<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Ali on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Ali on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@cessabity?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*flLjoTjB9SdJzYtGCgAoMA.jpeg</url>
            <title>Stories by Ali on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@cessabity?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 03:02:11 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@cessabity/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Tahmin ediyorum ki…]]></title>
            <link>https://medium.com/@cessabity/tahmin-ediyorum-ki-acc7c6b91e9c?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/acc7c6b91e9c</guid>
            <category><![CDATA[fiyatlama-modeli]]></category>
            <category><![CDATA[risk-assessment]]></category>
            <category><![CDATA[finans]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 21 Jun 2026 16:05:21 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-21T16:05:21.587Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“Bütün insanlığın talihsizliği tek bir şeyden kaynaklanır: odasında sessizce oturmayı bilmemek.”</blockquote><blockquote>Blaise Pascal bunu 1600&#39;lerin ortasında <em>Pensées</em>’e yazdı. O gün ne akıllı telefon vardı ne de borsa. Ama insan zihni aynıydı: hareketsiz duramıyordu, çünkü hareketsizlik belirsizliği görünür kılıyordu. Ve insan, gördüğü belirsizlikten korkar.</blockquote><blockquote>Bu korkudan kaçmak için tek yaptığı şey var: tahmin kurmak.</blockquote><p><strong><em>I. Sapmanın Muhasebesi</em></strong></p><p>İnsanlık tarihinin başlangıcından beri dış faktörlere bağlı bir yaşam döngüsü içindeydi. Fark etmediği ya da fark edip karşısında aciz kaldığı tehditlerle başa çıkabilmek için milyonlarca fikir, icat ve teori kurdu. Bu öngörüyü kurmak için elindeki tek malzeme, geçmişte yaşanmış olaylardan kalan çıktılardı.</p><p>Zaman çizelgelerinin, matematiğin ve pozitif bilimlerin ortaya çıkışı bunun bir sonucu olarak okunabilir. Nil Nehri’nin ne zaman taşacağını tahmin edemeyen bir toplum için bu, bir hasat sezonunun kaybı anlamına gelebilirdi. Mısırlıların gökyüzünü, yıldızları ve mevsimleri izleme çabası bu yüzden astronomi ve takvimin doğuşunu hızlandırdı. Ama ilginç olan şu: takvim bir kez kurulduktan sonra artık nehrin taşıp taşmaması değil, beklenen günde taşıp taşmaması önem kazanmıştı. İnsan belirsizliği yenince kendi tahmininin esiri olmuştu.</p><p>Dinde “kader” olarak adlandırılan çizgi de benzer bir mekanizma taşıyor olabilir: öngörülemeyen sonuçlara bir çerçeve vermek, belirsizliği anlamlandırma çabasının bir versiyonu. Bu benim kendi gözlemim. Ama şunu söylemek mümkün: inanç bir kez kurulduğunda artık olayın kendisi değil, “yazgıya uygun muydu” sorusu duygusal tepkiyi belirleyen şey haline geliyor.</p><p>Aynı örüntüyü insan ilişkilerinde de görebiliriz. Bir sonraki adımını tahmin edemediğimiz biriyle güven kurmak zorlaşır. Bir kişiyi yeterince “tanıdıktan” sonra ise bizi sevindiren ya da kıran şey artık kişinin yaptığı değil, o şeyin beklentimizden ne kadar saptığı oluyor.</p><p>Büyük dil modellerinin yaptığıyla da bu noktada bir analoji kurulabilir. İnsan zihniyle özdeş değil, ikisi farklı sistemler. Ama ortak bir nokta var: bu modeller de iyi çıktıyı mutlak doğruluğa göre değil, tahminlerinin gerçek veriden ne kadar saptığına göre optimize ediyor. İnsan zihni de, çok farklı bir mekanizmayla, belki dünyayı değil dünyadan sapmayı izliyordur.</p><p><strong><em>II. Piyasalar da Aynı Hesabı Tutar</em></strong></p><p>Finansal piyasalarda da aynı mekanizma işliyor; sadece daha sofistike bir dille ifade ediliyor. Bir şirketi değerlendirirken kullanılan onlarca farklı yöntem ve parametre olsa da bunların temelinde geleceğe dair bir varsayım kurmak yatıyor. Finansın en sofistike modelleri bile geleceği kesin olarak hesaplamaz; geleceğe ilişkin varsayımları sistematik hale getirmeye çalışır. Bir şirketin gelecekteki performansı, geçmiş sicili, aldığı ekipmanlar, kurduğu ekipler ve ilişkiler üzerinden okunur ve bir tahmin oluşturulur.</p><p>Bu tahmin de insanların günlük hayatlarında yaptığı gibi mutlak değil, göreceli olarak değerlendirilir. Yatırımcı bir şirketin ne kadar iyi olduğunu boşlukta ölçmez; bir referans noktasına göre ölçer. Bir havayolu şirketi halka arz edilecekse, performansı Pegasus, AJet veya THY gibi şirketlerin oluşturduğu sektör ortalamasıyla karşılaştırılır. Yatırımcı bu şirketleri birebir kıyaslamaz; karşılaştırılabilir şirketler üzerinden göreceli bir değerleme yapar. Bu fark önemli, çünkü insan zihninin yaptığı şey tam da bu: maaşını, başarısını, mutluluğunu da mutlak değil bir referans noktasına göre ölçer.