythology has never been a clean, fixed system. Myths were retold for centuries, changing with each voice, society and generation. The same hero could be wise in one version, cruel in another; a victim in one story and the cause of suffering in the next.

Mythology survives not because it offers final answers, but because every age finds a different question inside it.

Nolan seems less interested in organising this mythical inheritance into a perfectly straight line than in preserving some of its uncertainty. The film occasionally loses its way because Odysseus loses his way, not only across the sea but also within his own mind.

His return, which stretches across almost twenty years when the Trojan War is included, can therefore be understood as a long process of ripening, breaking down and being stripped of illusion.

His victories, titles, companions and heroic identity are gradually taken from him. He begins as a man who believes he can shape the world through intelligence and force. He slowly becomes someone who must face the limits of both.

To return home, the old Odysseus first has to unravel.

But when a man returns after twenty years, is he still the person who originally left?

Homecoming is a recurring idea in Nolan’s cinema, but home is rarely just a physical place. It may represent family, identity, memory or a reality that has become almost impossible to reach. In The Odyssey, Ithaca is not simply an island. It is the life Odysseus left behind and the version of himself he still hopes might exist there.

The gods turn time itself into a punishment. Odysseus does not simply suffer storms and losses. He is forced to remain with his choices for years. His greatest prison is not an island or the open sea, but the inability to escape his own memory.

Athena’s presence gives this inner journey one of its most interesting layers. She can be seen as more than a goddess who offers protection and strategic guidance. At times, she seems to embody Odysseus’s intelligence, conscience and unresolved guilt.

She guides him, but she does not comfort him. She stays close, yet never allows him to forget.

Athena is both a compass and a wound.

That dual role matters. Conscience does not merely accuse us. When we are willing to listen, it may also show us a way forward. But before doing so, it usually destroys the convenient story we have created about ourselves.

Odysseus thinks of himself as a king, a strategist and a war hero. Athena repeatedly brings him closer to the human being beneath those titles. She does not simply help him find Ithaca. She forces him to ask what kind of man deserves to return there.

The episode in which Circe turns men into pigs carries a similar symbolic force. It is easy to see it only as a strange and memorable act of magic. Yet the transformation can also be read as the exposure of something already present within the men.

Their appetite is not limited to food. It includes pleasure, possession, power, consumption and the desire to take without restraint.

Perhaps Circe does not turn humans into animals. Perhaps she simply removes the appearance of civilisation and reveals the appetite underneath.

The giants, monsters, sirens and gods can be understood in the same way. They are not only external obstacles. They are enlarged versions of human impulses.

The Cyclops represents strength separated from reason and morality. The Sirens embody the desire we cannot resist even when we understand its danger. The sea represents the world we cannot control, as well as the uncertainty within our own minds.

Even the gods are not morally perfect. They envy, punish, manipulate and take sides. They are not necessarily better than humans, only more powerful.

This may be one reason Greek mythology remains so alive. Its gods are not flawless models placed above humanity. They are human desires, fears and weaknesses expanded to a cosmic scale.

Modern people may no longer explain every storm through Poseidon, but we still live beneath forces greater than ourselves. Governments, wars, economic systems, technology, social expectations and algorithms can all behave like modern gods. They shape our choices, reward obedience, punish mistakes and often remain beyond the control of any one person.

The Sirens no longer sing from distant rocks. Their voices come through our screens.

Circe’s spell may now appear as endless consumption and the promise of instant pleasure. The Cyclops may be any form of power capable of seeing nothing beyond itself. Athena may survive as the quiet inner voice that asks us to stop, think and recognise what we are becoming.

The tools change. Human weakness does not change nearly as much.

The punishments of mythology can also be read through this modern lens. Divine punishment does not have to mean a supernatural force striking someone from the sky. It can represent the moment when a person finally meets the consequences of their own actions.

In the modern world, we may no longer call it a curse. We call it consequence.

Some of Odysseus’s suffering comes from forces beyond his control. Much of it, however, grows from his pride, his decisions and his belief that he can always outthink the next danger. That makes him more than an innocent hero persecuted by angry gods. He is also a man carrying the cost of what he has done.

