Öncelikle bu kavramları neden birlikte ele aldım bilmiyorum. Birbirlerine benziyorlar sanki. Hepsi de kontrol duygumuzu elimizden alıyor biraz, rahatsız ediciler ve genelde yüzleşmekte zorlanıyoruz onlarla. Ama bu sefer kaçmadan anlamak istiyorum.

Öncelikle belirsizlik ile başlayalım. En temelde, durumların sonucunun önceden bilinememesi olarak tanımlanır. Bu kavramı daha farklı disiplinlerle de açabiliriz.

Matematikte 1 ve 0 arasındaki tüm olasılıklar kümesiyken, felsefede insanın kendi iradesiyle geleceğini inşa edebildiği özgürlük alanı olabiliyor. Fizikte doğanın kendisinde esneklik ve olasılık olduğunu söylerken, psikolojide ise zihnin tahmin yürütemediğinde yarattığı çıkmaz olabiliyor.

Ben bu yazımda biraz daha psikolojik tarafıyla ilgilenmek istiyorum. Belirsizlik biraz rahatsız edici değil mi? Doğamız gereği bilmek ve kontrol edebilmek istiyoruz. Bu sırada belirsizlik, en aykırı hâliyle karşımızda beliriyor. İyi ve rahat hissetmeyelim diye elinden geleni yapıyor. Çoğu şey böyle değil midir zaten? Başından iyi ve rahat hissetmeye programlanmamışız ki mutlu olabilelim.

Ve belirsizliğin ardından kaygı başlıyor. Sonsuz seçenek var, hepsi olabilir. Özellikle de en kötüsü olabilir. Böyle düşünmeye meylederiz doğamız gereği. Böyle evrimleşik ve öncelikle bunu kabul etmemiz gerekiyor sanırım. Ama tüm bu zihinsel süreci de optimize edebiliriz.

Bu kısıma biraz daha analitik bakmak gerekiyor diye düşünüyorum. Öncelikle belirsizliğin aksi durumunu ele alsak?

Her şey belirli olsun mesela. Bize tek tek anlatsınlar hangi tarihte ne olacağını. Böyle bir hayat nasıl olurdu? Sanırım istemezdim. Tuhaf olurdu. Anlamı kalmazdı ki? Sahiden. Çok anlamsız olurdu bu. O hâlde belirsizlikle nasıl devam edeceğiz?

Belirsizlik varkenki durumları ele alsak? Belirsizlik sonucunda üç durum olabilir. Ya en iyi ihtimal olur. Ya en kötü ihtimal, ya da en olması muhtemel ortalama olan ihtimal. İstatistiki olarak da yüksek ihtimalle olması en muhtemel olan olur.

Zihnimiz en kötüye odaklanır demiştik. En kötü ihtimale karşı bir b planı gibi bir aksiyon alabilirsek buradaki kaygıyı da azaltabiliriz. Ve şu da var ki gelecek şu an yaptıklarımızdan oluşuyor. Bu iki kavramı ayırmamalıyız bence. Bazı dillerde gelecek ve şimdiki zaman kavramları ayrılmamıştır bile. Gelecek, şimdiki zamandan uzakta değildir ki. Şu an gelecektir zaten. Şu an hareket eder ve eylemlerimi sürdürürsem kaygım da azalabilir. Bazı olasılıklar daha olasıdır. Ve ben bununla oynayabilirim, değiştirebilirim. O hâlde bununla ilgilenmeliyim.

Ve ben duygu durumumu da değiştirmiştim bu konuda. Korku yerini merak duygusuna bırakmıştı. Gezmeyi seven biriyim ben. Şehir şehir gezerim, zamanımın çoğu da yollarda geçer. Ve şunu fark etmiştim. Gideceğim yerler de belirsizdi, belirsizliğe gidiyordum. Ama korkmuyordum sanki. Merak ediyordum.

Tüm hayat böyle değil miydi?

Biliyorum, analitik bakalım demiştim ama bu tür konularda da duygu katmadan olmuyor da pek olmuyor sanki.

Neyse, şimdi diğer konuya bağlayacağım.

Bu belirsizlik meselesinin en sert tarafı ölüm olmalı bence. Bir gün herkes şey yolundayken ertesi gün o düzenin bir anda çökmesi nasıl anlaşılabilir? Bir kere bu konuya nasıl yaklaşılır bilmiyorum. Yaklaşılmalı mı onu da bilmiyorum. Evet, gidenler için de üzülebiliriz ama ben burada biraz daha kalanlara odaklanmak istiyorum. Çünkü ölüm veya sonrasını bilemiyoruz. Onlar da bize anlatamayacaklar muhtemelen. Ama kalanlar için her şey gerçek işte.