</p><p>Borsadaki çeyrek raporları bu mekanizmanın en çıplak göründüğü yerdir. Şirket ortakları yıl sonunda elde edilen kârı değil, bu kârın beklentinin ne kadar üstünde ya da altında kaldığını fiyatlar. Mayıs 2026&#39;da Nvidia’nın açıkladığı çeyrek sonuçları bunun ders niteliğinde bir örneğidir: şirket gelir ve kâr tahminlerinin ikisini de net bir farkla geçti, gelirini bir önceki yıla göre yüzde seksen beş büyüttü. Buna rağmen hisse, rapor sonrası işlemlerde değer kaybetti. Çünkü hisse, rapor açıklanmadan önceki haftalarda zaten yüzde on üçün üzerinde yükselmiş ve beklentiyi fiyatın içine gömmüştü. Piyasanın sorduğu soru artık “şirket büyüdü mü?” değildi; “anlatıyı yeniden hızlandıracak kadar mı büyüdü?” sorusuydu. Beklenti bir kez fiyata gömülünce artık şirketin kendisi değil, şirketin o beklentiden ne kadar saptığı önem kazanıyor.</p><p>Bu beklenti yatırımcı için bir nevi söze dönüşüyor. Yönetim her çeyrek raporunda yatırımcıya bir tahmin satıyor; her yeni rapor da bu tahminin doğruluk testidir. Beklentilerin karşılanmaması güveni sarsar; güven sarsılınca değerleme çarpanları düşer, sermaye maliyeti yükselir, yeni fon bulmak zorlaşır, büyüme planları yavaşlar. Predict edebilme kabiliyetimizle edindiğimiz değerin ne kadar kırılgan olduğu, bu zincir işlemeye başladığında kendini net gösterir.</p><p><strong><em>III. En Cesur Tahmin: SpaceX</em></strong></p><p>Halka arz süreçleri bu mekanizmanın en yoğun haliyle çalıştığı yerdir. Bir yatırımcı halka arz olan bir şirketten hisse aldığında satın aldığı şey bugünkü nakit akışı değil, henüz gerçekleşmemiş bir gelecek ihtimalidir.</p><p>Bunun en güncel örneği 12 Haziran 2026&#39;da yaşandı. SpaceX tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirdi; hisse ilk işlem gününde yüzde on dokuz yükselerek 160,95 dolardan kapandı ve şirketin değeri 2 trilyon doların üzerine çıktı. Şirket, 2025 yılında yaklaşık 4,3 milyar dolar net zarar açıklamıştı. Morningstar şirketi 780 milyar dolar olarak değerlendirirken piyasa bu rakamın neredeyse üç katına yakın bir fiyat biçti. İkisi de aynı şirkete bakıyordu; ama farklı beklentiler kuruyordu. O gün şirketin roket fırlatma kapasitesi, Starlink abone sayısı ya da nakit akışı değişmemişti. Değişen, yatırımcının geleceğe dair beklentisinin fiyata ne hızla yansıdığıydı. Tahmin burada da, tıpkı çeyrek raporlarında olduğu gibi, gerçeğin yerini almıyor; gerçeğin önüne geçiyor.</p><p><strong><em>IV. Sapmayı Ölçmek Yetmez</em></strong></p><p>Bütün bu örnekler; Nil’in taşkınından kadere, bir ilişkideki güvenden bir dil modelinin tahmin mekanizmasına, bir şirketin değerlemesinden tarihin en büyük halka arzına. Hepsi aynı tek bir gerçeği farklı yüzeylerde gösteriyor: insan zihni mutlak değeri değerlendirmiyor, beklediği ile gerçekleşen arasındaki farkı değerlendiriyor. Tahmin kurmak belirsizlikten kaçmanın yolu, ama tahmin bir kez kurulduğunda artık dünyanın kendisi değil, dünyanın o tahminden ne kadar saptığı önemli hale geliyor. Piyasalar da, kalbimiz de, aynı muhasebeyi tutar.</p><p>Peki bu farkındalıkla ne yapacağız?</p><p>Stoa felsefesinin önemli isimlerinden Epiktetos, <em>Encheiridion</em>’a şu ayrımla başlar: bazı şeyler bizim elimizdedir, bazı şeyler değildir. Elimizde olan düşüncemiz, isteğimiz, tepkimiz; kısacası kendi eylemimiz olan her şeydir. Elimizde olmayan ise bedenimiz, malımız, itibarımız, başımıza gelenler. Bu ayrımın gücü, belirsizlikten bizi kurtarmasında değil; bizi gerçekte kontrol edebildiğimiz tek şeye, yani tepkimize geri döndürmesinde.</p><p>Bir hissenin devre kesiciyle düşüşünün durdurulması bizim elimizde değil. Komşu bir ülkede çıkan savaş, doğrudan tarafı olmadığımız bir çatışma bile, ticari ve finansal güvenimizi aşağı çekebilir. 2026&#39;nın ilk çeyreğinde Orta Doğu’daki savaşın başlamasıyla tüketici güven endeksinin bir ayda yüzde onun üzerinde gerilemesi, Merkez Bankası’nın aylardır sürdürdüğü faiz indirimlerine ara vermek zorunda kalması, bunun ne kadar dolaylı ama ne kadar gerçek olabileceğinin bir göstergesi. Bu gelişmeler bizim elimizde değil.</p><p>Elimizde olan, kriz anında verdiğimiz tepki. Bir devre kesici fiyatın düşüşünü durdurabilir, ama panik kararını durduramaz. Onu durduracak olan, sakinlikle doğru soruyu sorabilen bizizdir: bu sapma benim modelimdeki bir hata mı, yoksa dünyanın gerçekten değiştiğinin bir işareti mi? Howard Marks’ın risk üzerine söylediği şeyle Epiktetos’un kontrol üzerine söylediği şey aynı noktada birleşiyor: ikisi de bizden, göremediğimiz şeyi kontrol etmeyi değil, gördüğümüze nasıl tepki vereceğimizi sormamızı istiyor.