This is where the film becomes more than an ancient adventure. Odysseus feels recognisable because he continually justifies himself, blames forces outside him and still longs to return to the life he endangered through his own choices.

In that sense, The Odyssey is not truly about the ancient world. It is about us.

The digital age has given us new identities, new speeds and new ways to escape ourselves. Yet pride, betrayal, fear, loneliness, desire and the need to belong remain remarkably unchanged. Technology has transformed our surroundings, but it has not necessarily transformed the human being inside them.

Humanity keeps building new worlds, then carrying its oldest weaknesses into each one.

The film is not without problems. Some emotional transitions feel abrupt. Certain characters pass through the story without enough depth, and the visual scale occasionally overshadows the intimacy of Odysseus’s transformation. Entering the emotional heart of the film takes patience.

Yet its complexity also gives it a quality that invites another viewing. The first time, we may follow the journey and admire the images. The second time, we may notice the symbols, the guilt and the hidden relationships between Odysseus and the gods. Later, we may begin to recognise parts of ourselves.

Some films complete their story and release the audience. Others end by leaving the audience trapped inside a question.

By the time Odysseus approaches home, the real uncertainty is no longer whether he will reach Ithaca. It is whether the man who returns can still belong to the life he remembers.

And perhaps that is the question hidden beneath every homecoming:

Are we trying to find the place we once left, or the person we were before we lost our way?

Bu hafta sonu The Odyssey filmini izleyeceğim. Ama salondan sadece iyi çekilmiş sahneler, etkileyici savaşlar ya da görsel şölen görerek çıkmak istemiyorum. Asıl görmek istediğim şey, iki bin yedi yüz yıl önce yazılmış bir destanın bugün bana hâlâ ne söyleyebildiği.

Çünkü yaşadığımız çağ tuhaf bir çağ. Bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay ama anlam üretmek hiç olmadığı kadar zor. Yapay zekâ, sosyal medya, sonsuz içerik akışı ve sürekli uyarılan zihnimiz… Her şey bizi dışarıya doğru çekiyor. Sürekli daha fazlasını tüketiyoruz ama belki de kendimizi daha az dinliyoruz.

İşte bu yüzden antik destanların bugün yeniden önem kazandığını düşünüyorum. Onlar sadece geçmişte yaşanmış kahramanlık hikâyeleri değil. İnsan ruhunun değişmeyen tarafını anlatıyorlar. Teknoloji değişiyor, şehirler değişiyor, savaşların şekli değişiyor ama korkularımız, tutkularımız, kibirlerimiz, yalnızlığımız ve eve dönme arzumuz değişmiyor.

İnsanlık, binlerce yıl önce tanrılar ve canavarlar üzerinden anlattığı hikâyelerle aslında kendini anlatıyordu. Bugün canavarların adı değişti; hız, tüketim, dikkat dağınıklığı ve anlam kaybı oldu. The Odyssey, bu yüzden sadece geçmişin destanı değil, modern insanın kendi içine dönüş yolculuğunun da hikâyesi.

Odysseus’un yolculuğunu sadece bir deniz yolculuğu olarak görmek büyük bir eksiklik olur. Bence onun asıl yolculuğu insanın kendi içine yaptığı yolculuk. Eve ulaşmak bazen bir coğrafyaya varmak değil, kaybettiğin kendini yeniden bulabilmektir.

Belki Sirenler bugün telefon ekranlarımızdır. Belki Poseidon kontrol edemediğimiz hayatın kendisidir. Belki Kiklop, yalnızca tek gözle bakıp farklı bakış açılarını reddeden zihnimizdir. Mitoloji tam da bu yüzden ölümsüzdür. Her çağ kendi canavarlarını ve kendi tanrılarını yeniden üretir.