Öncelikle ben çok yakınımı kaybetmedim. Bu duyguyu tam olarak anlayamıyorum. Anlasam da anlatamazdım. Anlatsam da anlamadınız muhtemelen. Çok benzersiz olmalı. Bizim sanırım ağladığımız şey sadece o insanın var olmaması değil, o insanla beraber geleceğimizin, anılarımızın ve rutinlerimizin de ölmesidir aslında. Artık yanlız ve eksik kalmışızdır çünkü. Kendi hâlimize ağlarız.

Hayatımızaki her insan içimizdeki bir boşluğu doldururdu belki de. Belki de biz onları özellikle seçerdik. İşte bu insan yanımda olduğu sürece eksik hissetmeyeceğim derdik. Ve o gittiğinde, yine eksiktik kalacaktık.

Son zamanlarda çok karşılaştığım bir fikir üzerinde durmak istiyorum; boşluk felsefesi üzeine. Biliyoruz ki her şey boşluktan oluşur. İki insan ne kadar yakın olursa olsun, aralarında kapatılamaz bir boşluk vardır. Birbirlerinin içindeki boşluğu veya eksikliği yok edemezler, sadece yan yana durabilirler.

Eğer insan bir diğerini içindeki boşluğu kapayacak tıpa olarak görürse ona bağımlı hâle gelmesi olağandır. O giderse benliği de gidecektir, yıkılacaktır. İlişkiler esasında kendi içindeki boşlukla barışmış insanların yan yana yürüyebilmesi işidir. Her insan bir gün gidebilir, hayat kırılgan, yine de ben onunla tüm bu anı korkusuzca paylaşmayı seçiyorum diyebilmektir.

Ve aşk..

Bunu sadece insan ilişkileri olarak düşünmeyin. Her şeye aşk duyabiliriz. Gerçektir çünkü. Ölüm kadar, belirsizlik kadar.

Tüm bu karmaşanın arasında sığınacak bir yer, bir anlam bulabilmektir.

Mutlu olmamıza ters bir hayata cesur bir başkaldırıdır belki de. Anlayabilmek, inanabilmek, yeniden tutunabilmektir.

En önemlisi de güzel şeydir aslında.

Normalde yazılarımı daha resmi bir dilde yazıyordum, bunu artık değiştireceğim sanırım. Performans kaygım esnedi. Mükemmel veya ona yakınsayan şeyleri artık istemiyorum. Eksiğim işte. Ne güzel. Devam etmeme bir sebep olur.

Ve şunu söylemeliyim ki bu yüzeysel bir monolog olacak, bu konu üzerine bir çalışmam yok. Sadece duygularım var, üretmek istedim.

Ara sıra çoğumuzu varoluşsal sancılar yokluyordur. Son zamanlarda duygularım beni yine buraya sürükledi. Sahi tüm bu tantananın anlamı ne? Neyi neden, niçin yapıyoruz? Bu soruyu her sorduğumda katmanlar giderek daha da belirsizleşiyor. Öncelikle bir anlam var mı veya olmak zorunda mı diyebilirsiniz. Bilmiyorum. Bulamadım. Ama şunun farkındayım. İnsanız, doğamız gereği bir anlam ihtiyacı hissediyoruz. Bunu değiştiremiyorum ve bunun altında eziliyorum.

Belki mikro ölçekteki eylemlerimi anlamlandırmam gerekmiyor. Fakat büyüyoruz, sorumluluklarımız artıyor, daha büyük kararlar veriyoruz. Yaşam biraz daha karmaşıklaşıyor. En çok da bu zaman başlıyor benim için bu sancılar. Neyi niçin yaptığımı anlamlandıramazsam kolumu kaldıramaz halde buluyorum kendimi. Buna tembellik diyebilirsiniz. Bence de öyle. Biraz da bunu düzeltebilme umuduyla yazıyorum.

Tüm bu yapıp ettiklerimizin en uç katmandaki anlamı ne? Kendimce anlamlar mı yüklemeliyim? Yoksa mutlak bir doğru var mı?

Mutlak bir doğruya ulaşmak, rasyonel bir arayıştan ziyade inançla mümkün olmalı. İnanmak da güzel şey olmalı. Bunu şuan yapamıyorum. Belki ileride fikrim değişir. Ama sanırım şu an inanmak değil anlamak beni tatmin ediyor.