</p><p>Tahmin etme kabiliyetimizle kurduğumuz her model; bir takvim, bir kader inancı, bir güven ilişkisi, bir şirket değerlemesi. Bunların hiçbiri bizi belirsizlikten korumaz. Sadece onu ölçülebilir kılar. Asıl güç, ölçtüğümüz sapmaya nasıl karşılık vereceğimizde gizlidir.</p><p><em>Kaynaklar ve notlar<br></em>Pascal, B. (<em>Pensées</em>, 139. fragman, yakl. 1660).</p><p>Epiktetos (<em>Encheiridion</em>, M.S. 2. yy).</p><p>Marks, H. (2006). <em>Risk</em> [Memo]. Oaktree Capital Management.</p><p>SpaceX IPO verileri: CNBC ve NPR, 12 Haziran 2026.</p><p>Nvidia Mayıs 2026 çeyrek sonuçları: Wall Street Journal ve CNBC, Mayıs 2026.</p><p>Orta Doğu savaşının Türkiye ekonomisine etkisi: Bloomberg HT Tüketici Güven Endeksi, Mart 2026; TCMB faiz kararı açıklamaları, Şubat-Mart 2026.</p><p>“İçeriğin zenginleştirilmesi ve güvenilirliğini arttırmak amacıyla Claude’dan faydalandığımı belirtmem gerekiyor”</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=acc7c6b91e9c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Paraya ve Sahibine Olan Güven İhtiyacımız]]></title>
            <link>https://medium.com/@cessabity/paraya-ve-sahibine-olan-g%C3%BCven-i%CC%87htiyac%C4%B1m%C4%B1z-8911ed339841?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8911ed339841</guid>
            <category><![CDATA[davranışsal-finans]]></category>
            <category><![CDATA[investment]]></category>
            <category><![CDATA[behavioral-economics]]></category>
            <category><![CDATA[behavioral-finance]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 20 Jun 2026 19:04:53 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-20T19:04:53.328Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>“Trust is a notoriously vulnerable good, easily wounded and not at all easily healed.”</em><br> — Annette Baier</p><p><strong>I. Kağıt Parçasının Ağırlığı</strong></p><p>Cebinizdeki kağıda bir an bakın.</p><p>Üzerinde rakam var, devlet arması var, belki bir portrenin gravürü. O kağıt parçasını bir başkasına uzattığınızda karşı taraf size mal veriyor; çünkü o kağıdın gerçekten bir şeylere karşılık geleceğine inanıyor. Siz de inanıyorsunuz. Ve bu inanç yalnızca kağıda değil, onu basan kuruma, o kurumu ayakta tutan devlete ve o devleti meşru kılan toplumsal sözleşmeye duyulan güvene dayanıyor.</p><p>Para, içsel bir değere sahip değildir. Para, kolektif bir güvenin somutlaşmış halidir.</p><p>Bu modern bir buluş değil. İktisatçılar bunu çok daha önceden biliyordu: itibari para sisteminin değeri onu garanti eden kurumun güvenilirliğinden türer, metalik bir içerikten değil, vergi toplama kapasitesinden ve borç ödeme kararlılığından (Knapp, 1905; Innes, 1913). Ama asıl ilginç olan teorinin kendisi değil, bu teorinin pratikte ne anlama geldiğidir.</p><p>Güven soyut bir hissiyat değildir. Fiyatlanır.</p><p><strong>II. Güvenin Küresel Adresi</strong></p><p>Bu fiyatlamanın en çarpıcı örneği 1944&#39;te New Hampshire’ın küçük bir kasabasında kuruldu. Bretton Woods Konferansı’nda 44 ülkenin temsilcisi bir araya geldi ve yeni bir uluslararası para sistemi üzerinde anlaştı: dolar altına sabitlenecek, diğer tüm para birimleri ise dolara bağlanacaktı (Eichengreen, 2011). Savaşın sonunda dünyanın altın rezervlerinin yaklaşık üçte ikisini elinde bulunduran Amerika bu sistemi teklif etti; diğer ülkeler kabul etti. Çünkü o dönemde ABD dünyanın en güvenilir limanıydı. Güven, bir anlaşmayla küresel ölçekte tescil edilmişti.</p><p>1971&#39;de Nixon altın penceresini kapattığında sistem çöktü. Ama ilginç olan şu: dolar, altın güvencesini yitirdikten sonra da rezerv para birimi olmaya devam etti. Güvence nesnesi değişmişti; altın çekilince güven bu sefer doğrudan ABD’nin kurumlarına ve ekonomik gücüne bağlandı.</p><p>Bu güvenin de sonsuz olmadığını bugün görüyoruz. Merkez bankalarının rezervlerindeki dolar payı 1999&#39;daki yüzde 71 seviyesinden 2025&#39;e kadar yüzde 57,74&#39;e geriledi (IMF COFER, 2025). ABD dış politikasındaki belirsizliklerin ardından pek çok ülke doların bir baskı aracına dönüşebileceğini fark etti; ikili ticarette yuan giderek daha fazla yer buluyor (Taylor, 2025). Dolar hâlâ baskın, ama bu baskınlık artık güvenden besleniyor, kural gereği değil.