Nolan’ın filmi mitolojiye birebir sadık kalır mı, kalmaz mı, bunu izledikten sonra değerlendireceğim. Ama benim için daha önemli olan başka bir şey var. Bir sanat eseri bana yeni bir bakış açısı kazandırabiliyor mu? Günlük hayatın gürültüsünden birkaç saatliğine de olsa uzaklaştırıp kendimle baş başa bırakabiliyor mu?

Belki de bu yüzden hâlâ Homeros’u okuyor, Truva’yı konuşuyor, Odysseus’un eve dönüşünü merak ediyoruz. Çünkü aslında hepimiz kendi Odysseia’mızı yaşıyoruz. Hepimiz bir yere yetişmeye çalışırken, farkında olmadan kendimizi arıyoruz.

Belki de gerçek yolculuk hiçbir zaman denizlerde değildi. Gerçek yolculuk, insanın kendi içine doğru çıktığı ve hayatı boyunca tamamlamaya çalıştığı o uzun dönüş yolculuğuydu…

Bence bunun nedeni kasetler, walkman’ler, eski arabalar ya da mahalle maçları değil. İnsanlar aslında o dönemin ruhunu özlüyor. Çünkü biz birbirimizi ekrandan değil, hayattan tanıdık. Bir insanın kim olduğunu anlamak için profilini incelemez, onunla zaman geçirirdik. Sevdiği müziği odasına girdiğimizde görürdük, nasıl biri olduğunu aynı yolda yürürken anlardık. Dostluk da, aşk da, güven de algoritmaların değil, zamanın içinden çıkardı.

O yıllarda her şey daha yavaştı ama daha gerçekti. Beklemek hayatın bir parçasıydı. Bir telefonun çalmasını beklerdik, mektup beklerdik, sevdiğimiz insanı sokakta görebilmeyi beklerdik. Beklediğimiz için de değerini bilirdik. Şimdi ise saniyeler içinde herkese ulaşabiliyoruz ama nedense kimseye gerçekten dokunamıyoruz.

Teknoloji hayatımızı kolaylaştırdı, buna hiç itirazım yok. Ama bir şeyi de sessizce elimizden aldı. Dikkatimizi… Sabrımızı… Derinliğimizi… Bugün bir günde dedelerimizin belki bir yılda gördüğünden daha fazla bilgi görüyoruz. Yüzlerce video izliyor, onlarca haber okuyor, binlerce fotoğrafın arasından geçiyoruz. O kadar çok veri akıyor ki üzerimizden, sonunda hiçbirinin anlamı kalmıyor. Çünkü insan zihni bilgiyle değil, anlamla besleniyor. Anlam ise hızın içinde değil, zamanın içinde oluşuyor.

Eskiden otobüste insanlar camdan dışarı bakardı. Şimdi herkes ekranına bakıyor. Restoranlarda sohbet masanın ortasındaydı, şimdi telefonlar. Tatiller yaşanmak içindi, bugün paylaşılmak için yaşanıyor. Aynı masada oturan insanlar, kilometrelerce uzaktaki insanlarla konuşuyor ama yanındakine söyleyecek iki cümle bulamıyor. Belki de modern dünyanın en büyük çelişkisi bu.

Bizim kuşak hayatı dijital olarak kaydetmedi, gerçekten yaşadı. Düşmeyi de yaşadı, sıkılmayı da, beklemeyi de, reddedilmeyi de. Belki tam da bu yüzden küçük mutluluklardan büyük sevinçler çıkarabiliyorduk. Çünkü her şeye ulaşamıyorduk. Her şeye ulaşamayınca da sahip olduklarımızın kıymetini biliyorduk.

Bugün elimizin altında dünyanın bütün bilgisi var ama bazen kendi iç sesimizi duyamıyoruz. Yüzlerce kişiyle bağlantımız var ama yalnızlık hiç olmadığı kadar büyüyor. Her şey hızlandı ama insanın kalbi aynı hızda atmadı. Belki de yorulmamızın sebebi bu. Teknoloji ilerledi ama insanın ruhu hâlâ yavaş yaşamayı seviyor.