O zaman diğer yol ise tüm bu durumu kabullenip kendi anlamını inşa etmek ve ilerlemek oluyor. Bu çok zor olmalı. Sonsuz bir seçeneğe ve korkunç bir özgürlüğe sahip oluyorsun. Tüm kararlarının ağırlığı da sorumluluğu da senin omuzlarında. Mutlak bir doğru yok. Tamamen atış serbest.

Zor, insan kendi anlamını kolay yaratamıyor ki. Kendini pek de sevmiyorsa özelikle. Belki, yeterli düzeyde başkalarını da:/ Bunlar doğru orantılı mı? İnsan tutunacak bir dal arıyor. Bazıları bunu inançla yapıyor. Bazıları ise buna gerek duymuyor, kendi anlamlarını bulup (bir hakikat, bir dava, bir fikir) onlara tutunup ilerleyebiliyorlar, bunu görebiliyorum. İki şey de aynı amaca hizmet ediyor, iyi.

Peki ben neredeyim? Karmaşık. Bunu seviyorum, yaşıyor hissettiriyor. Kendini bilmek meselesiyle uğraştım uzun süre. Az çok tanış oldum ama bir değişken var. Değişiyorum. Sanırım işe bunu kabullenerek başlamak iyi olacak.

Şunu fark ediyorum. Ben ben diyerek bir yere varamıyorum. Beni aşan bir şeye tutunmalıyım beni ancak o tatmin eder gibi hissediyorum. Çünkü kendimi o kadar sevmiyorum ki kendim için bir şeyler yapmaya devamlı gücüm olsun. Fakat burada da bir çelişkiye düşmez miyim? Tüm bu yazıyı yazmam, tatmin aramam bile temelde kendi çıkarıma hizmet eder. Bunu henüz bulamadım.

Kendimi kandırmak istemiyorum. Güçlü nedenlerim olsa iyi olur. Bunlar önemli sorular benim için. Birkaç soru daha var kritik olduğunu düşündüğüm; ben kimim, neyi bilebilirim/bilemem, nasıl biri olmalıyım, enerjimi nereye harcamalıyım ve neye tutunabilirim? Neyse. Umarım yolumu bulabilirim. Buraya kadar okuduysanız teşekkür ederim. Üretmek zevk veriyor. Kapanış yazısı da bulamadım. İyi günler. Teşekkür ederim.

Sanırım buna cevabım ‘hiçbirine’ olurdu.

Öyle görünüyor ki zihnimiz, bedenimiz ve yaşadığımız çevre tek bir etiketle açıklanamayacak kadar çok katmanlı çalışıyor.

Peki diğer disiplinlere de kapı aralamalı mıyız?

Misal ilk dönemlerden beri duyduğumuz, "Kendini bil" sözünü ele alalım. Bu söz neden bu kadar önemlidir? Ve bizler kendimizi nasıl daha iyi biliriz?

Örneğin biyoloji bizim donanımımızdır; nasıl çalıştığımızı, sınırlarımızı ve fiziksel kapasitemizi ancak ona bakarak anlayabiliriz. Psikoloji ise bu donanım üzerinde çalışan yazılımımızdır; düşüncelerimizi, algılarımızı, zihinsel süreçlerimizi yönetir. Üstelik bu tek yönlü bir ilişki değildir. Zihinsel farkındalığımız ve psikolojimiz geliştikçe, donanımımızı stres tepkilerimizi ve bedensel dengemizi de değiştirebiliyoruz. Bu yazılım ve donanımın bir araya gelip diğer insanlarla kurduğumuz bağları, toplumsal dinamikleri ise sosyoloji ile okuyoruz.

Kendimizi kavradıktan sonra sıra dış dünyayı ve doğayı anlamaya gelir. Burada sahneye matematik, fizik ve kimya gibi temel bilimler çıkar. Matematik zihnimize soyutlama ve mantıksal tutarlılık disiplini kazandırırken; fizik ve kimya evrenin kurallarını, enerjiyi, maddeyi ve doğanın kısıtlarını önümüze serer.

Tüm bu kavrayış oluştuktan sonra uygulama aşaması başlar. Mühendislik kısıtlı koşullar altında çalışan dayanıklı sistemler kurmayı, tıp donanımımızı koruyup iyileştirmeyi, hukuk ise kurduğumuz bu kolektif düzenin sınırlarını ve adaletini sağlamayı gibi görevleri üstlenir.