</p><p><strong>III. Risksiz Denen Şeyin Anatomisi</strong></p><p>Devlet tahvilleri piyasanın “risksiz” dediği varlıklardır. Bu nitelendirme çoğu zaman yanlış anlaşılır. Doğrusu şudur: devlete duyulan güven riskin algısını aşağı çeker; algı aşağı inince talep edilen getiri de aşağı iner. “Risksiz” bir gerçeklik değil, bir fiyatlamadır. Risk hâlâ orada durur; sadece görmezden gelinmektedir. Howard Marks’ın önceki yazımızda işlediği ayrım burada da geçerlidir: düşük volatilite düşük risk anlamına gelmez, düşük algılanan risk anlamına gelir (Marks, 2006).</p><p>Bu ayrımın ne kadar kritik olduğunu anlamak için çok uzağa gitmeye gerek yok.</p><p>19 Mart 2025 sabahı Borsa İstanbul, İBB Başkanı’nın gözaltına alınması haberinin ardından günü iki kez devre kesiciyle ve yüzde dokuzu aşan düşüşle kapattı (Investing.com, 2025). O gün şirketlerin bilançosu değişmemişti. Kârlar aynıydı, varlıklar aynıydı. Değişen tek şey yatırımcıların piyasanın kurumsal işleyişine olan güveniydi. Regülatöre olan güven sarsılınca risk tanımlanamaz hale gelir; tanımlanamayan riskten yatırımcı kaçar; kaçış, riski gerçeğe dönüştürür (Slovic, 1993). Bunu derslerimde ve piyasaları takip ederken kendi kendime kurduğum bir örüntü olarak fark ettim; akademik literatür bu zinciri kurumsal güven ile siyasi risk primi kavramları üzerinden açıkça destekliyor.</p><p><strong>IV. İnanç Kendi Gerçeğini Üretir</strong></p><p>Robert Merton bunu 1948&#39;de “kendini gerçekleştiren kehanet” olarak adlandırmıştı: yeterince inanılırsa yanlış bir inanç bile kendisini doğrulayan bir gerçekliğe dönüşebilir (Merton, 1948). Mekanizma basittir; bir bankanın batacağı söylentisi insanları parasını çekmeye iter, bu çekim bankayı gerçekten batırır. İnancın kendisi sonucu üretir.</p><p>14 Eylül 2007&#39;de İngiltere bunu yaşadı. Northern Rock, o tarihe kadar hızla büyüyen sağlam bir mortgage bankasıydı. BBC o akşam bankanın İngiltere Merkez Bankası’ndan acil likidite desteği istediğini yayınladı. Söylentiler ve resmi açıklama birleşince mevduat hücumu başladı; müşteriler günler içinde 4,6 milyar sterlin çekti, şube önlerinde kuyruklar oluştu (Decker, French ve Shyu, 2025). Güvence vermek için yapılan açıklama, güvensizliğin kanıtı olarak okundu. Banka Şubat 2008&#39;de millileştirildi.</p><p>Burada George Soros’un “yansıyıcılık” (reflexivity) kavramına değinmek gerekiyor; bir çekince eşliğinde. Soros’a göre piyasa fiyatları gerçekliği yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda onu şekillendirir: yatırımcıların inançları ile piyasa fiyatları arasında iki yönlü bir geri besleme döngüsü vardır (Soros, 1987). Fikrin kökleri Keynes’e, Merton’a ve Popper’ın “Oidipus etkisi” kavramına kadar gider. Ancak şunu açıkça belirtmek gerekir: reflexivity finans pratisyenleri arasında büyük ilgi görmüş olsa da matematiksel modellenme zorluğu nedeniyle akademik iktisadın resmi teorileri arasına girmemiştir. 2008 krizinin ardından bazı akademisyenler bu çerçeveyi yeniden masaya yatırmış olsa da (Davis ve Hands, 2013), hâlâ bir perspektif statüsündedir. Bunu görmezden gelmek değil, yerli yerine koymak gerekiyor.</p><p><strong>V. Balon, İnanç ve Emlak</strong></p><p>Bu döngünün en dramatik örneği 2008&#39;de konut piyasasında yaşandı. “Ev fiyatları hep artar” inancı daha fazla insanı ev almaya itti; bu talep fiyatları gerçekten artırdı; artan fiyatlar inancı pekiştirdi; inanç balona dönüştü. AAA derecelendirmesi taşıyan mortgage destekli menkul kıymetler, güvenli varlık görünümü altında sistemin en kırılgan noktasına yerleşmişti. Güven riski ortadan kaldırmamıştı; sadece örtmüştü.</p><p>Deprem olmayan evlerin inşaat hatası yokmuş gibi görünmesi bundandır.</p><p><strong>VI. Güven İnşa Edilir</strong></p><p>Peki güven yalnızca kırılır mı? Hayır; inşa da edilir ve bu inşa aktif bir süreçtir.</p><p>Şirketler bunu bilir. Bedelsiz sermaye artırımı kararı anlık nakit getirmez, ama piyasa bu kararı genellikle olumlu karşılar. Çünkü bir sinyal taşır: yönetim şirketin geleceğine yeterince güveniyor (Spence, 1973; Miller ve Rock, 1985). Ampirik çalışmalar bu tür duyuruların hisse fiyatı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etki yarattığını göstermektedir. Güven söylemle değil davranışla aktarılır.</p><p>Finansal teknolojiler ne kadar ilerlerse ilerlesin bu gerçek değişmiyor. Blok zincir tabanlı şeffaflık sistemleri, anlık raporlama altyapıları, ESG veri platformları; hepsinin hizmet ettiği nihai amaç aynıdır: bilgi asimetrisini azaltmak, belirsizliği daraltmak ve güveni yeniden üretilebilir kılmak (Healy ve Palepu, 2001). Finans dünyası dönüşüyor, ama dönüşümün pusulası değişmiyor.