İşte insanlar 80'leri bu yüzden özlüyor. Eski olduğu için değil. Genç oldukları için de değil. Hayatın daha gerçek, ilişkilerin daha samimi, zamanın daha bereketli olduğu bir dönemi hatırladıkları için. Çünkü bazı yıllar takvimde kalmaz; insanın karakterine, hafızasına ve kalbine yerleşir. Ve üzerinden kırk yıl geçse bile, insan bazen en çok o günleri özler..

I am currently working on a medical simulation software used by doctors and nurses. The scenarios are not abstract workflows. They are time-critical newborn resuscitation simulations. Seconds matter. Attention matters. Clarity matters.

In this environment, the interface cannot demand attention. It must support it.

The trainer and trainees need to focus on decision-making, not on navigating menus. The system should feel almost invisible. Which naturally brings me to interaction cost.

We talk about interaction cost as if it is simple. Fewer clicks. Fewer screens. Less friction. But is that really the whole story?

Interaction cost is not just mechanical effort. It is cognitive effort. How much does the user have to think? How many decisions must they make? Do they need to remember something from a previous screen?
Do they hesitate? Do they second-guess?

And here is the uncomfortable question:
If we remove all friction, do we also remove necessary reflection?

Artificial intelligence can analyze flows brilliantly. It can count steps, highlight redundancies, detect repeated actions, even simulate alternative paths. It can tell me where the user might struggle. It can propose a “cleaner” version. A faster one. A smoother one.

But smoother for whom?
Faster in what context?
Cleaner according to which definition of efficiency?

In a medical training simulation, sometimes an extra confirmation step is intentional. It forces a pause. It reinforces awareness. It reduces risk. From a pure interaction-cost perspective, that extra click is waste. From a safety perspective, it may be essential.

So when AI suggests removing friction, is it optimizing usability… or unintentionally reducing safety?

Another question troubles me.

AI optimizes based on patterns. But stress is not a pattern. Fatigue is not a pattern. Responsibility is not a pattern. A doctor under pressure does not behave like an average dataset. Interaction cost under stress behaves differently than interaction cost in a calm office environment.

Can AI truly model that difference?

At the same time, ignoring AI would be short-sighted. It can reveal blind spots. It can expose unnecessary complexity that we have normalized. It can quantify what we only intuitively sense. It can challenge our design decisions in productive ways.

Perhaps the real issue is not whether AI can reduce interaction cost. It clearly can.

The real issue is this:

Are we measuring the right cost?

Is interaction cost only about efficiency?
Or is it also about risk?
About cognitive readiness?
About confidence?

If reducing interaction cost increases decision errors, have we truly improved the experience?

Maybe the future of UX in critical systems is not about eliminating friction entirely. Maybe it is about designing intentional friction. Friction that protects. Friction that clarifies. Friction that slows down only when slowing down matters.

And maybe AI’s role is not to remove every obstacle, but to help us distinguish between harmful friction and protective friction.

The more I work on this project, the more I realize that interaction cost is not just a usability metric. It is a design responsibility.

The question is no longer:
Can AI optimize interaction cost?

The real question is:
Can we use AI without losing the human judgment that defines what truly matters?

Düşe Kalka Yapay Zeka

Bugünlerde yapay zekâ üzerine konuşmayan neredeyse yok. Herkesin dilinde aynı cümle: “Bir yapay zekâ ajanı kur, süreçleri otomatize et, hız kazan.”
Ama çoğu zaman bu cümle, bir kaykaycının kulağına gelen “Hadi bir kickflip yap!” çağrısından farksız. Heyecanlı, iddialı ama çoğu kez hazırlıksız.

AI ajanlarıyla çalışmak da tıpkı kaykay öğrenmek gibi: yüzlerce deneme, onlarca düşüş, çok sayıda küçük düzeltme… Yani mesele sadece denemek değil, doğru ortamda, doğru araçlarla, doğru stratejiyle denemek. Aksi halde yere çakılmak kaçınılmaz.