​Peki ya tüm bu sistemin anlamı? İşte tam burada edebiyat ve felsefe devreye girer. ​Edebiyat insan deneyimini ve duygusunu ve hikaye anlatıcılığımızı geliştiriken, felsefe ise en temelde neyi neden ne için yaptığımızı sorgulatır.

Sahiden bu zincirde birinden birini çıkarsak olur muydu?

​Ne yapacağız peki? Tüm bu disiplinleri hayatımıza katmak için her birinde uzmanlaşmak mı gerekiyor?
​Sanırım hayır. Asıl mesele her şeyin uzmanı olmak değil; kendi uzmanlığımızı diğer disiplinlerin düşünme modelleriyle besleyebilen T-tipi bir zihne sahip olabilmekte olabilir.

T harfinin dikey çizgisi, üzerinde yıllarımızı verdiğimiz, derinleştiğimiz ana uzmanlık sütunumuzdur. O alandaki teknik detaylara, yöntemlere ve problem çözme reflekslerine hâkim oluruz.

​Yatay çizgi ise diğer tüm alanların uzmanı olmak değil; onların en temel çalışma mantıklarını, can alıcı soruları ve ürettikleri düşünsel modelleri ödünç alabilme becerimizdir.

Ne diyordu Maslow? "Elinizdeki tek alet çekiçse, etrafınızdaki her şeyi bir çivi olarak görmeye başlarsınız."

Tek bir disipline sıkışıp kalmanın en büyük tehlikesi de bence budur. Sadece matematikle düşünen birinin hayatın duygusal dalgalanmalarıyla tıkanması muhtemeldir.

​Biyolojiden bedenin sınırlarını, psikolojiden zihnin işleyişini, temel bilimlerden doğanın yasalarını, mühendislikten çözüm üretmeyi, edebiyat ve felsefeden ise insanca bir anlam kurmayı ödünç aldığımızda; alet çantamız zenginleşir. Karşılaştığımız her problemi aynı araçla çözmek yerine, her kilit için doğru anahtarı seçebilmeye başlarız.

Belki de kendini bilmek ve dünyayı kavramak tek bir kutuya sığmakta değil, çantadaki aletleri ustalıkla harmanlayıp kullanabilmekte saklıdır.

Yeni başladım bu yolculuklarda yeni ve çeşitli deneyimler için heyecanlıyım!

En büyük tutkularımdan biri olan deneyimlemek, keşfetmek ve gözlemlemek üzere hareket halinde olmanın gücüne inanarak yola çıkıyorum.

Üniversitede okurken yaptığım günübirlik geziler, bu bölgeyi keşfetmeye ve yeni ilhamlar bulmama imkân sağladı. Çoğunlukla yalnız geziyorum. Bu bana çıktığım yolculukta yeni insanlarla tanışmanın, gözlem yapabilmenin, sakince düşünebilmenin ve özgürce hareket edebilmenin kapısını açıyor. Büyük şehirleri gezmek ise daha zorlayıcı olduğundan öğrenci toplulukları ile turlara katılabiliyorum. Ege’nin her ili benim için ayrı bir macera ve deneyimlerimi paylaşmaktan mutluluk duyuyorum!

Gezmek üzerine;

Gezmek için zaman, enerji ve maddi yönetimin iyi planlanması gerektiğine inanıyorum. Üniversite okurken üçünün bir arada bulunduğu zamanlar kısıtlı olabiliyor. Fırsat bulunduğunda ise kaçırılmaması gerektiğini düşünüyorum. Yaptığım her yolculuk benim için büyük bir heyecanla başlıyor. Sabahın erken saatlerinde yola koyuluyorum. Gideceğim yerleri araştırıyor ve planlamasını yapıyorum. Bir şehri gündüz vakitlerinde gezip görmeyi, gece ise şehrin eğlencesinin tadını çıkarmayı seviyorum. Zaman akıp geçtiğinde, gezinin verdiği mutluluk ve günün yorgunluğuyla bir an önce evime dönüp dinlenmek istiyorum. Kısıtlı bir vakte sahip olsam da Ege’ye uzanan bu yolculuğum hayatıma oldukça renk katıyor. Kendi çemberinden biraz daha uzaklaşıp yeni alanları deneyimlemek oldukça iyi hissettiriyor. Yeni yolculuklarda görüşmek dileği ile…👋🏻