</p><p><strong>VII. Gerçeği Değil, İnancı Fiyatlarız</strong></p><p>Tahvil piyasasında, bankacılıkta, konut sektöründe, şirket hisselerinde, rezerv para birimlerinde; farklı nesnelere duyulan güven fiyatlanır. Devletin borcunu ödeme kararlılığı, bankanın mevduatı koruyabileceği inancı, yönetimin sözünde durma niyeti, bir para biriminin arkasındaki kurumsal güç. Mekanizma hep aynıdır: insanlar gerçeği değil, gerçeğe olan ortak inancı fiyatlar.</p><p>Bu yazının çıkış noktası aslında daha derin bir kavramdan geliyor: bilgi asimetrisi. Bir tarafın diğerinden fazla bilgiye sahip olduğu her ilişkide güven hem daha zor kurulur hem daha hızlı kırılır. Bu asimetri, piyasaların nasıl fiyatladığını, kurumların nasıl sinyal verdiğini ve güvenin neden bu kadar kırılgan olduğunu tek bir çatı altında açıklayan kavramdır. Bir sonraki yazıda bunu uzun uzun konuşacağız.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8911ed339841" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Riskli mi? Kime göre, neye göre?]]></title>
            <link>https://medium.com/@cessabity/riskli-mi-kime-g%C3%B6re-neye-g%C3%B6re-1f94dfd34e50?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1f94dfd34e50</guid>
            <category><![CDATA[tcmb]]></category>
            <category><![CDATA[investing]]></category>
            <category><![CDATA[risk-management]]></category>
            <category><![CDATA[behavioral-economics]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 19 Jun 2026 15:22:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-19T15:33:32.800Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>1998 yılında dünyanın en zeki finans insanları bir aradaydı.</p><p>John Meriwether — Salomon Brothers’ın efsanevi bond traderı. Yanında iki Nobel ödüllü ekonomist: Myron Scholes ve Robert Merton. Fonun adı Long-Term Capital Management’tı ve strateji matematiksel olarak neredeyse kusursuzdu: piyasalardaki küçük fiyat sapmalarını tespit edip, bu sapmalar kapanana kadar pozisyon tutmak. Teoride sonsuz kez çalışır. Pratikte bir kez yeterliydi.</p><p>1998 Ağustos’unda Rusya borcunu ödeyemeyeceğini açıkladı. Küresel piyasalarda panik yayıldı. LTCM’nin modelleri bu tür bir şoku “olası değil” olarak sınıflandırmıştı. Model doğruydu, dünya yanlıştı — ama dünya kazandı. Fon birkaç hafta içinde 4.6 milyar dolar eridi. Federal Reserve, küresel finansal sistemin çökmesini önlemek için acil bir kurtarma operasyonu koordine etmek zorunda kaldı.</p><p>Burada dikkat çekici olan şu: Kaybeden ahmaklar değildi. Tam tersine, o döneme ait en sofistike zihinlerdi. Hata cehaletten değil, güvenden geldi ve hatta riskin kontrol altında olduğuna dair matematiksel bir güvenden.</p><p>Howard Marks’ın onlarca yıl boyunca söylediği şey tam bu noktada devreye giriyor: volatilite risk değildir. Risk, kayıp olasılığıdır. Ve bu olasılık hiçbir zaman tam olarak ölçülemez, ne öncesinde ne de sonrasında. Marks bu fikri “How to Think About Risk” başlıklı video serisinde de detaylandırır; ona göre dünyanın en tehlikeli düşüncesi, risk diye bir şeyin var olmadığına dair inançtır. Çünkü riske dair yüksek bir farkındalık, paradoksal olarak riski azaltan şeydir (Oaktree Capital Management, 2024).</p><p>Akademisyenler 1960&#39;larda riski tanımlamak zorunda kaldıklarında volatiliteyi seçtiler, çünkü volatilite ölçülebiliyordu. Kayıp olasılığı ölçülemiyordu. Marks bunu açıkça söyler: volatilite riskin semptomu olabilir, ama kendisi değildir. Ateş ölçerseniz hastanın ateşini görürsünüz, ama ateşi düşürmek hastalığı tedavi etmez, sadece termometreyi rahatlatır.</p><p>Peki riski yaratan neyse eğer varlığın kendisi değilse?</p><p>Fiyat.</p><p>1969&#39;da ABD’nin en büyük, en karlı, en güvenilir elli şirketine yatırım yapanları düşünün. O dönemin teknoloji devleri, sanayi liderleri. Nifty Fifty olarak bilinen bu şirketler o kadar güçlüydü ki Wall Street bir konsensüse varmıştı: bunları satın almak için hiçbir fiyat çok yüksek değildi. Beş yıl sonra bu yatırımcılar paralarının yüzde doksanını kaybetmişti. Şirketler hâlâ büyüktü, hâlâ kazanıyordu. Ama fiyat o kadar şişmişti ki kalite artık bir güvence değildi, aksine bir tuzaktı. İnsanlar kaliteyi görüyordu, fiyatı görmüyordu.</p><p>Tersine mantık da işler. Marks, 1978&#39;de yatırım dünyasının en aşağıda gördüğü şirketlere, yani yüksek getirili tahvillere yöneldiğinde, herkes onu deli saydı. Düşük kaliteli şirket tahvilleri, bunlara piyasada “junk bond” denir, riskli görünüyordu. Ama doğru fiyatlandırıldığında, taşıdıkları risk primi kazancı karşılıyordu ve fazlasını veriyordu.