“Fail Forward” Yanılsaması

Uzun süredir teknoloji dünyasında “hata yapa yapa öğrenmek” romantize ediliyor. Evet, denemek öğrenmenin bir parçası. Ama yapay zekâda düzensiz ve amaçsız hatalar sadece zaman, kaynak ve motivasyon kaybettiriyor.
Asıl mesele, neyi otomatikleştirmeye değer, neyi elle tutmak daha doğru sorusuna yanıt bulabilmek. Yanlış yerde kullanılan bir AI ajanı, sadece sürece gereksiz karmaşıklık ekliyor.

Dengeli Olmak Şart

Yapay zekâ büyük vaatlerle geliyor: Maliyetleri düşürmek, işleri hızlandırmak, müşteri deneyimini iyileştirmek… Ama aynı zamanda kendi içinde dengesizlikler de taşıyor. Büyük dil modelleri çoğu zaman bilgiyi “uydurabiliyor.” Yani güvenilirlik, doğrulanmış bilgi tabanı olmadan ciddi bir sorun.

Genç tasarımcılar, yazılımcılar, girişimciler için mesaj net: Bu araçlara körü körüne kapılmayın. Onları vizyonunuzun, ekibinizin ve değerlerinizin hizmetine sokun. Ve şunu unutmayın: yapay zekâ, tek başına mucizevi bir çalışan değil. Doğru bilgiyle, doğru ekosistemle beslendiğinde faydalı bir iş ortağına dönüşüyor.

Kook Olmamak

Kaykay kültüründe “kook” diye bir kavram vardır: Kaykayı elinde taşır, poz verir ama aslında binmeyi bilmez. Bugün birçok kurum, AI konusunda tam da böyle görünüyor. Süslenmiş sunumlar, parlak demo’lar… Ama işin özünde sistemler birbirine entegre değil, ajanın hataları göz ardı ediliyor.

Eğer gerçekten fark yaratmak istiyorsak, süs yapmak yerine altyapıya, öğrenmeye, deneme-yanılmaya yatırım yapmalıyız. Yoksa Gartner’ın dediği gibi, birkaç yıl içinde onca para ve zaman heba olacak.

Kaykayın Üzerine Çıkmak!..

Yapay zekâ ile çalışmak, dengesini bulana kadar sendeletir. Ama vazgeçmezsen bir noktada gerçekten o kickflip’i yaparsın. O an sadece kendi becerini değil, yeni bir kültürü de inşa etmiş olursun.

Önümüzdeki yıllar, yapay zekâyı süs gibi kullananlarla gerçekten dengeyi kurup üretenler arasında keskin bir ayrım yaratacak.
Bizim görevimiz belli: Hem heyecanı yaşamak hem de şüpheyi kaybetmeden, ayağımızı sağlam yere basarak ilerlemek.

The story of Prometheus may have been told thousands of years ago, but in many ways, it hasn’t ended.

The Titan who stole fire from the gods and gave it to humanity is more than a myth, he’s a symbol.

A symbol of courage, rebellion, sacrifice, and the relentless pursuit of knowledge.

Today, that fire is everywhere.

In our phones, our machines, our satellites, our labs, our algorithms.

We’ve lit up the darkness with data, with code, with invention.

Just like Prometheus did.

But there’s one question that still lingers:

Are we truly enlightened, or just more exposed?

As a species, we move faster, consume more, and know more than ever before.

But how often do we truly feel?

When was the last time we listened – not to a notification, but to ourselves? To each other?

To silence?

Prometheus was punished – chained to a rock, his liver eaten daily by an eagle.

Today, our chains are subtler.

Endless scrolling. Metrics over meaning. The pressure to be perfect.

Maybe we, too, lose a piece of ourselves each day, only it’s not our liver, but our spirit.

And what about Herakles?

Who will break our chains?

Not a demigod with a club.

But maybe the people who choose to slow down.

Who seek meaning instead of validation.

Who reconnect – with nature, with creativity, with one another.

Prometheus’ fire still burns.

But what we do with that fire – that’s what defines us.

We stole the flame…!

Now the question is: what are we going to build with it?