</p><p>Marks’ın öğrencilerine bıraktığı cümle şu: yatırım başarısı iyi şeyler satın almaktan değil, şeyleri iyi fiyata satın almaktan gelir.</p><p>Bu ayrım kulağa basit geliyor. Hayata taşıdığınızda karmaşıklaşıyor. Türkiye’de yaşayan herkesin tanıdığı bir versiyonu da var: 2021 yılı sonunda, döviz kurundaki sert hareketlere karşın Türk lirası mevduatına yüksek nominal faiz teklif edilmesi, birçok kişiye “güvenli liman” gibi göründü. Sabit bir oran, görünüşte öngörülebilir bir kazanç. Ama o dönemde enflasyonun mevduat faizinin oldukça üzerinde seyretmesi, nominal olarak kazandıran bu enstrümanın reel olarak kaybettirdiğini gösterdi (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası [TCMB], 2022). Marks’ın ayrımı tam burada işliyor: TL mevduatın “volatilitesi” düşüktü, hesap dökümünde rakam her ay büyüyordu. Ama kayıp olasılığı, yani paranın alım gücünü koruyup koruyamayacağı, faiz oranının kendisinde değil enflasyonla arasındaki farkta gizliydi. Düşük görünen volatilite, gerçek riski sadece gözden kaçırılır hale getirmişti.</p><p>Hollandalı trafik mühendisi Hans Monderman 1980&#39;lerde Kuzey Hollanda’daki kasabalarda alışılmadık bir deney yaptı. Tüm trafik işaretlerini, ışıkları ve yol çizgilerini kaldırdı; yayaları, bisikletçileri ve araçları eşit biçimde aynı alanda bıraktı. Sonuç beklenmedikti: sürücüler hızlarını yüzde kırk oranında düşürdü, çünkü algılanan risk artmıştı. Drachten’deki De Kaden kavşağında yeniden tasarımdan önceki yedi yılda otuz kaza raporlanmıştı; sonraki iki yılda yalnızca dört kaza yaşandı ve hiç yaralanma olmadı (The League of American Bicyclists, n.d.).</p><p>Monderman’ın tespiti şuydu: güvenlik hissi ile gerçek güvenlik ters orantılıdır. İşaretler insanlara “bu yol güvenli, sisteme güvenebilirsiniz” der. İnsanlar sisteme güvenince dikkatlerini kaybeder. Risk azalmaz, sadece görünmez hale gelir.</p><p>Piyasalar da tam böyle çalışır.</p><p>LTCM vakasında öne çıkan şey, fonun kendi risk yönetimindeki başarısızlığından çok, büyük ve sofistike karşı tarafların aynı hatayı yapmasıydı. Herkes LTCM’nin modellerine güveniyordu çünkü modeller güvenilir görünüyordu. Güvenilir göründüğü için kimse gerçek riski sorgulamadı. Ve tam da bu nedenle,herkesin güvende hissettiği o anda, sistem en kırılgan noktasındaydı (CLS Blue Sky Blog, n.d.).</p><p>Marks bunu şöyle ifade eder: dünyanın en tehlikeli inancı, riskin olmadığı inancıdır.</p><p>2008 krizinde mortgage piyasası da aynı mekanizmayla çalıştı. AAA derecelendirmesi alan mortgage destekli menkul kıymetler, yani en güvenli varlık sınıfı, kısa süre içinde sistemi neredeyse çökertti. Derecelendirme kurumları volatiliteye bakıyordu, kayıp olasılığına değil. Varlıklar sakin göründüğü sürece güvenliydi. Sakince duran bir bina depreme dayanıklı değildir, sadece henüz test edilmemiştir.</p><p>Finansal okuryazarlık tam bu noktada devreye girer. Piyasaları takip etmek, şirketlerin bilançolarını okumak, makro haberleri izlemek… Bunların hepsi gerekli ama yeterli değil. Asıl mesele şunu sormayı öğrenmek: bu varlık güvenli mi görünüyor, yoksa gerçekten güvenli mi? Bu iki soru arasındaki fark, çoğu zaman bir portföyün hayatta kalıp kalmamasını belirler.</p><p>Volatiliteyi takip eden bir yatırımcı sakin denizde yelken açar ve fırtınanın gelmeyeceğini düşünür. Kayıp olasılığını takip eden biri ise sakin denizin zaten fırtınayı gizleyebileceğini bilir.</p><h3>Kaynakça</h3><p>CLS Blue Sky Blog. (n.d.). <em>Long-Term Capital Management ve sistemik risk</em> [Blog yazısı]. Columbia Law School.</p><p>Oaktree Capital Management. (2024). <em>How to think about risk with Howard Marks</em> [Video]. YouTube. <a href="https://www.youtube.com/watch?v=WXQBUSryfdM">https://www.youtube.com/watch?v=WXQBUSryfdM</a></p><p>The League of American Bicyclists. (n.d.). <em>Shared space ve Hans Monderman’ın trafik mühendisliği yaklaşımı</em>.</p><p>Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2022). <em>2022 yılı faaliyet raporu</em>. <a href="https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2022/tr/m-2-1.html">https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2022/tr/m-2-1.html</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1f94dfd34e50" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[ADALETİN BEDELİ]]></title>
            <link>https://medium.com/@cessabity/adaleti%CC%87n-bedeli%CC%87-1c8c943c59ab?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1c8c943c59ab</guid>
            <category><![CDATA[law]]></category>
            <category><![CDATA[supremacy-of-law]]></category>
            <category><![CDATA[economics]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 30 Mar 2025 18:24:06 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-03-30T18:24:06.527Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü, vatandaşlar için yalnızca bir kavram değil, aynı zamanda kazanılması gereken değerli bir mirastır. Ekonomik istikrar ve sürdürülebilir büyümenin temel taşlarından olan bu unsurlar, aynı zamanda güçlü bir huzur ortamının da olmazsa olmazlarıdır. Bugün siz değerli okuyucuların önemli bir parçası olduğu iş dünyasının, dış faktörler sebebiyle nasıl bir huzursuzluğa kapılabildiğini tartışacağız.</p><p>Piyasalar, rasyonel verilerden çok, aktörlerin geleceğe dair algılarıyla hareket eder. Bu nedenle, yatırımcıların, tüketicilerin ve iş dünyasının güven duygusu, ekonomik performansı doğrudan etkiler. Vatandaşın cüzdanını etkileyen dış yatırım, ihracat rakamları ve kur dalgalanmaları gibi makro faktörler, yalnızca açıklanan bilançolardaki rakamlarla ölçülemez. Özellikle enflasyonist ortamlarda beklentilerin karşılanması ve yüksek kur karşısında istikrar sağlanması hayati önem taşır.</p><p>Hukuki belirsizlikler, rüşvet ve yolsuzluk gibi adalet kavramını sarsan unsurlar, yalnızca akademik araştırmaların konusu olamaz; aynı zamanda vatandaşların ve yatırımcıların kararlarını büyük ölçüde etkileyen temel faktörlerdir. Çünkü takdir edersiniz ki <a href="https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/397512">“bir malın ekonomik yararlılığı, hukuki bir durumun varlığını gerektirmektedir.”</a></p><p>Özellikle küreselleşmiş bir dünyada sermaye hareketleri hızla yön değiştirebilir. Hukuki güvencelerin zayıfladığı bir ekonomide risk algısı yükselir, finansman maliyetleri artar. Uluslararası piyasalardan borçlanmanın zorlaşması, döviz kurlarında dalgalanmaya yol açarak ithalat maliyetlerini yükseltir. Tüm bunlar, gıda fiyatlarından enerji faturalarına kadar geniş bir yelpazede vatandaşın bütçesini doğrudan etkiler.</p><p>Ancak bu karamsar tablonun alternatifi de mevcuttur. Hukukun üstünlüğünün sağlandığı, şeffaf ve adil bir yargı sisteminin hâkim olduğu bir ekonomik ortam, uzun vadeli yatırımları teşvik eder, girişimciliği destekler ve finansal istikrarı güçlendirir. Piyasaların öngörülebilir olduğu bir ortamda yatırımcı güveni artar ve ekonomik büyüme sürdürülebilir hale gelir.</p><p>Bu nedenle, iş dünyasının tüm paydaşları için adalet mekanizmalarının güvenilirliği yalnızca etik bir mesele değil, aynı zamanda ekonomik refahın temel yapı taşlarından biridir. Piyasalar kadar vatandaşın cebini de etkileyen bu olgu, yalnızca hukukçuların ya da ekonomistlerin değil, hepimizin ortak sorumluluğudur.</p><p>Konuya ek olarak dünya ülkelerinin hukukun üstünlüğü ve ekonomik gelişmişliklerine dair korelasyonu daha rahat kurabilmemiz için link;</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*X2fXug5nRYW4lB73" /></figure><p><a href="https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/global/2024/table">https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/global/2024/table</a> <a href="https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/downloads/WJPIndex2024.pdf">https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/downloads/WJPIndex2024.pdf</a></p><p><a href="https://www.mahfiegilmez.com/2014/05/temel-yanlglarmz.html">https://www.mahfiegilmez.com/2014/05/temel-yanlglarmz.html</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1c8c943c59ab" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Trump Etkisi ve Carry Trade: Türkiye Yüksek Faizle Öne Çıkıyor]]></title>
            <link>https://medium.com/@cessabity/trump-etkisi-ve-carry-trade-t%C3%BCrkiye-y%C3%BCksek-faizle-%C3%B6ne-%C3%A7%C4%B1k%C4%B1yor-378020a92922?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/378020a92922</guid>
            <category><![CDATA[faizkararı]]></category>
            <category><![CDATA[tariffs]]></category>
            <category><![CDATA[2025]]></category>
            <category><![CDATA[carry-trade]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 26 Jan 2025 16:43:10 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-26T16:43:10.016Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Donald Trump’ın güçlü dolar politikaları ve gümrük vergisi tehditleri, Gelişmekte Olan Piyasalar (EM) yatırımcılarını temkinli davranmaya zorluyor. Bu belirsizlik ortamı, Latin Amerika’daki beklenmedik seçim sonuçları ve Japonya Merkez Bankası’nın (BoJ) sürpriz faiz artışıyla daha da derinleşti. Peki, yatırımcılar bu karmaşık ortamda nasıl stratejiler geliştiriyor?</p><p><strong>Trump’ın Politikaları ve Piyasa Dalgalanmaları<br></strong>Trump’ın güçlü dolar beklentileri, EM para birimlerini baskı altında tutuyor. Gümrük vergisi tehditleri ise küresel ticaretin geleceğine dair endişeleri artırıyor. Bu durum, özellikle Japon yeni gibi düşük maliyetli para birimleriyle finanse edilen carry trade stratejilerini zora sokuyor. Yen’in değer kazanması, bu yatırımların maliyetlerini artırırken, güçlü dolar beklentileri EM para birimlerini daha az cazip hale getiriyor.<br>Bloomberg’in takip ettiği bir carry trade sepetinin risk-getiri oranı, 2022’den bu yana en düşük seviyede. Bu, yatırımcıların artık yalnızca yüksek getiri değil, aynı zamanda risk yönetimi ve istikrar aradığını gösteriyor.</p><figure><img alt="Source: Bloomberg
 
 Note: * Three-month carry-to-risk ratios using yen, yuan and Taiwanese dollar for funding. CEEMEA currencies exclude Turkish lira" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/579/1*O0FW_3T6b8H8bBwrkoNEaQ.png" /></figure><p><strong>Türkiyenin Yüksek Faiz Cazibesi</strong></p><p>Bu belirsizlik ortamında, Türkiye’nin yüksek faiz politikaları dikkat çekiyor. Merkez Bankası’nın son faiz artışları, TL cinsinden varlıkları yüksek getiri arayan yatırımcılar için cazip hale getiriyor. Ancak, bu durumun sürdürülebilirliği, ekonomik reformların devamına ve makroekonomik istikrarın sağlanmasına bağlı.</p><p>Türkiye, yüksek faiz oranlarıyla kısa vadede yatırımcıları çekse de, uzun vadede güvenilir bir yatırım ortamı sunabilmek için yapısal reformlara ihtiyaç duyuyor. Yatırımcılar, özellikle enflasyon ve kur dalgalanmaları gibi riskleri dikkate alarak hareket ediyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*N8cI2pndusEAq69IpmK3gw.jpeg" /></figure><p>Kaynak: <a href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-01-26/tech-s-15-trillion-rally-hinges-on-high-stakes-earnings-stretch?srnd=phx-economics-v2"><em>https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-01-26/tech-s-15-trillion-rally-hinges-on-high-stakes-earnings-stretch?srnd=phx-economics-v2</em></a><em><br></em><a href="https://www.bbc.com/turkce/articles/cz0rgygj057o#:~:text=TCMB&#39;nin%20enflasyon%20hedefi%20y%C3%BCzde,8%2C5&#39;e%20indirmi%C5%9Fti">https://www.bbc.com/turkce/articles/cz0rgygj057o#:~:text=TCMB&#39;nin%20enflasyon%20hedefi%20y%C3%BCzde,8%2C5&#39;e%20indirmi%C5%9Fti</a>.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=378020a92922" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Trump’ın Oluşturduğu Panik Ortamo]]></title>
            <link>https://medium.com/@cessabity/trump%C4%B1n-olu%C5%9Fturdu%C4%9Fu-panik-ortamo-e00ccdae76e0?source=rss-3c07f60b982a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e00ccdae76e0</guid>
            <category><![CDATA[trumpchina]]></category>
            <category><![CDATA[fiscal-policy]]></category>
            <category><![CDATA[interest-rates]]></category>
            <category><![CDATA[monetary-policy]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 19 Jan 2025 16:09:50 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-19T16:09:50.156Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Trump’ın Oluşturduğu Panik Ortamı</h3><p>Kasım ayında açıklanan Trump başkanlığının açıklanmasının ardından henüz göreve başlamamasına rağmen gümrük vergileri ve para politikaları üstünde verilen gözdağı dünyayı etkisi altına aldı. Özellikle Avrupa ve Çin gelen topu göğsünde yumuşatmak için yakın zamanda açıklanan ve açıklanacak faiz kararlarını ince eleyip sık dokuyor.</p><p>Asya bölgesindeki merkez bankalarının politika gevşetme eğilimi tahvilleri desteklemeye yönelik oluştu. Endonezya Merkez Bankası (Bank Indonesia), çarşamba günü büyümeyi desteklemek amacıyla sürpriz bir faiz indirimi yaptı. Güney Kore Merkez Bankası (Bank of Korea) ise politik risklerin azalması durumunda daha fazla gevşeme için büyük bir ihtimal olduğunu belirtti. Çin Merkez Bankası’nın (People’s Bank of China — PBOC) ise bu yıl kilit faiz oranını düşürmesi bekleniyor.</p><p>Bu sırada elini kuvvetlendirmeye çalışan Asya para birimleri Amerikan doları karşısında faiz farklarından oluşan boşluk Amerikan dolarının lehine işliyor.</p><p>Politika gevşetme politikasının kısa vadede Asya yerel para birimi tahvilleri için destekleyici.Ancak, yüksek hedge maliyetlerinin yabancı yatırımcılar için maliyeti artırmasına neden oluyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e00ccdae76e0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>